Raadsvoorstel Actualisering meerjarenbegroting

2022/2688

Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Actualisering meerjarenbegroting Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de verwerking van de besluiten in het regeerakkoord ten aanzien van extra middelen jeugd (25% AEF middelen) in de meerjarenbegroting van Zaanstad 2. Akkoord te gaan met a) het niet verder verlagen van de lasten jeugdzorg zolang het rijk geen helderheid geeft over hoe deze lastenverlaging (€ 1,07 miljoen in 2024 oplopend naar € 5,5 miljoen vanaf 2027) gerealiseerd moet worden en b) deze lastenverlaging voorlopig te parkeren op een aparte stelpost in programma 7 van de meerjarenbegroting. 3. Akkoord te gaan met het beschikbaar stellen van € 1,085 miljoen in 2022 en € 0,88 miljoen structureel vanaf 2023 om al de noodzakelijke besparingsmaatregelen te kunnen nemen in lijn met de uitspraak van de Commissie van Wijzen 4. Akkoord te gaan met aanvullende incidentele uitgaven 2022: a) Noordzeekanaalgebied € 0,200 miljoen b) Stappensubsidie € 0,120 miljoen c) Capaciteit Jeugd en Veiligheid € 0,140 miljoen Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal In de Begroting 2022 is vanaf 2023 rekening gehouden met 75% van de extra middelen (de “AEF-middelen”), die het Rijk op basis van de uitspraak van de Commissie van Wijzen1 voor jeugd beschikbaar zou moeten stellen.

De 75% is opgenomen vanuit behoedzaamheid en op basis van het toenmalige advies van Rijk, VNG en IPO. De uitspaak van de Commissie is het uitgangspunt voor het opstellen van een Hervormingsagenda Jeugd, waarin alle besparingsmaatregelen verder uitgewerkt zijn. Rijk en VNG hebben eerder afgesproken op 1 februari 2022 de Hervormingsagenda gereed te hebben. Voor wat betreft de te realiseren besparingen is in de begroting van Zaanstad 100% van het bedrag conform de uitspraak van de Commissie van Wijzen opgenomen. Dit is het te besparen bedrag waarover overeenstemming is tussen Rijk en VNG (voor Zaanstad: € 4,0 miljoen in 2023 oplopend € 10,9 miljoen vanaf 2027, zie ook bijlage 2). In de risicoparagraaf van de Begroting 2022 is het risico opgenomen dat de gemeente op grond van de Jeugdwet voorzieningen verstrekken moet ondanks dat hiervoor onvoldoende budget beschikbaar is. Daarbij is uitgegaan van het maximale risico van de te realiseren taakstelling in 2022. Het college heeft in de begroting 2022 en in het raadsdebat op 9 november 2021 aan de raad toegezegd een voorstel te doen over aanvullende uitgaven in 2022, zodra het Rijk duidelijkheid geeft over extra 25% middelen jeugd. In het nieuwe regeerakkoord is hierover duidelijkheid gegeven. Vandaar dat het college dit voorstel aan de raad presenteert over extra uitgaven 2022.

Daarbij is eerst gekeken naar welk bedrag nodig is om al de besparingsmaatregelen te kunnen nemen in lijn met de uitspraak van de Commissie van Wijzen. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat het Rijk eind 2021 ook de decembercirculaire van het gemeentefonds heeft gepubliceerd. De financiële effecten van de decembercirculaire voor de begroting van Zaanstad staan opgenomen in raadsinformatiebrief 2022/2125. De raad ontvangt deze raadsinformatiebrief gelijktijdig met voorliggend raadsbesluit. Beide stukken staan los van elkaar. 1 https://vng.nl/artikelen/hervormingsagenda-jeugd#info

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2022/2688

2/7

gemeente Zaanstad

Aanleiding Het college heeft in de Begroting 2022 en in het raadsdebat op 9 november 2021 aan de raad toegezegd een voorstel te doen over aanvullende uitgaven in 2022, zodra het Rijk duidelijkheid geeft over de eerder extra middelen jeugd (25% van de totale AEF-middelen). In het nieuwe regeerakkoord is hierover duidelijkheid gegeven. Dit is de aanleiding voor het college om voorliggend voorstel aan de raad te doen. Beoogd resultaat Het beoogd resultaat is akkoord van de raad ontvangen om de begroting 2022 conform bovenstaand voorstel aan te passen. Kader Begroting 2022-2025 Argumenten en afwegingen A. Effecten regeerakkoord In het nieuwe regeerakkoord is duidelijkheid gegeven over de 25% AEF middelen jeugd vanaf 2023. Gemeenten ontvangen deze middelen. Echter, in het akkoord zijn tegelijkertijd aanvullende besparingen op jeugd opgenomen, bovenop de besparingen van de Commissie van Wijzen. Deze aanvullende besparingen zijn zeer fors: € 100 miljoen in 2024 en € 500 miljoen structureel vanaf 2025. Het regeerakkoord geeft weinig duidelijkheid over de wijze waarop de aanvullende besparingen van € 500 miljoen (voor Zaanstad € 5,5 miljoen) gerealiseerd moeten worden. Er wordt ‘gedacht’ aan (een combinatie van) normeren van de behandelduur of het introduceren van een eigen bijdrage.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft in een brief2 aan de Tweede Kamer vastgesteld dat het Rijk met deze aanvullende besparingen op jeugd de uitspraak van de Commissie van Wijzen in het regeerakkoord eenzijdig terzijde schuift. De VNG acht hogere besparingen onhaalbaar; er is geen adequate dekking voor. Hierop hebben gemeenten op 13 januari jl., tijdens de algemene ledenvergadering van de VNG, unaniem ingestemd met de resolutie om de Hervormingsagenda Jeugd op te schorten. De Hervormingsagenda blijft opgeschort totdat er een principeafspraak is gemaakt met het nieuwe kabinet, waarin de uitspraak van de Commissie van Wijzen volledig wordt gerespecteerd. Zolang niet helder is hoe de aanvullende besparing van het Rijk op de jeugdzorg (€ 500 miljoen) gerealiseerd moet worden, worden de lasten van de jeugdzorg in onze gemeentelijke begroting niet verder verlaagd. We gaan ervan uit dat het Rijk ófwel zodanig adequate maatregelen neemt dat gemeenten in staat zijn de lasten voor jeugdzorg te verlagen ófwel de besparing terugdraait en gemeenten meer geld ontvangen. Totdat hier helderheid over is wordt de lastenverlaging van € 5,5 miljoen op een aparte stelpost in de meerjarenbegroting (programma 7) opgenomen. Dit voorkomt een onrealistische meerjarenbegroting op de uitgaven jeugd.

In onderstaande tabel zijn (onder A) de effecten van het regeerakkoord op onze meerjarenbegroting opgenomen. 2022

2023

2024

2025

2026

Saldo vastgestelde Begroting 2022 -2025

0

1.287

0

-2.027

-4.555

A. Effecten regeerakkoord Toekenning extra 25% AEF-middelen

394

-3.451

-3.205

-2.911

-1.836

bedragen * € 1.000

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2022/2688

3/7

Minder rijksbijdrage door taakstellende besparingsopgave jeugd Stelpost lagere lasten B. Aanvullende uitgaven Besparingsmaatregelen Commissie van Wijzen Noordzeekanaalgebied Stappensubsidie Capaciteit Jeugd en veiligheid

gemeente Zaanstad

-

-

1.070

5.350

5.350

-

-

-1.070

-5.350

-5.350

1.085

880

880

880

880

2.313

-4.058

-5.511

200 120 140

C. Verevening van het begrotingssaldo Terugdraaien van de bij Begroting 2022 opgenomen verevening Nieuwe verevening

-5.319

3.006

1.722

-1.722

Totaal nieuw saldo (+ = nadeel, - = voordeel)

-1.658

0

-12

B. Aanvullende uitgaven Bij het opstellen van de Begroting 2022 was er niet voldoende financiële ruimte om al de noodzakelijke maatregelen, om invulling te kunnen geven aan de uitspraak van de Commissie van Wijzen, te dekken. Er is toen gekozen om een deel van de benodigde middelen beschikbaar te stellen. Tegelijkertijd is wel de volledige besparing op de lasten jeugdzorg opgenomen. Het college heeft daarom de afspraak gemaakt om, wanneer er extra AEF middelen beschikbaar komen, eerst te kijken naar welk bedrag nog nodig is voor het nemen van de maatregelen jeugd zoals opgenomen in de uitspraak van de Commissie van Wijzen. In bijlage 2022/2591 is opgenomen om welke maatregelen en welk bedrag het gaat. Voor 2022 betreft het een bedrag van € 1,1 miljoen, voor de jaren daarna € 0,9 miljoen. Deze bedragen worden beschikbaar gesteld in de meerjarenbegroting om al de noodzakelijke maatregelen te dekken en invulling te kunnen geven aan de uitspraak van de Commissie van Wijzen. De effecten die we met de extra middelen beogen betreffen: het versterken van het voorliggend veld zodat er aanbod is om af te kunnen schalen vanuit specialistische hulp en inzet op strakker indiceren (volgens de nieuwe verordening). Daarnaast blijft het nodig om de wachtlijsten aan te pakken, die mede ten gevolge van corona, hardnekkig zijn.

Naast de uitgaven voor de maatregelen jeugd heeft het college afgewogen welke uitgaven dermate urgent en noodzakelijk zijn dat hiervoor nu extra middelen beschikbaar worden gesteld. Het gaat hierbij alleen om incidentele uitgaven. Het college heeft dit bij de begroting 2022 aangekondigd en onderwerpen genoemd die in dit kader bestuurlijke aandacht verdienen. Via amendementen bij de begrotingsbehandeling heeft de raad over meerdere onderwerpen reeds besloten: huisvestingsverordening, aanpak fraude bij zorgaanbieders, afschaffen watertoeristenbelasting, zomerroute GFT en grafrechten). Voor andere onderwerpen is door het college een oplossing gevonden om (tijdelijke) dekking te realiseren (inloopvoorziening Veldpark via het Volkshuisvestingsfonds, Zaans Experience via de rijksmiddelen NPO, leges evenementen via Vitale Stad, aanpak woonoverlast uit Slim Investeren). Gezien de bestuurlijke aandacht en urgentie acht het college de onderstaande aanvullende uitgaven op dit moment nodig en verantwoord. Hiermee wordt invulling gegeven aan de afspraak uit de Begroting 2022. Voor een aantal bestuurlijke aandachtspunten wordt nu niet gekozen. Dit omdat deze in hun natuur structureel van aard zijn en het college daar nu vlak voor de verkiezingen geen ruimte toe ziet. Daarbij komt dat er vanuit het regeerakkoord een extra taakstelling op jeugd is opgenomen.

Daar gaan extra risico’s mee gepaard (zie onder punt C), die ook een behoedzame opstelling vragen. 2 https://vng.nl/sites/default/files/2021-12/vng-reactie-regeerakkoord.pdf

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2022/2688

4/7

gemeente Zaanstad

Noordzeekanaalgebied De opgaven in het Noordzeekanaalgebied worden steeds groter en complexer. Deze opgaven hebben betrekking op een breed aantal raakvlakken zoals woningbouw, economie, energietransitie, mobiliteit, landschap en leefbaarheid. Dit betekent bijvoorbeeld actief te sturen via het Novi (Nationale Omgevingsvisie) NZKG en het opzetten van een (bestuurlijke) samenwerkingsagenda met gemeente en Havenbedrijf Amsterdam. Het gevraagde budget behelst het versterken van het organiserend vermogen en de ambtelijke capaciteit en daarmee de kwaliteit van bestuursadvisering door integrale sturing via een programmatische aanpak. De gevraagde middelen (€ 0,2 miljoen) voor 2022 zijn nodig voor het opzetten en de start van het programma en tegelijkertijd geen achterstand cq schade op de lopen in externe trajecten. Zo sturen we in 2022 actief op: - Het Novi traject waar Zaanstad bestuurlijk trekker van is.

Belangen die we veilig willen stellen zijn: 1) het open houden van mogelijkheden voor de transformatie van de Achtersluispolder 2) het voorkomen dat Zaanstad te maken krijgt met dusdanige additionele hindercontouren vanuit Westpoort dat die de mogelijkheden voor woningbouw in het NZKG bemoeilijken en de veiligheid/leefbaarheid onder druk zetten 3) actief vestigingsbeleid voor het NZKG zodat onder andere wordt voorkomen dat zware industrieën zich vestigen aan de noordelijke rand van Westpoort, 4) actief te werken aan alternatieve ruimte in de regio voor bedrijfsverplaatsingen, wat voorwaardelijk wordt gesteld voor transformatie van bedrijventerreinen 5) actieve begeleiding bieden aan de verkenning van de ruimtevraag naar piekwaterberging langs het Noordzeekanaal. - Opzetten van een samenwerkingsagenda met gemeente Amsterdam. Eén van de voornaamste belangen hierin is de inzet op de verbinding van de steden via de realisatie van een HOV verbinding. - Actieve begeleiding cq verkenningen naar bedrijfsverplaatsingen die gerelateerd zijn aan transformatie en de woningbouwversnelling zoals voor bedrijven in Kogerveld, Zuiderhout Noord Stappensubsidie Bij de vaststelling van de Begroting 2022 heeft de raad motie 2 3aangenomen over het invoeren van een structurele stappensubsidie. De stappensubsidie helpt bewoners om kleine maatregelen voor de verduurzaming van hun woning te nemen.

De raad wil met de stappensubsidie vooral mensen in energiearmoede helpen hun energielasten te verlagen. In de raadsinformatiebrief 2021/286314 heeft het college aangegeven deze voorstellen uit te werken en de raad aan de voorkant te willen betrekken. Het doel(groep)gerichter inzetten van de stappensubsidie kan helpen om de strategische opgaven kansengelijkheid en duurzaamheid te verbinden. In de uitwerking van de voorstellen zal duidelijk worden of een doel(groep)gerichte aanpassing ook juridisch mogelijk is. Het college stelt in 2022 € 0,12 miljoen beschikbaar voor de uitvoering en toekenning van de stappenplansubsidies. Capaciteit Jeugd en veiligheid Binnen jeugd en veiligheid is sprake van een financieel tekort op de groepsaanpak en de 075 aanpak. Vanaf 1 juli 2022 dreigt de huidige inzet verlaagd te moeten worden wegens tekort aan capaciteit en budget. Bij de groepsaanpak gaat het om de gerichte inzet in bepaalde delen van de stad, zoals 3

https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/10726477/2/Motie%202%20Structurele%20stap pensubsidie 4

https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/10902433/1/Uitvoering+van+de+bij+de+begroti ng+2022+aangenomen+moties+en+amendementen

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2022/2688

5/7

gemeente Zaanstad

Assendelft. De aanpak vraagt om regie, afstemming, plannen maken, in gesprek gaan met ouders, ondernemers etc. Een bedrag van € 0,065 miljoen is hiervoor nodig. Bij de 075 aanpak wordt momenteel een procesmanager ingehuurd. De functie van procesmanager behelst het maken van plannen, evaluaties, toezien op de samenwerking binnen zorg en veiligheid, overleggen met partners over de aanpak, samen met de regisseurs beleidsmatige knelpunten oplossen. Zonder procesmanagers kunnen regisseurs hun werk niet goed uitvoeren. De inhuur stopt op 1 juli en budget voor verlenging ontbreekt. Er is € 0,045 miljoen tot eind 2022 nodig. Daarnaast is het voor een effectieve aanpak soms nodig om snel hulp in te kunnen zetten. Dat kan gaan van het inzetten van een coach tot het faciliteren van een opleiding. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de beschikbare regelingen, maar dat kan helaas niet altijd. Om snel een doorbraak te kunnen maken is financiële ruimte essentieel. Het huidige budget van € 0,02 miljoen bleek afgelopen jaren niet toereikend te zijn. Een extra budget van € 0,03 miljoen is nodig. C. Verevening van het begrotingssaldo Mede door de middelen voor jeugdhulp die we in 2022 van het Rijk ontvangen, kon de raad in november jl. een sluitende begroting 2022 vaststellen. De door de raad vastgestelde begroting 2022 bevat een vereveningsreserve.

Deze zorgt ervoor dat het voordelig saldo 2022 ‘meegenomen’ werd naar de jaren daarna om de tekorten in 2023 en 2024 grotendeels te dekken. Door het opnemen van de extra 25%-AEF middelen is het tekort in 2023 lager. In 2024 is helemaal geen sprake meer van een saldotekort. Dat betekent dat er minder budget van 2022 meegenomen hoeft te worden naar latere jaren. Zodoende blijft er in 2022 een voordelig saldo over van een kleine € 1,7 miljoen. Risico’s en onzekerheden jeugd De 25% extra AEF middelen in het regeerakkoord hebben een positief effect op onze gemeentelijke meerjarenbegroting. Het regeerakkoord brengt echter ook fors nieuwe risico’s en onzekerheden met zich mee. Deze komen bovenop de risico’s jeugd die al bestonden. We zien de volgende risico’s en onzekerheden: - De besprekingen over de Hervormingsagenda jeugd zijn opgeschort. Het is onzeker wanneer de gesprekken weer op gang komen en of en in welke vorm VNG en Rijk weer tot afspraken kunnen komen. Gemeenten zijn aan zet voor het realiseren van de afgesproken maatregelen, maar zijn daarvoor ook deels afhankelijk van het Rijk (en andere partijen) om dat (tijdig) waar te kunnen maken. - De gemeenten hebben geen financiële tegemoetkoming ontvangen voor de uitvoeringskosten van de maatregelen in het kader van de Commissie van Wijzen. Dat geldt vooralsnog ook voor de aanvullende taakstelling van € 500 miljoen.

- Met de invoering van het woonplaatsbeginsel Jeugd wordt geregeld welke gemeente financieel verantwoordelijk is voor de jeugdhulp. Met ingang van 1 januari 2022 is de gemeente waar de jeugdige stond ingeschreven direct voorafgaand aan de zorg met verblijf verantwoordelijk. Het is nog onzeker of de compensatie van het rijk voldoende is. - De ontwikkeling van de lonen in de jeugdzorg: de OVA index leidt tot structureel hogere lasten vanaf 2022, die slechts gedeeltelijk gecompenseerd worden door het Rijk (zie raadsinformatiebrief 2021/28390)5. Voor 2023 is de OVA index nog niet bekend. - De autonome volumegroei 2023 zal in de begroting 2023 verwerkt moeten worden. Hiervoor is ook de realisatie 2021 van belang. Cijfers hierover zijn nog niet bekend. Op dit moment is de omvang van de risico’s en onzekerheden op het gebied van de 5

https://zaanstad.raadsinformatie.nl/document/10905291/1/Index%20tarieven%20Jeugdhulp% 20en%20Wmo%202022

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2022/2688

6/7

gemeente Zaanstad

jeugdzorg aanzienlijk. Het resterend voordelig saldo 2022 (€ 1,7 miljoen) wordt daarom gereserveerd om nadelige financiële effecten jeugd (eventueel ook meerjarig) op te kunnen vangen. Draagvlak Niet van toepassing Aansluiting externe ontwikkelingen Niet van toepassing Financiële consequenties Het voorliggend raadsbesluit leidt tot een bijstelling van de begroting 2022-2025. Deze wijziging zal financieel technisch – als preprioritair besluit - verwerkt worden in de Burap 2022 en de Kaderbrief 2023-2025. Juridische consequenties Niet van toepassing Communicatie/vervolgtraject Niet van toepassing Opsteller: Spaanderman, C. Versie: 15-2-2022 12:50:00

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2022/2688

7/7

gemeente Zaanstad

Raadsbesluit De gemeenteraad van Zaanstad, Besluit: 1. Kennis te nemen van de verwerking van de besluiten in het regeerakkoord ten aanzien van extra middelen jeugd (25% AEF middelen) in de meerjarenbegroting van Zaanstad 2. Akkoord te gaan met a) het niet verder verlagen van de lasten jeugdzorg zolang het rijk geen helderheid geeft over hoe deze lastenverlaging (€ 1,07 miljoen in 2024 oplopend naar € 5,5 miljoen vanaf 2027) gerealiseerd moet worden en b) deze lastenverlaging voorlopig te parkeren op een aparte stelpost in programma 7 van de meerjarenbegroting. 3. Akkoord te gaan met het beschikbaar stellen van € 1,085 miljoen in 2022 en € 0,88 miljoen structureel vanaf 2023 om al de noodzakelijke besparingsmaatregelen te kunnen nemen in lijn met de uitspraak van de Commissie van Wijzen 4. Akkoord te gaan met aanvullende incidentele uitgaven 2022: a) Noordzeekanaalgebied € 0,200 miljoen b) Stappensubsidie € 0,120 miljoen c) Capaciteit Jeugd en Veiligheid € 0,140 miljoen In de vergadering van …………………..…….-…………………..…………………………...- 2022 De griffier,

De voorzitter,