Bijlage Startnotitie Plan van aanpak inlopen onderhoudsachterstanden openbare ruimte

2021/10023

Inlopen onderhoudsachterstanden openbare ruimte Startnotitie plan van aanpak

1

Inhoud Inleiding ..............................................................................................................................................3 1

2

3

Kaders ........................................................................................................................................4 1.1

Relevante wettelijke kaders .................................................................................................4

1.2

Landelijke richtlijnen ............................................................................................................4

1.3

Relevante gemeentelijke kaders ..........................................................................................4

1.4

Inhoudelijk kaders................................................................................................................5

1.5

Conclusies beleidsevaluatie.................................................................................................5

De aanpak ..................................................................................................................................6 2.1

Schets van het onderwerp ...................................................................................................7

2.2

Schets van de beleidsruimte ................................................................................................7

Het proces...................................................................................................................................9 3.1

Participatie...........................................................................................................................9

3.2

Betrokkenheid van de raad ..................................................................................................9

3.3

Planning ..............................................................................................................................9

2

Inleiding Op 22 oktober 2020 is naar aanleiding van het agenda-initiatief van Lokaal Zaans in het Zaanstad Beraad gesproken over het inlopen van de onderhoudsachterstanden in de openbare ruimte. Het agenda-initiatief is vooral gericht op de netheid van de openbare ruimte. Bij de behandeling van het agenda-initiatief zijn door meerdere raadsfracties ook de technische onderhoudsachterstanden bij dit onderwerp betrokken. Met de begrotingsbehandeling op 10 november 2020 is motie 11 aangenomen waarbij de raad het college oproept, voor de VJN, een plan van aanpak te maken voor het inlopen van de onderhoudsachterstanden. De motie richt zich zowel op het onderhoudsniveau van de openbare ruimte als het inlopen van de technische onderhoudsachterstanden. Daarnaast is de toezegging gedaan om de raad aan de voorkant te betrekken bij het opstellen van het plan van aanpak. Het raadbesluit ‘Initiatiefvoorstel werkwijze ‘Raad aan de voorkant’ (2020/5017) stelt de onderwerpen vast die in een raadsvoorstel startnotitie uitgewerkt worden om de raad aan de voorkant te betrekken. Deze startnotitie is uitgewerkt overeenkomstig dit raadsbesluit. In dit raadsbesluit is bepaald dat de raad middels amendementen kan besluiten tot aanpassing van de voorgestelde werkwijze. Voor u ligt een startnotitie om te komen tot een plan van aanpak voor het inlopen van de onderhoudsachterstanden.

De startnotitie is het vertrekpunt voor een interactief proces met de raad om te komen tot het vaststellen van een plan van aanpak dat eind 2021 ter vaststelling aan de raad zal worden aangeboden In deze startnotitie wordt uitgewerkt aan de hand van de volgende indeling: - De kaders en uitgangspunten voor het plan van aanpak. - De beleidsruimte voor de raad om te sturen op de inhoud van het plan van aanpak - Het proces waarlangs het plan van aanpak tot stand komt. Het verbeteren van het onderhoudsniveau van de openbare ruimte richt zich dus op twee aspecten van onderhoud, namelijk; - het dagelijks onderhoud dat gericht is op de netheid van de openbare ruimte zoals schoffelen van plantsoenen, het vegen van de straten en het legen van de afvalbakken. - de technische staat van de openbare ruimte dat gericht is op tijdige vervanging van de openbare ruimte als de openbare ruimte versleten is. Waar nodig, wordt in deze notitie aangegeven of de tekst betrekking heeft op netheid of op technische onderhoudsachterstanden van de openbare ruimte.

3

1 Kaders In dit hoofdstuk worden de kaders weergegeven die als uitgangspunt worden gehanteerd bij het opstellen van een plan van aanpak.

1.1 Relevante wettelijke kaders Netheid Op basis van de Gemeentewet is de gemeente verantwoordelijk om de openbare ruimte in stand te houden. Het is de beleidsvrijheid van een gemeente om te bepalen op welk niveau de openbare ruimte wordt onderhouden. Wel zijn er diverse landelijke richtlijnen van belang zoals onder meer de arbo-wetgeving, warenwetbesluit speel- en attractietoestellen, de installatieveiligheidseisen, schadeaansprakelijkheid, constructieve veiligheid, etc.. Deze wet- en regelgeving en landelijke richtlijnen zijn uitgangspunt bij het opstellen van het plan van aanpak inlopen onderhoudsachterstanden. Technische onderhoudsachterstanden In het financieel toezicht van de Provincie op de gemeentelijke begroting is de onderhoudsachterstand in de openbare ruimte een aspect dat jaarlijks wordt beoordeeld. Voor de Provincie is het van belang dat er op termijn geen nadelige financiële effecten ontstaan doordat gemeenten te weinig aandacht besteden aan het onderhoud van de openbare ruimte. Hierbij is het van belang dat: - tijdig onderhoud wordt verricht zodat objecten in de openbare ruimte niet versneld hoeven te worden vervangen. - voldoende financiële middelen worden vrijgemaakt om de openbare ruimte te vervangen. De Provincie dringt aan op het terugbrengen van de onderhoudsachterstanden in Zaanstad naar 15% van het areaal.

Dit sluit aan op de streefwaarde die de raad heeft vastgesteld bij het vaststellen van de nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte’. Het Besluit Begroting en Verantwoordingen (BBV) stelt kaders aan de wijze waarop de lasten van dagelijks en groot onderhoud in de begroting worden opgenomen. De kosten van dagelijks onderhoud moeten in het betreffende begrotingsjaar worden gedekt. Vervangingsinvesteringen en levensduurverlengende investeringen worden als actief opgenomen op de balans. De begroting wordt belast met de rente- en afschrijvingslasten over de verwachte levensduur van deze investeringen.

1.2 Landelijke richtlijnen Netheid Door de CROW is de beeldkwaliteitsmeetlat ontwikkeld. Deze maakt het mogelijk om het onderhoudsniveau van de openbare ruimte vast te stellen. Deze maatlat maakt onderscheid in de kwaliteitsniveaus A+, A, B, C en D. Niveau A+ is een zeer hoog kwaliteitsniveau waarbij de openbare ruimte er als ‘nieuw aangelegd’ uit ziet en schoon is. Niveau D wordt gezien als een onderhoudsniveau waarbij de openbare ruimte versleten is en vervangen had moeten zijn en ziet er is vuil en smerig uit. Onderhoudsniveau D wordt aangemerkt als achterstallig onderhoud.

1.3 Relevante gemeentelijke kaders Netheid Met de begroting 2014-2017 is een bezuiniging oplopend tot € 3,3 miljoen doorgevoerd op het onderhoud van de openbare ruimte. Besloten is daarbij om het netheidsniveau te verlagen. Het dagelijks onderhoud is gericht op kwaliteitsniveau C. Alleen het onderhoud van de openbare ruimte in 4

het Inverdan-gebied gebeurt op een hoger niveau. Met de begroting 2019-2022 is dit bepaald op onderhoudsniveau B. Technische onderhoudsachterstanden Met de vaststelling van de nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte’ in 2017 is vastgesteld dat de technische onderhoudsachterstanden € 38 miljoen bedragen. Deze onderhoudsachterstanden hebben betrekking op 20% van de openbare ruimte. Ook wordt in deze nota een streefwaarde van 15% bepaald voor de technische onderhoudsachterstanden. De raad kiest bij het vaststellen van deze nota er voor, om de onderhoudsachterstanden met 5% in te lopen en hiermee is een bedrag gemoeid van € 9,5 miljoen. In de begroting 2019 is éénmalig een bedrag beschikbaar gekomen om de onderhoudsachterstanden in te lopen met € 1,9 miljoen.

1.4 Inhoudelijk kaders Netheid Uitgangspunt bij het opstellen van het plan van aanpak is de huidige inrichting en onderhoud van de openbare ruimte. Daarbij wordt aangesloten op bestaande beleidskaders die door de raad zijn vastgesteld waaronder: - het groen- en waterplan - bomenbeleidsplan - speelruimtebeleidsplan - nota chemisch onkruidbestrijding - bestrijding invasieve soorten - beleidsplan groenadoptie Technische onderhoudsachterstanden Het inlopen van de onderhoudsachterstanden wordt gebaseerd op de nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte’ en de actualisatie als gevolg van gerealiseerde projecten (MIP) welke jaarlijks in het jaarverslag wordt vermeld. In 2021 wordt gewerkt aan actualisatie en daarvoor vind er in 2021 een nieuwe inspectieplaats. Deze informatie is echter nog niet voorhanden als in september 2021 het plan van aanpak aan de raad wordt aangeboden.

1.5 Conclusies beleidsevaluatie Netheid Jaarlijks wordt het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte gemeten door een externe partij. Uit deze metingen blijkt dat het onderhoudsniveau op niveau C wordt onderhouden. Het Inverdan-gebied wordt grotendeels op onderhoudsniveau B onderhouden. Technische onderhoudsachterstanden Met de begroting en jaarrekening wordt inzicht gegeven in de ontwikkeling van de onderhoudsachterstanden. Deze ontwikkeling is gebaseerd op de mate waarin geplande vervangingsinvesteringen ook tot besteding zijn gekomen. Met de jaarrekening 2020 bedragen de onderhoudsachterstanden € 41,5 miljoen.

5

2 De aanpak Bij de aanpak maken we weer onderscheid tussen de twee verschillende aspecten van het onderhoud openbare ruimte, namelijk; - het dagelijks onderhoud dat gericht is op de netheid van de openbare ruimte zoals schoffelen van plantsoenen, het vegen van de straten en het legen van de afvalbakken.

-

de technische staat van de openbare ruimte dat gericht is op tijdige vervanging van de openbare ruimte als de openbare ruimte versleten is.

Waar nodig, wordt ook in de geschetste aanpak weergegeven of dit betrekking heeft op netheid of op technische onderhoudsachterstanden van de openbare ruimte.

6

2.1 Schets van het onderwerp Tot de openbare ruimte worden gerekend; de groenvoorzieningen, de verhardingen, het straat- en verkeersmeubilair, de bruggen, tunnels, beschoeiingen, kademuren, viaducten, openbare verlichting en verkeersregelinstallaties die bij de gemeente in beheer zijn en openbaar toegankelijk zijn. De riolering wordt niet meegenomen in het plan van aanpak inlopen onderhoudsachterstanden. Een riolering hoeft er niet ‘mooi’ uit te zien; ze moet goed werken. Het onderhoud van riolering gebeurt op basis van technische aspecten zoals opgenomen en vastgesteld in het GRP. Met de investeringen die de komende jaren gepland staan in het kader van het ‘verbreed gemeentelijk rioleringsplan’ worden onderhoudsachterstanden ingelopen.

2.2 Schets van de beleidsruimte De raad heeft zich uitgesproken om het netheidsniveau van de openbare ruimte te willen verhogen en technische onderhoudsachterstanden (vervangingen) te willen inlopen. De beleidsruimte richt zich op de vraag hoe de kwaliteitsverbetering moet worden gerealiseerd. Dit vraag richt zich op: a) de mate waarin het dagelijks onderhoudsniveau (netheid) wordt verhoogd; b) fasering bij het geven van een impuls aan het dagelijks onderhoud (netheid); c) de mate waarin de gemeente technische onderhoudsachterstanden in de openbare ruimte wil accepteren (vervangingen); d) de snelheid waarmee de technische onderhoudsachterstanden worden ingelopen (vervangingen) en; e) de financiële kaders die de raad wil hanteren ten aanzien van dekking voor de financiële consequenties voor het verbeteren van de onderhoudsachterstanden. Ten aanzien van de beleidsruimte zoals genoemd onder a t/m e wordt hierna beschreven welke uitgangspunten worden gehanteerd bij het opstellen van een plan van aanpak voor het inlopen van de onderhoudsachterstanden. Netheid: Ad a): Mate van vergroten dagelijks onderhoudsniveau (netheid) Op dit moment wordt de openbare ruimte (exclusief het Inverdan-gebied) onderhouden op kwaliteitsniveau C.

In het plan van aanpak wordt in beeld gebracht welke scenario’s er mogelijk zijn wat betreft het realiseren van een hoger dagelijks onderhoudsniveau (kwaliteitsniveau B) voor de netheid van de openbare ruimte in Zaanstad. Ad b): Gefaseerde aanpak (netheid) Gelet op de beperkte financiële middelen die beschikbaar zijn in de komende jaren wordt in het plan van aanpak uitgegaan van een groeimodel bij het verbeteren van het onderhoudsniveau van de openbare ruimte. Daarbij kan er bijvoorbeeld voor gekozen worden om de onderhoudsimpuls te relateren aan gebieden met een bepaalde functie (zoals recreatiegebieden en stadsparken) of gebiedsgericht (bepaalde wijken). Technische onderhoudsachterstanden: Ad c): Mate van onderhoudsachterstanden (vervangingen) Met de nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte’ heeft de raad een streefwaarde vastgesteld voor de mate waarin onderhoudsachterstanden mogen voorkomen. Dat er enige mate van onderhoudsachterstanden zijn, maakt het mogelijk dat financiële middelen voor vervangingsinvesteringen doelmatiger worden ingezet. Het accepteren van een bepaalde mate van onderhoudsachterstanden biedt de ruimte om de openbare ruimte pas te vervangen als een belangrijk deel van het object vervangen moet gaan worden.

In het plan van aanpak wordt een streefwaarde van 15% aan onderhoudsachterstanden als uitgangspunt gehanteerd en wordt in beeld gebracht welke investeringen nodig zijn om deze streefwaarde te bereiken. De Provincie heeft in voorgaande jaren ingestemd met deze werkwijze die ook door andere gemeenten wordt gehanteerd zoals de gemeenten Amsterdam, Haarlem en Rotterdam. 7

Ad d): De snelheid waarmee onderhoudsachterstanden worden ingelopen (vervangingen). Op basis van huidige inzichten bedragen de onderhoudsachterstanden € 41,5 miljoen. Er wordt een plan van aanpak voorgesteld om de onderhoudsachterstanden met € 1 miljoen per jaar in te lopen tot dat de streefwaarde van 15% bereikt is. Ad e): Dekking voor intensiveren onderhoud Het intensiveren van het onderhoud heeft grote financiële consequenties. Binnen programma 5 is er geen financiële ruimte voor het intensiveren van het onderhoud. De aanvullende middelen die nodig zijn voor het intensiveren van het onderhoud vraagt aanvullende keuzes van de raad om deze financiële middelen binnen de begroting vrij te maken danwel middelen beschikbaar te stellen vanuit de herijking gemeentefonds. In het proces om te komen tot een plan van aanpak willen we in gesprek met de raad om te bepalen welke keuzes kunnen worden gemaakt en wat de extra benodigde middelen zijn van verschillende intensiveringsscenario’s.

8

3 Het proces 3.1 Participatie Netheid Bij het opstellen van het plan van aanpak zullen ook bewoners die aangegeven hebben bereid te zijn mee te werken aan gemeentelijke enquêtes, via de Zaanpeiling worden geconsulteerd over hun mening over het onderhoud van de openbare ruimte. Hiervoor zullen bewoners en bedrijven worden benaderd met de vraag wat hun mening is over; - het onderhoudsniveau van de openbare ruimte; - hoe zij de kwaliteit van de openbare ruimte beoordelen; - verbetervoorstellen; - de mate waarin bewoners zich betrokken voelen bij de openbare ruimte. Op basis van deze informatie ontstaat een beeld van de maatschappelijke behoefte om te investeren in een beter onderhoudsniveau van de openbare ruimte en dat ondersteunt de raad bij het maken van gedragen keuzes ten aanzien van het intensiveren van het onderhoud van de openbare ruimte.

3.2 Betrokkenheid van de raad Wat betreft de netheid van de openbare ruimte zal tweemaal bestuurlijke afstemming plaatsvinden met de raad (naar analogie van de zienswijze-procedure). Informatie voor deze afstemming wordt via een webinar/presentatie aan de raad gepresenteerd waarbij er ruimte is voor het stellen van vragen. De webinars/presentaties en afstemmingen zijn gericht op; a) het delen van de informatie die is opgehaald vanuit de participatie met bewoners en bedrijven; b) uitleg over de bestaande werkwijze en prioriteiten bij het onderhoud van de openbare ruimte; c) het tussentijds richting geven aan de uitwerking van het plan van aanpak vanuit de gewenste prioriteiten bij het onderhoud van de openbare ruimte. Daartoe worden ook inzichten aangeleverd aan de raad in de financiële ruimte die binnen de begroting gevonden kan worden voor het intensiveren van het onderhoudsniveau door het verleggen van de aandachtspunten bij het onderhoud van de openbare ruimte; d) het in beeld brengen wat er nodig is om het onderhoudsniveau te verruimen. Er worden in deze afstemming inzichten opgehaald ten aanzien van de prioriteiten bij het toekomstig onderhoud van de openbare ruimte en de fasering in het intensiveren van het onderhoud van de openbare ruimte.

Op basis van deze bijeenkomsten wordt een eindrapportage opgesteld waarin de aanpak ‘netheid openbare ruimte’ wordt beschreven en dit plan wordt ter vaststelling aan de raad aangeboden. Wat betreft het inlopen van de technische onderhoudsachterstanden wordt een nieuwe nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte’ opgesteld die ter besluitvorming aan de raad wordt aangeboden. Voorafgaande aan de besluitvorming wordt een bijeenkomst met de raad georganiseerd waarin de belangrijkste aspecten en keuzes wat betreft de technische onderhoudsachterstanden worden toegelicht.

3.3 Planning Het plan van aanpak ‘Netheid openbare ruimte’ en de nota ‘Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte worden eind 2021 aan de raad ter besluitvorming aangeboden. Vooruitlopend daarop worden in september, oktober en in november 2021 raadsbijeenkomsten gepland. 9

10