NIEUW - Bijlage 1 Principenota Ontwikkelstrategie MAAK Achtersluispolder

Nadere uitwerking is daarom nodig zodat een goed vestigingsmilieu voor ondernemers is geborgd en tegelijk een aantrekkelijk en aanvaardbaar woonmilieu wordt geboden. Het is van belang oplossingen te realiseren die voldoende armslag bieden voor de huidige maakindustrie en aan de andere kant voldoende ruimte vinden om de bevolkingsgroei in stad en regio op te vangen. Verbindingen Intensivering en transformatie van MAAK. Achtersluispolder is kansrijker wanneer de 37

bereikbaarheid van het terrein en de verbindingen met de omliggende stedelijke gebieden krachtig wordt verbeterd voor zowel hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) als voor fietsers en voetgangers. Zoals al eerder beschreven is de Achtersluispolder goed bereikbaar voor auto’s met de Thorbeckeweg en de nabijheid van A8 en A10. Toch zal er met name op de andere modaliteiten moeten worden geïnvesteerd om het gebied veiliger, toegankelijker en meer leefbaar te maken. In de toekomst zal dan ook met name op het gebied van openbaar vervoer (ZaanIJcorridor) en fiets (Dam tot Dam) verbeteringen plaats vinden. Zowel de Amsterdamse als de Zaanse toekomstige beleidsstukken nemen deze impulsen op. In lijn met het Zaans Mobiliteitsplan zal een begin gemaakt worden met verbeteren en versnellen van de fietsinfrastructuur, samen met vervoer over water, parkeerregulering, parkeerhubs en benutting van het bestaande busnetwerk. Een transformatie naar wonen en werken vraagt om een hoogwaardig openbaar vervoernetwerk door het plangebied. Tegelijkertijd is intensivering van het gebied een belangrijke voorwaarde voor de komst van goed HOV.

2022/967

Achtersluispolder | ShippingTools

38

2022/967

Ongedeelde stad Het gebied MAAK.Zuid biedt een unieke combinatie van twee investeringsgebieden die met elkaar worden verbonden. Sociale cohesie Aan de ene kant woonwijken als Poelenburg en Peldersveld, waar een maatschappelijke achterstand wordt ingelopen door de kansen van de inwoners te vergroten. Aan de andere kant het bedrijventerrein Achtersluispolder waar een impuls nodig is om het toekomstbestendig te maken. Verschillen tussen de gebieden worden niet uitvergroot waardoor een kloof ontstaat, maar juist benut. De beide gebieden zijn immers complementair. De ontwikkeling in de Achtersluispolder biedt kansen voor alle inwoners, ondernemers en bezoekers van Zaanstad. Zo kan toegewerkt worden naar een logische wisselwerking tussen de verschillende woon- en ondernemersmilieus in Zaanstad.

Een bijdrage aan de sociale cohesie wordt geleverd door: • Een woningbouwprogramma dat aansluit bij de omgeving en de woningvraag • Een complementair voorzieningenprogramma waardoor uitwisseling ontstaat tussen de omliggende wijken en het plangebied • Goede bereikbaarheid met een fijnmazig fiets- en voetpadennetwerk en hoogwaardige openbaar vervoerverbindingen • Aantrekkelijke inrichting van de openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeting • Nabijheid en diversiteit van werkgelegenheid, nieuwe bedrijvigheid die inzet op circulariteit en op inclusiviteit Poelenburg en Peldersveld zijn wijken met een rijke en roemruchte historie. Door de jaren heen is er veel over deze twee wijken geschreven en helaas vaak vanuit een

negatief perspectief. Hoge werkeloosheid, kansenongelijkheid en veel kinderen met een taalachterstand is het beeld in deze wijken. Het is de uitdaging om de huidige bewoners van Poelenburg en Peldersveld te laten profiteren van toekomstige ontwikkelingen van MAAK.Achtersluispolder. Fysiek verbonden Goede verbinding van Zaanstad met buurgemeenten met wandel- en fietspaden en hoogwaardig openbaar vervoer is cruciaal voor de inwoners en ondernemers. Fysieke verbindingen leveren maatschappelijke en stedelijke meerwaarde op. Door te investeren in hoogwaardige verbindingen worden inwoners en ondernemers in de regio op een optimale wijze met elkaar verknoopt. Zo kan een verbeterde HOV-lijn nabijgelegen wijken als Poelenburg met de ontwikkelingen in Zaanstad en in Amsterdam-Noord nog beter met elkaar verbinden.

Gezonde stad In het kerngebied de Achtersluispolder is nauwelijks groen te vinden. Er is in het verleden geen gerichte aandacht besteed aan de beleving van de openbare ruimte en bezoekers van het gebied hebben nauwelijks of geen toegang tot het vele aanwezig water in het gebied. Tegelijk is met de klimaatsverandering een groeiende behoefte aan een duurzame manier van afwatering en opvang van regenwater en hittebestendige plekken. Minder verharding en meer bomen helpen daarbij. Kortom, het bedrijventerrein is welliswaar zeer functioneel ingericht, maar het is geen gebied dat uitnodigt om er te verblijven of klimaatadaptief is. De transformatie naar een gemengd en duurzaam gebied kan alleen een succes worden in een omgeving die inspireert, uitnodigt en prettig is om te verblijven. Daarnaast is schone lucht van belang, in het gebied, maar 39

ook daar buiten. Dat kan door schoner produceren, maar ook door schoner vervoer over weg en water. Bij de transformatieopgave zal nauwkeurig moeten worden gekeken naar oplossingen die deze ambitie hanteren. Een gezonde stad, kansengelijkheid, bereikbaarheid, duurzaamheid: allemaal ambities die resulteren in het uitgangpunt dat voorzieningen op loop- of fietsafstand zijn te bereiken of goed per OV bereikbaar zijn: daarbij voorrang geven aan voetgangers, fietsers en openbaar vervoer. Autogebruik is zo minimaal mogelijk, en gemotoriseerd verkeer wordt zoveel mogelijk beperkt tot de nodige logistiek van bedrijven en voorzieningen op een schone en verantwoorde manier.

2022/967

Zicht vanaf Pakhuis De Vrede

40

2022/967

Economisch sterke stad Voor Zaanstad en MAAK.Achtersluispolder is de ambitie een diverse economie en voldoende werkgelegenheid te bieden, waarbij wordt ingezet op circulair, duurzamer produceren en consumeren. Belangrijke opgave daarbij is het aantrekken van innovatieve, duurzame bedrijven. Bij het mengen van wonen en werken ontstaat er ook meer variatie in (type) bedrijvigheid, naast traditionele industrie (banen voor praktisch opgeleide beroepsbevolking) is het ook zaak dat toerisme en kennisintensieve industrie een stimulans krijgen. Een vooruitstrevend en experimenteel werkmilieu met relatief kleinschalige bedrijven wordt nagestreefd. Deze bedrijvigheid is transparant en naar buiten gekeerd en hebben gemiddeld een lagere milieucategorie dan nu. Kansrijke sectoren zijn de nautische sector (zoveel mogelijk schoon en modern en waar mogelijk overkluisd) en de moderne maakindustrie. Ook is er ruimte voor schone stadsdistributie over weg en water en stadsverzorgende bedrijvigheid en dienstverlening.

Duurzame stad MAAK.Achtersluispolder ontwikkelt zich tot een klimaatneutraal en circulair gebied dat klimaatbestendig is. Een circulair gebied zorgt voor optimaal gesloten kringlopen van grondstoffen en materialen die het gebied in en uit gaan. Het woon-werkgebied wordt zo vormgegeven dat het ontwerp bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners, dat negatieve effecten op het milieu worden voorkomen en biodiversiteit behouden blijft en wordt versterkt. MAAK.Achtersluispolder heeft uiteindelijk (netto) geen uitstoot van broeikasgassen en grondstoffen en materialen die worden toegepast kunnen worden hergebruikt. Dat is het streven. De ontwikkeling van de MAAK.Achtersluispolder biedt kansen om circulariteit in te zetten als een belangrijk

uitgangspunt voor de gebiedsontwikkeling: • De combinatie van wonen en bedrijvigheid biedt mogelijkheden voor het sluiten van kringlopen en creëren van synergie (denk aan het uitwisselen en bundelen van warmte, energie, water en grondstoffen tussen lokale bedrijven en woningen). Hierbij wordt ook gekeken naar de potentiële synergiën voor de MAAK.Achtersluispolder zoals met de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in het gebied. • Het gebied wordt van lokale duurzame warmte en energie voorzien. Op basis van een warmteplan zal waarschijnlijk een stadswarmte-infrastructuur worden uitgerold. De verwachte nieuwbouw is hiervoor geschikt, omdat de ambitie is deze in hoge dichtheid te ontwikkelen. Hierbij kan worden onderzocht of er een lokaal warmtenet kan worden aangelegd en aansluiting te maken is met het warmtenet van Zaandam-Oost of de stadswarmte-infrastructuur vanuit Amsterdam Noord. Voor een eventueel koudenet kan mogelijk gebruik worden gemaakt van oppervlaktewater. De RWZI bijvoorbeeld biedt kansen voor het benutten van thermische energie uit afvalwater (TEA). • Nieuwe gebouwen worden gebouwd met zo veel mogelijk herbruikbare materialen (onder andere houtbouw) en van materialen die vrijkomen uit andere bouwwerken in de transformatie. Door het gebruik van materialen te registeren kunnen deze in de toekomst weer optimaal worden ingezet.

• Door de openbare ruimte anders in te richten en kansen in nieuwbouw te benutten is het gebied beter opgewassen tegen periodes van hitte, wateroverlast en droogte en wordt biodiversiteit behouden en versterkt. Hierbij kan je denken aan meer groen en minder verharding, waterbuffers, groene daken en gevels. De transformatie naar een circulair gebied richt zich uiteindelijk op de ontwikkeling van een productieve en circulaire bedrijvigheid (maakindustrie) met de groei van een gezonde, (natuur) inclusieve en toekomstbestendige 41

woon-werkwijk. Deze ontwikkelingen kunnen elkaar versterken. Zo maakt modulair houtbouw gebruik van hernieuwbare materialen, kan er snel mee gebouwd worden, zorgt het voor een gunstig binnenklimaat en biedt het kansen voor lokale circulaire bedrijvigheid die een Zaanse houtbouw traditie kan voortzetten.

Veilige stad MAAK.Achtersluispolder werkt aan sociale- en verkeersveiligheid, met meer groene openbare ruimte en toegang tot water en kades. Groen en water gaan een grote rol spelen in de transformatie van de Achtersluispolder om tot een aantrekkelijk werkgebied en woonmilieu te komen. De positieve effecten van groen en blauw op de leefbaarheid van een gebied zijn onomstreden. De aanwezigheid van groen versterkt een gebied en draagt bij aan biodiversiteit, sociale cohesie, vastgoedwaarde, gezondheid, welzijn en de kwaliteit van de openbare ruimte. Hetzelfde geldt voor ‘blauw’: oppervlaktewater heeft niet alleen een recreatieve en bedrijfsmatige waarde maar zorgt ook voor verkoeling -en kan bovendien een rol spelen in de energietransitie. Veiligheid en gezondheid krijgen bijzondere aandacht als het gaat om het mengen van verschillende functies in één gebied, kavel of gebouw. Bij het mengen van functies gaat het niet alleen om de effecten op de leefbaarheid, maar zijn milieucontouren ook van belang. Er is continue aandacht voor bescherming tegen gevaarlijke stoffen, voorkomen van wateroverlast, brandveiligheid. Sociale aspecten van veiligheid wordt geborgd: als mensen zich veilig voelen, kunnen ze meedoen. Daarom blijft ook effectieve bestrijding van criminaliteit en ondermijning belangrijk bij de transformatieopgave.

2022/967

Zicht op Achtersluispolder richting Westpoort

42

2022/967

43

2022/967

44

2022/967

III. Strategie Programma versus project Dit strategiedeel gaat verder in op de aanpak van het vervolgproces en planning van de ontwikkelstrategie en nadere omschrijving van de deelgebieden en de fasering. Tenslotte komt het beleidsinstrumentarium en de financiën nog aan bod. Programma- vs. Projectorganisatie Voor deze opgave is zowel een programma- als projectorganisatie benoemd. Het programma biedt de kaders en stemt af met beleid en andere ontwikkelingen in Zaanstad en de regio. De projectorganisatie werkt met deze kaders aan de opgave, de onderzoeken en planproducten en het verder uitwerken van de ontwikkelstrategie. Programma MAAK.Zuid Het programma MAAK.Zuid is opgenomen in het ambitiedocument MAAK.Zaanstad uit 2016. Het programma geeft de kaders aan voor de verdere ontwikkeling van dit deel van Zaanstad. Hierin zijn de kaders vermeld op het gebied van mobiliteit, duurzaamheid, economie en stedelijke kwaliteit. De kerngebieden binnen MAAK.Zuid zijn het Hembrugterrein, de Thorbeckezone, Achtersluispolder en Poelenburg. Voor MAAK.Zuid is een programmateam georganiseerd. Dit programmateam stemt met name af tussen de onderlinge kerngebieden en met het gemeentelijk beleid. Projectorganisatie MAAK.Achtersluispolder Een gebiedsontwikkeling als deze vraagt om maatwerk en structuur. Om het uitgebreide takenpakket dat daarmee samenhangt goed te kunnen vervullen

worden verschillende teams ingesteld onder centraal opdrachtgeverschap. Visieteam MAAK.Achtersluispolder Het visieteam werkt aan de opgave op het schaalgebied van beide kerngebieden samen: MAAK. Achtersluispolder. Van belang hierbij is de relatie met regionaal en gemeentelijk beleid. Belangrijke onderdelen zijn het visieverhaal op zowel ruimtelijk, sociaal en economisch vlak, naast duurzaamheid en financiën. Het Visieteam brengt alle onderdelen samen voor het vervolgproduct van de Ontwikkelstrategie MAAK.Achtersluispolder; de projectnota. Projectteam Thorbeckezone Het projectteam Thorbeckezone werkt aan een aparte opgave, namelijk het opstellen van een RuimtelijkProgrammatisch Raamwerk. Daarmee wordt het gebied nauwkeurig geanalyseerd en de betekenis gedefinieerd. Belangrijkste vraagstukken hier zijn de inpassing van het AVANT-project en de betekenis en toekomst van zowel het sportpark als de RWZI. Uit de algemene visie MAAK. Achtersluipolder moet blijken wat de rol en betekenis van dit gebied is binnen het grotere geheel (Zaanstad en regio). Tegelijkertijd is het een wisselwerking; het projectteam geeft biedt de informatie en data afkomstig uit het gebied. Het projectteam stemt af en werkt nauw samen met het visieteam, middels het opdrachtgeversoverleg MAAK.Achtersluispolder.

Projectteam Achtersluispolder Het projectteam Achtersluispolder werkt op 2 sporen tegelijkertijd; enerzijds het werken aan de opgaven binnen

45

het gebied zoals voor de verderop in de principenota genoemde deelgebieden en anderzijds de lopende zaken binnen het gebied, waaronder het accounthouderschap, begeleiden van initiatieven passend binnen de geldende kaders en ondersteuning in de afweging van nieuwe ontwikkelingen in het gebied. In hoofdstuk 5 wordt een nadere omschrijving gegeven van de werkzaamheden en onderdelen voor de komende tien jaar middels een agenda. Ook dit projectteam stemt af en werkt nauw samen met het visieteam. Ontwikkelstrategie De bestuursopdracht uit 2019 geeft opdracht tot het opstellen van een Ontwikkelstrategie, vanaf nu de ontwikkelstrategie MAAK.Achtersluispolder genoemd. Onderdelen De Ontwikkelstrategie bestaat uit 3 onderdelen met bijbehorende besluiten: Principebesluit, Projectbesluit en Investeringsbesluit. Op deze wijze ontstaat er helderheid over de te nemen stappen met bijbehorende onderzoeken en deelproducten. Het principebesluit legt de basis voor vervolgonderzoek; met dit besluit wordt vastgelegd dat er voldoende aanleiding is om te investeren in onderzoek dat inzichtelijk moet maken op welke manier en in welke mate transformatie gaat plaats vinden. De resultaten van het vervolg worden vastgelegd in een projectnota en projectbesluit. Na deze fase wordt middels een investeringsbesluit de begroting voor het gebied vastgesteld.

Dit besluit kan ook op deelgebiedniveau, maar dat zal gedurende het proces van de Ontwikkelstrategie duidelijker worden.

ONDERDELEN ONTWIKKELSTRATEGIE MAAK.ACHTERSLUISPOLDER

2022/967

Onderdelen van de Ontwikkelstrategie MAAK.Achtersluispolder

DEEL 1

DEEL 2

PROJECTBESLUIT

46

investeringsNOTA stedenbouwkundig plan (op onderdelen) grondexploitatie (op onderdelen) uitvoeringsagenda

PRoducten

PROJECTNOTA RUIMTELIJKE VISIE TOTAALGEBIED RUIMTELIJK-PROGRAMMATISCHE KADERS DEELGEBIEDEN MILIEU-EFFECTRAPPORTAGE (M.E.R.) MAATSCHAPPELIJKE IMPACT ANALYSE (M.I.A.) RESULTATEN PARTICIPATIE FINANCIËLE STRATEGIE

PRoducten

PRINCIPENOTA

INVESTERINGSBESLUIT

PRoducten

PRINCIPEBESLUIT

DEEL 3

2022/967

Planning Met het vaststellen van de principenota kan worden gestart met het volgende onderdeel van de Ontwikkelstrategie MAAK.Achtersluispolder. Voor dit onderdeel is minimaal 2,5 jaar nodig voor het opstellen van de projectnota en nemen van het projectbesluit. Na deze periode zijn nog een aantal jaren nodig voor het opstellen van een Investeringsnota en Omgevingsplan (Bestemmingsplan), waarna kan worden gestart met uitvoering en realisatie van de eerste woningen. Werken met deelgebieden De lange duur van de transformatieopgave levert onzekerheid op voor de huidige bedrijven en ondernemers in het gebied. Mede om die reden wordt er gewerkt met deelgebieden. Daarnaast biedt het werken van deelgebieden tot helderheid in de opgave. Het brengt structuur aan in een complex gebied van een grote omvang met een grote ambitie. Deelgebieden gefaseerd transformeren De deelgebieden worden gefaseerd getransformeerd (zie bij punt 4.). Echter, voor de Thorbeckezone zijn er (nog) geen deelgebieden aangewezen. Hier ligt nog de vraag wat de opgave is voor dit gebied. En hier speelt minder de problematiek van de bedrijven, aangezien dit gebied geen industriegebied is. Wel is de Thorbeckezone vanouds een buffergebied tussen Zaandam-zuid en de Achtersluispolder.

Dus verandering van functies heel wel effect op de omgeving, met andere woorden ook nieuwe (gevoelige) functies binnen de Thorbeckezone hebben effect op de bedrijven in de Achtersluispolder. Voor de Achtersluispolder wordt er in de principenota al wel een keuze gemaakt in deelgebieden en fasering. In de hoofdstukken 3 en 4 zal nader worden ingegaan op de keuzes die betrekking hebben op het kerngebied de Achtersluispolder. Zo is de Achtersluispolder opgedeeld in 5 deelgebieden.

Deelgebieden Achtersluispolder Voor het kerngebied de Achtersluispolder zijn 5 deelgebieden te definiëren met ieder eigen kenmerken. Nadere omschrijving van de deelgebieden volgt hierna. De deelgebieden zijn: 1. Sluiskwartier 2. MAAK.park De Vrede 3. Nautisch cluster 4. Bolbaken 5. Havenkwartier 1. Sluiskwartier (Fase 1) Het Sluiskwartier is aan de oostzijde en zuidzijde begrenst met water. Het gebied ligt achter de sluis (waar de naamgeving aan is ontleent), is prima ontsloten en minder belast met zware industrie dan andere deelgebieden binnen de Achtersluispolder. Kernbegrippen voor dit gebied zijn: Transformatie; Stedelijk woon-werkprogramma; Nabij kwalitatief stedelijk groen (Noorder IJ-plas, Vijfhoekpark) en ligging aan het water (Zijkanaal H, Isaac Baarthaven); Nabij Hoogwaardig Openbaar Vervoer (regiobusvervoer – De Vlinder) en wegenstructuur (Thorbecke- weg-A8-A10) en fietsroutes (Snelfiets Amsterdam Zaanstad, Zuiddijk en Den Uylbrug en toekomstige Dam tot Dam fietsroute); stedelijke dichtheid en kwaliteit; maatschappelijk programma (scholen, sport); voorzieningen (supermarkt en winkels, huisartsen- post); gebouwd parkeren en stedelijke parkeernorm; kwalitatief openbaar groen met robuuste en veilige straten en pleinen voor fietser en voetganger en spelende kinderen; klimaatadaptief en energieneutraal, milieucategorie werken <3.2 2.

MAAK.Park De Vrede (Fase 1) Dit deelgebied kenmerkt zich als de zuidover van het gebied. Nu is het zicht nog onttrokken door particulier eigendom en bijbehorende hekken, maar ontwikkelingen 47

als de Dam tot Dam fietsroute en herontwikkeling van Pakhuis De Vrede brengen daar verandering in. Dit deelgebied kan een nieuw gezicht en voorkant geven aan het geheel. Kernbegrippen: Nieuwe voorkant van de Achtersluispolder; uniek stadspark voor de regio met publieks- trekker en Rijksmonument Pakhuis de Vrede; Aanlanding Dam tot Dam fietsroute; entree naar de Noorder IJ-plas, meer openbare ruimte aan het IJ, zicht op IJ/NZK, inpassing jachthavens, ruimte voor placemaking, verkenning pontverbinding of fietstunnel naar Hembrugterrein-Centrum Zaanstad-Centrum Amsterdam, milieucategorie werken <3.2 3. Nautisch cluster (Fase 2) Op langere termijn kan ook dit gebied in aanmerking komen voor transformatie (evenals de volgende 2 deelgebieden). Vooralsnog zijn de Kernbegrippen: Nautische activiteiten; meer publieke toegang tot het water; scheepswerven, hoge standaard; geen andere (zware) industrietakken; trots van Zaanstad; maakgemeenschap; industrieel erfgoed; watergebonden bedrijvigheid; distributie zoveel mogelijk via het water. 4. Het Bolbaken (Fase 2) Kernbegrippen: Kleine- en middelgrote Zaanse bedrijven (o.a. hout- en voedingsindustrie, creatieve sector); innovatief; maakgemeenschap; duurzaam en circulair. 5.

Havenkwartier (Fase 2) Kernbegrippen: Watergebonden bedrijvigheid; gezoneerd industrieterrein; privé kades; industrie gericht op Zaanse innovatietraditie (hout, voeding en circulariteit). De transformatie van de Achtersluispolder is geen project dat zich met een strakke planning laat leiden. Het is wel een proces dat een zorgvuldige en projectmatige aanpak nodig heeft. Dit geeft helderheid voor ondernemers en

2022/967

48

2022/967

geeft tijd en ruimte voor ondernemers om tijdig te kunnen meebewegen in de transformatie. De transformatie zal daarom in fases plaatsvinden, met oog voor de ondernemers. Fasering Achtersluispolder De transformatie vraagt om een slimme fasering, die rekening houdt met verschillende factoren zoals de ontwikkelingen in de markt, grondeigendom, milieusituatie en de noodzaak tot bovenwijkse investeringen zoals de aanleg van infrastructuur. Met deze fasering kan worden ingespeeld op de mogelijkheden per deelgebied. Sommige locaties hebben een gunstiger uitganspositie op het gebied van milieu, planologische mogelijkheden, eigenaarschap en bereikbaarheid. In enkele deelgebieden kan dan ook al worden gestart. Twee fases De Achtersluispolder is opgedeeld in 2 fases; alleen met een startdatum. In principe is er geen einddatum te geven, want er zijn vele afhankelijkheden zoals hierboven genoemd. De startdatum is een start voor planvoorbereiding van elke fase en is gebaseerd op het mengen van de werkfunctie met wonen in betreffende deelgebied. Fase 1 Met voorliggende startnotitie wordt de aftrap gegeven om vervolgstappen te zetten met Fase 1. Deze fase behelst een aantal onderdelen: Het startschot van planvoorbereiding voor het Sluiskwartier (w.o. Barndegat en de westlocatie van het noordelijk deel van de Sluispolderweg tot aan de huidige Vredeweg).

Met kaveleigenaren zal worden verkend wat de (on)mogelijkheden zijn omtrent het realiseren van woningbouw in dit deelgebied. Volgens eerdere verkenningen en berekeningen kan op termijn hier in

gemengde hoogstedelijke vorm (wonen en werken) 1.500 – 3.000 woningen worden gebouwd. Tevens is de zuidelijke oever (MAAK.Park De Vrede) onderdeel van de eerste fase (zij het geen woningbouwopgave gezien de milieucontouren van Westpoort), aangezien hergebruik van Pakhuis de Vrede en de realisatie van de Dam tot Damfietsroute reeds in voorbereiding is. Een kwaliteitsimpuls voor dit deelgebied ligt voor de hand. Tussen deze beide deelgebieden ligt de Sluispolderweg. De sluispolderweg is een belangrijke, maar kwetsbare ader in het gebied. In de huidige situatie is er geen alternatieve route voor de gebruikers van het zuidelijke deel van de Achtersluispolder (bijvoorbeeld wanneer er een ongeval zou plaats vinden halverwege de route). Tevens zijn bedrijven (deels) afgesloten van het infranetwerk als de Sluispolderweg in onderhoud moet (mogelijk al op korte termijn, maar ook met het zicht op verduurzaming van het gebied (w.o. het Warmtenet)). Met de komst van een nieuwe fietsverbinding zullen er veiligheidsmaatregelen moeten worden getroffen op de route. Een mogelijke aanvulling op het gebied is een tweede ontsluiting op termijn over de Isaac Baarthaven, bijvoorbeeld ter hoogte van het huidige Houtcentrum. En aangezien dit kavel deels in eigendom is van de Gemeente Zaanstad ligt hier een sleutelpositie voor het oplossen van de verkeersproblematiek in het gebied.

Het houcentrum met een hernieuwde (culturele) invulling is daarbij niet ondenkbaar. Fase 2 De volgende fase is verder in de tijd en dus minder precies te omschrijven, maar dat is ook nog niet nodig. Wel is het denkbaar dat er kwaliteitsslag komt in de komende jaren, met meer gerichte aanpak op gebied van vergunningen, 49

verduurzaming en identiteit van het gebied. De komende jaren kan gewerkt worden aan meer kwaliteit in het gebied omschreven als het nautisch cluster. Dat betekent dat de bereikbaarheid van het water beter zal moeten worden; dat de Zaankanter bijvoorbeeld meer van de Zaan en het water kan genieten al waar de bedrijvigheid dat toelaat met bijvoorbeeld terrassen en steigers aan het water al dan niet gecombineerd met horeca. Dit zal de identiteit van een sterk nautisch cluster met innovatieve en sterke Zaanse bedrijven ten goede komen. Het nautisch cluster is vanzelfsprekend vooral gericht op het water doordat er vele aanwezige kades beschikbaar zijn voor bedrijvige activiteiten. Het Bolbaken kan ook verder worden geïntensiveerd en er kan in de komende jaren meer duiding gegeven worden aan het karakter van de bedrijven die in Zaanse traditie vooral gericht is op de hout- en voedselindustrie. Daarbij komt dat circulariteit en verduurzaming een nieuwe impuls kan geven aan werkgelegenheid en de economie kan versterken. Deze fase zal na 2030 mogelijk in beeld komen voor toekomstige planvorming inclusief woningbouw. Ook het gebied rondom de Dirk Metselaarhaven (Havenkwartier) waar zich nu ook al zwaardere industrie bevindt komt pas later in aanmerking voor transformatie. Hier geldt ook dat een kwaliteitsslag wenselijk is en dat Zaanse identiteit voorop staat.

Dit gebied zal later pas in beeld komen voor woningbouw, dit ook in relatie tot het karakter van Westpoort aan de overzijde van het Noordzeekanaal ter hoogte van de Achtersluispolder. De deelgebieden van Fase 2 kunnen overigens een rol spelen als schuifruimte voor bedrijven binnen de Achtersluispolder. Dit biedt ruimte voor de deelgebieden en de ontwikkelkansen van Fase 1.

2022/967

Fase 1 Achtersluispolder (planvorming 2020 - 2030)

Fase 2 Achtersluispolder (planvorming na 2030)

50

2022/967

Agenda MAAK.Achtersluispolder In hoofdstuk 1 van dit deel van de principenota is een weergave geschetst van de organisatie MAAK. Achtersluispolder. De verschillende teams werken aan verschillende planproducten en onderzoeken die uiteindelijk zullen resulteren tot een Projectnota Ontwikkelstrategie MAAK.Achtersluispolder. Ruimtelijke Visie MAAK.Achtersluispolder De centrale opgave vanuit de Ontwikkelstrategie is het opstellen van een visie voor MAAK.Achtersluispolder. De visie is een weergave van de toekomstige ontwikkeling van beide kerngebieden Thorbeckezone en Achtersluispolder samen. Naast de visie wordt de haalbaarheid onderzocht en de effecten van de transformatie verkend op het gebied van milieu, economie, financiën en de stad. Daarvoor worden een aantal producten opgesteld; een Milieueffecten Rapportage (M.E.R.), een Maatschappelijke Impact Analyse (M.I.A.) en een financieel kader. Tevens is het van belang dat stakeholders, bedrijven in het gebied, belanghebbenden en geïnteresseerden op een goede en zorgvuldige manier worden betrokken bij het opstellen van de visie en de onderzoeken. Daarvoor wordt een apart participatierapport opgesteld als onderdeel van de projectnota. Thorbeckezone Voor de Thorbeckzone wordt een apart projectteam opgericht die met name gaat werken aan het opstellen van een Ruimtelijk-Programmatisch kader.

Dit kader zal inzicht geven in de betekenis van dit gebied in de huidige situatie alsook perspectief kunnen bieden voor de toekomst. Met name de betekenis van het vele aanwezige groen, maar ook die van sport zijn van belang voor dit deel van de stad. Naast het opstellen van het kader is de inpassing van het AVANT-project van belang. Voor AVANT is een apart projectteam met een eigen opdrachtgeversschap opgericht. Het gaat dan met name om het afstemmen van AVANT en het (toekomstige)

gebruik en inrichting van de Thorbeckezone. De belangen vanuit het gebied moeten centraal staan bij de uitwerking van AVANT.

kwaliteitsverbetering in samenwerking met gebiedseigenaren die ten gunste komt voor zowel de huidige als toekomstige gebruikers.

Achtersluispolder 2020-2030, Fase 1 Binnen fase 1 zijn een aantal belangrijke onderdelen te benoemen voor de komende 10 jaar voor het kerngebied Achtersluispolder. Hier wordt het onderscheid gemaakt tussen de eerder benoemde fases; tot 2030 en na 2030. De onderdelen zijn: 1. Transformatie-opgave Sluiskwartier 2. Kwaliteitskader MAAK.Park de Vrede 3. Herontwikkeling Houtcentrum 4. Herontwikkeling Pakhuis De Vrede 5. Gefaseerde aanpak herinriching Sluispolderweg 6. Verkenning hoofdontsluiting Achtersluispolder 7. Gerelateerd: Inpassen Dam tot Dam fietsroute 8. Algemeen: Accounthouderschap voor bedrijven

3. Herontwikkeling Houtcentrum Het houtcentrum kan kansen bieden voor aanvullende functies in het gebied, mogelijk ook tijdelijk (placemaking). De Gemeente Zaanstad heeft recht van eigendom en kan mede sturen op de herinvulling van deze locatie. Gezien de centrale ligging in het gebied en de omgevingskwaliteiten (tegenover het Sluiskwartier en gelegen aan het water (Isaac Baarthaven) kan in combinatie met een nieuwe route door het gebied deze locatie uitgroeien tot een markante plek van waarde voor Zaanstad.

1. Transformatie-opgave Sluiskwartier Voor het Sluiskwartier wordt een ruimtelijkprogrammatisch kader opgesteld. Doelstelling is om dit proces gezamenlijk in te richten met private partijen in een samenwerkingsconstructie. Doel is ook om in dit deelgebied de eerste woningen te realiseren binnen deze termijn. Mogelijk is het wel nodig om te investeren buiten dit deelgebied, waarbij te denken valt aan mobiliteit, energievoorziening en terugdringen milieuhinder. 2. Kwaliteitsimpuls MAAK.Park De Vrede Net als voor het Sluiskwartier zal voor dit deelgebied een ruimtelijk-programmatisch kader worden opgesteld. Pakhuis De Vrede en de nieuwe Dam tot Dam fietsroute krijgen een prominente rol en een belangrijke doelstelling is om dit gebied transparanter te maken met meer toegang tot het IJ/Noordzeekanaal. De wisselwerking met de Noorder IJ-plas is hier een belangrijk meerwaarde. Het gaat in dit deelgebied dus niet om het toevoegen van woningen, maar om het maken van een 51

4. Pakhuis De Vrede Dit Rijksmonument heeft lang de functie gehad van een containerterminal. Nu het bedrijf is verhuisd naar Hoogtij kan het gebouw recht worden gedaan met een publieksgerichte functie. Door de ligging aan het water biedt de plek een unieke beleving op het IJ en Amsterdam. Ook in het ambitiedocument MAAK.Zaanstad wordt de suggestie gedaan voor transformatie naar een hotelfunctie, zaak daarbij is dat het een plek moet worden voor alle Zaankanters; uitnodigend, toegankelijk en bijzonder; echt een publiekstrekker. Doel is om samen met de huidige eigenaar een strategie op te stellen om zo te komen tot de juiste invulling voor dit belangrijke monumentale gebouw.

2022/967

Zicht op het Hembrugterrein, de Voorzaan, Thorbeckezone en de Isaac Baarthaven.

52

2022/967

5. Gefaseerde aanpak herinrichting Sluispolderweg De huidige Sluispolderweg is niet toegerust op de vele verkeersbewegingen nu en in de toekomst; de weg is te smal en de kruisingen onoverzichtelijk en daarmee gevaarlijk. Voor zowel de korte als lange termijn zal getracht moeten worden ruimte toe te voegen aan het openbare areaal zodat er ruimte ontstaat voor trottoirs en fietspaden. Dit zal geen makkelijk proces zijn, aangezien het om vele eigendomsposities gaat langs de weg. Zowel pragmatiek als samenwerking zijn hiervoor belangrijke uitgangspunten. Te verwachten valt dat op verschillende plekken daarmee investeringen nodig blijken. Door het opstellen van een gefaseerde inrichtingsaanpak kan er tijdig worden geanticipeerd op de nodige ingrepen. 6. Tweede (tijdelijke) hoofdontsluiting Achtersluispolder Om de kwetsbare bereikbaarheid van de Achtersluispolder op te heffen is een verkenning (ruimtelijk, (verkeers) technisch en financieel) nodig om het gebied beter te kunnen aansluiten en een aanvulling te doen op de verkeersstructuur. Dit geldt naast het al dan niet inpassen van een toekomstige HOV-lijn (Metro, tram), aangezien de komende jaren het aantal verkeersbewegingen eerder zal toe- dan afnemen. Mocht een tweede ontsluiting haalbaar blijken dan kan het zaak zijn om deze zo snel mogelijk aan te leggen.

Denk daarbij ook aan nieuwe weggebruikers op de Sluispolderweg door de komst van de Dam tot Dam fietsroute. Met een tweede ontsluiting kan het verkeer beter worden verdeeld en kan de Sluispolderweg beter ontlast worden. 7. Dam tot Dam fietsroute Dit gezamenlijk project van de Gemeente Amsterdam en Zaanstad en de Vervoerregio Amsterdam biedt nieuwe kansen voor de relatie Zaanstad-Amsterdam; voor nu – meer werknemers op de fiets – maar ook voor de toekomst. De route geeft de Achtersluispolder een nieuw gezicht en met nieuwe bezoekers en passanten door het

gebied ontstaat er ook een betere sociale cohesie. De Gemeente Zaanstad moet daarbij blijven werken aan verkeersveiligheid en aantrekkelijkheid. De inpassing zorgt voor het eerste stuk openbare ruimte langs het IJ. Dit project is een gerelateerd project, dat wil zeggen met een eigen projectteam en opdrachtgever. 8. Accounthouderschap voor bedrijven Door de vele ambities en planontwikkeling zal er voor de komende jaren de nodige aandacht moeten zijn voor de gebruikers en bedrijven in het gebied. Door hier centraal aandacht aan te besteden is er een accounthouder aangesteld die als eerste contactper- soon tussen gemeente en bedrijven tijdig de nodige signalen kan opvangen. De accounthouders is lid van het projectteam, maar heeft ook een directe lijn met het bestuur van de gemeente. Communicatie en Participatie Een goede en betrouwbare communicatie is van groot belang bij deze verschillende opgaven. De gemeente zal via de webiste MAAK.Achtersluispolder tijdig en zo volledig mogelijk communiceren. Op de website staan de directe contactpersonen vermeld, is een mailadres opgenomen, zullen relevante nieuwsberichten worden geplaatst, is een agenda opgenomen en zijn lopende het proces verschillende planproducten in te zien en te downloaden. Ook het vermelden van verbeterpunten en/ of suggesties zijn hier welkom.

Tijdens het opstellen van de Visie en andere planproducten zal een participatietraject worden opgestart waarin de verschillende partijen samen werken aan de opgave middels diverse bijeenkomsten en werksessies. Uitgangspunt daarbij is een open en constructieve houding. Bij verdere besluitvorming rondom de projectnota zullen (deel)producten ter visie worden gelegd met gelegenheid tot inspraak.

53

Samen werken aan de opgave De opgave zoals opgenomen in deze principenota kan alleen maar slagen wanneer de gemeente een actieve rol kiest in de plan- en gebiedsontwikkeling: initiatief nemen om bepaalde (infrastructurele) voorzieningen te realiseren en sturen op een gewenst kwalitatief en kwantitatief programma, maar ook door het proces te faciliteren. Tegelijkertijd weet ook dat de Gemeente Zaanstad dit niet kan zonder goede samenwerking met andere overheden en private partijen. Metropoolregio Amsterdam De opgave is niet alleen van belang is voor Zaanstad zelf, voor de ondernemers en de bewoners in de gemeente, maar ook voor Amsterdam en de rest van de Metropoolregio. Dat maakt deze opgave tot een onderneming van regionaal belang. De stad en de Metropoolregio hebben profijt van de ontwikkelingen en investeringen in het gebied. Samenwerking met publieke partijen De publiek-publieke samenwerking rond MAAK. Achtersluispolder is een langlopend proces. Daarvoor zijn gesprekken met Rijk, provincie, regio, gemeente Amsterdam. De gemeente Zaanstad vertegenwoordigt het gebied reeds in verschillende netwerken, zoals het Bestuursplatform Noordzeekanaalgebied en het bestuurlijk overleg Zaan-IJ. Met Amsterdam, provincie Noord-Holland en de Vervoerregio VRA is een verdiepend onderzoek naar het HOV op de ZaanIJ-corridor opgestart en MAAK.

Achtersluispolder maakt onderdeel uit van het Sleutelgebied Zaan-IJ lob binnen de MRA. Samenwerking met private partijen Ondernemersvereniging OVZZ is een belangrijke gesprekspartner van de gemeente Zaanstad, als belangenvertegenwoordiger van de ondernemers in

2022/967

B2

B

Agenda MAAK.Achtersluispolder

C1

A | MAAK.Achtersluispolder 1. Algemene Visie MAAK.Achtersluispolder 2. Participatierapportage 3. Milieueffect Rapportage (M.E.R.) 4. Maatschappelijke Impact Analyse (M.I.A.) 5. Financiële strategie B | Thorbeckezone 1. Ruimtelijk-Programmatisch kader 2. Gerelateerd: afstemming AVANT

C6 C3 C5 A

C | Achtersluispolder 1. Ruimtelijk-Programmatisch kader Sluiskwartier 2. Ruimtelijk-Programmatisch kader MAAK.Park De Vrede 3. Verkkening herontwikkeling Houtcentrum 4. Verkenning herontwikkeling Pakhuis De Vrede 5. Gefaseerde aanpak herinrichting Sluispolderweg 6. Verkenning 2e hoofdontsluiting Achtersluispolder 7. Gerelateerd: Inpassing Dam tot Dam fietsroute 8. Algemeen: Accounthoudersschap bedrijven

C

C7 C2 C4

54

2022/967

de Achtersluispolder. Ook de ORAM is in dat kader een gesprekspartner. De transformatie gaat lang duren, dus een langdurige samenwerking en partnerschap is nodig om de belangen van ondernemers en gebied te kunnen behartigen. Instrumentarium Tot slot geeft de principenota nog informatie mee over enkele (algemene) instrumenten die van toepassing (kunnen) zijn bij de toekomstige ontwikkelingen binnen MAAK.Achtersluispolder. De inzet van publiekrechtelijk instrumentarium dient twee doelen: het beschermen van de huidige economische belangen en het verruimen van de mogelijkheden voor transformatie. Hiervoor heeft de gemeente verschillende mogelijkheden. Milieuruimte reduceren Een inventarisatie in 2015 liet zien dat veel bedrijven op de Achtersluispolder de beschikbare milieuruimte niet volledig benutten. Dat beeld is bevestigd door onderzoek van de Omgevingsdienst NZKG. Dit biedt kansen om de milieuruimte terug te brengen zonder dat dit de bedrijfsvoering van de ondernemers beïnvloedt. In overleg met ondernemers (bijvoorbeeld bij het aanvragen van een nieuwe vergunning) wordt daarom maatwerk toegepast om niet gebruikte milieuruimte weg te nemen. In het bestemmingsplan (vanaf 2022 wordt dat het omgevingsplan) is de nieuwe milieucategorie vastgelegd. Dit gaat goed samen met het stimuleren van innovatie en duurzaam- heid en circulariteit (BBT) door de gemeente Zaanstad.

Dezonering De Achtersluispolder is in het bestemmingsplan aangeduid als gezoneerd industrieterrein. Dit betekent dat de aanwezige bedrijven “beschermd” zijn tegen geluidgevoelige functies, zoals wonen. Het toevoegen van

woningen waarbij bewoners voldoende beschermd zijn tegen omgevingsaspecten is hierdoor niet mogelijk op de Achtersluispolder. Dezoneren van het industrieterrein is dus nodig om wonen mogelijk te maken. Onderdeel van het dezoneren is ook het aanpassen van de bijbehorende geluidszone. Overigens zal daarbij niet alleen naar de Achtersluispolder gekeken worden, maar naar het hele gezoneerde industrieterrein waar de Achtersluispolder deel van uit maakt. De Gemeente Zaanstad start het gesprek op met de Omgevingsdienst NZKG en de provincie Noord-Holland (zonebeheerder) om dit voor te bereiden. Eerste stap is het in kaart brengen van de consequenties van dezoneren voor bedrijven op de Achtersluispolder en het in kaart brengen van ondernemers die een gezoneerd industrieterrein nodig hebben voor hun bedrijfsvoering. Deze zaken worden opgepakt in het kader van het opstellen van de M.E.R.). M.E.R. en Notitie Reikwijdte en Detailniveau Een milieueffectrapportage (M.E.R.) brengt de milieueffecten van een plan in beeld. Een M.E.R. wordt vaak opgesteld voor plannen en besluiten die belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu (kunnen) hebben. Een dynamische M.E.R. brengt verschillende scenario’s in beeld in plaats van één situatie, en geeft daardoor een betere basis om keuzes te maken in de ontwikkelrichting van MAAK.Achtersluispolder.

Het opstellen van een notitie Reikwijdte en Detailniveau is de eerste stap. Gebiedsgericht beleid Het bestemmingsplan van de Achtersluispolder staat op dit moment alleen functies toe die passen bij een industrieterrein. Functies die kunnen bijdragen aan een meer levendig en divers vestigingsgebied zijn nu vaak niet direct mogelijk. Er zijn wel veel initiatiefnemers die nu al willen inspelen op een verkleuring van de Achtersluispolder naar een meer gemengd gebied. Dit zijn zowel initiatieven op land als op het water. 55

Het bestemmingsplan biedt bovendien ruimte aan functies bij die niet meer passen in het toekomstbeeld van de Achtersluispolder omdat deze te veel hinder veroorzaken. Voorkomen moet worden dat dergelijke functies zich vestigen of uitbreiden. Greep op bestemmingen Met oog op de transformatie is het niet wenselijk dat het eigendom in de Achtersluispolder verder versnipperd raakt. De gemeente Zaanstad verleent sinds 2019 in principe geen toestemming meer aan het omzetten van erfpacht in vol eigendom. Daarnaast zal voor splitsingen van kadastrale kavels toestemming van de gemeente Zaanstad nodig zijn. In de gevallen waarin het eigendom volledig privaat is kan het voorkeursrecht wellicht uitkomst bieden om versnippering tegen te gaan en als dat voor de transformatieopgave nodig is. Actieve rol Gemeente Zaanstad Voor MAAK.Achtersluispolder zal ook een actieve rol vanuit de gemeente nodig zijn: het faciliteren van het transformatieproces, de regierol op zich nemen en bijvoorbeeld het initiëren om bepaalde (infrastructurele) voorzieningen te kunnen realiseren en sturen op een gewenst kwalitatief en kwantitatief programma. Initiatieven Er is veel positieve belangstelling bij ondernemers en investeerders in de Achtersluispolder, ook nu al. Dat biedt kansen.

Om goed gebruik te maken van de mogelijkheden die zich nu aandienen is het belangrijk te beschikken over een kader om initiatieven aan te toetsen en de menskracht om initiatieven te begeleiden. De basis van de organisatie op orde brengen betekent in dit verband: capaciteit beschikbaar maken om de kaders op te stellen en initiatieven te begeleiden, in feite een belangrijke rol voor de ontwikkelstrategie MAAK.Achtersluispolder.

2022/967

Samen bouwen aan bereikbaarheid Metropoolregio Amsterdam| 2021

56

2022/967

COLOFON

Financiën Om de voorgestelde organisatiestructuur in werking te zetten en werkzaamheden te kunnen verrichten, moeten nu de financiële voorwaarden worden vervuld. Met het vaststellen van de principenota worden de proceskosten vastgesteld om de volgende fase te kunnen uitvoeren. Op dit moment is het nog te vroeg om helderheid te hebben over bepaalde investeringen die gedaan moeten worden in het plangebied. In het volgende onderdeel van de Ontwikkelstrategie zal daar uitgebreide aandacht voor zijn.

Bestuurlijk opdrachtgever Hans Krieger | Wethouder MAAK.zaanstad Ambtelijk opdrachtgever Lennart Graaff | Concerndirecteur Gert Grandiek | Sectorhoofd Rob Zachte | Strategisch adviseur Programmamanagement Arnoud Beens | Programmamanager MAAK.zuid Dwayne van Haasen | Programmasecretaris MAAK.zuid Ivo van Ophem | Strategisch financieel adviseur José Duindam | Communicatieadviseur Leendert Kwak | Planner Projectteam Marcel Bloemendal | Procesmanager Achtersluispolder Arjen van Lindt | Projectsecretaris Achtersluispolder Milko Buter | Visiespecialist stedenbouw Joyce Goudschaal | Projectleider grondzaken Femke Nagel | Visiespecialist duurzaamheid Menno Doppenberg | Accounthouder Achtersluispolder Alex Beijers | Vakspecialist Milieu Arnoud Siemonsma | Stedenbouwkundig ontwerper Foto’s Gemeentearchief Zaanstad Theo Baart Luchtfoto’s | YourCaptain

www.maakachtersluispolder.zaanstad.nl

57

2022/967

gemeente Zaanstad Stadhuisplein 100, 1506 MZ Zaandam Postbus 2000, 1500 GA Zaandam T 14 075 www.zaanstad.nl