OUD - Bijlage 1 Principenota Ontwikkelstrategie MAAK Achtersluispolder

2021/27579

MAAK.Achtersluispolder Principenota Ontwikkelstrategie Achtersluispolder en Thorbeckezone

2021/27579

Pakhuis De Vrede

2021/27579

Inhoud Vooraf5 Leeswijzer7 Aanleiding9 I. Analyse Eén Plangebied: twee kerngebieden

12 12

Kerngebied Thorbeckezone

12

Kerngebied Achtersluispolder

15

II. Perspectief

35

MAAK.Zaanstad als vertrekpunt

35

Thematische handvatten voor transformatie

35

III. Strategie

45

Programma versus project

45

Ontwikkelstrategie

45

Werken met deelgebieden

47

Fasering Achtersluispolder

49

Agenda MAAK.Achtersluispolder

51

Samen werken aan de opgave

53

Instrumentarium

55

Financiën

57

COLOFON57

2021/27579

AMSTERDAM SCHIPHOL

ACHTERSLUISPOLDER

ZAANSTAD

2021/27579

Vooraf De komende decennia gaan we samen met ondernemers en ontwikkelaars werken aan de herontwikkeling van de Achtersluispolder tot een unieke woon-werkwijk. Prachtig gelegen aan de noordelijke oever van het IJ heeft dit gebied veel te bieden aan zowel Zaanse bedrijven als woningzoekenden. Het mooier maken van dit deel van de stad én de verbinding maken met Zaandam Oost en Amsterdam, dat is mijn ambitie als wethouder MAAK. Zaanstad. Het is nu wellicht nog moeilijk voor te stellen. Maar over twintig jaar staan er in dit gebied niet alleen een groot aantal woningen maar zijn er op deze plek ook méér banen dan er nu zijn. Zodat onze jeugd in de toekomst kan wonen én werken in Zaanstad. Er zijn veel bedrijven gevestigd op de Achtersluispolder die we koesteren en waar we trots op zijn. Deze ondernemingen willen we behouden voor Zaanstad. Een verouderd bedrijventerrein ontwikkelen tot een modern en leefbaar woon-werkgebied is een complexe opgave. Dat kunnen we niet alleen. Daarvoor is het nodig om een bondgenootschap aan te gaan met de ondernemers van de Achtersluispolder, de bewoners én de projectontwikkelaars. Nauwe samenwerking en afstemming is vereist om ervoor te zorgen dat wonen, werken en recreëren in harmonie naast elkaar kunnen bestaan. De herontwikkeling van dit deel van de stad is een ingewikkelde puzzel waarbij wij inventief met de schaarse ruimte om moeten gaan.

Ik nodig de bedrijven en de ontwikkelaars uit om samen met de gemeente aan deze bijzondere opgave te werken. Op deze manier sparen we

ons mooie, karakteristieke landschap terwijl we werken aan een vitale en aantrekkelijke toekomst voor MAAK. Achtersluispolder. In deze principenota introduceren we een nieuw plangebied, de Thorbeckezone. Dit gebied is de afgelopen decennia een drukke verkeersader maar vooral een groene buffer geweest om woonwijken en bedrijven op afstand te houden van elkaar. Nabij gelegen woonwijken hebben geen overlast van geluid of geur en de bedrijven hebben de ruim om te ondernemen. Deze manier van het scheiden van wonen en werken is in Nederland lange tijd gebruikelijk geweest. Op veel plekken in het land zien we nu dat deze scheiding niet meer nodig is. Bedrijven kunnen én moeten schoner produceren en kiezen vaker voor alternatief vervoer, zoals via het water. Hierdoor ontstaan er weer kansen voor nieuwe bedrijven en arbeidsplaatsen. De afgelopen jaren zien we steeds meer tekorten op de woningmarkt, stijgende prijzen en een enorme vraag naar betaalbare woningen. Ook in Zaanstad. En een toename van mensen die juist kiezen voor stoere, unieke en robuuste woonomgevingen. MAAK.Achtersluispolder bezit deze kwaliteiten bij uitstek! Deze schaarste betekent dat we met een andere manier om moeten gaan met de ruimte die we hebben. En dat we vierkante meters grond veel efficiënter kunnen gebruiken. Het denken en innoveren op dit vlak stopt nooit. En gelukkig maar.

Uiteraard kunnen we sommige bedrijfsactiviteiten met een zwaardere milieucategorie niet mengen met wonen of onderwijs. Maar gezien de

5

schaarste aan ruimte in Zaanstad moeten we samen met de bedrijven én de ontwikkelaars nieuwe, innoverende en duurzame oplossingen ontwikkelen zodat we op meer plekken wonen en werken kunnen combineren. Daarbij horen ook voorzieningen zoals winkels, sportgelegenheden en scholen binnen fiets- en loopafstand. Ook zijn we druk bezig om slimme oplossingen op het gebied van mobiliteit te ontwikkelen. Dat kan ook beter, slimmer en veiliger in onze stad. Dat is een enorme uitdaging voor de komende tijd. Zaanstad is van oudsher een gebied waar wonen én werken naast elkaar bestaan. Ik ben ervan overtuigd dat als we onze krachten bundelen, we tot een geweldige nieuwe wijk komen waar dat in harmonie kan. Voor u ligt de principenota die het begin is van de ontwikkelstrategie van de MAAK.Achtersluispolder. De ontwikkeling en transformatie van dit gebied zal er één van een lange adem zijn, waarbij samenwerking en zorgvuldigheid voorop staat. Ik wens u veel leesplezier en hoop dat u met ons mee wilt denken om samen tot een gedragen ontwikkelstrategie te komen. Hans Krieger Wethouder MAAK.Zaanstad

2021/27579

Zicht op Zaandam met op de voorgrond de Achtersluispolder

6

2021/27579

Leeswijzer De principenota is het start­ document en vertrekpunt van de Ontwikkelstrategie MAAK. Achtersluispolder. Waar voorheen vaak gesproken werd over de Achtersluispolder, wordt voor het opstellen van de Ontwikkelstrategie de term MAAK.Achtersluispolder gebruikt. Deels omdat het gebied onderdeel is van MAAK. Zuid binnen het MAAK.Zaanstad programma. De andere reden om het zo te noemen is vanwege de omvang van het plangebied, wat groter is dan de feitelijke Achtersluispolder - het deel ten zuiden van de Noorder IJ- en Zeedijk. De groene zone (met o.a. sportvelden en het Vijfhoekpark) ten noorden van de Noorder IJ- en Zeedijk en ten zuiden van de Zuidervaart - met de centraal gelegen Thorbeckeweg - wordt ook als onderdeel gezien van MAAK.Achtersluipolder. Dit gebied heeft in de principenota de naam Thorbeckezone meegekregen. Door dit gebied onderdeel te maken van MAAK. Achtersluispolder kan de fysieke en mentale verbinding worden gelegd tussen de bestaande woonwijken en het te transformeren bedrijvengebied langs het Noordzeekanaal. Met MAAK.Achtersluispolder wordt zo vorm gegeven aan een integrale opgave met een naam die al flink wat bekendheid heeft opgebouwd.

Het document start met de aanleiding van de transformatieopgave en het opstellen van een ontwikkelstrategie. In deze nota wordt in 3 delen toegelicht hoe de opgave tot stand komt en zijn vervolg krijgt. In Deel I (Analyse) wordt een beknopte situatieschets gegeven van het plangebied en zijn twee kerngebieden. Deze bestaat uit een beschrijving van de kerngebieden en hun functies, gebruik en bereikbaarheid. Tevens wordt er een overzicht geboden van relevante beleidsonderdelen. Dit deel wordt afgesloten met een zogenaamde tijdlijn waarin een overzicht wordt gegeven van de vele plandocumenten van de afgelopen jaren. Na Deel I volgt een Intermezzo in de vorm van een tijdlijn met alle relevante producten en momenten van de afgelopen jaren. Vervolgens wordt in Deel II (Perspectief) richting gegeven aan de ambities voor de volgende fase van de ontwikkelstrategie, thematisch geordend naar de systematiek van de Omgevingsvisie. Deel III (Strategie) gaat verder in op de aanpak van het vervolg, het proces en planning van de ontwikkelstrategie en nadere omschrijving van de deelgebieden en de fasering. Tenslotte komt het beleidsinstrumentarium en de financiën nog aan bod.

Er wordt gewerkt met: Eén plangebied; MAAK.Achtersluispolder met daarin twee kerngebieden; Thorbeckezone en Achtersluispolder.

7

2021/27579

Sleutelgebieden Metropool Regio Amsterdam Eenheid in verscheidenheid februari 2020 | Metropoolregio Amsterdam Nb. De getoonde fasering is een momentopname behorende bij het document Sleutelgebieden.

8

2021/27579

Aanleiding Binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) staat men in de komende decennia voor een forse woningbouwopgave (230.000 woningen erbij tot 2040). Bijna de helft van de Zaanse bijdrage van circa 15.000 - 20.000 woningen aan die woningbouwopgave zal worden ingevuld in het zuidelijk deel van Zaanstad. In dit deel raken Zaanstad en Amsterdam-Noord verbonden in een stedelijke zone met hoogwaardig openbaar vervoer met in het hart het unieke groenblauwe recreatiegebied de Noorder IJplas. De Metropoolregio Amsterdam heeft ZaanIJ, met de centraal daarbinnen gelegen Achtersluispolder/ Thorbeckezone, begin 2019 aangewezen als één van haar sleutelprojecten. Het in 2016 door de gemeenteraad vastgestelde programma MAAK.Zaanstad mikt op het realiseren van nieuwe woningen, een belangrijke opgave voor de MRA waar Zaanstad haar bijdrage aan wil leveren. Tegelijkertijd is MAAK veel meer dan een woningbouwprogramma. Zaanstad wil de groei van het aantal woningen en het aantal inwoners benutten om de stad sociaal en economisch te versterken, de leefbaarheid en de kwaliteit te verhogen. Zo is het van groot belang om de diversiteit aan woonmilieus te vergroten, waardoor Zaankanters een wooncarrière kunnen maken binnen de eigen stad. Wanneer er meer levensloopbestendige woningen komen, geschikt voor ouderen, versterkt dat tevens de sociale structuur in de wijken.

Zaanstad is een stad waarin wonen en werken samengaan. Die menging willen kan worden behouden op een moderne manier, door passende combinaties te vinden van wonen en werken. Ruimte geven aan ondernemerschap biedt meer

mensen de kans om een passende baan te vinden in de eigen omgeving. De groei van de stad biedt daarbij mogelijkheden om de bereikbaarheid te verbeteren, ook tussen de verschillende wijken die nu vaak nog door barrières (snelwegen, spoorlijnen) van elkaar worden gescheiden. De vernieuwing maakt het bovendien mogelijk om duurzame oplossingen toe te passen (denk aan het Warmtenet) en de stad klimaatbestendig te maken. Met MAAK ontwikkelt Zaanstad zich tot een duurzame stad waarin mensen zich thuis voelen en met plezier wonen, werken, recreëren en leven. In MAAK.Zaanstad is besloten dat de Achtersluispolder, nu een groot industrie- en bedrijventerrein, transformeert naar een gemengd woon-werkmilieu dat aansluit bij ontwikkelingen op de noordelijke IJ-oevers van Amsterdam. De Achtersluispolder heeft een prachtige schakelpositie aan het water te midden van deze nieuwe stedelijke dynamiek tussen Amsterdam en Zaanstad. En met vitale bedrijven in de bouw, (creatieve) industrie, logistiek en nautische sector is dit een belangrijk gebied voor de regionale economie. De Achtersluispolder is dan ook dé plek waar de combinatie van wonen en werken elkaar kan versterken tot een unieke productieve woon-werkwijk binnen de metropoolregio.

9

2021/27579

10

2021/27579

MAAK.Achtersluispolder | twee kerngebieden

- . - plangebied MAAK.Achtersluispolder

11

2021/27579

I. Analyse In dit analysedeel wordt beknopt en op hoofdlijnen beschreven hoe het gebied MAAK.Achtersluispolder is opgebouwd, op het gebied van historie en gebruik. Vervolgens komen de voor het gebied relevante beleidsdocumenten aan bod op zowel regionaal als lokaal niveau. In het derde hoofdstuk wordt een beeld geschetst van de ontwikkeldynamiek in de directe omgeving.

 én Plangebied: twee kerngebieden E Het plangebied MAAK.Achtersluispolder bestaat uit twee kerngebieden: de Achtersluispolder en de Thorbeckezone. Het plangebied komt voort uit MAAK.Zaanstad en is onderdeel van MAAK.Zuid. Situatieschets MAAK.Achtersluispolder is gelegen in het zuidelijk deel van de gemeente Zaanstad, grenzend aan Amsterdam. Het gebied wordt in het noorden afgebakend door de wijk Poelenburg, in het oosten door het Zijkanaal H, in het zuiden vormt het Noordzeekanaal de plangrens en in het westen is dit de Zaan/Voorzaan en het Hembrugterrein. In het kerngebied Achtersluispolder zijn de insteekhavens kenmerkend: de noordelijke insteekhaven heet de Isaac Baarthaven, de zuidelijke de Dirk Metselaarhaven. Direct ten noordoosten grenst MAAK.Achtersluispolder zowel aan de gemeente Oostzaan en Amsterdam. Zijkanaal H vormt de grens met gemeente Amsterdam en in het zuiden is het Noordzeekanaal de grens tussen de Achtersluispolder en industrieterrein Amsterdam Westpoort binnen de gemeente Amsterdam. Het ontstaan van het gebied gaat terug tot de 13de eeuw, toen de Noorder IJ- en Zeedijk werd aangelegd. Deze dijk moest zowel de Zaanstreek als Waterland beschermen

tegen het water van de Zuiderzee en het (Oer)IJ. De dijk is nog steeds goed waarneembaar en dit oude landschappelijke element kronkelt langs de gehele Achtersluispolder en Thorbeckezone en behoort tot de belangrijkste structuurdragers in de Zaanstreek en is derhalve van regionaal belang. De weg over de dijk vervult momenteel meerdere functies: ontsluiting voor de bedrijven, groenzone voor het gebied en verlengstuk van de doorgaande fietsroute. Het landschappelijke element is vanuit de omgeving goed zichtbaar. In 2003 heeft de provincie de Noorder IJ- en Zeedijk (inclusief de Zuiddijk) en de bijbehorende braak in zijn geheel op de provinciale monumentenlijst geplaatst. Daarmee is de dijk een beschermd monument geworden. De Noorder IJ- en Zeedijk vormt de natuurlijke overgang en daarmede ook de begrenzing tussen de twee kerngebieden.

Kerngebied Thorbeckezone Dit kerngebied wordt begrensd door de zuidrand van Poelenburg en de Zuidervaart, de Watering aan de oostzijde en aan de west- en zuidzijde door respectievelijke de Zuiddijk en de Noorder IJ- en Zeedijk. Het gebied kenmerkt zich door de centraal gelegen Thorbeckeweg, een provinciale weg die het zuidelijk deel van Zaandam aansluit op de A8 en A10 en daarmee een belangrijke ontsluitingsweg is voor de stad. Historie In de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw kwam samen met de grootschalige stadsuitbreidingen ook de aanleg van verkeerswegen in noord-zuid en oost-west richting: de 12

stadsbebouwing werd tot aan de Watering (met als grootste wijk Poelenburg) doorgezet. De ontwikkeling van het noordelijk deel van de Achtersluispolder tot nijverheids- en handelsterrein vond plaats en met de aanleg van het Vijfhoekpark met aangrenzende sportvelden als buffer en ontspanningsterrein werd een start gemaakt. Het gebied heeft grotendeels haar huidige karakter verkregen in de jaren 60 en 70 ten tijde van de aanleg van de woonwijk Poelenburg. De gemeentelijke begraafplaats evenals de woonbebouwing langs de dijk ontstaan begin 20e eeuw. De stadsrand bood decennia plaats aan een ijsbaan en (tijdelijke) sportvelden, op deze locatie - tussen het Vijfhoekpark en de Zuiddijk - ligt nu Zilverland, een relatief jong bedrijventerrein. Hier waren tot de jaren 90 van de vorige eeuw nog sportvelden gelegen. Aan weerszijden van de Buynderbraak, die werd uitgegraven tot (zwem)vijver en inmiddels een monumentale status heeft, is in twee fasen een bosrijk park aangelegd. De entree werd aan de Wibautstraat gesitueerd, met parkeerruimte voor auto’s. Tien jaar later volgde het oostelijk deel. Het Vijfhoekpark was ontstaan. Het Vijfhoekpark is een beëindiging van de groene zones langs de Gouw en de Weer in Poelenburg. Aan de oostzijde van het Vijfhoekpark opende in 1964 Sportpark Poelenburg. Ten oosten van Sportpark ligt de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI Zaandam-oost).

Tussen het sportpark en de RWZI ligt het busstation De Vlinder. Dit is een belangrijke overstaphalte voor het regionale busvervoer tussen Zaanstad en Amsterdam.

2021/27579

Functioneel De Thorbeckezone is een gecompartimenteerd, maar relatief groen deel van de stad. Naast de ontsluitingswegen is het zone opgedeeld in verschillende functies, waarvan een groot deel gemeentelijk eigendom is: de begraafplaats, openbare wegen, Vijfhoekpark en het sportpark. Het naast het busstation De Vlinder (overstapstation met regionale R-NET bussen) gelegen RWZI en bedrijven- en kantorendeel Zilverland zijn hierop een uitzondering. In laatstgenoemde zijn naast kantoren en opslag ook enkele hotels gelegen.

mogelijkheden voor de Achtersluispolder. De eerste en meest zichtbare stap hiervan is de bouw van stoommeelfabriek en graansilo De Vrede, tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Ruimtelijk Vanaf de Thorbeckeweg is de Thorbeckezone ontsloten door de Wibautstraat en de Westkolkdijk, deze gaan over in de Noorder IJ- en Zeedijk en de Zuiddijk. Zilverland, het Vijfhoekpark, sportpark Poelenburg en de locatie van de RWZI zijn daardoor bereikbaar vanaf de Noorder IJ- en Zeedijk. De Zuiddijk loopt onder de N516 door en verbindt de Thorbeckezone en Achtersluispolder met het centrum van Zaandam, met name voor langzaam verkeer.

In de jaren 50 van de vorige eeuw kwam de ontwikkeling van de Achtersluispolder echt op gang. De bedrijvigheid in de stad herstelde zich snel na de oorlog en de industrie (van oudsher langs de Zaan gevestigd) zocht mogelijkheden om uit te breiden. De gemeente ging op zoek naar ruimte voor bedrijven, ook om nieuwe bedrijven te kunnen aantrekken. Bij de keuze tussen potentiële locaties kwam de Achtersluispolder als beste uit de bus, vanwege de ligging aan open water, de nabijheid van uitvalswegen en de woonwijken op korte afstand. Rond 1960 werden havens uitgegraven in het gebied, eerst de Isaac Baarthaven en later de Dirk Metselaarhaven. Zo werd de Achtersluispolder een voor die tijd modern en functioneel ingericht industrieterrein, met mogelijkheden voor laden en lossen aan het water.

Kerngebied Achtersluispolder De Achtersluispolder is een Zaans bedrijvengebied met honderden kleine, middelgrote en grote bedrijven en industrieën. Het omvangrijke gebied grenst aan de gemeente Amsterdam op de overgang tussen IJ en het Noordzeekanaal. Het gebied ligt buitendijks aan de andere zijde van de Noorder IJ- en Zeedijk, de oude waterkering. Historie De eerste benaming van het gebied was Sluisoord: dit was oorspronkelijk een buitendijkse veenhem, die na langdurig onder water te hebben gestaan in een drassige kwelder veranderde. In de middeleeuwen werd Sluisoord ingepolderd en ontstond er een gebied dat geschikt was voor de veeteelt: de Achtersluispolder. De aanleg van het Noordzeekanaal (geopend in 1876) gaf nieuwe

Het complex, van de Zaanse architect S.B. van Sante, dat in 1918 werd geopend, was bedoeld om de inwoners binnen de Stelling van Amsterdam te kunnen voeden in het geval van een maandenlange belegering. Een halve eeuw lang stond het monumentale gebouw alleen in de polder.

De oude polder is, met lange tijd de meelfabriek De Vrede als kenmerkend middelpunt, op dit oude monumentale pand na, in niets meer herkenbaar. Wie nu de Achtersluispolder bezoekt vanaf de Sluispolderweg, treft een volgebouwd bedrijvengebied bestaande uit een grote diversiteit aan ondernemingen, hoge dichtheden aan vrachtwagens, smalle straten, oude en nieuwe panden, hallen en loodsen, kranen, boten, geparkeerde auto’s, hekken en een windmolen daar waar de weg doodloopt met een uitzicht op het weidse Noordzeekanaal en met het Amsterdamse havengebied op de achtergrond. 13

Functioneel De Achtersluispolder is in al die jaren uitgroeid tot een monofunctioneel bedrijventerrein, waar een aantal voor Zaanstad toonaangevende industriële, logistieke en nautische bedrijven zijn gevestigd. De activiteiten op het terrein zijn een belangrijke bron van werkgelegenheid. Het gebruik is de afgelopen jaren veranderd: in zijn hoofdopzet was de Achtersluispolder een ‘nat bedrijventerrein’, met veel kadegebruik. Dit is in de loop der jaren meer gaan verschuiven richting een ‘droog bedrijventerrein’ met andere type bedrijven. Het hoge percentage leegstand (ongeveer 20%) van enkele jaren geleden lijkt voorlopig wat te schommelen door de jaren heen: het aantal bedrijven dat zich wil vestigen in de Achtersluispolder schommelt ook. In 2020 bood de Achtersluispolder 392 bedrijven (waarvan 42 havengerelateerd en 350 niet-havengerelateerd) en 4.207 arbeidsplaatsen. Van 2014 tot 2020 zijn er 58 bedrijven en 1015 banen bijgekomen (Monitor Ruimte-intensivering Noordzeekanaalgebied, zevende meting 2021). Op de Achtersluispolder bevinden zich een aantal bedrijven die zich hebben gespecialiseerd op nautische activiteiten. Er zijn enkele scheepswerven en (super) jachtenbouwers te vinden. Daarnaast huisvest de Achtersluispolder bouwbedrijven en bedrijven die onderdelen leveren voor de nautische industrie zoals een zeilmakerij.

De Achtersluispolder kenmerkt zich ook door een aantal recyclingbedrijven, waarvan Overdie de meest prominente is, zowel zicht- als hoorbaar. Rutte Groep heeft in 2018 een nieuwe betoncentrale gebouwd die van gebruikt beton, nieuw beton kan maken. Een derde prominente tak zijn de diverse houthandels is het gebied. Twee relatief nieuwe functies in het gebied is een Short-stay gebouw voor seizoensarbeiders en de Maakgemeenschap De Hoop. De kavels in de Achtersluispolder zijn overwegend privé-eigendom en het gebied kent ruim 150 unieke

2021/27579

1916

Pakhuis De Vrede in aanbouw

1920 - 1940

Hembrug met linksboven de Noorder IJ- en Zeedijk

Graafwerkzaamheden Voorzaan | Isaac Baarthaven

1970

1965

Albert Heijn Vredeweg

Beunderbraak in het Vijfhoekpark

1955

1970

Luchtfoto Noordelijke IJ-oever

1850

1900

14

1950

2021/27579

1962

Vijfhoekpark richting Poelenburg

1962

Thorbeckeplein richting Pakhuis De Vrede

Rioolwaterzuivering in aanbouw

1970

Luchtfoto Thorbeckezone in ontwikkeling

1965

1985

Luchtfoto Achtersluispolder

1950

2000

15

2020

2021/27579

grondeigenaren. Ongeveer 15 kavels zijn uitgegeven in erfpacht. Het wateroppervlak in het gebied (de Voorzaan en insteekhavens) en enkele kavels zijn in eigendom van de gemeente Zaanstad. De Achtersluispolder is een verouderd bedrijventerrein. Ook wordt door partijen (o.a. door de Ondernemersvereniging Zaanstad Zuid) gewezen op verloedering in het gebied. Investeren is noodzakelijk op het vlak van openbare ruimte, veiligheid, infrastructuur en de panden zelf. Ruimtelijk Door nieuwe ontwikkelingen in de regio heeft de ligging van de Achtersluispolder extra betekenis gekregen. De oevers van Zaan en IJ zijn in ontwikkeling, mede dankzij de toenemende stedelijke druk in de Metropoolregio Amsterdam. Net als Haven-Stad aan de Amsterdamse kant ligt de Achtersluispolder precies op het scharnierpunt van deze ontwikkelingen. Het gebied ligt op een uiterst strategische locatie aan het water, naast de groen-blauwe scharnier Noorder IJ-plas en te midden van deze nieuwe stedelijke dynamiek. De meeste gebouwen op de Achtersluispolder zijn relatief jong, het merendeel stamt van na 1970. Het pakhuis De Vrede is het enige gebouw in het gebied dat als Rijksmonument is aangemerkt. Dat zich in de Achtersluispolder maar weinig officiële monumenten bevinden betekent overigens niet dat er geen behoudenswaardige gebouwen en/of elementen aanwezig zijn.

Een aantal panden blijken interessante voorbeelden van wederopbouwarchitectuur. Ook heeft het gebied landschappelijke kwaliteit: de waterpleinen, het zicht op het Noordzeekanaal, de oude dijklinten, de groenstructuur en de aangrenzende Noorder IJplas.

Bereikbaarheid De Achtersluispolder is op twee plaatsen bereikbaar vanaf de Thorbeckeweg voor auto’s en vrachtverkeer (Wibautstraat en Westkolkdijk). Het grootste deel van de Achtersluispolder is bereikbaar via de Sluispolderweg. De Sluispolderweg is smal en biedt geen tot nauwelijks ruimte voor gescheiden fietspaden. Ook ontbreken op veel plekken trottoirs voor voetgangers. In de huidige vorm is de weg ongeschikt om woon- en vrachtverkeer veilig samen af te wikkelen. De Thorbeckeweg vormt de belangrijkste verbinding van Zaanstad-Zuid met het Rijkswegennet, maar vormt tegelijkertijd een barrière voor het aangrenzende Poelenburg. Er is een viaduct voor bussen en langzaam verkeer bij busstation De Vlinder. Fietsers kunnen het gehele Zaanse plangebied verder bereiken aan de westzijde via de Zuiddijk, een onderdoorgang (van de N516) nabij de Zaan. Middels openbaar vervoer is het noordelijke deel van het plangebied, met busstation De Vlinder en de bushaltes op de Noorder IJ- en Zeedijk, redelijk bereikbaar. Het zuidelijk deel is niet bereikbaar met openbaar vervoer. Slechts in het noordelijk deel van het kerngebied is groen aanwezig, langs de Noorder IJ- en Zeedijk. Langs het Zijknaal H is een smalle strook groen aanwezig in de vorm van bomen en waterbermbeplanting.

Deze groenstrook langs het zijkanaal H vervult een afschermende functie de bedrijvigheid voor de woonboten die in het Zijkanaal H liggen. Bij de herinrichting van de openbare ruimte in het kader van de revitalisering is in de vernieuwde profielen geen ruimte voor groen vrijgemaakt. Het gebied wordt in sterke mate bepaald door water: de insteekhavens, het Noordzeekanaal, het IJ, het ruime ‘waterplein’ in de Voorzaan en het Zijkanaal H met de daarachter gelegen Noorder IJ-plas.

16

Geluids- en afstandsnormen In het plangebied gelden ruimtelijke beperkingen als gevolg van milieuhinderlijke bedrijvigheid en verkeerslawaai. De milieu- en veiligheidscontouren aan de zuidkant van het plangebied houden, vanwege de ontwikkeling van de haven- en industriële functie van Westpoort en de functie van het Noordzeekanaal als hoofdwater-transportas, invloed op het gebied. In de Achtersluispolder kennen de westelijke en zuidelijke delen een flinke geluidbelasting vanwege aanwezige bedrijvigheid in het plangebied en langs het Noordzeekanaal- vanwege Westpoort. De Achtersluispolder is in het bestemmingsplan aangeduid als gezoneerd industrieterrein. Dit betekent dat de aanwezige bedrijven “beschermd” zijn tegen geluidgevoelige functies.

2021/27579

Omgevingselementen huidige situatie

17

2021/27579

Zicht op de Noorder IJ-plas en het IJ met op de voorgrond het oostelijk deel van de Achtersluipolder

18

2021/27579

MAAK.Zaanstad | 2016

Structuurvisie Zaanstad | 2012

Visie Noordzeekanaalgebied 2040 | Provincie Noord-Holland | 2013

19

2021/27579

Zaanse- en regionale beleidskaders In dit hoofdstuk worden de relevante (vigerende) beleidskaders samengevat in relatie tot MAAK. Achtersluispolder te beginnen bij het bestemmingsplan en te eindigen met de nieuwe omgevingsvisie in wording. Het opgenomen overzicht van de beleidskaders is zo volledig mogelijk, het is echter niet uitputtend. Bestemmingsplan Achtersluispolder (2008) Het vigerend bestemmingsplan ‘Achtersluispolder’, vastgesteld in 2008, toont de toegestane functies in het plangebied. Voor het overgrote deel geldt de bestemming ‘bedrijventerrein’ als enkelbestemming. De Achtersluispolder is in het bestemmingsplan aangeduid als gezoneerd industrieterrein. Een drietal ontwikkelingen in 2012 vormde de directe aanleiding voor een herziening (‘eerste partiele herziening Achtersluispolder en Bedrijven Zuid’).Het gaat hier o.a. om een verruiming van de afwijking maximum bouwhoogte en de Dam-Dam fietsroute. Structuurvisie Zaanstad - Zichtbaar Zaans (2012) Zichtbaar Zaans laat zien hoe Zaanstad tot 2020 met de beschikbare ruimte omgaat. Naast keuzes en prioriteiten ten aanzien van ruimtelijke vraagstukken in het ‘hier en nu’ anticipeert deze Ruimtelijke Structuurvisie waar mogelijk ook op ontwikkelingen in de verdere toekomst.

Voor de Achtersluispolder is in de structuurvisie aangedragen dat tot 2020 ingezet werd op verbetering van vestigingsvoorwaarden en waardeontwikkeling gericht op het mogelijk maken van een geleidelijk proces van verbreding van de economische activiteiten met meer diversiteit en mogelijk ook meer arbeidsplaatsen. En dat vooral zou worden ingezet op het verbeteren van de bereikbaarheid en infrastructuur, ruimtelijke kwaliteit en de ontwikkeling van pakhuis De Vrede. Een verkleuring naar wonen zou tot 2020 niet aan de orde zijn.

Pas op de langere termijn, na 2020, kan een verdergaande transformatie worden ingezet, onder voorwaarde dat de vermindering van de milieuoverlast van het Westelijk Havengebied dit mogelijk maakt. Tot 2020 zou er wel worden geanticipeerd op een toekomstige, geleidelijke transformatie van bedrijventerrein naar gemengd werkmilieu ingezet door het toestaan van publieksfuncties, die niet belemmerend werken voor de huidige bedrijven. Concreet gaat het om betere verbindingen met Amsterdam voor openbaar vervoer en fiets via de Noorder IJ-plas en betere bereikbaarheid van de Achtersluispolder voor auto, fiets en per boot. Uitbreiding van wegen en kades en bouw van extra bruggen moeten dit mogelijk maken. Dit ondersteunt een geleidelijke transitie van het gebied en biedt tegelijkertijd een extra kwaliteit voor de zittende ondernemers. Visie Noordzeekanaalgebied (2013) Om tot een samenhangende benadering van de economische-, ruimtelijke- en milieutechnische vraagstukken in het Noordzeekanaalgebied te komen, besluiten de overheden (Rijk, provincie, en gemeenten) een gezamenlijk richtinggevend kader af te spreken: de ‘Visie Noordzeekanaalgebied 2040’. Bij de vaststelling van de visie (2013) zijn o.a.

de volgende afspraken en uitgangspunten voor de Achtersluispolder gemaakt: • inzetten gebied als economische motor voor de metropoolregio Amsterdam • eerst intensiveren van het huidige bestaande havenareaal en eerst intensiveren van wonen en werken in de bestaande stad. • aanpassing van de geluidcontouren van 50 dB(A) rond de gezoneerde industrieterreinen Westpoort en Hoogtij, zodat extra woningen mogelijk zijn in de Sloterdijken, Hembrugterrein en Achtersluispolder.

20

2021/27579

MAAK.Zaanstad | Perspectief PoelenburgAchtersluispolder | 2016

Economisch-ruimtelijke verkenning Noordelijke ZaanIJ-oever | 2017

21

2021/27579

MAAK.Zaanstad (2016) Het in 2016 vastgestelde ambitiedocument MAAK. Zaanstad schetst “de stad die we willen, kunnen en moeten zijn; wat ons vertrekpunt is, hoe de stad tussen nu en 2040 gaat groeien, hoe we de groei van het aantal inwoners kunnen gebruiken om kwaliteit aan de stad toe te voegen en hoe de stad er in 2040 uit ziet. MAAK. Zaanstad vertelt het verhaal andersom en begint met de stad van 2040; onze stip aan de horizon.” In MAAK. Zaanstad is besloten dat de Achtersluispolder in de toekomst getransformeerd zal worden naar een gemengd werk-woongebied. De ontwikkeling van het gebied AchtersluispolderPoelenburg richt zich volgens het document op een aantal elementen: • Transformatie en modernisering. • Openen van het gebied en investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte en groen (Vijfhoekpark) na 2020 • Haast maken met de herinrichting van de Thorbeckeweg • Verbinden Achtersluispolder met Amsterdam (noord) met de metro of kabelbaan. • Hoogstedelijk woonwerkprogramma met daarin scholen en sport na 2025 Economisch-Ruimtelijke verkenning Noordelijke ZaanIJ-oevers (2017) In samenwerking met de provincie Noord-Holland en gemeente Amsterdam heeft de gemeente Zaanstad een economisch-ruimtelijke verkenning opgesteld met daarin bouwstenen voor een ontwikkelstrategie voor de Noordelijke ZaanIJ-oevers.

De verkenning bestaat uit een toekomstbeeld voor ZaanIJ in 2040, en de belangrijkste strategische stappen tot die tijd, in dit stuk verder de transformatiestrategie genoemd. Het toekomstbeeld is geen gefixeerd eindbeeld, maar een ‘wenkend toekomstperspectief’ dat fungeert als kompas waarop meer concrete ontwikkelingen en aanpassingen

gericht kunnen worden. In de strategie is ook de relatie met het bredere studiegebied (o.a. Hembrugterrein en Poelenburg in Zaanstad en de NDSM-werf en Tuindorp Oostzaan in Amsterdam) meegenomen. Er worden bouwstenen aangedragen op het gebied van wonen, werken, openbare ruimte en mobiliteit. De belangrijkste aanbevelingen uit de Economisch Ruimtelijke Verkenning, relevant voor de Achtersluispolder, zijn: • Transformatie naar een gemengd woon-werkmilieu is als eerste kansrijk in de Achtersluispolder, tussen de Sluispolderweg en Zijkanaal H: Hier is in verhouding veel leegstand en een aantal van de huidige bedrijven kan zich als type bedrijf goed laten mengen met woningen. • Voor een succesvolle ontwikkeling van een gemengd woon- werkgebied is de aanleg van een nieuwe, rechtstreekse fiets/autoweg (en op termijn voor openbaar vervoer) in het verlengde van de Cornelis Douwesweg en Coentunnelcircuit naar de Sluispolderweg noodzakelijk. Ook betere verbindingen, vooral voor voetgangers en fietsers naar de aanpalende woonwijken Poelenburg, Tuindorp Oostzaan zijn voorwaardelijk. • Pakhuis de Vrede, het Vijfhoekpark en het ‘Balkon aan de Zaan” westelijk in het plangebied, krijgen een openbare functie en worden opgenomen in het wandel- en fietsnetwerk.

Een belangrijke kwaliteit in het plangebied is de ligging aan het water met magnifieke uitzichten op de havens van Westpoort, de passerende scheepvaart, de overzijde van de stad Amsterdam en het ruime wateroppervlak. Ervaring leert dat deze kwaliteiten een grote aantrekkingskracht uitoefenen op bedrijven en bewoners die zich in dit gebied willen vestigen. Ook de naastgelegen woonwijken profiteren van een betere toegankelijkheid van het open water zo dichtbij.

22

2021/27579

Omgevingsvisie NH2050 | 2018

Omgevingsvisie Amsterdam 2050 | 2021

23

2021/27579

Omgevingsvisie NH2050 Provincie Noord-Holland (2018) In de visie zijn 5 bewegingen met ontwikkelprincipes beschreven voor de ontwikkeling van de leefomgeving. 1. Dynamisch schiereiland. Hierin is het benutten van de unieke ligging van Noord-Holland, te midden van water, leidend. 2. Metropool in ontwikkeling. Hierin wordt beschreven hoe de Metropoolregio Amsterdam steeds meer als één stad functioneert. 3. Sterke kernen, sterke regio’s, gaat over de ontwikkeling van centrumgemeenten die de gehele regio waarin ze liggen vitaal houden. 4. Nieuwe energie, benut de economische kansen van de energietransitie. 5. Natuurlijk en vitaal landelijke omgeving, staan het ontwikkelen van natuurwaarden en een economisch duurzame agrarische sector centraal. Voor de ontwikkelingen van woningbouw rondom het Noordzeekanaalgebied worden de afspraken gehanteerd die Provinciale Staten en de vijf betrokken gemeenteraden hebben gemaakt bij de vaststelling van de Visie Noordzeekanaalgebied 2040: transformatie van havenareaal naar gemengd woonwerkgebied op de in de visie aangeven locaties op termijn mogelijk te maken. Hierbij wordt uitgegaan van een geleidelijke ontwikkeling, passend bij de ontwikkelingen in de economie, woningmarkt en de bedrijven die het aangaat. Gesteld wordt tevens dat alle nieuwe ruimtelijke (her) ontwikkelingen een klimaatstresstest doorlopen.

Er is dus bij elk plan een motivatie vereist hoe omgegaan wordt met de uitkomsten van zo’n stresstest. Onderdeel is een onderzoeksplicht naar de risico’s en knelpunten van die toekomstige situatie in het nieuwe klimaat.

MRA Sleutelgebieden (2020) De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is een (inter-) nationaal gewilde plek om te wonen en werken. Naast de grote woningbouwopgave kent de MRA andere belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals het verbeteren van de bereikbaarheid, het versterken van de economie en de energietransitie. Deze (boven) regionale opgaven komen samen in een aantal gebiedsontwikkelingen die zo grootschalig en complex zijn, dat samenwerking tussen Rijk, MRA, provincies, deelregio’s en gemeenten een noodzaak is om te zorgen voor duurzame en toekomstbestendige verstedelijking. Dit zijn de MRA sleutelgebieden. Zie pagina 10 voor het kaartbeeld. De Zaan-IJ Lob (Noordelijke IJ-oever – Achtersluispolder – Kogerveld) is een van deze sleutelgebieden. De sleutelgebieden moeten bijdragen aan de verstedelijkingsdoelen van het Rijk en met de ontwikkeling van het gebied moet een zo groot mogelijke maatschappelijke impact worden gecreëerd. Naast overheidsinvesteringen die tot een meervoud van investeringen door derden leiden, moeten de investeringen in sleutelgebieden ook bijdragen aan de versterking van o.a. leefbaarheid, sociale inclusiviteit, duurzaamheid en betaalbaarheid. Omgevingsvisie Amsterdam 2050:een menselijke metropool (2021) De op 8 juli 2021 vastgestelde omgevingsvisie vervangt de Stuctuurvisie Amsterdam 2040. Met uitzondering van de onderwerpen hoofdgroenstructuur en hoogbouw.

In de omgevingsvisie staan de opgaven waar de gemeente Amsterdam voor staat. De visie beschrijft de gewenste ontwikkeling op basis van vijf strategische keuzes. Dit zijn: meerkernige ontwikkeling, groeien binnen grenzen, duurzaam en gezond bewegen, rigoureus vergroenen en samen stadmaken. De visie bevat ook een ruimtelijkprogrammatisch kader en een beleidsagenda waarin al het 24

bestaande beleid voor de fysieke leefomgeving is samengevat. Verder wordt aangegeven welke nieuwe richtingen nodig zijn. Zaanstad is opgenomen op de visiekaart bedoeld om de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen in de agglomeratie in beeld te brengen. De kaart is in samenspraak opgemaakt, maar de weergegeven ontwikkelingen buiten de gemeentegrenzen van Amsterdam hebben geen bestuurlijke status.

2021/27579

Zaans Mobiliteitsplan | 2021

Thema’s Omgevingsvisie Zaanstad | in ontwikkeling

25

2021/27579

Zaans Mobiliteitsplan (2021) Het Zaans Mobiliteitsplan (ZMP) is het strategische beleidskader voor mobiliteit. Het schetst de visie op mobiliteit in Zaanstad tot aan 2040. Het plan heeft 12 hoofdkeuzes in zich en hebben effect op en/of raakvlakken met de Achtersluispolder. Een van de belangrijkste uitgangspunten is de keuze voor De Zaanse Ladder: een hoofdstructuur voor het openbaar vervoer en de fiets. Het spoor (Zaanlijn en Hoornselijn) vormt een belangrijke noord-zuidas door de gemeente. Maar daarnaast is de inzet in ZMP een tweede, oostelijke as met snel en frequent openbaar vervoer en sterke fietsverbindingen tussen Amsterdam-Noord, de Achtersluispolder, Centrum Oost en Kogerveldwijk. Strategie bedrijventerreinen (2021) Ruimte wordt in Zaanstad, steeds schaarser. Met de groei van de bevolking is de vraag naar woonruimte explosief gestegen terwijl in de afgelopen jaren er slechts beperkt woningen zijn bijgebouwd. En ook andere functies claimen ruimte voor zorg, onderwijs, recreatie en natuur. Het college van Zaanstad zet met MAAK.Zaanstad in op verdere verstedelijking: de ambitie is om tot 2040 20.000 woningen te realiseren. Met deze keuze voor verdere verstedelijking binnen de bebouwde omgeving kwamen/ komen een heel aantal werklocaties/ bedrijventerreinen in beeld voor transformatie naar gemengde woon-werk locaties of woonlocaties.

Met de transformatie van bedrijventerreinen ontstaat een verplaatsingsvraag van bedrijven en daarmee een toenemende vraag naar nog beschikbaar bedrijventerrein op andere locaties. Het aanbod bedrijventerrein is beperkt. Uitgaande van het huidige uitgiftetempo is het aanbod aan bedrijventerrein over 7 jaar op. Dat is een rem op de economische groei, een rem op de groei van werkgelegenheid en een rem op de verstedelijking van Zaanstad.

Het doel van de bedrijvenstrategie is bij te dragen aan een duurzaam aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven door voldoende passende ruimte te behouden en realiseren, de kwaliteit van de terreinen te waarborgen, en daarmee Zaanse en MRA-ambities te ondersteunen. Hieraan gerelateerd zijn de 4 hoofdopgaven: • Maximale inzet om bedrijvigheid met wonen te mengen • Intensiveren, verduurzamen en versterken van bestaande bedrijventerreinen • Het juiste bedrijf op de juiste plek laten vestigen. • Kracht en verscheidenheid MRA benutten. In de bedrijvenstrategie worden gevolgen geschetst bij transformatie van de Achtersluispolder. Er wordt op zoek gegaan naar handvatten voor ruimtewinst en kwaliteitsverbetering op de bedrijventerreinen. Omgevingsvisie Zaanstad (in productie) De Omgevingsvisie in wording is een belangrijk instrument van de Omgevingswet en geeft antwoord op de vraag: welke gemeente willen en kunnen we in 2040 zijn? In dit traject worden de grote lijnen uitgezet die gaan over identiteit, waarden, kernkwaliteiten en de opgaven waar de stad voor staat. Het wordt de leidraad bij het maken van plannen in de toekomst. Er wordt door de gemeente Zaanstad momenteel gewerkt aan de Omgevingsvisie. Gebiedsuitwerkingen worden onderdeel van de visie. Een van de gebiedsuitwerkingen is Zaandam Oost.

Belangrijke opgave voor Zaandam Oost is om werk te maken van de kansenongelijkheid in het gebied. Vanuit de omgevingsvisie wordt naar het grotere plaatje gekeken en wordt de verbinding met de Achtersluispolder gelegd: ontwikkelingen in dit gebied kunnen een flinke impuls geven op vlakken van scholing, werk en huisvesting.

26

2021/27579

Pact Poelenburg en Peldersveld - concept landschapskaart

Masterplan Hembrugterrein

Ruimtelijk ToetsingsKader Noorder IJplas

Ontwikkelingstrategie Haven-Stad

27

2021/27579

Omgeving in beeld De analyse heeft direct betrekking op de transformatie van het plangebied. Echter, de relatie met aangrenzende buurten is relevant voor het plangebied; wat gebeurt er (al) in de directe omgeving het Hembrugterrein, Zaanstad Zuid en Poelenburg in Zaanstad, en in Amsterdam-Noord en Haven-Stad. Hembrugterrein Het Hembrugterrein wordt opnieuw in ontwikkeling gebracht. Op de 42,5 hectare staan 120 gebouwen, waaronder vijftig gemeentelijke en rijksmonumenten. Op het terrein komen woningen, bedrijven, winkels en kantoren. Deels in bestaande monumenten, deels in nieuwbouw. Ook de ontwikkelende partij wil het unieke karakter van het Hembrugterrein behouden en versterken. Eén van de unieke onderdelen is het bos dat zich jarenlang onaangetast heeft kunnen ontwikkelen. Pact Poelenburg en Peldersveld (2019) De afgelopen jaren heeft de gemeente zich met het ‘Actieplan Poelenburg Peldersveld’ ingezet om deze twee wijken open, divers en kansrijk te maken. Er zijn kleine stapjes gezet, zoals het hard optreden tegen hennepteelt, uitstroom van mensen met een bijstandsuitkering, het vergroten van het aanbod in taalles, etc. Echter de problemen in de wijk zijn van grote omvang. Nog steeds groeit één op de drie kinderen hier op in armoede, zitten een kleine 1000 mensen in de bijstand en lopen kinderen nog meer taalachterstand op als ze hier naar school gaan.

Om het ‘Actieplan Poelenburg Peldersveld’ verder tot een succes te maken is een belangrijke vervolgstap gezet. Met de ondertekening van het Pact Poelenburg Peldersveld 2020-2040: Kansen Pakken. Door een duurzame samenwerking in Poelenburg en Peldersveld, voor gelijke kansen en een succesvolle toekomst, gaan 17 partijen een coalitie aan waarin zij zich verbinden aan gezamenlijke ambities, resultaten, langdurige inzet en de integrale

aanpak die hiervoor nodig is. Het pact richt zich op drie ambities over jeugd, participatie en wonen. Poelenburg en Peldersveld moeten wijken zijn waarin mensen met hogere en lagere inkomens door elkaar heen wonen en het aandeel leerlingen met risico op achterstanden op de scholen drastisch daalt. Iedereen in Poelenburg en Peldersveld bouwt aan zijn toekomst en werkt of doet mee naar vermogen. Inwoners moeten weer goede perspectieven hebben op de arbeidsmarkt. Het moet er weer fijn en veilig wonen en verblijven zijn. Haven-Stad (Gemeente Amsterdam) Met Haven-Stad maakt de gemeente Amsterdam de komende 35 jaar werk van de meest omvangrijke nieuwe wijk van de stad. De mogelijkheden van Haven-Stad zijn dan ook echt groot te noemen: de omvang van het gebied is met 650 ha, zonder het wateroppervlak, aanzienlijk. Ter vergelijking, IJburg is circa 220 hectare en de Houthaven circa 30 hectare groot. Hierbij is de ligging van Haven-Stad bijzonder gunstig: binnen de Ring A10 en met grote delen aan het IJ. In Haven-Stad kunnen 40.000 tot 70.000 woningen aan de stad worden toegevoegd en is er ruimte voor 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. Noorder IJ-plas Haven-Stad grenst met het deelgebied Noorder IJ-plas aan de Achtersluispolder (Zijkanaal H vormt de gemeentegrens).

De plas is een voormalige zandwinput ten behoeve van de aanleg van de Rijkswegen en woonwijken en is, met bijbehorende groene oevers, ca 110 hectare groot. Het is te zien als een groene-blauwe verbinding tussen Zaanstad en de Noordelijke IJ-oevers. Haven-Stad heeft de Noorder IJ-plas opgenomen als één van de grote stadsparken voor de toekomst. Voor de Noorder IJ-plas is in 2021 een ruimtelijk toetsingskader vastgesteld waarin met een scope van

28

10 jaar de eerste stappen inzichtelijk worden gemaakt, waaronder een publieke plek aan de noordzijde van de plas met mogelijk de toevoeging van een zwemstrand en het inpassen van nieuwe fiestroutes. Inpassing van de Dam tot Dam fietsroute is hier een belangrijk voorbeeld van. De Noorder IJ-plas vormt de koppeling tussen Cornelis Douwes en Achtersluispolder. Het gebied tussen het knooppunt Coenplein (A10) en het Zijkanaal H is in 2011 opgenomen in de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur als struinnatuur. Recent is geïnvesteerd in de waterkwaliteit en een vispassage van de Noordelijke plas, in natuurontwikkeling aan de westkant en in een waterverbinding van de Zuidelijke plas met het IJ.

2021/27579

Thorbeckeweg / AVANT

Thorbeckeweg / AVANT

Dam tot Dam fietsroute

29

2021/27579

AVANT Met het project AVANT wordt de doorstroming van auto, openbaar vervoer (bus) en fiets op en rond de Thorbeckeweg in Zaanstad-Zuid structureel verbeterd. Samen met andere integrale bereikbaarheidsmaatregelen zoals het project Guisweg is AVANT cruciaal voor het realiseren van de ambities die Zaanstad heeft met MAAK. Zaanstad. Uitvoering van het project AVANT is de eerste grote (infrastructurele) stap in Zaanstad-Zuid om de grootscheepse ontwikkelingen mogelijk te maken. Andere (toekomstige) bereikbaarheids- en ruimtelijke projecten zullen hierop (moeten) aanhaken om tot het gewenste eindbeeld te kunnen komen. Met het project AVANT komt er op de Thorbeckeweg een T-aansluiting ter hoogte van busbrug en bushalte De Vlinder, voor auto en openbaar vervoer van/naar de Achtersluispolder (e.v.). Voor het openbaar vervoer betreft het de bussen die nu via de Noorder IJ- en Zeedijk van/naar de Vijfhoekkruising rijden. De huidige busbrug De Vlinder over de Thorbeckeweg blijft intact (ten behoeve van bussen en fietsers). Dam tot Dam fietsroute Dit deel van de Dam tot Dam fietsroute (Visie op het verbinden van de dam in Amsterdam en met de dam van Zaandam met een nieuwe fietsroute langs het IJ en de Zaan voor een optimale waterbeleving) loopt van de Toetsenbordweg op het Cornelis Douwesterrein tot aan de Sluispolderweg in de Achtersluispolder.

Het loopt over de Coentunnel, langs de zuidelijke punt van de Noorder IJplas, via een brug over Zijkanaal H, naar de Sluispolderweg. Zowel Amsterdam als Zaanstad staan voor een belangrijk deel met hun ‘rug naar het water’. De waterkant is traditioneel gereserveerd voor bedrijven en industrie, vaak verbonden met de scheepvaart. De bewoners worden daardoor fysiek op afstand van het water gehouden. Waar dat maar mogelijk is wordt het

zicht op het water hersteld, twee steden worden nog beter met elkaar verbonden. De route zorgt voor een goede bereikbaarheid van de transformatiegebieden langs de noordelijke IJ-oevers. Voor het verdere verloop van de route in Zaanstad zijn ambities geformuleerd, maar is op korte termijn ook vervolgactie nodig, zoals het veiliger maken van de Sluispolderweg voor fietser en voetganger. HOV ZaanIJcorridor De provincie Noord-Holland heeft, in samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam (VRA) en gemeenten Zaanstad, Purmerend en Amsterdam, in 2020 en 2021 onderzoek uitgevoerd naar de capaciteit in de komende jaren tot 2040 op het hoogwaardig openbaar vervoersnetwerk tussen Zaanstad en Amsterdam. Een systeemsprong is tegen 2030 noodzakelijk zo luidt de conclusie. In een vervolgfase (2021/2022) vindt een verdieping plaats en wordt onderzocht wat kansrijke HOVoplossingsrichtingen zijn (dit kan zowel metro, regiotram, tram of BRT/Bus-tram zijn). Een goede HOV verbinding in de ZaanIJcorridor helpt bij het verstedelijkingsvraagstuk, door een betere verbinding wordt wonen en werken ook in deze wijken aantrekkelijker. De HOV past verder goed in het plan om goede bereikbare knooppunten te ontwikkelen in Amsterdam Noord en Zaandam.

Regiodeal Met de ondertekening van de Regio Deal ZaanIJ zet Zaanstad belangrijke stappen in de versterking van de samenwerking met andere (regionale, nationale) overheden op het grensgebied van Zaanstad, Oostzaan en Amsterdam. Een Regio Deal is een samenwerking tussen Rijk (Ministerie van LNV) en regio om de kracht van de regio te versterken. Om goed te kunnen wonen zijn thema’s als zorg, onderwijs, veiligheid en ondernemerschap belangrijk. Daarom investeert het kabinet bijna 1 miljard in de Regio Deals. Op een beperkt aantal vierkante 30

kilometers komen in het werkgebied van de Regio Deal ZaanIJ veel en complexe maatschappelijke opgaven samen. De steden Amsterdam en Zaanstad groeien door binnenstedelijke verdichting en transformatie naar elkaar toe. Daartussen ligt de Noorder IJplas in potentie als “groen-blauw schakelpunt” naar het landelijk gebied van Oostzaan en recreatiegebied het Twiske. Bestaande wijken in dit gebied zijn maar beperkt verbonden met de stedelijke transformatiegebieden en het groen en kennen sociaaleconomische achterstanden. De samenwerkende partijen richten zich daarbij vooral op drie pijlers: • Hoe de leefkwaliteit te verbeteren met een natuurinclusieve inrichting, verbindingen en groene gezonde activiteiten; • Hoe ontplooiingskansen gericht op onderwijs en werk voor de bestaande inwoners kunnen worden versterkt en; • tegelijk ondermijning en sociale ontwrichting kunnen worden voorkomen.

2021/27579

31

2021/27579

Tijdlijn planontwikkeling 2001 KANSEN VERZILVEREN AAN ZAAN/IJ De eerste notitie waarin de aanpak van transformatie langs de Zaan- en IJoevers worden verwoord.

2010

RUIMTEPLAN ZAAN EN IJ Een stedenbouwkundige verkenning naar de ontwikkelingsmogelijkheden van de gebieden langs de Zaan en het IJ en naar de mogelijkheden om de relatie tussen Zaanstad en Amsterdam te versterken.

2011 EERSTE PLANNEN DAM-DAM ROUTE Eerste planvorming fietsroute langs oevers Zaan en IJ tussen de Dam in Zaan­ dam en de Dam in Amsterdam.

2012

2017

DE VREDE RIJKSMONUMENT De in 1918 gerealiseerde Stoommeelfabriek ‘De Vrede’ De Vrede wordt Rijksmonument.

VERKENNING NOORDELIJKE ZAANIJ-OEVERS Economisch Ruimtelijke Verkenning Noordelijke Zaan-IJ oevers in opdracht van provincie Noord-Holland, gemeente Amsterdam en Zaanstad.

2009

2016

MIRT ONDERZOEK ZAANIJOEVERS Onderzoek met insteek om de samen­ werking tussen Rijk en regio om de ontwikkeling van ZaanIJ als rijksbelang en MRA-opgave gezamenlijk verder te brengen.

FYSIEK-/ OMGEVINGSCARRÉ Verplaatsing PTA, Economisch Ruimtelij­ ke Verkenning en Communicatie- en participatiestrategie worden besproken in de raad.

2017 PTA NABIJ ASP? Mogelijke verplaatsing Passengers Ter­ minal Amsterdam naar Noorder IJplas of Achtersluispolder.

MAAK.ZAANSTAD

2016

Transformatie Achtersluispolder van industrie naar stedelijk wonen.

2010 ONTWIKKELINGSPLAN ZAAN/IJ

2015

Een stapsgewijze ontwikkeling van de Achtersluispolder waarbij op de korte termijn de bedrijfsfunctie wordt versterkt en geïntensiveerd, terwijl op wat langere termijn ook wonen mogelijk wordt gemaakt.

VISIE NOORDZEEKANAALGEBIED

2011

Om invulling te geven aan de behoefte aan woningen wordt stap voor stap een ononderbroken verstedelijking langs het IJ (noordoever) en aan weerszijden van de Zaan (Hembrug, Achtersluispolder) gerealiseerd.

BESTEMMINGSPLAN ACHTERSLUISPOLDER In ontwerp wijzigingsbevoegdheid naar wonen. In definitief plan eruit gehaald en in toelichting opgenomen: Een verkleu­ ring naar wonen is de komende 10 jaren zeker niet aan de orde. Pas op langere termijn, na 2020, kan van een verdere transformatie sprake zijn. Daarom voorziet dit bestemmingsplan niet in een verkleuring die tevens wonen inhoudt.

2012

32

EXPEDITIE MOOI NOORD-HOLLAND Een expeditie door het gebied met experts van o.a. provincie Noord-Holland en Zaanstad.

2014

RUIMTELIJKE STRUCTUURSCHETS ZAANSTAD Een verkleuring naar wonen is in de Ach­ tersluispolder de komende 10 jaar niet aan de orde. Pas op de langere termijn, na 2020, kan een verdergaande transforma­ tie worden ingezet.

2021/27579

2017

GEMEENTERAAD Vaststelling communicatie- en participatiestrategie.

2021

START ONTWIKKELSTRATEGIE

2018

Aankondiging opzetten aanpak Ontwikkelstrategie.

Met de voorliggende principenota wordt een start gemaakt richting de ontwikkel­ strategie van de Achtersluispolder.

DAM - DAM FIETSROUTE

2018 STRATEGISCHE AANKOOP SLUISPOLDERWEG 13 Strategische aankoop kavel Sluispolder­ weg 13.

2018

RAADSINFORMATIEBRIEF Uitkomst bestuursopdracht verplaatsing PTA.

Directieoverleg: groen licht voor brug over Zijkanaal H, incl. financiering vanuit Regio Deal.

FYSIEK-/ OMGEVINGSCARRÉ Toelichting Ruimtelijke analyse MAAK.Monitor

2021 PROBLEEMANALYSE HOV ZAANIJCORRIDOR

2018

Probleemanalyse opgesteld door provincie Noord-Holland, gemeente Zaanstad en gemeente Amsterdam waar­ uit blijkt dat in de ZaanIJcorridorop korte termijn een OV-systeemsprong nodig is. Vervolgonderzoek naar modaliteit, tracering, etc. wordt opgestart.

WOONDEAL BZK Sleutelgebied Noordelijke IJ-oever Sloterdijken Amsterdam - Achtersluis­ polder - Kogerveld is een van de regio’s die te maken hebben met grote woning­ tekorten. Hieruit kwam naar voren dat er een versnelling nodig is op het gebied van woningbouw met hulp van het Rijk.

2020

2018 REGIODEAL ZAANIJ

Intermezzo:

Tijdlijn tot en met 2021. Het denken over de positie en mogelijke ontwikkeling van de Achtersluispolder is al geruime tijd gaande. In de tijdlijn op deze pagina’s staan de belangrijkste producten in chronologische volgorde, momenten in de recente geschiedenis van de Achtersluispolder, terug te vinden.

PRINCIPENOTA ASP

2019

Het doel van de Regio Deal ZaanIJ is om= bestaande, kwetsbare wijken beter te verbinden met de dynamiek van de regio, via investeringen in fysieke en sociale verbindingen met de omgeving en in de wijken zelf.

BESTUURSOPDRACHT Bestuursopdracht voor Ontwikkel­ strategie wordt voorbereid, zienswijze gemeenteraad wordt gevraagd.

2019

33

2021 RUIMTELIJK TOETSINGSKADER NOORDER IJPLAS Dit kader geeft aan welke initiatieven en invullingen de komende 10 jaar passen bij het gebied: de ambities en toekomstige ontwikkelingen.

2021 SLEUTELGEBIED ZAANIJ ZaanIJ wordt als sleutelgebied geken­ merkt in de MRA: hier komen opgaven samen in die zo grootschalig en complex zijn, dat samenwerking tussen Rijk, MRA, provincies, deelregio’s en gemeenten een noodzaak is om te zorgen voor duurzame en toekomstbestendige verstedelijking.

2020 TOPLOCATIE REOS Het Rijk werkt samen met vertegen­ woordigers uit de noord- en zuidvleugel van de Randstad aan een ruimtelijkeconomische ontwikkelingsstrategie (REOS). Het achterliggende doel van deze strategie is het vergroten van de economische sterktes van de (deel­ nemende) Nederlandse stedelijke regio’s waaronder ZaanIJ.

2021/27579

34

2021/27579

II. Perspectief Het perspectiefdeel geeft een houvast voor de transformatie van MAAK.Achtersluispolder en geeft richting aan de ambities voor de volgende fase van de ontwikkelstrategie. De transformatie van MAAK. Achtersluispolder is een forse opgave. Het gebied is groot in omvang, heeft sterk versnipperd grondeigendom, kent een lastige milieusituatie en de transformatie is een grote omslag van een gezoneerd industrieterrein naar een gemengd stedelijk gebied. De focus voor een transformatie ligt dan ook in dit perspectief op MAAK. Achtersluispolder, geordend naar de thema’s van de Omgevingsvisie. MAAK.Zaanstad als vertrekpunt In juni 2016 heeft de gemeenteraad met het vaststellen van MAAK.Zaanstad besloten dat de Achtersluispolder transformeert naar een gemengd woon-werkmilieu met stedelijke voorzieningen in meer (hoog)stedelijke dichtheden. Het programma wil met name de kwaliteit en de leefbaarheid van de stad behouden en versterken. De opgave voor de Achtersluispolder is zowel: • economisch - het gebied te versterken en te intensiveren, alsh • ruimtelijk - een kwalitatieve en kwantitatieve woningbouwopgave, benutten en versterken van de unieke omgevingskwaliteiten. Deze tweeledige opgave vraagt om een uitgekiende menging van functies, van wonen, voorzieningen en werkplekken.

Daarbij heeft Zaanstad oog voor de omgeving: zo is de industrie in Westpoort (aan de zuidkant van het Noordzeekanaal) een belangrijke factor bij de transformatieopgave. De doelstelling van MAAK.

Zaanstad betreft een hoge ambitie voor het gebied en vraagt om gedegen onderzoek om de wensen en eisen vanuit verschillende belangen in balans te brengen. Behoefte aan woningen Zaanstad en de Metropoolregio Amsterdam hebben een groot tekort aan woonruimte. Het woningtekort in Zaanstad (5%) is opgelopen tot één van de hoogste in de regio, waar een tekort van 1,5-2% acceptabel wordt geacht. Een hoger tekort leidt tot een gespannen woningmarkt, waarbij huishoudens te lang op een woning moeten wachten. Zaanstad heeft na Amsterdam het hoogste woningtekort in de MRA en op de sociale huurmarkt zijn de wachtlijsten langer dan ooit. De gemiddelde wachttijd voor starters is inmiddels opgelopen naar 11 jaar (bron: monitor woningbouw provincie Noord-Holland). Tegelijkertijd neemt de vraag naar woningen alleen maar toe. Naar verwachting groeit de Zaanse bevolking de komende 25 jaar met zo’n 20%, zo laten de prognoses zien. Met name het aantal 65+-ers groeit, in de komende periode met meer dan 60%. Doordat de huishoudensgrootte afneemt zal het aantal huishoudens nog sneller groeien dan het aantal inwoners. De verwachting is dat met het aanhouden van de huidige trend in verhuisbewegingen, de vergrijzing en de daling van de huishoudensgrootte er in Zaanstad de komende 25 jaar behoefte is aan ongeveer 13.000 nieuwe woningen.

Daarbij zorgt de grote aantrekkingskracht van de Metropoolregio ook nog voor een extra toeloop naar minder grootstedelijke (en beter betaalbare) locaties rondom Amsterdam. Zaanstad is zo’n plek, net als 35

Almere, Haarlemmermeer en Haarlem. Om die groeiende vraag te begeleiden moeten er meer dan de genoemde 13.000 woningen worden gebouwd in de periode tot 2040. Voor Zaanstad wordt uitgegaan van 15.000 tot 20.000 woningen (uit: MAAK.Zaanstad). Planvoorraad Met een planvoorraad in Zaanstad van om en nabij de 10.500 woningen en de wetenschap dat er altijd plannen uitvallen, moet Zaanstad blijven werken aan nieuwe plannen om de woningbouwproductie in de komende jaren op een blijvend hoog niveau te krijgen. Dat gebeurt vooral in de MAAK-gebieden Zaandam Centrum Oost (1.200), Kogerveld (2.000- 2.500) en Zaanstad Noord (3.500). Ook MAAK.Zuid met de Achtersluispolder, Poelenburg en Hembrug zullen op termijn een belangrijke bijdrage leveren door ruimte vrij te maken voor woningbouw.  hematische handvatten voor transformatie T Om richting te geven aan de ambities voor de volgende fase van de ontwikkelstrategie is een thematische ordening aangebracht die aansluit bij de meest recente beleidsterreinen van de gemeente Zaanstad.

2021/27579

Beeldmontages verstedelijking | werken en wonen versterken elkaar

36

2021/27579

Verstedelijking MAAK.Achtersluispolder is de verbindende schakel tussen Zaanstad en Amsterdam, in zowel fysiek als sociaal opzicht. Het gebied kan de kansen van de uitstekende ligging benutten en zowel de fysieke als de sociale verbindingen versterken. MAAK.Achtersluispolder bevindt zich in een omgeving dat zich sterk ontwikkelt, met aan de Amsterdamse zijde de Noordelijke IJ-oevers en Haven-Stad en aan de Zaanse zijde het Hembrugterrein en Poelenburg. Dit draagt eraan bij dat MAAK. Achtersluispolder een regionale aantrekkingsfunctie krijgt als vestigingsplaats binnen een dynamische Metropoolregio Amsterdam. Werken en wonen versterken elkaar MAAK.Achtersluispolder is qua ligging en ontsluiting (met directe aansluiting op het hoofdwegennet) een ideale locatie voor bedrijvigheid en voorzieningen. Het is centraal gelegen: nabij het stadscentrum van Zaandam, naast het Hembrugterrein, grenzend aan een toekomstig stadspark (Noorder IJ-plas, Haven-Stad) en in het verlengde van de ontwikkelingen in Amsterdam Noord. Daarmee tevens een ideale plek voor woningbouw. Dit kan gepaard gaan met andere aan het gebied toegevoegde functies die het een aantrekkelijk vestigingsplek maken: naast wonen kunnen ook aanvullende economische functies en (maatschappelijke) voorzieningen bijdragen. De economische betekenis van het gebied kan worden versterkt door meer ruimte toe te voegen voor bedrijven.

Functiemenging Het mengen van werken en wonen zit in het DNA van Zaanstad: wonen en werken gaan overal in de stad samen, dat is historisch zo gegroeid. De afgelopen decennia wordt de meerwaarde van functiemenging serieus genomen, er is in Nederland een zoektocht gaande naar aantrekkelijke combinaties van wonen en werken.

De functies werken, wonen en voorzieningen kunnen worden gemengd op het niveau van gebied, kavel of gebouw: een kenmerkende menging van werken en wonen is in het gebied het streven, met oog voor milieucontouren en leefbaarheid. Uitgangspunt is dat zoveel mogelijk bedrijven in de Achtersluispolder kunnen blijven. Nieuwe combinaties van wonen en werken, waarbij voor de streek typerende bedrijfstakken als maakindustrie, nautische bedrijvigheid en voedingsmiddelenbedrijven kunnen op een goede manier samengaan met wonen. In Zaanstad zijn veel buurten/gebieden die bestaan uit een combinatie van wonen en werken. Gezien de huidige bedrijvigheid is het voor de toekomst van belang om aandacht te besteden aan gezondheid van mensen en beschermende maatregelen, bijvoorbeeld op het gebied van bodem, geluid en geur. Dit kan door het weren van bepaalde vervuilende (elementen van) bedrijven, maar ook door eisen te stellen aan de toekomstige woningbouw. Het mengen van wonen, werken en voorzieningen is een opgave waar veel gemeenten en ontwikkelende partijen mee bezig zijn. Enerzijds veranderen de woonbehoeften van de bevolking, anderzijds verandert de manier waarop wordt geproduceerd en gewerkt ook voortdurend. Op allerlei plaatsen in ons land worden nieuwe concepten in praktijk gebracht en uitgetest.