B&W besluitnota Stadspas voor minima

2021/1175

B&W-voorstel en besluitnota Registratiedatum Opsteller

14-01-2021

d.d. B&W

IJ. van den Oever

02-02-2021

Contact

075 6816810

Portefeuille Minima S. Mutluer

Registratienummer Bestuurlijk behandelvoorstel 2021/1151

Agendapunt B2 Laatst 3-2-2021 10:47:00 gewijzigd Onderwerp Stadspas voor minima

B besluit

Gevraagd besluit 1. Akkoord te gaan met de keuze voor uitwerking van het adviesscenario voor een stadspas inhoudende: - gratis beschikbaar voor minima tot 110%; - tegen betaling beschikbaar voor alle inwoners; - met toevoeging van de extra doelgroep: mantelzorgers. 2. Deze keuze voor een zienswijze voor te leggen aan de raad. 3. Indien de raad een positieve zienswijze geeft het adviesscenario voor een stadspas uit te gaan werken. Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar Kernverhaal Een stadspas is een mogelijkheid om wat extra’s te bieden voor inwoners met een laag inkomen. Bijvoorbeeld op het gebied van sport en cultuur. Ook kan de stadspas dienen als inkomensbewijs waardoor minima niet bij elk loket opnieuw de financiële situatie uit de doeken hoeft te doen. In andere steden waar al met een stadspas wordt gewerkt is de participatiegraad van minima gegroeid. In augustus 2020 is een onderzoek naar mogelijke invoering van een stadspas in Zaanstad afgerond. Er zijn verschillende scenario’s mogelijk voor de invoering. De conclusie van het onderzoek is dat een stadspas een efficiënt en effectief instrument is om het huidige minimaen participatiebeleid van de gemeente Zaanstad te innoveren. Op basis van de wensen en vragen die de raad vooraf heeft gesteld is er een adviesscenario uitgewerkt.

In dit scenario wordt de pas gratis of tegen een kleine vergoeding voor minima tot 110% bijstandsniveau beschikbaar gesteld en – tegen betaling voor alle inwoners van Zaanstad. Met als extra toevoeging de doelgroep mantelzorgers. De stadspas heeft de mogelijkheid om uit te breiden met andere doelgroepen en regelingen. Uitbreiding van de stadspas met doelgroepen en/of regelingen kan pas nadat er beleid en budget op die onderwerpen is geregeld. Na succesvolle implementatie is groei naar de doelgroep minima tot 120% waarschijnlijk de volgende stap. Daarmee bereiken we meer mensen die het financieel krap hebben zoals de doelgroep werkende armen. Na het onderzoek en een definitief ‘go’ zal de invoering van de stadspas binnen budget worden gerealiseerd.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/1175

2/7

gemeente Zaanstad

Aanleiding In de Armoede Agenda 2019-2022 is opgenomen dat we een haalbaarheidsonderzoek gaan doen naar een stadspas. De gemeenteraad heeft tijdens een Zaanstad beraad input gegeven voor dit onderzoek in de vorm van wensen en vragen. Het onderzoek is afgerond. Het adviesscenario heeft de voorkeur als start-scenario om vervolgens door te groeien naar 120%. Er is echter nog meer uitwerking nodig voordat we een beslissing kunnen nemen om definitief te besluiten een stadspas te starten. We willen graag horen of de raad achter de keuze voor nauwkeurige uitwerking van het adviesscenario staat. Beoogd resultaat  Drempels verlagen voor minima om gebruik te maken van regelingen;  De participatie van minima bij (sport-)activiteiten en cultuur verhogen;  De pas niet stigmatiserend te laten te zijn;  Het makkelijker maken voor organisaties die zich inzetten voor minima om hen te herkennen zonder een benodigde inkomenstoets;  Plan van aanpak en aanbesteding voor een stadspas in 2021;  Invoering van een stadspas in de loop van 2022. Kader  In de Armoede agenda 2019 – 2022 is opgenomen onderzoek te doen naar mogelijkheden voor een Zaanse stadspas als middel ter participatiebevordering voor de minima.  In het Zaanstad beraad van 29 augustus 2019 heeft de raad meegegeven welke wensen en vragen er liggen ten aanzien van de stadspas.  Het onderzoek is in augustus 2020 afgerond.

Argumenten en afwegingen De raad heeft meegegeven welke wensen en vragen er zijn ten aanzien van de stadspas. De onderzoeker heeft deze meegenomen in zijn onderzoek en heeft deze leidend laten zijn in zijn uitwerking voor een adviesscenario. Hieronder gaan we in op deze vragen en wensen in relatie tot het adviesscenario. Vervolgens nemen we u mee in de afweging tussen vier mogelijke scenario’s en ten slotte gaan we in op het vervolgtraject. De wensen en vragen van de raad: 1. Het doel is participatie: we willen het bereik van de doelgroep ermee vergroten; 2. Het moet laagdrempelig en niet-stigmatiserend zijn voor de gebruikers; 3. De organisatie rondom de pas moet zo effectief en efficiënt mogelijk; en wat is het gevolg als we de pas ook voor de groep tot 120% of 130% beschikbaar stellen? 4. De pas moet voor meerdere doelgroepen en doelen kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld mantelzorgers, vrijwilligers, gratis OV, medische kosten voor huisdieren, etc. 5. Sluit de pas ook aan bij andere organisaties zoals de Voedselbank, de Kledingbank of het Jeugdfonds Sport en Cultuur? 6. Kunnen bedrijven meedoen aan de pas door te co-financieren? 7. Hoe hebben andere gemeenten dit georganiseerd? Het adviesscenario houdt in:  dat de participatie van de doelgroep wordt vergroot. Op dit moment is er alleen een regeling voor kinderen: Meedoen Zaanstad.

De stadspas biedt ook voor volwassenen kortingen om deel te nemen aan sport en cultuur waardoor participatie van de doelgroep groter wordt. In het onderzoek wordt aangegeven dat in andere gemeenten met een pas, waarop geld staat voor activiteiten voor kinderen, de deelname aan sport en cultuuractiviteiten beduidend hoger ligt dan in Zaanstad. 30% in Zaanstad tegen bijvoorbeeld 80% in Utrecht.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/1175

3/7













gemeente Zaanstad

dat de stadspas laagdrempelig en niet- stigmatiserend kan worden aangeboden. Dit kan door deze gratis of tegen een kleine vergoeding beschikbaar te stellen voor de Zaanse minima tot 110% bijstandsniveau en tegen betaling voor de hele Zaanse bevolking. Bovendien ziet hij er voor iedereen hetzelfde uit. dat invoering van de stadspas implementatiekosten, vaste kosten en variabele kosten kent. De implementatie- en vaste kosten verdient de gemeente deels terug doordat op de stadspas regelingen voor de minima worden gezet. Voor die regelingen, waarvan het inkomen van de inwoners bij de gemeente bekend is, hoeft slechts eenmaal een inkomenstoets gedaan te worden. Wat minder handelingen bij de gemeente betekent. De variabele kosten zijn afhankelijk van hoe breed de doelgroep wordt die de pas gratis krijgt. De variabele kosten zijn vooral vergoedingen die de gemeente aan partners en ondernemers uitbetaalt ter compensatie van verleende kortingen. Deze kosten zijn afhankelijk van het gebruik van de pas. Gaat een inwoner 3 keer per jaar met korting ergens heen of wel 10 keer per jaar. Op basis van ervaringscijfers in andere gemeenten is hier een inschatting van gemaakt. Bij verhoging van de inkomensgrens naar 120% of 130%, wordt het aandeel deelnemers dat geld kost groter en kost de stadspas meer en wordt deze minder efficiënt en effectief.

dat de stadspas voor meerdere doelgroepen en doelen ingezet kan worden. Het is mogelijk andere regelingen toe te voegen aan de stadspas. Echter niet alle minimaregelingen lenen zich voor de stadspas, omdat het inkomen niet alleen bepalend is voor het recht op de voorziening. Het is het meest haalbaar om met een beperkt aantal regelingen te starten en het aantal voorzieningen uit te breiden op het moment dat duidelijk is dat eventuele uitvoeringsproblemen opgelost zijn en de stadspas naar wens functioneert. In de toekomst is uitbreiding mogelijk, ook met regelingen die nog niet bestaan. De mantelzorgwaardering wordt direct gekoppeld. Hiervoor bestaat al beleid en budget. We hebben zoals door de raad verzocht, gevraagd of het mogelijk is om de stadspas uit te breiden voor minima tot 120%, met een dierenartsverzekering voor minima, gratis vervoer voor AOW’ers, etc. Maar dan moet er eerst beleid en budget voor deze onderwerpen worden gemaakt. Het adviesscenario wordt dan ook als startscenario gezien waar in de toekomst, bij gebleken succes, regelingen en doelgroepen aan toegevoegd kunnen worden. Groeien naar de doelgroep minima tot 120% staat vooraan om verder uit te werken. dat het systeem van de stadspas goed toegankelijk is om andere organisaties erbij aan te laten sluiten.

Dit zodat ook zij de minima kunnen ondersteunen op basis van de pas en er zo min mogelijk inkomenstoetsing nodig is. Concreet: Stichting Leergeld zegt aan te kunnen haken om samen gebruik te maken van het systeem. Aanhaking van het Jeugdfonds sport en cultuur (die ondersteuning voor minima tot 120% bieden) is technisch ingewikkelder maar mogelijk. De voedselbank geeft aan dat het systeem niet meteen past, maar dat zij wel andere mogelijkheden zien om iets extra’s voor hun klanten te organiseren maar dan in samenwerking met supermarkten, omdat die wel die pas kunnen gebruiken. De kledingbank ziet niet direct een mogelijke koppeling. dat ondernemers mee kunnen doen aan de stadspas doordat zij kortingen beschikbaar stellen. De pas kan gebruikt worden in bestaande financiële systemen van winkels wat het voor ondernemers aantrekkelijker maakt om mee te doen. Ondernemers kunnen doelgroepen ieder een eigen aanbod doen, dat wil zeggen dat ze dezelfde acties zo inrichten dat het bij minima en/of mantelzorgers bijvoorbeeld 50% korting geeft en bij de andere pashouders 25%. Hoeveel korting zij krijgen is op een website te zien. Dat de stadspas over het algemeen vergelijkbaar is met stadspassen in andere gemeenten, al maakt wel iedere gemeente zijn eigen keuze voor een systeem en voor welke regelingen wel of niet op de pas worden gezet.

In sommige gemeenten is de stadspas alleen voor de minima of is op de stadspas zichtbaar tot welke doelgroep de eigenaar van de pas behoort.

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/1175

4/7

gemeente Zaanstad

Mogelijke scenario’s Er heeft een afweging plaatsgevonden op basis van de volgende vier scenario’s: a. We starten een stadspas volgens het adviesscenario uit het onderzoek Voordelen:  De minima tot 110% kan bij veel andere organisaties aantonen dat hij een laag inkomen heeft.  De participatiegraad van de minima stijgt in het culturele-sportleven doordat er een aanbod van kortingen wordt ontwikkeld voor de minima.  De pas komt voor iedereen beschikbaar en is daarmee niet stigmatiserend voor de doelgroep minima.  De gemeente krijgt inkomsten via de inwoners die de pas kopen. Dit zorgt ook voor inkomsten waarmee de totale kosten het meest beperkt kunnen blijven.  De gemeente lijkt een efficiency-slag te kunnen maken op het aantal fte dat bij verstrekkingen van minima-regelingen betrokken is en deze fte te kunnen ombuigen voor de uitvoering van de pas. Nadelen:  Een stevige ontwikkelopgave om dit neer te zetten en is er altijd het risico dat de geschatte deelname tegenvalt ten opzichte van de inschatting op basis van andere steden.  De onderzoeker geeft aan dat deelname in de eerste jaren altijd tegenvalt, het is een kwestie van volhouden en blijven zorgen voor een goed product.  We maken de pas (nog) niet gratis beschikbaar voor minima tot 120%. Zij kunnen daardoor (nog) niet gratis gebruik maken van de voordelen van de stadspas. b.

We starten een stadspas ruimer dan het adviesscenario, namelijk voor minima tot 120% Voordelen:  De doelgroep die gebruikmaakt van minima-regelingen wordt groter, daarmee bereiken we meer mensen die het financieel krap hebben. We bereiken dan bijvoorbeeld deels de doelgroep werkende armen. Nadelen:  Niet alle gemeentelijke minima-regelingen lenen zich voor de stadspas. Als voor de regelingen, die onder de stadspas vallen, een percentage van 120 wordt gehanteerd en voor de overige regelingen 110%, wordt het voor onze inwoners ingewikkelder om te bepalen of men wel of niet in aanmerking komt voor een bepaalde regeling. Daarnaast wordt de uitvoering van de minima-regelingen zwaarder belast wat de efficiencywinst beperkt.  De armoedeval wordt groter.  De mogelijk stijgende kosten die de verruiming naar 120% met zich meebrengt zijn onvoldoende nauwkeurig in beeld. De kosten voor de stadspas worden ten eerste hoger doordat een groter aantal inwoners de pas krijgt. Ten tweede krijgt dan een groter aantal inwoners de mogelijkheid ondersteuning aan te vragen, en zal er meer budget bij de regelingen nodig zijn. In welke omvang en snelheid meer beroep op de regelingen zal worden gedaan is nog onvoldoende duidelijk. Bij Meedoen Zaanstad kan er dan mogelijk voor ongeveer 365.000 euro extra beroep worden gedaan op de regeling. c. 



We starten een stadspas voor een beperktere doelgroep dan het adviesscenario voorstelt, namelijk uitsluitend voor minima 110% Voordelen: Ten opzichte van scenario 1 en 2 blijft de situatie voor de minima tot 110% gelijk, deze doelgroep hoeft straks niet meer opnieuw de financiële situatie bij iedere regeling te laten toetsen. Nadelen: Ten opzichte van de scenario’s 1 en 2 investeert de gemeente, want de gemeente moet nog steeds de organisatie van de pas regelen. Maar de gemeente mist dan de inkomsten van inwoners die de pas kopen;

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/1175

5/7



gemeente Zaanstad

Deze pas zal als stigmatiserend zal worden ervaren, omdat hij maar voor 1 doelgroep wordt ingezet.

d. We voeren de stadspas (nu) niet uit Voordelen:  We kunnen de middelen en de inzet voor de benodigde investering die dit kost op dit moment in andere urgente zaken steken.  We behouden de mogelijkheid om de stadspas op een later, gunstiger moment alsnog uit te voeren. Nadelen:  Minima moeten bij alle ondersteuningsregelingen steeds opnieuw een inkomensbewijs overleggen.  De participatiegraad van minima in onze gemeente aan sport en cultuur stijgt niet.  Er wordt geen aanbod ontwikkeld aan kortingen en aanbiedingen specifiek gericht op die doelgroep. De benodigde investeringen en overige consequenties van de invoering voor de stadspas moeten nader worden uitgewerkt.  Op basis van ervaringen in andere steden en inschattingen van deskundigen en professionals over de omvang van de inzet bij de verstrekkingen van minimaregelingen, blijven de kosten na de implementatieperiode gelijk aan de kosten die we met de huidige voorzieningen maken om minima zo goed mogelijk te laten participeren. Met de stadspas hoeft er namelijk minder vaak getoetst te worden of een inwoner voor verschillende minimaregelingen in aanmerking komt. De efficiencyslag levert de dekking voor de extra aangeboden maatschappelijke verstrekkingen.  Aan de andere kant vraagt invoering en onderhoud van de stadspas andere, nieuwe ambtelijke capaciteit.

Denk hierbij aan inzet op overall-coördinatie en beleid voor het maken van beleidsregels, marketing en communicatie, aanvraag en beoordeling, financiële administratie betreffende het tegoed op de passen, relatiebeheer met ondernemers en andere aanbieders, klanttevredenheidsonderzoeken, etc. De inschatting om hoeveel fte’s dit gaat en welke onderdelen de gemeente zelf het best kan uitvoeren en welke onderdelen beter uitbesteed kunnen worden, moet nader worden uitgewerkt. Beleidsmedewerkers van gemeenten waar al een stadspas is, hebben aangegeven zich op het werk wat erbij komt kijken, te hebben verkeken.  Het is van groot belang dat de stadspas vanaf het begin goed werkt want het afbreukrisico bij fouten, door bijvoorbeeld verkeerd toekennen of te late verwerking van kortingen is groot. Dit kan ervoor zorgen dat inwoners zich van de pas afwenden en een mooie kans verloren gaat.  Gedurende het onderzoek zijn de beleidsregels en het budget aangepast bij de mantelzorgwaardering en de subsidie voor stichting Leergeld is verhoogd, waardoor de berekeningen van de onderzoeker niet meer volledig kloppen maar nog steeds een goede indicatie geven. Bij de nadere uitwerking van de stadspas gaan we uit van de nieuwste gegevens.  We willen de stadspas liefst beschikbaar stellen voor minima tot 120%. Voor de afweging of we die groei naar 120% maken, behoeft nadere informatie.

Door de pas beschikbaar te stellen voor minima tot 120% kunnen we beter de doelgroep werkende armen bereiken. Hiertoe zijn wel aanpassingen in beleidsregels en extra budget nodig. Wat dit extra met zich meebrengt ten opzichte van het adviesscenario tot 110% is onvoldoende uitgewerkt in het onderzoek omdat het onderzoek zich heeft gericht op de wens om efficiënt te zijn. Bij groei naar 120% worden de kosten van de pas en de kosten voor de minima-regelingen hoger en de pas dus minder kosten-efficiënt.  De ervaring in andere steden leert dat het ontsluiten van het sportieve en culturele aanbod via een laagdrempelige stadspas leidt tot meer gebruik. In het begin is het bereik nog laag. Dat groeit, en er kan worden geanticipeerd op die groei. Dat betekent dat op termijn, afhankelijk van het succes van de stadspas de beschikbare

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/1175

6/7

gemeente Zaanstad

middelen over meer mensen moeten worden verdeeld of dat budgetten moeten worden opgehoogd. Op basis van nadere uitwerking wordt in het voorjaar een definitief go of no-go voor de stadspas gegeven  De juridische en financiële gevolgen van bovengenoemde zaken dienen nauwkeuriger te worden uitgewerkt om preciezer te kunnen bepalen welke ambtelijke inzet en welk budget reëel is voor het opzetten en continueren van een stadspas.  De uitwerking hiervan volgt in de eerste helft van 2021 waarna definitief een go/ no-go moment volgt. Bij een go betekent dit dat er zo snel mogelijk een aanbesteding wordt gestart om samenwerking te regelen met een aanbieder van een stadspas-systeem. Waarna ook de implementatie start.  Dan worden waar nodig beleidsregels aangepast, communicatie voorbereid, gesprekken met ondernemers in Zaanstad georganiseerd en partners ingelicht en voorgelicht, etc. Draagvlak Er is met partijen gesproken en gevraagd hoe zij hierin staan. Alle organisaties, ook wijkteams en scholen hebben aangegeven meerwaarde te zien in een pas, ook als zij niet of niet direct kunnen aanhaken. Vanuit de wijkteams werd aangegeven dat er met enige regelmaat om een stadspas wordt gevraagd door inwoners. Zij verwachten dat dit er al is in Zaanstad. Bij de verdere uitwerking wordt het Burgerplatform en mogelijk toekomstige participanten, organisaties zoals de Stichting Leergeld, betrokken.

Aansluiting externe ontwikkelingen  Binnen de gemeente komen steeds meer organisaties zoals stichting Leergeld, die zich inzetten voor minima. Een stadspas kan ook bij die organisaties worden gebruikt om minima te herkennen.  Vanuit het Rijk wordt gestimuleerd dat gemeenten zich inzetten voor participatiebevordering van minima. Zo is de Kinderalliantie, waar Zaanstad aan meedoet, gestart om hierbij te ondersteunen. Financiële consequenties  Vooralsnog beperkt dit besluit zich tot het bepalen van het scenario om vervolgens nauwkeurig de consequenties van het invoeren van een stadspas in kaart te brengen. Onderdeel daarvan is ook meer inzicht krijgen in de gevolgen van het laten aansluiten van stichting Leergeld en het Jeugdfonds sport en cultuur.  De invoering van de stadspas volgens het adviesscenario zal binnen budget worden gerealiseerd. We maken gebruik van middelen uit Meedoen Zaanstad en de Bijzondere Bijstand.  Wanneer de financiële consequenties preciezer in beeld zijn kan het besluit om de stadspas wel of niet in te voeren worden genomen. Juridische consequenties Pas bij het nemen van het besluit om een stadspas in te voeren zullen de juridische consequenties van de invoering in kaart zijn gebracht. Zienswijze Het onderzoek naar een stadspas is een wens vanuit de gemeenteraad, waar geregeld naar gevraagd wordt.

Op grond van artikel 169 lid 4 Gemeentewet vraagt het college een zienswijze aan de raad als de raad daarom verzoekt. De vragen vanuit de raad naar het onderzoek zien wij als een verzoek om een zienswijze te mogen geven. Communicatie en traject

DOCUMENTNUMMER

PAGINA

2021/1175

7/7

gemeente Zaanstad

Er is in deze fase nog geen gerichte inwonerscommunicatie, wel zal het al naar het brede publiek worden gecommuniceerd. Zodra duidelijk is welk scenario uitgewerkt wordt en het besluit is genomen om een stadspas te starten zal er een implementatieplan worden opgesteld waar het communicatietraject onderdeel van is. Gemeenteblad Niet van toepassing Aanbieden aan commissie en raad Voor zienswijze vragen zonder wettelijke verplichting Beslissing B&W Gewijzigd vastgesteld Besluit 1. Akkoord te gaan met de keuze voor uitwerking van het adviesscenario voor een stadspas inhoudende: - gratis beschikbaar voor minima tot 110%; - tegen betaling beschikbaar voor alle inwoners; - met toevoeging van de extra doelgroep: mantelzorgers. 2. Deze keuze voor een zienswijze voor te leggen aan de raad. 3. Indien de raad een positieve zienswijze geeft het adviesscenario voor een stadspas uit te gaan werken. Bijlagen Zaanpas inventarisatie en advies Beknopte opsomming uit het onderzoek Zaanpas inventarisatie en advies Aanbiedingsbrief Stadspas voor minima

2021/1177 2021/1179 2021/1176

Akkoord gemeentesecretaris Digitaal ondertekend door gemeentesecretaris drs. F.H.M. Apeldoorn op 03-02-2021