Opgemaakte Najaarsrapportage (Narap) 2021

2021/26039

Narap 2021 Samenwerken aan een mooier Zaanstad

2021/26039

Inhoudsopgave Hoofdlijnen3 Programma’s7 Programma 1 Onderwijs, jeugd en zorg Programma 2 Werk, inkomen en economie Programma 3 Maatschappelijke ontwikkeling Programma 4 Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Programma 5 Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Programma 6 Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Programma 7 Bestuur en financiën

8 12 16 20 24 27 30

Bedrijfsvoering33 Financiële begroting

37

Overzicht van baten en lasten 38 Investeringen39

Bijlagen42 Overzicht van baten en lasten per product 43 Reserves47 Overzicht mutaties per programma 49

2

2021/26039

Hoofdlijnen Bij de najaarsrapportage wordt een inschatting gemaakt van het verwachte resultaat bij de jaarrekening 2021. Per programma wordt daarnaast kort de stand van zaken weergegeven. Hierbij ligt het zwaartepunt op de financiële afwijkingen en de korte toelichting op bestuurlijk relevante ontwikkelingen. Er wordt gerapporteerd over de financiële afwijkingen in het lopende jaar ten opzichte van de Voorjaarsnota. De afwijkingen zijn berekend op basis van de realisatie tot en met september dit jaar, waarna een eindejaarvoorspelling voor 2021 is opgesteld.

Verwacht rekeningresultaat 2021 In de raadsvergadering van 29 juni jl. is de begrotingswijziging voor het jaar 2021 bij de Voorjaarsnota vastgesteld. De begroting 2021 kreeg daarmee een nadelig saldo van € 2,6 mln.

De najaarsrapportage is in die zin een tussenstand in de uitvoering van de begroting. Dat betekent dat er richting het einde van het jaar altijd nog veranderingen kunnen optreden die tot en met september nog niet voorzien waren.

Het saldo van de overige mutaties in de Narap bedraagt afgerond € 3,1 mln. voordelig. Hiermee komt het geprognosticeerde saldo aan het eind van het jaar uit op een voordeel van, afgerond € 0,5 mln. In de onderstaande tabel vindt u het cijfermatig overzicht hiervan. In de tekst bij de programma’s treft u de inhoudelijke toelichting aan.

De besluitvorming door de raad over de voorgelegde begrotingswijzigingen streeft er naar dat wordt voldaan aan de eisen van begrotingsrechtmatigheid gedurende het jaar. Hieronder wordt het verwachte resultaat en de belangrijkste financiële afwijkingen toegelicht.

Begroting (Bedragen x € 1.000) Lasten

Baten

Originele begroting

571.392

568.517

2.875

Mutaties Voorjaarsnota

51.500

51.750

-/-250

Saldo na Voorjaarsnota

622.892

620.267

2.625

7.738

7.738

0

630.630

628.005

2.625

7.533

10.612

-/-3.078

638.163

638.617

-/-453

Lasten

Baten

Saldo

4e corona monitor

28.234

-/-27.573

-/-661

Saldo Coronamonitor

28.234

-/-27.573

5.068

Mutatie MPG 21.2 Subtotaal na Begroting 2022 Mutaties Narap Begroting 2021 na Narap

Saldo

Narap en Corona-monitor In de Narap zijn tevens de mutaties verwerkt uit de Corona-monitor. Onderstaande tabel geeft hiervan een uitsplitsing:

Narap en Corona-monitor (Bedragen x € 1.000) Stand reserve 1 januari

5.729

3

2021/26039 Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de coronamonitor (Rapportage Financiële gevolgen coronacrisis op de begroting van Zaanstad - oktober 2021/ b&w 2021/23601).

Ontwikkelingen BUIG: Bij de BUIG hebben we een voordeel van € 0,9 mln. Het rijk heeft haar bijdrage voor de BUIG in 2021 verlaagd voornamelijk als gevolg van positieve ontwikkelingen in conjunctuur en gerealiseerde uitkeringen in 2020. Door de krappe arbeidsmarkt wordt het verwachte aantal uitkeringen ook lager dan waarvan eerder werd uitgegaan, waardoor er per saldo een voordeel is. Bij dit voordeel is al rekening gehouden met een storting in de bestemmingsreserve actief bestand voor de aanpak Werk of meedoen in 2023 (€ 0,76 mln.)

Belangrijkste financiële mutaties Het voordelige resultaat is een optelling van diverse vooren nadelen. Significante voordelen zijn er te melden op het gebied van uitkeringsverstrekking (BUIG), Gemeentefonds, de voormalige wet sociale werkvoorziening. De grootste nadelen ontstaan op Specialistische jeugdhulp, CAO ontwikkeling toeristenbelasting. De mutaties worden verder toegelicht bij de programma’s en in de bijlagen. De grootste betreffen.

Capaciteit maatschappelijke ontwikkeling (MO): Binnen de capaciteitsbegroting van maatschappelijke ontwikkeling (MO) hebben we een incidenteel voordeel van € 0,74 mln. ten opzichte van de totale capaciteitsbegroting van MO. Dit heeft verschillende oorzaken: De salarislasten binnen MO zijn lager uitgevallen als gevolg van vacatures. Daar tegenover staan hogere inhuurlasten. Voor deze inhuur is ook extra incidenteel budget beschikbaar gekomen. Veel extra lasten hadden een relatie met Corona en konden uit de reserve worden gedekt (bij de Narap is weer geld teruggegaan naar de corona reserve). Het resultaat van deze vele mutaties is een incidenteel voordeel. We nemen maatregelen om de sturing op de capaciteitsbegroting te verbeteren.

Grootste posten Najaarsrapportage (Bedragen x € 1.000) (V= voordelig en N = nadelig) Meicirculaire gemeentefonds (V)

-2.802

September circulaire gemeentefonds (V)

-1.225

Leges omgevingsvergunningen (V)

-1.000

Ontwikkelingen BUIG (V)

-931

Capaciteit Maatschappelijke ontwikkeling (V)

-739

Ontwikkelingen WSW bestand (V)

-700

OZB baten (V)

-602

Capaciteit sector Veiligheid, vergunningen en handhaving (V)

-227

Jeugd: specialistische jeugdhulp (N)

2.200

Jeugd: transitie gesloten jeugdhulp (N)

670

Wettelijke taak woonwagens (N)

560

Jeugd: incidenteel 2021 (N)

500

CAO ontwikkeling (N)

445

Capaciteit externe dienstverlening (N)

325

Proceskosten Nauerna (N)

300

Lagere reclameopbrengsten (N)

300

Diverse posten < € 0,2 mln. (N)

344

Totaal Narap

WSW: Er is sprake van lagere kosten van de WSW als gevolg van sterkere afname van het aantal mensen met een SW-indicatie (€ -0,7 mln.). OZB baten: Het voordeel wordt verklaard door Onroerende Zaak Belasting als gevolg van het opleggen van aanslagen over oude belastingjaren (-€ 0,60 mln.). Capaciteit sector Veiligheid, vergunningen en handhaving: Hier zien we een voordeel van € 0,23 mln. door hogere baten (-€ 0,46 mln.) en hogere lasten (€ 0,23 mln.). De hogere baten laten zich verklaren door inkomsten voor advisering op projecten (-€ 0,4 mln.) en diverse kleinere opbrengsten (-€ 0,06 mln.). De hogere lasten worden verklaard door inhuur in verband met ziekte, vacatureruimte, lastig vervulbare functies en extra werkzaamheden.

3.082

Ter toelichting op deze posten het volgende: Meicirculaire: Via de RIB 2021/15214 is het voordelige resultaat op de algemene uitkering meicirculaire € 2,8 mln. toegelicht.

Specialistisch jeugdhulp € 2,2 mln.: De kosten in de segmenten B (lichtere zorg), C (zwaardere zorg) en op de PGB stijgen met € 1,7 mln. Deze extra kosten worden in 2021 nog grotendeels gedekt door de door het Rijk extra beschikbaar gestelde middelen voor jeugd. Met de extra beschikbare middelen Jeugd is een opdracht meegegeven om maatregelen in gang te zetten en de wachtlijsten in de jeugdhulp te verminderen. In het bestuurlijk behandelvoorstel 2021/15778 heeft de raad akkoord gegeven om van deze extra middelen € 0,5 mln. daarvoor in de zetten.

Septembercirculaire: Via de RIB 2021/24626 is het voordelige resultaat op de algemene uitkering septembercirculaire € 1,2 mln. toegelicht. Leges bouwvergunningen: De leges zijn naar verwachting € 1 mln. voordeliger dan begroot. In de begroting zit altijd enige mate van onzekerheid omdat veel factoren meespelen in de planning en doorlooptijd van projecten. Hierdoor vallen de baten leges omgevingsvergunningen hoger uit dan begroot. Het gaat om een bandbreedte van € 0,8 mln.- 1,2 mln.; hetgeen in de prognose is verwerkt met € 1 mln.

Jeugd transitie: Voor de transitie van de gesloten jeugdhulp is een plan opgesteld. De plannen moeten uiterlijk 31 december 2023 afgerond worden. Daarom doteren we middelen van € 0,67 mln. aan de voorziening bestemd voor 4

2021/26039 Mutaties reserves in de Narap In de Narap 2021 wordt € 5,5 mln. gedoteerd aan bestemmingsreserves. Dit betreft voornamelijk: • Reserve afschrijvingslasten € 2,9 mln. • Nieuwe instroom € 0,8 mln. • Plan blokhuis € 0,8 mln. • Regiodeal € 0,4 mln. • Ondertussengroep vluchtelingen € 0,3 mln. • Overige € 0,3 mln.

de uitvoering van de plannen. De hiervoor beschikbare middelen komen uit de extra gelden jeugd die het Rijk toegekend heeft. CAO: Op basis van het bod van de werkgevers hebben we een extra last opgenomen in de Narap van € 0,45 mln. Op vrijdag 5 november is er een akkoord bereikt over de nieuwe CAO met een looptijd tot en met 1 januari 2023. Momenteel berekenen we het financiële effect van dit principe akkoord.

Er wordt € 8,9 mln. minder onttrokken. Dit betreft voornamelijk: • Coronareserve € 3,3 mln. • Bodembeheer € 3 mln. • Investeringsfonds € 2,3 mln. • Regiodeal € 0,5 mln. • Transformatiefonds -/-€ 0,5 mln. • Transformatiefonds jeugd € 0,3 mln.

Capaciteit externe dienstverlening: Binnen de sector Externe Dienstverlening is er een overschrijding op capaciteit (€ 0,325 mln.). Deze overschrijding wordt voornamelijk veroorzaakt door langdurige ziekte (€ 0,23 mln.) en lasten voor boventallige medewerkers die gebruik maken van de regeling opgenomen in het sociaal kader (€ 0,065 mln.). Proceskosten Nauerna: De extra (juridische) proceskosten Nauerna bedragen € 0,3 mln.

Er komen drie nieuwe bestemmingsreserves: • Budgetoverhevelingen; • plan blokhuis; • wettelijke taak woonwagens.

Reclamebaten: Door het van rechtswege vervallen van contracten voor reclame uitingen worden de baten naar beneden bijgesteld (€ 0,3 mln.) Er is nog geen nieuwe partij gevonden, de contractbesprekingen zijn gaande, maar de uitkomst daarvan is nog onbekend. Naam:

Doel:

Budgetoverhevelingen Deze bestemmingsreserve wordt ingesteld voor het overhevelen van budgetten die niet of nog niet geheel zijn uitgevoerd. Het gaat om incidenteel beschikbaar gestelde budgetten, waarbij er een bestuurlijk en maatschappelijke noodzaak is tot uitvoering in het volgende jaar. De bedragen die zijn overgeheveld vanuit het jaar t moeten in het jaar t+1 gebruikt worden.

Raadsbesluit instelling reserve:

RB d.d. 23 december 2021 (bij het vaststellen van de Narap 2021)

Voeding:

Via de Narap wordt € 0,56 mln. toegevoegd.

Omvang:

minimaal

€ 0,1 mln.

maximaal Looptijd:

van

Naam:

tot Blokhuismiddelen

N.v.t. 31-12-2021 n.n.b.

Doel:

Het plan blokhuis tot uitvoer brengen.

Raadsbesluit instelling reserve:

RB d.d. 23 december 2021 (bij het vaststellen van de Narap 2021)

Voeding:

Het Plan Blokhuis wordt gefinancierd vanuit de Blokhuismiddelen in 2021. De uitvoering neemt meer tijd in beslag. Daarom wordt ongeveer de helft van de middelen (€ 0,75 mln.) in 2022 uitgegeven. Via een bestemmingreserve wordt het resterend bedrag uit 2021 beschikbaar gesteld voor 2022.

Omvang:

minimaal

€0

maximaal

N.v.t.

Looptijd: Bestedingsplan en historie: (x 1.000) Jaar 2021

van

31-12-2021

tot

n.n.b.

stand 1 jan.

5

toevoeging 750

onttrekking

stand 31 dec. 750

2021/26039 Naam:

Wettelijke taak woonwagens

Doel:

De brandveiligheid op de woonwagens locaties Piet Kuiperlaan in Westknollendam, de Ringweg in Zaandam en de Rosariumlaan in Krommenie te gaan verbeteren. Hiervoor is een bedrag van € 0,56 mln. benodigd voor een projectmanager € 0,12 mln., Ringweg € 0,3 mln., Rosariumlaan € 0,1 mln. en Pieter Kuiperlaan € 0,04 mln.

Raadsbesluit instelling reserve:

RB d.d. 23 december 2021 (bij het vaststellen van de Narap 2021)

Voeding:

Via de Narap wordt € 0,56 mln. toegevoegd.

Omvang:

minimaal

€0

maximaal

N.v.t.

Looptijd: Bestedingsplan en historie: (x 1.000) Jaar 2021

van

31-12-2021

tot

n.n.b. stand 1 jan.

toevoeging 560

Investeringen Bij de begroting 2022 is ook het meerjaren investeringsplan (MIP) over het jaar 2021 geactualiseerd. Dit is nodig voor de berekening van de juiste kapitaallasten voor de jaren 2022 en verder. Na deze actualisatie is er nog een aantal aanpassingen doorgevoerd. Dit betreft het volgende:

onttrekking

stand 31 dec. 560

Hiernaast hebben we de afwijkingen van de jaarschijf toegelicht. Meer gedetailleerde informatie vindt u in het hoofdstuk investeringen waarin de wijzigingen voor de najaarsrapportage specifiek worden toegelicht. Deze aanpassingen hebben hierdoor geen gevolgen voor de (netto) kapitaallasten in de komende jaren. In deze najaarsrapportage worden de nieuwe kredietbedragen vastgesteld.

Nieuwe investering: De uitbreiding van de ICT-dienstverlening van de gemeente Zaanstad aan de Stichting Jeugdteam Zaanstad (Jeugdteam): € 0,13 mln. Een uitbreiding van de ICT-dienstverlening, door het leveren van telefoons en de ondersteunende service hierbij, door de gemeente Zaanstad aan het Jeugdteam ingaande per 1 december 2021. De jaarlijkse kosten voor afschrijving, onderhoud en beheer worden verrekend met het budget voor het Jeugdteam.

Investeringsfonds Voor de aanlegsteigers pleziervaart is er € 0,2 mln. overgeheveld van reservering naar krediet (zie raadsbesluit 2021/5845). Dit is nog niet verwerkt in de cijfers van het investeringsfonds zoals opgenomen bij de begroting 2022. Leeswijzer In het hoofdstuk programma’s wordt per programma kort de voortgang op een programma en de financiële mutaties in het programma toegelicht. In het geval dat een financiële mutatie effect heeft op meerdere programma’s, wordt alleen het financieel effect op het betreffende programma weergegeven. In de bijlage begrotingswijzigingen is een overzicht opgenomen waarin zichtbaar is hoe de financiële mutaties over de programma’s heen bewegen. Tevens wordt in deze rapportage kort ingegaan op de mutaties reserves, investeringen en projecten en de apparaatskosten. Tot slot toont het resultaatmodel de stand van de gewijzigde begroting.

Bijstelling: Civiel Wilhelminasluis overschrijding € 0,11 mln. Doordat het project iets langer duurt, zijn er meer personeelskosten (€ 0,04 mln.), extra aansluitkosten van de extra camera’s rond de Wilhelminasluis (€ 0,03 mln.) en het aanpassen van wegdek Beatrixbrug (€ 0,04 mln.). Herfaseringen Onderwijs (€ 0,51 mln. verschoven naar 2022) Bij Kogerveld is de locatiekeuze voor de nieuwe school is nog niet definitief , waardoor het project vertraging oploopt (€ 0,3 mln.). Bij de Wijland vergt de afstemming tussen schoolbestuur Zaan Primair en ouders meer tijd vergt dan eerder ingeschat. Hierdoor start de feitelijke aanpassing van het gebouw op de Roerdompstraat later (€ 0,2 mln.). Zwembaden (€ 0,8 mln. verschoven naar 2022) De aanbesteding van zwembad de Slag neemt meer tijd in beslag dan eerder ingeschat, waardoor werkzaamheden worden doorgeschoven naar 2022 (€ 2.5 mln.). Hiervan is € 1,7 mln. al verwerkt in de begroting 2022. Aanvullend wordt dit bedrag verhoogd met € 0,8 mln bij de Narap.

6

2021/26039

Programma’s Programma 1

Onderwijs, jeugd en zorg

Programma 2

Werk, inkomen en economie

Programma 3

Maatschappelijke ontwikkeling

Programma 4

Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

Programma 5

Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid

Programma 6 Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Programma 7

Bestuur en financiën

7

2021/26039

Programma 1 Onderwijs, jeugd en zorg Portefeuillehouder(s): Groothuismink, Mutluer Programmadoelstelling en de rol van de gemeente In Zaanstad willen we dat alle inwoners kunnen meedoen, zo veel mogelijk op eigen kracht, met behulp van het eigen netwerk en een krachtige buurt. Goed en toegankelijk onderwijs is het fundament waarop kinderen en jongeren hun talenten kunnen ontplooien en leren om in een context van diversiteit samen te leven. Leefbare wijken zijn een belangrijke voorwaarde om Zaankanters gezond en waardig ouder te laten kunnen worden. Waar bewoners, jong en oud, hindernissen ervaren in het meedoen, of dreigen te vereenzamen, bieden we ondersteuning; licht waar mogelijk, zwaarder en specialistisch indien nodig. Er ligt een stevige opgave om de zorg betaalbaar en toekomstbestendig te houden. 8

2021/26039

Voortgang 2021

De keuzes die we maken voor het onderwijsachterstandenbeleid worden niet vastgelegd in een verordening, maar in een subsidieregeling.

Begin juli publiceerden de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Inspectie Justitie en Veiligheid het ‘Regiorapport vervolgtoezicht kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd’. De hoofdconclusie van de Inspecties is dat de regio’s in Noord-Holland er nog niet in slagen om elk kind met een jeugdbeschermings- of jeugdreclasseringsmaatregel tijdig passende hulp te bieden. Naar aanleiding van het rapport werken de gemeenten regionaal en bovenregionaal samen met de GI en aanbieders aan een plan van aanpak, met acties die er voor zorgen dat er voor kinderen met een maatregel passende hulp beschikbaar is. Het project Thuis voor Noordje, waarbij we als Noord-Holland reeds keken naar ons aanbod op verblijf, is betrokken bij het bovenregionale plan. Het doel van Thuis voor Noordje is te komen tot passende zorg met meer kleinschalige voorzieningen, ‘zo thuis mogelijk’.

De toeleiding tot het voorschoolse aanbod krijgt de komende tijd specifieke aandacht. Door corona zijn minder aanmeldingen geweest voor VVE peuterspelen, met name in de wijken Poelenburg en Peldersveld. Dit bereik moet vergroot worden.

Wmo Per 21 september hebben we de erkenning van dementievriendelijke gemeente. We werken samen met partners in het netwerk aan betere ondersteuning van inwoners met dementie en hun mantelzorgers.

De extra middelen die wij als regio krijgen voor de aanpak van jeugdwerkloosheid, willen we verbinden aan het meerjarenplan schooluitval.

Om de capaciteit voor respijtzorg in de vorm van logeren uit te breiden is samenwerking en draagvlak nodig bij verschillende partijen. Afgelopen zomer is met verschillende betrokken partijen (regio gemeenten, zorgkantoor en zorgaanbieder) overeenstemming bereikt over een pilot voor het respijthuis. Deze wordt momenteel voorbereid en start naar verwachting op 1 januari 2022. Voor de ondersteuning van mantelzorgers met vrijwillige vervangende zorg thuis wordt nader uitgewerkt hoe dit voor de hele stad het best kan worden vormgegeven per 2022.

Onderwijs In samenspraak met de partners is gekozen voor één overkoepelend thema voor de onderwijsagenda, namelijk taal. Samen met partners kijken we waar we de verbinding tussen de verschillende initiatieven kunnen versterken, zodat er een doorgaande lijn op taal ontstaat. Hiermee bestrijden we taalachterstanden en werken we verder aan een goede samenwerking. De inzet op de acht andere inhoudelijke thema’s van de voorgaande onderwijsagenda blijft onveranderd en loopt via de bestaande structuren.

De verdere inhoudelijke uitwerking van de visie op het Integraal Kindcentrum als één integrale organisatie is uitgesteld. Dit wordt opgepakt na aanpassingen in landelijke wetgeving. Jeugd De oprichting van de stichting Jeugdhulp Zaanstad is een feit. De voorzitter van de Raad van Toezicht en de bestuurder zijn benoemd en de verdere inrichting van de zelfstandige organisatie is in gang gezet, zodat er een vloeiende overgang zal zijn in de dienstverlening aan de Zaanse inwoners.

Het kost tijd om inwoners te stimuleren tot meer zelfredzaamheid. Voorlopig zullen we inwoners coachen in activeren binnen de mogelijkheden van de reeds bestaande profielen en de opdracht aan de wijkteams. In november start een pilot met extra profielen om meer maatwerk mogelijk te maken. In de tussentijd blijven we aangehaakt bij de lobby van de VNG richting het Rijk over de effecten van het abonnementstarief.

De regionale aanbesteding voor de gespecialiseerde jeugdhulp verloopt volgens planning. In oktober zijn de nieuwe contracten afgesloten. Het laatste kwartaal van 2021 staat in het teken van de implementatie, waaronder het goed informeren van de verwijzers over de veranderingen en het aanpassen van de ICT systemen.

Voor de realisatie van de Langdurige en Kortdurende Opvang voor dak- en thuislozen is een verbouwing nodig van de huidige opvanglocaties. Voor de opvang van de personen in de huidige locaties wordt een Tijdelijke Opvanglocatie ingezet. Het geschikt maken van de Tijdelijke Opvang heeft enige vertraging opgelopen en zal begin 2022 gerealiseerd zijn.

Het rijk heeft voor 2021 extra middelen beschikbaar gesteld, waarmee we inzetten op verbetering van de jeugdketen. De rapporten van AEF ‘Stelsel in groei’ en de commissie Sint laten zien welke maatregelen bijdragen aan het verbeteren van de jeugdhulp en helpend zijn in het terugdringen van de kosten. We blijven inzetten op de bestaande set aan besparende maatregelen en voegen maatregelen toe die AEF aanbeveelt en waaraan gemeenten zich gecommitteerd hebben, zoals praktijkondersteuners bij huisartsen, BSO+ en versterking van de toegang.

Zorg en Veiligheid Zowel op lokaal als regionaal niveau zijn vele stappen gezet in de aanpak van problematiek op het snijvlak van zorg en veiligheid. Rond de aanpak van de overlastgevende groep in het Burgemeester in ’t Veldpark is een concept plan van aanpak opgesteld. Een van de onderdelen hiervan is de 9

2021/26039 intensivering van de persoonsgerichte aanpak. In dit kader is eerder besloten tot de inzet van een veldwerker van het Leger des Heils en zijn afspraken gemaakt met het Zorg- en Veiligheidshuis om de groep nader in beeld te brengen. Ook wordt bekeken wat binnen de bestaande samenwerking met partners zoals de GGD (MABZ) mogelijk is. Daarnaast is naar aanleiding van een motie van de raad nagegaan wat de toegevoegde waarde van inzet van de stichting Surant in het park zou zijn. Besloten is Surant hiertoe een opdracht te verstrekken. Eind oktober heeft Surant een kick-off in relatie tot de inzet in het park. Als laatste onderzoeken we met het rijk de mogelijkheden om een inloopvoorziening in het park vanuit het Volkshuisvestingsfonds te bekostigen.

Op het vlak van jeugdbescherming is op regionaal niveau een voorstel gedaan voor een proeftuin Regionaal Veiligheidsteam 0-100. Dit gebeurt in samenhang met de ontwikkelingen van Geweld hoort nergens thuis, Veilig Thuis en het Zorg- en Veiligheidshuis. Hiertoe zal gezamenlijk een subsidieaanvraag worden gedaan bij het Rijk (VWS). Ook zijn aanvragen voorbereid voor subsidies van ZonMW ten behoeve van de doelgroep personen met onbegrepen gedrag. Als de aanvragen worden gehonoreerd, biedt dat kansen om de regionale aanpak verder te versterken, zowel op het vlak van de laagdrempelige ondersteuning in de wijk (sociaal domein/zorg) als op de aanpak van ernstige, complexe problematiek (zorg en veiligheid).

Vanuit het project Nazorg aan ex-gedetineerden wordt gewerkt aan de versterking van het beleid en verbetering van het werkproces nazorg, dat in samenwerking met vele partners wordt vormgegeven (DJI, Reclassering, ZVH, Sociale Wijkteams, etc.). Recent heeft een evaluatie plaatsgevonden van de pilot met het Buiten Re-integratie centrum (Buiten-RIC). De bevindingen geven aanleiding om de pilot te verlengen. Op dit moment is het onzeker of de te ontvangen financiering vanuit het Rijk (Rijksbijdrageregeling t.b.v. de nazorg aan ex-gedetineerden die uitstromen naar Zaanstad) voldoende is om de pilot op dezelfde basis voort te zetten.

Vanuit het Rijk is mondeling toegezegd dat de financiering van Geweld hoort nergens thuis (GHNT) wordt verlengd tot en met 2022. Ook mogen de resterende projectgelden uit 2021 worden benut tot en met 2022. Vanuit de Doeluitkering Vrouwenopvang ontvangen organisaties subsidie om ondersteuning aan te bieden. Door de lockdowns is bij een aantal organisaties minder gebruik gemaakt van het aanbod dan verwacht. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het preventieve voorlichtings­aanbod van Open de Voordeur. Hierdoor is sprake van een onderbesteding. Anderzijds wordt de regio ook benaderd met extra aanvragen, zoals verbreding van capaciteit (bijv. Veilig Thuis). De juiste inzet van de overgebleven middelen wordt bekeken.

Vanuit het team Woonoverlast wordt vorm gegeven aan de integrale aanpak van woonoverlast in samenwerking met partners zoals politie, GGD, corporaties en Beter Buren. We zetten het budget slim investeren in om in 2022 een vervolg te geven aan de integrale aanpak van woonoverlast.

Financiën Onderwijs, jeugd en zorg (bedragen x € 1.000) Begroting stand VJN 2021

Mutatie Narap 2021

Gewijzigde Begroting 2021

Lasten

152.465

1.802

154.267

Baten

-12.991

604

-12.387

Saldo van lasten en baten

139.474

2.406

141.880

440 -1.165

850 275

1.290 -890

138.749

3.531

142.280

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal saldo incl. reserve mutaties

Financiële toelichting op hoofdlijnen Binnen programma 1 wordt een nadelig saldo gemeld van (€ 3,5 mln.). Hieronder lichten we dit toe.

Specialistische jeugdhulp (€ 2,2 mln.): De kosten in de segmenten B (lichtere zorg), C (zwaardere zorg) en op de PGB stijgen met € 1,7 mln. Deze extra kosten worden in 2021 nog grotendeels gedekt door de door het Rijk extra beschikbaar gestelde middelen voor jeugd.

Lasten (€ 2,6 mln. inclusief toevoeging reserves)

10

2021/26039 Deze toename heeft een aantal oorzaken: • Het aantal jeugdigen dat hulp krijgt in het C segment is stabiel. De gemiddelde kosten per jeugdige neemt echter wel toe. (€ 0,73 mln.) • Daarnaast zien we een stijging in het aantal jeugdigen dat in het B-segment wordt verwezen. (€ 0,64 mln.) • Toename van de kosten Pgb. De stijging wordt zowel veroorzaakt door een toename van het aantal kinderen als een toename in de zorgkosten bij de kinderen die al PGB hebben. Hierdoor nemen de gemiddelde kosten per jeugdige toe. (€ 0,48 mln.) • Het aantal jeugdigen dat instroomt bij de GI is lager doordat is ingezet op instroom bij het Jeugdteam. (€ -0,15 mln.)

Overige (€ 0,14 mln.) Op de overige diverse onderdelen van programma 1 is sprake van diverse kleine over- en onderschrijdingen. Deze zijn te klein om apart in de hoofdlijnen toelichtingen afzonderlijk toe te lichten. Baten (-/- € 0,88 mln. inclusief onttrekking reserves) Zoals toegelicht bij onderdeel Onderwijs hebben we lagere lasten voor onderwijsachterstandenbeleid voor € 1,55 mln. Hier staan daarom ook lagere rijksbijdragen tegenover. Hiernaast ontvangen we een rijksbijdrage voor het Nationaal programma onderwijs (€ 0,6 mln.).

Met de extra beschikbare middelen Jeugd is een opdracht meegegeven om maatregelen in gang te zetten en de wachtlijsten in de jeugdhulp te verminderen. In bestuurlijk behandelvoorstel 2021/15778 heeft de raadakkoord gegeven om van deze extra middelen € 0,5 mln. daarvoor in de zetten. Circulaires (€ 0,76 mln.) In de mei- en septembercirculaires zijn extra middelen toegekend voor voornamelijk beschermd wonen, vrouwenopvang en voogdij 18+. Corona (€ 0,63 mln.) De kosten die betrekking hebben op corona-gerelateerde zaken worden gedekt uit de coronareserve. In programma 1 zijn dat voor 2021: bijdrage uitvoering WMO 2021 (€ 0,17 mln.), meerwerk zorgaanbieders begeleiding (€ 0,12 mln.), meerzorg sociale wijkteams (€ 0,1 mln.), dak en thuislozen (€ 0,1 mln.) en jongerenHUB Noord (€ 0,04 mln.) Onderwijs (-/- € 0,85 mln.) Dit betreft voornamelijk de lasten en baten onderwijs­ achterstandenbeleid met € 1,55 mln. als gevolg van het teruglopen van de aanmeldingen voor VVE. Zie baten. Daarnaast wordt in het kader het Nationaal Programma Onderwijs € 0,6 mln. besteed. Hiervoor heeft Zaanstad een uitkering van het Rijk ontvangen. Zie baten. Transformatieplan jeugd (-/- € 0,28 mln.) De geoormerkte middelen voor het regionale transformatieplan jeugd 2019-2021 waren voor dit jaar uit de daarvoor gevormde bestemmingsreserve gehaald, om een aantal regionale projecten te bekostigen.

Vanwege corona en de krapte op de arbeidsmarkt is het niet gelukt om deze projecten dit jaar uit te voeren. Aangezien het regionale middelen betreft wordt het niet bestede deel ad € 0,28 mln. in de reserve geplaatst en worden de middelen in 2022 alsnog aangewend waarvoor ze waren bestemd.

11

2021/26039

Programma 2 Werk, inkomen en economie Portefeuillehouder(s): Baerveldt, Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer Programmadoelstelling en de rol van de gemeente In Zaanstad gaan wonen en werken van oudsher hand in hand. De kracht en vindingrijkheid die deze combinatie vraagt is kenmerkend voor het Zaanse DNA. Zaanstad investeert hierin door het versterken van ontwikkelingskansen, het verbeteren van de vestigingsvoorwaarden voor het aantrekken van nieuw en toekomstbestendig ondernemerschap en innovatiekracht. Een goede balans tussen wonen, werken, recreëren en kwalitatief hoogwaardige en duurzame voorzieningen maakt Zaanstad ook op de langere termijn tot een aantrekkelijke stad. Dat maakt het nog niet vanzelfsprekend dat iedereen meedoet in de maatschappij. Daarom bieden wij een vangnet voor

inwoners die door omstandigheden niet zelfstandig in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien en helpen hen om weer mee te kunnen doen.

12

2021/26039

Voortgang 2021

huisvesten groep. We willen deze groep in de geest van de nieuwe wet ondersteuning bieden.

Stand van zaken Economie/ Werk & Inkomen De coronacrisis houdt ook in 2021 de wereld in zijn greep en de gevolgen ervan zijn ook in Zaanstad nog steeds merkbaar. De pandemie heeft ondernemers, vooral in toerisme en horeca, hard getroffen. Ondanks dat trekt de economie in totaal weer aan en daarmee de werkgelegenheid. Dit heeft een positief effect voor het werken aan de participatieopgave. De instroom in de bijstandsuitkering is gedaald en de uitstroom neemt weer toe. Vooral jongvolwassenen en mensen die vorig jaar zijn ingestroomd vinden weer werk. Op 1 oktober 2021 eindigen de meeste steunmaatregelen van het rijk, wij verwachten daardoor weer een groter beroep op de Bijstand voor zelfstandigen (BBZ) en de reguliere bijstandsuitkeringen. Ook stellen werkgevers vaak nog hoge eisen aan nieuwe medewerkers waar inwoners met een uitkering niet aan kunnen voldoen: de mismatch op de arbeidsmarkt leidt ertoe dat leerwerktrajecten nodig zijn om mensen duurzaam te bemiddelen naar betaald werk. De re-integratietrajecten zijn weer bijna volledig op gang, maar vooral voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zal het tijd kosten om weer mee te doen en zich te ontwikkelen.

Stand van zaken Toerisme Zoals eerder vermeld heeft de pandemie ondernemers in toerisme hard getroffen. Samen met Stichting Marketing Zaanstreek is daarom ingezet op het inspireren en activeren van eigen inwoners en het trekken van bezoekers uit zowel de regio als de rest van Nederland. Met het stadsbrede ondersteuningsinitiatief ‘Vitale Stad’ en de subsidieregeling ‘Reuring’ ondersteunen we lokale ondernemers om uit de crisis te komen. De regeling is bedoeld voor initiatieven die helpen om de levendigheid in de stad te bevorderen en wordt verlengd tot eind van dit jaar. In november wordt de toeristische bewegwijzering in de focusgebieden Zaanbocht Wormerveer en Zaanse Schans- Zaandijk opgeleverd. Waarmee drie van de vier focusgebieden voorzien zijn van actuele bewegwijzering naar culturele en historische bezienswaardigheden en andere belangrijke voorzieningen in onze stad. Het laatste focusgebied, het Hembrugterrein, wordt in 2022 gerealiseerd. Stand van zaken Duurzaamheid In maart 2021 is het Klimaatakkoord 2.0 gepresenteerd. Dit groeidocument verzamelt actuele beleidsontwikkelingen en duurzame Zaanse initiatieven die bijdragen aan een duurzaam Zaanstad. Het is opgesteld in co-creatie met inwoners, bedrijven, en maatschappelijke organisaties.

Voor het eerst is in dit Klimaatakkoord 2.0 de reductie in broeikasgasemissie, die door de ontwikkelingen en initiatieven bereikt kan worden, doorgerekend. Met de vaststelling van de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) in juni 2021 ligt er nu ook een beleidskader om de opwek van hernieuwbare zonne- en windenergie in de vastgestelde zoekgebieden verder uit te kunnen werken. De in september 2021 vastgestelde Transitievisie Warmte (TVW) geeft eveneens een kader en richting aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving, door per wijk aan te geven welke technologie als alternatief voor aardgas tegen de laagste maatschappelijke kosten het best haalbaar lijkt. Zowel de RES als de TVW worden op gegeven tijden herijkt om in te kunnen spelen op ontwikkelingen.

Mede door grote behoefte aan nieuwe woningen en ruimte voor bedrijvigheid ontwikkelt Zaanstad zich in hoog tempo. De bestaande stad en een aantal binnenstedelijke bedrijfsterreinen komen daarmee steeds verder onder druk te staan. Dit dwingt ons tot keuzes bij de toedeling van schaarse ruimte, middelen en aandacht. Het college heeft nadrukkelijk gekozen om een gemengde woon-werkstad te willen zijn. Er is dan ook op korte termijn behoefte aan een coherente economische visie. Deze wordt in het eerste kwartaal van 2022 voor bestuurlijke vaststelling voorgelegd. Om de belangrijke opgaven voor stad de komende jaren te kunnen uitvoeren en om een aantrekkelijk vestigingsklimaat te garanderen voor bestaande en nieuwe bedrijven, blijft ook de beschikbaarheid van goed gekwalificeerd personeel essentieel. Tegelijkertijd heeft de coronacrisis nog eens extra aangetoond dat zich onder de huidige werkenden veel kwetsbare mensen bevinden, bij wie het ontwikkelen van nieuwe competenties essentieel is om duurzaam inzetbaar en mobiel te blijven op de arbeidsmarkt. Hier zal de komende jaren met partners in stad en regio meer inzet op nodig zijn.

De uitvoering van de wijkuitvoeringsplannen kan pas beginnen als de middelen hiervoor door het rijk beschikbaar gesteld worden. Het nog uitblijven van deze middelen is niet bevorderlijk om de ambitieuze doelstelling te bereiken om in 2030-2040 klimaatneutraal te zijn. Ook stijgen de prijzen van gas en elektriciteit sterk waardoor de energierekening van inwoners en bedrijven stijgt. De transitie naar een duurzame stad vraagt om het invullen van de randvoorwaarden. Dit betreft onder andere het tegengaan van energiearmoede, het versterken (en slimmer maken) van de energie-infrastructuur in het algemeen en specifiek de verzwaring van het elektriciteitsnet. De inzet op deze randvoorwaarden is in dit jaar sterk verhoogd.

De implementatie van de nieuwe wet inburgering 2021 is op koers. De verhoogde taakstelling in combinatie met krapte op de woningmarkt zorgt er echter voor dat statushouders langer moeten verblijven in een AZC waarbij door de grote spreiding over het land nauwelijks aan inburgering begonnen kan worden. De achterblijvende huisvesting heeft ook als gevolg dat de “ondertussengroep” (de groep die nog onder de huidige wet inburgering valt) steeds groter wordt en een groot deel vormt van de in 2022 te 13

2021/26039 Met de stappensubsidie, de RRE en RREW subsidies, zijn middelen beschikbaar gemaakt voor inwoners om hun woning te verduurzamen. Met het bedrijfsleven werken we er aan zo veel mogelijk Zaanse bedrijfspanden te voorzien van zonnepanelen, door ontzorging en begeleiding bij de investering in zonnepanelen én ondersteuning bij aanvragen van externe middelen.

• Het beroep op de bijzondere bijstand verloopt dit jaar grillig, overall zien we een stijging van de aanvragen ten opzichte van de afgelopen twee jaar. Gezien het einde van de rijksondersteuning per 1 oktober 2021 verwachten we dat de stijging voorlopig doorzet. • De steunmaatregelen van het rijk liepen langer door dan verwacht, tot oktober. We hebben het project Verbetering van de dienstverlening voor ondernemers en werkende armen daarop aangepast. We verwachten dat er de komende tijd meer ondersteuning vanuit de gemeente nodig gaat zijn voor deze doelgroep en zijn druk bezig om de reguliere dienstverlening hiervoor te versterken. • Het aantal aanvragen voor de Tonk regeling is sterk achtergebleven bij de verwachting ondanks extra beleidswijzigingen om deze regeling voor meer inwoners geschikt te maken. De onderbenutting van de Tonk is een probleem dat landelijk speelt. De ondersteuning voor ondernemers die na oktober 2021 in problemen raken wordt opgepakt door de bestaande schuldhulproutes voor ondernemers te versterken. Communicatie hierover naar de ondernemers is geïntensiveerd. • De deelname aan de regeling Meedoen Zaanstad, waarmee kinderen uit gezinnen in armoede kunnen deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten, is fors gestegen.

Dat komt mede door het feit dat in de zomer de wijkteams samen met andere betrokken professionals in specifieke wijken proactief ingezet hebben op communicatie over de regeling. Ook zijn er gerichte campagnes op o.a. facebook uitgezet.

De gemeente geeft ook het goede voorbeeld. Gemeente Zaanstad heeft een CO2-bewust certificaat ontvangen voor het behalen van niveau 3 op de CO2-Prestatieladder. Zaanstad is de 18e gemeente in Nederland met dit certificaat. Stand van zaken Minima/ Armoede De coronacrisis heeft ook in 2021 invloed gehad op de hulp die kon worden geboden aan inwoners met een financiële hulpvraag. • Vroegsignalering is in Zaanstad in 2020 met een pilot gestart om meldingen over mogelijke schuldenproblemen op te volgen. In april 2021, is - na het doorlopen van een aanbestedingstraject - gestart met de invoering een nieuw systeem waarin meer vaste lasten partners betalingsachterstanden kunnen melden. Per maand komen er nu ongeveer 450 meldingen binnen. De 50 meest urgente meldingen worden door medewerkers van de wijkteams actief benaderd met een fysiek bezoek. De huishoudens achter de andere meldingen ontvangen een sms, e-mail of brief met een verzoek contact te zoeken met het wijkteam. We monitoren nauwgezet de resultaten hiervan. • De wijkteams zijn door corona tijdelijk niet fysiek bereikbaar geweest, de uitbreiding van de brede aanpak Mobility Mentoring naar Saenbility is doorgegaan en zodra het weer kon zijn ook de trainingen weer opgepakt. Saenbility heeft een koppeling gemaakt naar andere beleidsterreinen zoals participatie en gezondheid en zet hier de komende tijd verder op in.

Financiën Werk, inkomen en economie (bedragen x € 1.000) Begroting stand VJN 2021 Lasten

115.936

Baten Saldo van lasten en baten

Mutatie Narap 2021

Gewijzigde Begroting 2021

-1.786

114.150

-72.620

-2.699

-75.320

43.316

-4.485

38.831

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves

4.997 -4.411

1.403 481

6.401 -3.930

Totaal saldo incl. reserve mutaties

43.902

-2.601

41.301

14

2021/26039 Financiële toelichting op hoofdlijnen Binnen programma 2 wordt een voordelig saldo gemeld van (€ -2,6 mln.). Voor € 2,46 mln. (TONK voor € 1,9 mln.) staat dit in relatie met corona gerelateerde uitgaven en inkomsten. Deze middelen worden bij programma 7 naar de daartoe bestemde bestemmingsreserve gestort. Het resultaat van de BUIG (€ 0,9 mln.) en WSW (€ 0,7 mln.) komt wel ten gunste van de algemene middelen. Hier staat tegenover dat we via de meicirculaire geld hebben gekregen voor voornamelijk participatie en de regiodeal voor € 1,3 mln. Dat is binnen dit programma als lasten opgenomen. Bij de BUIG hebben we een voordeel van € 0,9 mln. Het rijk heeft haar bijdrage voor de BUIG in 2021 verlaagd voornamelijk als gevolg van positieve ontwikkelingen in conjunctuur en gerealiseerde uitkeringen in 2020. Door de krappe arbeidsmarkt wordt echter het verwachte aantal uitkeringen ook lager dan waarvan eerder werd uitgegaan. Bij dit voordeel is al rekening gehouden met een storting in de bestemmingsreserve actief bestand voor de aanpak Werk of meedoen in 2023 (€ 0,76 mln.). Daarnaast is sprake van lagere kosten van de WSW als gevolg van sterkere afname van het aantal mensen met een SW-indicatie (€ -0,7 mln.). De aanpak voor vluchtelingen en de ondertussengroep is per 1 juli 2021 over gegaan naar programma 2 Werk, inkomen en economie (€0,27 mln.).

Dit betreft dus een verschuiving in de begroting vanuit programma 3.

15

2021/26039

Programma 3 Maatschappelijke ontwikkeling Portefeuillehouder(s): Baerveldt, Groothuismink, Hamming, Mutluer, Noordzij, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad wil een stad zijn waar iedereen zich thuis voelt: jong en oud, met welke afkomst of achtergrond dan ook. Bij de snelle ontwikkeling en verstedelijking van onze stad is het belangrijk te waarborgen dat oude én nieuwe wijken uitnodigen tot ontmoeting en actief meedoen. Zo is Zaanstad een stad waar jong en oud zich kunnen ontwikkelen, gezond en prettig samen leven.

betrokken inwoners en partners in de stad om samen te werken aan complexe opgaven. Ze faciliteert buurtcentra als plek voor ontmoeting en activiteiten. Zaanstad wil zich ook verder ontwikkelen tot een aantrekkelijke stad voor de (toekomstige) bewoners én bezoekers. Zaanstad bewaakt de leefbaarheid door oog te hebben voor goede en veelzijdige voorzieningen voor sport, cultuur en onderwijs. Ook kerken, moskeeën en andere maatschappelijke organisaties spelen daarbij een belangrijke rol. De gemeente werkt aan grotere kansengelijkheid door meer te sturen op het bereiken van de gewenste doelgroep, bijvoorbeeld door te differentiëren in aanpak per wijk.

De kracht van de Zaankanters is groot: iedereen kan bijdragen aan de dynamiek van de stad. De gemeente stimuleert en ondersteunt initiatieven van inwoners en verenigingen en vormt duurzame coalities met de 16

2021/26039

Voortgang 2021

gang. De aanbesteding voor de volgende fase van het st. Michaël College is opgestart. Gunning en start bouw worden nog dit jaar verwacht.

Corona De buurthuizen, sportverenigingen en culturele organisaties zijn begeleid in het opvangen van verlies van inkomsten door corona en zijn waar nodig gecompenseerd hiervoor. Corona heeft nog steeds grote invloed op de portefeuilles cultuur en buurthuizen: er kan nog steeds minder, er zijn er minder subsidieaanvragen (o.a. evenementen) en minder projecten, risico op financiële nood blijft. Daarnaast is een belangrijke voorliggende voorziening voor kwetsbare groepen maar beperkt beschikbaar geweest.

Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het Voortgezet onderwijs (VO) is afgerond en vastgesteld. Ondertussen werken we met de schoolbesturen aan een nieuw plan voor het primair en (voortgezet) speciaal onderwijs. De gezamenlijke ambities o.a. voor duurzaamheid gaan verder dan de wettelijke zorgplicht, ook voor bestaande gebouwen. De beschikbare middelen schieten vooralsnog tekort, daarom onderzoeken wij of een aanvraag Europese subsidie voor Duurzaamheid mogelijkheden biedt. Cultuur De focus heeft gelegen op het – met succes - overeind houden en ondersteunen van de cultuursector. Middels o.a. de coronasubsidieregelingen, het Darwinparkfestival en de Zoemende Zinnen is een extra stimulans gegeven aan de veerkracht in de sector en is de verbindende rol van cultuur aangejaagd. Door deze extra inzet op corona-gerelateerde werkzaamheden is de uitvoering van elementen van de Uitvoeringsagenda Cultuur vertraagd. Daarnaast zorgen externe factoren (zoals participatietraject met de buurt) voor vertraging in de realisatie van cultuurzaal en buurthuis Durghorst.

De ambtelijke organisatie heeft haar capaciteit voor een groot deel ingezet voor corona gerelateerde werkzaam­ heden. Denk daarbij aan ondersteunen van organisaties en verenigingen op terrein van cultuur, sport en buurthuizen, besluitvorming steunpakketten en uitvoering daarvan (o.a. 19 versies van het sportprotocol), inrichten sportloket, aanvragen externe financiering, etc.. Hiermee is het gelukt de culturele basisinfrastructuur, de buurthuizen en de culturele en sportverenigingen te helpen de crisis door te komen en hun rol als verbinders in de stad te blijven spelen. De vakantie-experiences boden activiteiten op het gebied van sport, cultuur & lifestyle tijdens de schoolvakanties, op meerdere plekken in de stad. Veel organisaties hebben dat mogelijk gemaakt. Het aantal en het aanbod in de vakantie-experiences is met behulp van corona gerelateerde subsidies fors uitgebreid in de coronaperiode.

Maatschappelijke initiatieven De nieuwe subsidieregeling matchfunding start per 1 januari 2021. De subsidieregeling Matchfunding heeft als doel het stimuleren van initiatieven die bijdragen aan een sociale, veilige, gezellige, groene of gezonde buurt, wijk, stad of dorp in de gemeente Zaanstad. Als een initiatief 50% van het doelbedrag weet te financieren met crowdfunding (en hiermee draagvlak aantoont), dan ‘matcht’ gemeente Zaanstad de andere 50%, met een maximum van €5.000,-.

Corona heeft de urgentie van het vraagstuk omtrent ventilatie vergroot. Dit vraagt investeringen in diverse openbare gebouwen en bij instellingen, waar niet altijd de middelen beschikbaar zijn bij onszelf en/of de partners. Voor de renovatie van het st. Michaël College is het gelukt een flinke rijksbijdrage voor ventilatiemaatregelen (SUVIS-regeling) te krijgen. De gemeente denkt ook actief mee met de buurthuizen over een mogelijke aanpak van deze problematiek, maar heeft geen middelen beschikbaar om aanpassingen te financieren.

Sport Het onderhoud(sniveau) per sportpark is geïnventariseerd en geanalyseerd en achterstallig onderhoud ingehaald. Het onderhoud aan riolen, gemalen e.d. worden per 1 januari 2022 teruggehaald naar de gemeente, als maatregel om sportverenigingen en stichtingen te ontlasten in coronatijd. Nog dit jaar bespreken we de globale opzet van een nieuwe onderhoudsmodel met de verengingen en stichtingen. Daarbij praten we ook over het mogelijkheden om de sportparken intensiever te gebruiken.

Tijdens de Coronaperiode hebben de wijkmanagers hun werk in aangepaste vorm voortgezet. Met het versoepelen van de maatregelen komt er weer meer ruimte voor bijeenkomsten e.d. De consequenties van corona hebben ook effect op de begroting; het is mogelijk dat niet alle cultuurbudgetten voor het einde van het jaar volledig benut worden.

Voor het nieuwe terrein van hockeyvereniging de Kraaien zijn de voorbereidingen gestart. De aanbesteding voor de realisatie van de velden start zodra de omgevingsvergunning verleend is.

Onderwijshuisvesting Sinds de rapportage bij de voorjaarnota is de aanpassing van basisschool Octant gereedgekomen. Overtuinen is opgeleverd en wordt nu gebruiksklaar gemaakt, streven is om komende kerstvakantie te verhuizen. De afwikkeling van het conflict tussen schoolbestuur en aannemer over de financiën loopt nog. De bouw voor de Toermalijn en voor Dynamica XL (school voor speciaal onderwijs) zijn in volle

Bij het Hoornseveld is de fusie tussen Zaanlandia en FC Zaandam gerealiseerd. De tennis- en korfbalverenigingen zijn bezig hun clubgebouw te ontwerpen en eerste maatregelen op het terrein zijn zichtbaar. In december 17

2021/26039 hopen wij een aannemer te hebben voor het bouwen van het zwembad als de bouwkosten passen binnen het projectbudget.

Wijzigingen op de inzet betreffen de volgende punten: De opgave Veilig Wonen: de aanpak woonfraude en een kwartiermaker integraal interventieteam zijn gestart. Een nieuwe huisvestingsverordening en verbod op kamerverhuur voor de wijken is vastgesteld waarmee het team ‘wijkgerichte overlast’ meer instrumenten heeft om op te treden. De LSI-aanpak is uitgesteld tot januari 2022 omdat de Data Protection Impact Assessment (DPIA) die verplicht is om te kunnen starten, landelijk nog niet akkoord is bevonden.

Gezondheid Eind juli ondertekenden GGD, ZMC, Parteon, Rochdale, huisartsen, Zilveren Kruis, het Sportbedrijf, de Zaanse Uitdaging en de gemeente het Zaans preventieakkoord gericht op het beperken van overgewicht en alcoholgebruik en stoppen met roken. In 2021 zetten we de tijdelijke rijkssubsidie in voor intensieve begeleiding van gezinnen met kinderen met overgewicht.

De opgave Armoede/Participatie: Het aantal kinderen in armoede is gedaald. Er zijn minder mensen met een uitkering opgeroepen in het kader van de aanpak Participeren met Perspectief dan de jaren ervoor. Door de intensieve aanpak van de afgelopen jaren is -in verhouding met de rest van de stad- een flinke uitstroom uit de uitkering in de wijken Poelenburg en Peldersveld gerealiseerd. Het Regiocollege is gestart met een opleiding in de wijk op MBO1-niveau, zowel voor volwassenen als voor jongeren. Voor de groep (jonge)volwassenen was direct veel interesse vanuit wijkbewoners. Deze zat in korte tijd vol en is in september gestart. Voor de groep jongeren blijkt het iets lastiger te zijn om jongeren te vinden. Er wordt extra ingezet op werving met de partners.

Eenzaamheid heeft dit jaar veel aandacht gehad. Gedurende de corona-maatregelen werd (het voorkomen van) eenzaamheid nog urgenter. Het mooiste is als mensen zelf kunnen aangeven waaraan ze behoefte hebben. Studenten van de HvA doen tot eind 2021 onderzoek daarnaar. Daarnaast starten we een project naar de mogelijkheid van digitalisering om eenzaamheid te verminderen. Tijdens de stedelijke (online) bijeenkomst 1-Tegen-Eenzaamheid zijn ideeën opgehaald en het netwerk versterkt. Bouwen aan het netwerk blijft onze aandacht houden. Inclusief samenleven Dit jaar is geïnvesteerd in het hernieuwen van de bestaande contacten en uitbreiding van het netwerk met bijv. de Hindoestaanse en Afghaanse gemeenschappen. Door corona zijn veel projecten vertraagd, omdat een online alternatief vaak niet paste. Wel zijn meerdere bijeenkomsten over radicalisering georganiseerd met politie en externe partijen. Ook is gestart met trainingen van moeders in het herkennen van signalen van radicalisering en het omgaan hiermee.

Opgave Jeugd: De verlengde leertijd van 2,5 uur per week loopt. Er wordt gezocht naar een andere manier om nog meer extra lesaanbod en leertijd te bieden voor kinderen, bijvoorbeeld naschools. Vanwege het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) komt er nu veel op de scholen af en is de (organisatie)druk voorlopig te groot om dat binnen de Verlengde Leertijd van scholen te doen.

De LHBTI-activiteiten georganiseerd door de diverse organisaties konden in 2021 op een enkele uitzondering na ondanks Corona doorgaan. Pact Poelenburg en Peldersveld Voor de verschillende opgaven van het Pact Poelenburg en Peldersveld zijn de uitvoeringsplannen vastgesteld of in voorbereiding voor besluitvorming en externe financiering lukt steeds beter. In samenwerking met het Rijk wordt gewerkt aan de voorbereiding van een interdepartementaal programma Leefbaarheid en Veiligheid. Zaandam Oost is een van de 16 gebieden die zijn aangewezen voor dit programma. Afhankelijk van de dynamiek bij de kabinetsformatie is de verwachting dat nog in 2021 duidelijkheid over de contouren van dit programma komt. Het Volkshuisvestingsfonds is beschikbaar voor de kwetsbare wijken voor onder meer de verduurzaming van de bestaande voorraad. Voor Zaandam Oost is een aanvraag goedgekeurd en de uitvoering is in voorbereiding. Vanuit de 16 steden is gepleit voor een voortzetting van het Volkshuisvestingsfonds. 18

2021/26039

Financiën Maatschappelijke ontwikkeling (bedragen x € 1.000) Begroting stand VJN 2021

Mutatie Narap 2021

Gewijzigde Begroting 2021

Lasten

47.995

-341

Baten

-2.087

-447

-2.534

Saldo van lasten en baten

45.908

-788

45.120

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves

220 -1.209

-150 -224

70 -1.433

Totaal saldo incl. reserve mutaties

44.919

-1.162

43.758

Financiële toelichting op hoofdlijnen Binnen programma 3 wordt een voordelig saldo gemeld van (€ -1,16 mln.). De verklaring voor de lagere lasten (€ -0,34 mln.) is als volgt: • De aanpak voor vluchtelingen en de ondertussengroep is per 1 juli 2021 over gegaan naar programma 2 Werk, inkomen en economie (€ -0,29 mln.). Dit betreft dus een verschuiving in de begroting. • De budgetten toegekend voor corona worden in 2021 niet volledig besteed: Het gaat om compensatie buurthuizen ( € -0,13 mln.), cultuurinstellingen (€ -0,28 mln.) en extra ondersteuning in de wijken ( € -0,8 mln.). Het jongerenwerk is verlengd ( € 0,04 mln.). Deze middelen gaan via programma 7 terug naar de daarvoor bestemde corona reserve. Bij de baten hebben we een voordeel van € 0,45 mln. wat als volgt wordt verklaard. • Lokaalsportakkoord: we hebben een extra rijksubsidie ontvangen voor het uitvoeren van het preventieakkoord en lokaal sportakkoord (€ 0,26 mln.). • Pact Poelenburg: volgens afspraak in het dagelijks bestuur van het Pact Poelenburg Peldersveld dragen de partners bij (-€ 0,09 mln.). • De spuk sport subsidieafrekening voor het Sportbedrijf over 2020 is hoger vastgesteld door het rijk ( € 0,1 mln.). Hier tegenover staat een hogere rijkssubsidie. ( € -0,1 mln.).

19

47.654

2021/26039

Programma 4 Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Portefeuillehouder(s): Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad staat voor grote ruimtelijke uitdagingen. We willen prettig kunnen samenleven in een welvarende, ondernemende, duurzame, bereikbare en veilige stad. Maar hoe realiseren we onze forse woningbouwopgave en houden we een leefbare stad met passende maatschappelijke voorzieningen als de ruimte steeds schaarser wordt? We willen investeren in duurzaamheid en milieumaat­ regelen om de leefomgeving beter te beschermen, maar hoe houden we de stad schoon en tegelijk goed bereikbaar? We willen het eigen karakter van Zaanstad beschermen en versterken, maar kunnen we onze kansen nog effectiever benutten? Ruimtelijke ontwikkeling gaat om het leggen van een duurzame verbinding tussen de verbetering van de

fysieke omgeving en een integrale aanpak van maatschappelijke en economische opgaven. Voor het realiseren van bovenstaande opgaven is het samenwerken met vele verschillende partners in de stad noodzakelijk.

20

2021/26039

Voortgang 2021

gebruiken nadat ook de lokale software hierop aansluit en een aantal landelijke problemen zijn opgelost. De planning is er op gericht om vanaf begin 2022 te werken met de nieuwe software onder de huidige wetgeving. De implementatie wordt zo stapsgewijs vorm gegeven.

Versterken investerend vermogen Het Rijk heeft begin 2021 een bijdrage toegekend in het kader van de Woningbouwimpuls, om de helft van het publieke tekort behorend bij deze woningbouw financieel te dekken. Het gaat om een rijksbijdrage van ruim € 32 mln. voor drie MAAK-gebieden, namelijk Kogerveld, Zaandam Centrum en Zaanstad Noord. De bijdrage is ten behoeve van de realisatie van ruim 7.800 woningen en een groot aantal infrastructurele projecten binnen de komende 10 jaar.

De Omgevingsvisie geeft als instrument richting aan beleid en uitvoering. De Zaanse Omgevingsvisie wordt in fases opgesteld. In Zaanstad wordt toegewerkt naar de Omgevingsvisie 1.0. Hiertoe zijn door de raad reeds een aantal bouwstenen vastgesteld, zoals de zes strategische opgaven, de ruimtelijke kernkwaliteiten en een aantal afwegingsprincipes. Onderdeel van het proces is het doorlopen van een verplichte Plan MER (Milieu Effect Rapportage) ten behoeve van de integrale afweging van milieuaspecten. Verder is het noodzakelijk dat de Omgevingsvisie verder wordt uitgewerkt en geconcretiseerd om zo vertaald te kunnen worden naar het Zaans omgevingsplan.

Op 8 juli jongstleden is de raad akkoord gegaan met het investeringsbesluit Transformatiefonds voor de drie WBI gebieden. Met dit besluit wordt de interne organisatie versterkt, zijn risico’s op te vangen en wordt een deel van de cofinanciering gedekt. Daarmee is de aan de voorwaarde van het Rijk voldaan. In september 2021 heeft Zaanstad een aanvraag ingediend voor de derde tranche van de Woningbouwimpuls van het Rijk. Het gaat om een bijdrage van ruim € 12 mln. voor publieke investeringen, die nodig zijn voor de bouw van 2.422 extra woningen in Zaandam Zuid/Hembrugterrein en Zaandam Oost/Achtersluispolder. Tevens heeft Zaanstad circa € 40 miljoen ontvangen uit het Volkshuisvestingsfonds van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). Deze middelen zijn in juli 2021 toegekend en ook daadwerkelijk ontvangen. Het doel is om de veiligheid, de leefbaarheid en de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad in kwetsbare wijken in Zaandam Oost te verbeteren.

In de afgelopen periode heeft Zaanstad de aanpak en planning moeten bijstellen als gevolg van de aanhoudende corona maatregelen. De focus is gelegd op ambtelijk voorwerk en voor een aantal gebieden (Noord, NZKG en Zaandam Oost) zijn de eerste inhoudelijke gebiedsuit­ werkingen gemaakt. Eind 2021 worden de eerste concept deelgebieden van de Omgevingsvisie opgeleverd. Daarna volgt een periode van toewerken naar de definitieve Omgevingsvisie 1.0. Vaststellen door de raad zal vermoedelijk ná de gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden. Wettelijk gezien heeft Zaanstad tot 2024 om over een vastgestelde Omgevingsvisie te beschikken.

In het kader van de samenwerking MRA en het Rijk is het programma Bereikbare Steden opgesteld. Met Bereikbare Steden wordt ingezet op de verdichtingsopgave op en rondom de stedelijke openbaar vervoersknopen. Zaanstad maakt in dit kader een gebiedsplan voor een drietal gebieden, twee gebieden rond station Zaandam (Zuiderhout Noord en Zaandam Centrum Oost) en het gebied rondom station Kogerveld.

Zaanse omgevingsplan Ook al is de Omgevingswet met een half jaar uitgesteld, is de gemeente doorgegaan met de voorbereidingen om te komen tot een omgevingsplan voor Zaanstad. Dit jaar heeft de raad de basis gelegd voor de opzet en inrichting van het omgevingsplan. Deze basis bestaat uit: • de structuur van het Zaans omgevingsplan; • de juridische stijl van de regels en; • het uitgangspunt om meer ‘vergunningsvrij’ te maken.

Omgevingswet: Omgevingsvisie en Omgevingsplan Ter voorbereiding op de Omgevingswet wordt er gewerkt aan de verschillende instrumenten van de wet: de omgevingsvisie, het omgevingsplan en vergunning. Belangrijk aspect in de voorbereiding is het aanpassen van de processen en de afstemming in de keten. In 2021 is er een start gemaakt met de vernieuwing van het voortraject bij vergunningen en gebiedsontwikkelingen. Er is een nieuw proces rond de omgevingstafel ingericht om initiatieven sneller vanuit integraal oogpunt te beoordelen. Deze werkwijze wordt in 2021 uitgetest en in stappen verbeterd. Voor de processen is ook de implementatie van onze nieuwe software voor vergunningen en het omgevingsplan een belangrijke uitdaging die in 2021 wordt afgesloten. Technisch is Zaanstad al aangesloten op het landelijke Digitaal Stelsel Omgevingswet. In de praktijk is het stelsel pas door initiatiefnemers en gemeenten te

Vanuit dit fundament maakt Zaanstad de basis omgevingsplanregels. Dat wordt gedaan door bestaande regels te bundelen, te verduidelijken en strijdigheden eruit te halen. De regels staan nu nog verspreid in de verschillende bestemmingsplannen, beheersverordeningen, en zo’n 600 Rijksregels die overgaan naar gemeenten. Daarbij houden Zaanstad rekening met de wettelijke eisen die gelden voor een omgevingsplan. Een eerste set basis omgevingsplanregels is klaar en opgenomen in het dynamisch handboek Zaanse omgevingsplan. Het dynamisch handboek Zaanse omgevingsplan is er ook voor initiatiefnemers van gebiedsontwikkelingen. In het handboek staat met welke stappen ze te maken krijgen bij het maken van een 21

2021/26039 omgevingsplan. Ook staat erin beschreven welke uitgangspunten de wet stelt aan de motivering van de geplande ontwikkeling en welke richtlijnen Zaanstad stelt aan participatie.

en acht corporaties is sinds 1 juli 2021 een pilot gestart voor senioren in sociale huurwoningen om hen te verleiden naar een passende woning en de doorstroming te stimuleren. Belanghebbenden en verdichting Met het concreter worden van de woningbouwplannen in de Zaanse wijken roeren zich ook de belanghebbenden in toenemende mate. Het besef van de noodzakelijkheid van meer woningen bouwen is hoog. Maar concrete plannen voor verdichten, met soms sloop/nieuwbouw, hebben een grote impact op bewoners die moeten verhuizen en omwonenden die met nieuwe bouwmassa’s te maken krijgen. Daar moet rekening mee gehouden worden en dat vraagt om een zorgvuldig proces. De balans tussen aan de ene kant eerst huiswerk doen zoals onderzoek, schetsen en rekenen en aan de andere kant het vroegtijdig betrekken van bewoners en hun belangen in kaart brengen is nog niet gevonden. Voor zowel ontwikkelaars als gemeente is dat soms een lastig dilemma. Het is daarbij zoeken naar de rol die de gemeente inneemt ten opzichte van ontwikkelaar en belanghebbenden en het moment waarop invulling gegeven wordt aan de participatie met omwonenden.

Aankomend jaar gaat de gemeente voor nog eens 10 onderwerpen regels uitwerken. Dit doet Zaanstad samen met ketenpartners zoals de GGD, VRZW, de ODNZKG en de provincie. Zaanstad kijkt ook of de omgevingsplanregels begrijpelijk en inzichtelijk gemaakt worden in het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Verder wordt de regel(structuur) aangepast als dat niet zo is. Deze regels worden meegenomen in het handboek. Zo ligt er op het moment dat de Omgevingswet inwerking gaat een pakket met regels om het omgevingsplan voor de bestaande woonwijken mee te maken. De eerste voorbereidende stappen om te komen tot een omgevingsplan bestaande woonwijken zijn inmiddels gezet. Wettelijk gezien heeft Zaanstad de tijd tot eind 2029 om tot één omgevingsplan te komen. Er moeten de komende jaren nog veel stappen hiervoor worden gezet. Zaanstad is gestart met het opstellen van toepasbare regels. Daarbij richt de gemeente zich eerst op een beperkt aantal regels. Dit geeft beter inzicht bij het maken van toepasbare regels.