Raadsvoorstel Bomenbeleidsplan 2020-2050 - Bomen, de longen van Zaanstad

2020/31172

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Boombeleidsplan 2020-2050 - Bomen, de longen van Zaanstad Gevraagd besluit Het bomenbeleidsplan 2020-2050 ‘Bomen, de longen van Zaanstad’ vast te stellen inhoudende dat hiermee een kader wordt vastgesteld voor het bomenbeheer in Zaanstad en voor gebiedsontwikkelingen voor de komende jaren. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal Zaanstad heeft het bomenbeleid geactualiseerd. Het vigerende beleid is vooral gericht op het behoud van het aantal bomen. Maar dit beleid heeft ook een aantal negatieve gevolgen. Zo worden er in toenemende mate vooral bomen geplant die minder groot worden en worden bomen herplant op plaatsen waar ze niet goed kunnen uitgroeien. Ook zijn er nieuwe ontwikkelingen. Zo kent Zaanstad een grote bouwopgave, is de ruimte voor groen beperkt en verandert het klimaat. In het nieuwe bomenbeleidsplan wordt hierop geanticipeerd. Daarbij wil de gemeente de biodiversiteit binnen Zaanstad vergroten. In het nieuwe bomenbeleidsplan worden ambities geformuleerd ten aanzien van; - het vergroten van de bijdrage van bomen aan een groene en gezonde leefomgeving; Het streven is erop gericht om daar waar mogelijk, meer grote bomen te planten in plaats van kleine bomen. Momenteel is de gemiddelde kroonbedekking in Zaanstad 16%. We willen in 2050 een gemiddelde kroonbedekking hebben van 20%.

Bij de aanleg van nieuwe woonwijken stellen we de voorwaarde dat in de openbare ruimte de kroonbedekking 20% is op het moment dat bomen zijn uitgegroeid. - het verbeteren van de herkenbaarheid van de stad door de aanwezigheid van robuuste bomenstructuren; Daarbij sluit dit bomenbeleidsplan aan op het Groen- en Waterplan dat in 2018 is vastgesteld. We gaan de bestaande bomenstructuren te beschermen en waar mogelijk de komende jaren te versterken door meer bomen te planten. - anticiperen op klimaatverandering; Het nieuwe beleid richt zich erop om in de stedelijke omgeving koelteplekken te realiseren op beloopbare afstand van woningen. Via plekken van koelte moeten in tijden van extreme hitte, ook de voorzieningen (bijv. winkelcentra) in de wijken bereikbaar blijven. Onder boomkronen van grote volwassen bomen is de temperatuur al snel 8 graden lager als gevolg van schaduw en verdamping. Op de plekken van koelte en ontmoetingsplaatsen in de stad zal in 2050 een kroonbedekking van 30% zijn gerealiseerd. Daarvoor is het wenselijk dat er meer grote bomen worden aangeplant. Met de aanplant van bomen leveren we een bijdrage aan het versterken van de biodiversiteit. - een gezonder bomenbestand en een beter onderhoud zodat bomen ook langer blijven leven; Dat begint vooral met het realiseren van goede standplaatsvoorzieningen voor de bomen.

Daarbij gaat er erom dat de boom voldoende voedsel kan vinden in de grond waarin hij staat. Met goede standplaatsen krijgen bomen de mogelijkheid om volledig uit te groeien om zo beter bij te dragen aan een groene stad. - een gezonder bomenbestand en een beter onderhoud zodat bomen ook langer blijven leven; Dat begint vooral met het realiseren van goede standplaatsvoorzieningen voor de bomen. Daarbij gaat er erom dat de boom voldoende voedsel kan vinden in de grond waarin hij staat. Met goede standplaatsen krijgen bomen de mogelijkheid om volledig uit te groeien om zo beter bij te dragen aan een groene stad.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2020/31172

2/7

-

gemeente Zaanstad

communicatie en participatie. Wat bewoners belangrijk vinden aan de openbare ruimte kan sterk verschillen. Met deze meningen wil de gemeente rekening houden. De mate waarin de gemeente kan inspelen op wensen uit de wijk verschilt per locatie. Daarom wordt in het nieuwe bomenbeleidsplan ingegaan op de speelruimte bij communciatie en participatie van bewoners bij gemeentelijke projecten.

Aanleiding Het vigerende bomenbeleid is vastgesteld in 2009. Er is een noodzaak om dit bomenbeleid te actualiseren. Ook de gemeenteraad onderkent de noodzaak tot actualisatie. Er zijn diverse moties door de raad aangenomen die aandringen tot het aanscherpen van het bomenbeleid. Ook de Audit bomenbeheer (kenmerk 2019/2097) geeft een aantal aanbevelingen om het bomenbeleid te herzien. De afgelopen jaren vooral ingezet op het behoud van het aantal bomen. Maar dat heeft ook een aantal negatieve effecten gehad. Zo zijn bomen geplant op plaatsen waar ze minder goed kunnen uitgroeien en worden er bomen geplant die klein blijven. Deze kleine bomen dragen veel minder bij aan een groene leefomgeving. Deze gevolgen van het vigerende bomenbeleidsplan zijn dan ook niet wenselijk. Ook de aanpak van hittestress maakt het noodzakelijk dat er meer schaduw in de stad komt. Dat is beter te realiseren met de aanplant van grote bomen. Het planten van grote bomen op zich is niet voldoende. Naast het planten van grote bomen, moet er voldoende voedsel voor bomen in de bodem aanwezig zijn en moet er voldoende ruimte zijn voor de wortels. Het is dus ook nodig om te zorgen voor betere standplaatsvoorzieningen. En wanneer bomen betere standplaatsvoorzieningen krijgen, zullen bomen langer gezond blijven en kunnen dan ook langer blijven leven.

Om dit mogelijk te maken is er nieuw bomenbeleidsplan opgesteld. Beoogd resultaat Doel van het nieuwe bomenbeleidsplan is om meer bij te dragen aan een groene openbare ruimte en in te spelen op ontwikkelingen die in komende jaren op Zaanstad af komen. Zo wordt er in toenemende mate binnenstedelijk gebouwd, is er minder ruimte voor groen in de stad en moet de aanwezig ruimte beter worden gebruikt. Ook is al merkbaar dat het klimaat gaat veranderen waardoor de kans op hitte in de stad toeneemt en is behoefte aan koele plekken in de stad. Daarnaast is de biodiversiteit de afgelopen decennia al sterk afgenomen. Dit maakt het nodig om te komen tot een gewijzigd bomenbeleid. Want bomen in de stad dragen in sterke mate bij aan een gezonde leefomgeving en bieden een kans voor het versterken van de binnenstedelijke biodiversiteit. Door beleid te ontwikkelen voor de periode 2020-2050 geeft het nieuwe bomenbeleidsplan uitgangspunten voor de Omgevingsvisie 2050. Met het vaststellen van een geactualiseerd beleidskader voor de bomen en bomenstructuren in Zaanstad, geeft de gemeente de komende jaren invulling geeft bij het bomenbeheer in de stad en stelt de gemeente eisen stelt ten aanzien van bomen bij vervangingsprojecten en gebiedsontwikkelingen.

Kader - Coalitieakkoord 2020-2022 “De molen op de wind zetten Verblijven in een prettige openbare ruimte - Groen en waterplan 2018 In dit plan worden 7 kernwaarden worden onderscheiden die een relatie hebben met het bomenbeleid - Omgevingsvisie De omgevingsvisie is gebaseerd op de zes strategische opgaven waaraan het bomenbeleid een bijdrage levert. - Audit bomenbeheer in Zaanstad (2019/23872)

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2020/31172

3/7

gemeente Zaanstad

Dit onderzoek doet aanbevelingen ten aanzien van het bomenbeleid. - Motie strengere eisen voor herplant en controle (kenmerk 3673383) - Motie kappen bomen tijdens bezwaar-/beroepsperiode(kenmerk 3702846 Argumenten en afwegingen Uit inspecties blijkt dat het gemeentelijke bomenbestand een matige kwaliteit heeft. Reden voor de matige kwaliteit is tweeledig. Enerzijds kent Zaanstad hoge grondwaterstanden waardoor de wortels van de bomen een beperkte groeiruimte hebben. Ook zijn bomen in het verleden veelal geplant in verhardingen zonder dat er aandacht was voor goede standplaatsvoorzieningen en op onvoldoende afstand tot kabels en leidingen. Dit heeft gevolgen voor de kwaliteit van het bomenbestand. Het gevolg is dat jaarlijks ongeveer 1.100 bomen vervangen moeten worden omdat ze van slechte kwaliteit zijn of op de verkeerde plek staan. Zaanstad is een sterk verstedelijkt gebied. Momenteel wonen er circa 156.000 inwoners. Dit aantal zal de komende jaren uitgroeien naar 200.000 inwoners. Er zullen tot 2040 circa 20.000 nieuwe woningen gebouwd gaan worden. Deze bouwopgave wordt gerealiseerd binnen de bestaande stedelijke contouren van de stad. Dit betekent een verdichting van de stad door meer woningen, meer voorzieningen en de daarbij behorende uitbreiding van de boven- en ondergrondse infrastructuur.

In het coalitie-akkoord is aangegeven dat groen van essentieel belang is voor de leefbaarheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie. In het vigerende bomenbeleidsplan wordt al vooral ingezet op het behoud van het aantal bomen. Voor elke boom die gekapt wordt, moet een boom worden herplant. Het streven is erop gericht om in Zaanstad 0,4 boom per inwoner te hebben. Dit beleid is erg gericht op kwantiteit. Dit sturen op kwantiteit heeft een aantal nadelige effecten. Zo zijn bomen geplant op plaatsen waar ze minder goed kunnen uitgroeien en worden er bomen geplant die klein blijven. Deze kleine bomen dragen veel minder bij aan een groene leefomgeving. Veel slecht groeiende bomen dragen als gevolg van te krappe groeiplaatsen, niet bij aan de leefbare stad. Een grote boom op een ruime standplaats daarentegen, draagt wel bij aan een leefbare stad. Vandaar dat het wenselijk is om het beleid daarop te actualiseren.

Maar ook nieuwe ontwikkelingen zoals de klimaatadaptatie-opgave, maken het noodzakelijk om dit vigerende beleid te herzien In het nieuwe bomenbeleidsplan worden ambities geformuleerd ten aanzien van; - het vergroten van de bijdrage van bomen aan een groene en gezonde leefomgeving; - het verbeteren van de herkenbaarheid van de stad door de aanwezigheid van robuuste bomenstructuren; - anticiperen op klimaatverandering; - een gezonder bomenbestand en een beter onderhoud zodat bomen ook langer blijven leven; - communicatie en participatie. Hoe gaan we dat doen? Het vergroten van de bijdrage van bomen aan een groene en gezonde leefomgeving. In het nieuwe bomenbeleidsplan wordt gestuurd op de mate waarin de openbare ruimte een kroonbedekking heeft. Een grote boom draagt meer bij aan een groene beleving van de stad dan een kleine boom. Op dit moment is de gemiddelde kroonbedekking 16%. We willen voor de verblijfsgebieden een gemiddelde kroonbedekking van minimaal 30%. In dit beleidsplan streven we naar een gemiddelde kroonbedekking van 20% Voor gebiedsontwikkelingen gaat de norm van 20% gelden. Om in alle wijken van Zaanstad een kroonbedekking van minimaal 20% te realiseren is het nodig om meer en grotere bomen te planten.

Hierbij wordt ook de mogelijkheid geboden om in de toekomst meerdere kleine bomen te kunnen vervangen voor grote bomen omdat grote bomen vele malen meer bijdragen aan een groene aankleding van wijken dan dat kleine bomen dat doen. Bij het planten van bomen met een groot geven we prioriteit aan de wijken met de laagste

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2020/31172

4/7

gemeente Zaanstad

kroonbedekking. De klimaatroutes en verblijfsgebieden zijn daarbij het meest belangrijk. Ook in wijken met een bovengemiddelde kroonbedekking willen we een hoger percentage kroonbedekking van de publieke ruimte.

In 2022 moet de Omgevingsvisie in Nederland geïmplementeerd zijn. Deze omgevingsvisie wordt vertaald in omgevingsplannen. Als omgevingswaarde willen we daarom 20% kroonbedekking opnemen voor de wijken in de stad. Het verbeteren van de herkenbaarheid van de stad door de aanwezigheid van robuuste bomenstructuren. Om van de ene plek naar de andere te komen, verplaatsen we ons (bijna) dagelijks door de stad. We gaan naar het werk, school, familie of vrienden of op weg naar (sociale) voorzieningen in de stad. Hiervoor is in de openbare ruimte een netwerk aangelegd van wegen, fietspaden en voetpaden. Bij het inrichten van de stad en het ordenen van al deze functies, worden de bomen geplaatst zodat er een duidelijke ruimtelijke structuur ontstaat in de stad. Langs de hoofdroutes worden met name grote bomen geplaatst en in de woonbuurten, waar de gebruiksfuncties meer gevarieerd zijn, staan kleinere bomen. Op deze manier helpen bomen om de inwoners en bezoekers van Zaanstad zich gemakkelijker te oriënteren in de stad (way finding). Het Groen en Waterplan (2018) beschrijft een aantal belangrijke kernwaarden van de openbare ruimte. Deze kernwaarden zijn in het bomenbeleidsplan 2020-2050 vertaald naar een bomenstructuurplan. Daarnaast spelen bomen een rol bij het stimuleren van lopen en fietsen: routes met bomen worden door fietsers en voetgangers hoog gewaardeerd.

Kortom: een goed bomenstructuurplan draagt bij aan de doelen van het Zaans Mobiliteitsplan en vice versa. Om de structuur van de stad meer zichtbaar te maken, willen we bestaande bomenstructuren beschermen en deze verder versterken door de aanplant van meer bomen. Anticiperen op klimaatverandering. Voor de klimaatadaptie-opgave kiezen we ervoor om de uitgangspunten van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) te hanteren voor het tegengaan van hittestress. Uitgangspunt hierbij is dat we ernaar streven om binnen een (loop)afstand 300 meter vanuit de woning, op een plek van koelte te kunnen komen. Door het verbinden van dergelijke plekken van koelte willen we belangrijke functies in de wijk ontsluiten zoals winkelcentra, huisarts, apotheek etc. De plekken van koelte moeten een kroonbedekking krijgen van 30% tot 40%. Het is nodig om dat te doen door meer bomen te grote bomen te planten. Een gezonder bomenbestand en een beter onderhoud zodat bomen ook langer blijven leven. De kwaliteit van bomen wordt vooral bepaald door de standplaats waar de boom staat. Daarbij is belangrijk dat er niet een te hoge grondwaterstand is, er voldoende voedingsstoffen in de bodem aanwezig zijn en dat de boom ongestoord kan groeien. Daarbij kiezen we ervoor om bij de aanleg van bomen de eisen te hanteren zoals die gesteld worden in het ‘Handboek Bomen’.

Daarnaast is het van belang om de goede boomsoort te kiezen. Een boom die past op de betreffende locatie en daar goed kan uitgroeien. Bloeiende bomen zijn gastheer voor vele insecten, vogels en andere fauna. Hoe gevarieerder het sortiment boomsoorten des te gevarieerder de fauna. Daarnaast is een gevarieerd bomensortiment minder vatbaar voor ziekten en plagen die onze kant opkomen. Monoculturen langs wegen of in wijken zijn vatbaar voor ziekten en plagen. Een gezond en gevarieerd bomenbestand draagt niet alleen bij aan de biodiversiteit, het zorgt er ook voor dat het bomenbestand minder kwetsbaar is tegen ziekten en plagen. Bij projecten die worden uitgevoerd moet zorgvuldig met bomen worden omgegaan. Dat houdt in dat de volgende werkzaamheden moeten worden uitgevoerd. - De bestaande bomen moeten in beeld worden gebracht.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2020/31172

5/7

gemeente Zaanstad

-

Wanneer sprake is van ingrijpende werkzaamheden binnen de invloedssfeer van een boom, moet een Boom-Effect-Analyse (BEA) worden uitgevoerd bij ruimtelijke ontwikkelingen en herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte. - Nieuwe bomen worden op ontwerptekeningen weergeven met daarbij de toekomstverwachting van de boom. - Analyse van percentage kroonbedekking uit volwassen fase van het nieuwe inrichtingsplan. - Bij kapaanvraag dient een voorstel herplantingsplan te worden aangeleverd - Het realiseren van goede doorwortelbare en drainerende ruimten als standplaats voor bomen conform de richtlijnen ‘Handboek Bomen’. - Beschermen van de bomen tijdens de uitvoering van werkzaamheden. Bij het vervangen van bomen met een groot kroonoppervlak worden jonge bomen herplant. met uiteraard nog kleinere kroon. De ambitie is om het oude kroonoppervlak te vervangen met een boom of bomen die z.s.m. hetzelfde kroonoppervlak/volume hebben waarbij gelet wordt op type/soort en aantallen t.o.v. de plek. Communicatie en participatie. Zaanstad wil haar bewoners graag betrekken bij de inrichting van hun leefomgeving. Bij vervanging van de openbare ruimte wil de gemeente samen met bewoners bekijken welke bomen gehandhaafd kunnen blijven en waar nieuwe bomen ingepast kunnen worden.

Daarbij wil de gemeente in gesprek met bewoners en belanghebbenden om per situatie te beoordelen wat mogelijk is en bekijken hoe een groene leefomgeving kan worden gerealiseerd met koelteplekken en voldoende kroonbedekking die ook aansluit op de verschillende woonwensen van bewoners. Ook worden bewoners en bedrijven aangemoedigd zelf bomen te planten. Om over de waarde van bomen beter te communiceren willen we gebruik maken van iTree. Dit is een rekenmethode die in beeld brengt wat de waarde van een boom bijdraagt aan de klimaatadaptatie-opgave, de CO2- en fijnstof-opname en vertaalt dit naar een economische waarde en van een boom. ITree is vooral een communicatiemiddel dat inzicht verschaft in het belang van bomen voor de stad. De waarde van bomen die weg moeten voor nieuwbouw of reconstructie, kunnen door middel van I-tree berekend worden. Draagvlak Op verschillende manier zijn bewoners en belanghebbenden betrokken bij het opstellen van het nieuwe bomenbeleid. - In 2019 zijn in Assendelft een tweetal lezingen gegeven over de bedoelingen van het toekomstige bomenbeleidsplan. - Begin 2020 is een enquête gehouden onder de deelnemers van het Zaanpanel. Hierop zijn ruim 1.000 reacties binnen gekomen; - Zijn er meerdere informele bijeenkomsten geweest met leden van facebookgroep GroenZaans. - Het Bomenbeleidsplan is in november 2020 toegelicht tijdens de Klimaattafel Bomen.

Een geplande interactieve presentatie van het bomenbeleidsplan die gepland stond in maart 2020, is vanwege de corona-maatregelen komen te vervallen. Aansluiting externe ontwikkelingen - Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Het bomenbeleidsplan 2020-2050 heeft een relatie met de opgave klimaatadaptatie. Financiële consequenties De komende jaren is circa € 1,6 miljoen beschikbaar om te investeren in het bomenbestand van de gemeente. In dit bedrag is rekening gehouden met de extra middelen die beschikbaar zijn in de begroting 2021. Het bedrag van € 1,6 miljoen is als volgt opgebouwd: - Voor de vervanging van slechte bomen in de stad, wordt jaarlijks € 560.000 besteed.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2020/31172

6/7

gemeente Zaanstad

Dit bedrag is gebaseerd op vervanging van circa 400 bomen omdat ze zijn afgestorven, voor gevaarlijke situaties zorgen of van zeer slechte kwaliteit zijn. - Voor het vervangen van bomen gelijktijdig met vervangingsprojecten in de openbare ruimte is een bedrag beschikbaar van € 840.000 per jaar. Dit is gebaseerd op de vervanging van circa 700 bomen op jaarbasis. - Voor het versterken van de bomenstructuren is vooralsnog een bedrag geraamd van € 200.000. Een verdere uitwerking van de ontbrekende schakels in de bomenstructuren in Zaanstad en de opgave om meer bomen te planten voor de klimaatadaptatie-opgave, zal in de toekomst duidelijk moeten maken in hoeverre deze middelen toereikend zijn. In deze bedragen is rekening gehouden met het realiseren van goede standplaatsvoorzieningen. Bij de uitwerking van de bomenstructuurkaart moet blijken of de financiële middelen toereikend zijn. De kosten worden ook bepaald door de aanpassingen die nodig zijn in de ondergrond vanwege kabels en leidingen. Deze kosten zijn nu nog niet inzichtelijk.

Juridische consequenties In de op te stellen omgevingsplannen wordt de omgevingswaarde van 20% kroonbedekking opgenomen. Dit is een streefwaarde voor bestaande woonwijken. Voor ontmoetingsplaatsen en voor koelteplekken wordt 30% kroonbedekking als uitgangspunt gehanteerd. Voor gebiedsontwikkelingen is dit een uitgangspunt waarbinnen nieuwbouwplannen moeten worden ontwikkeld. Van deze norm kan gemotiveerd worden afgeweken als er andere maatregelen worden genomen die bijdragen aan een groene leefomgeving. In artikel 4.11 lid 1 van de APV is het verboden zonder vergunning van het bevoegd gezag de houtopstanden te vellen of te doen vellen, die - staan vermeld op de 'bomenlijst', of - voorkomen op de 'gebiedenkaart' of - zich bevinden op een openbare plaats. In artikel 4.11. lid 3 word en weigeringsgronden weergegeven op basis waarvan een vergunning kan worden geweigerd In hoofdstuk 6 “Bomen en Wetgeving” van het Bomenbeleidsplan 2020-2050 staan weigeringsgronden nader uitgewerkt die dienen als wegingskader voor het beoordelen van kapaanvragen. Ook worden in dit hoofdstuk richtlijnen gegeven voor het bepalen van de herplantplicht. Communicatie/ vervolgtraject Het bomenbeleidsplan wordt na vaststelling door de raad gepubliceerd op de gemeentelijke website www.zaanstad.nl en op www.buitengewoon.zaanstad.nl. Het beleidsplan wordt toegelicht met een voorlichtingsvideo.

Het bomenbeleidsplan wordt als fysiek document toegezonden aan; - de verenigingen die samenwerken onder de koepel van het Kontakt Milieubeheer Zaanstreek. - het Zaans Natuur- en Milieueducatiecentrum (ZNMC). Opsteller: Koppen, J. Versie: 20-1-2021 9:30:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2020/31172

7/7

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: Het bomenbeleidsplan 2020-2050 ‘Bomen, de longen van Zaanstad’ vast te stellen inhoudende dat hiermee een kader wordt vastgesteld voor het bomenbeheer in Zaanstad en voor gebiedsontwikkelingen voor de komende jaren. In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2021 De griffier,

De voorzitter,