Woudenberg Participatie gesprek in de raad.pdf
Tekst van het document
13-09-2023
Burgerparticipatie en gemeenteraad Werken aan beleidskader Gemeente Woudenberg
Diane Bergman 12-09-2023
1
Programma o Context Democratie in huidige tijd o Waar komen we vandaan: Burgerparticipatie o De basis: Het publieke werkproces o Burgerparticipatie en rol van de overheid o Rol van de raad bij participatie oConclusies: Naar een basis voor beleidskader 2
1
13-09-2023
Het verschil —
o Burgerparticipatie o Inspraak o Overheidsparticipatie
3
Veranderende verhoudingen —
o Rol en positie van de overheid verandert: zoals de transitie Sociaal Domein en invoering Omgevingswet o De mondige burger en activisme o Vertrouwen in het instituut overheid neemt af o Complexiteit vraagstukken neemt toe o Toenemende Polarisatie o Digitalisering, informatiebubbels o Representatieve democratie is niet genoeg
4
2
13-09-2023
Systeem wereld en leefwereld oNetwerken en individuen oHeterarchisch/egalitair oDynamisch en onvoorspelbaar oImmaterieel
oZuilen en sociale klassen oHiërarchisch oStatisch en voorspelbaar oMaterieel
5
Bron: MvderSteen SVOB
Participatie is grensverkeer Overheidsparticipatie
Logica van de leefwereld
Logica van het systeem
Over WUR
Onderwijs & Opleidingen Home
Vacatures
Contact
Onderzoek & Resultaten
Inloggen
nl|Nederlands
Waardecreatie & Samenwerking
Zoeken
Mycelium van paddenstoelen als veelbelovende eiwitbron voor de toekomst
Onderwijs & Opleidingen Onderzoek & Resultaten Waardecreatie & Samenwerking
Nieuws Agenda Achtergronden Contact
Over WUR
Burgerparticipatie Thema's WUR Universiteit
Universiteitsfonds Wageningen
6
Alumni
Longread
Vacatures
Mycelium van paddenstoelen als veelbelovende eiwitbron voor de toekomst
Dossiers
Het kan zomaar het toekomstbeeld zijn: grote fabriekshallen of tunnels waar immens veel mycelium (het netwerk van schimmeldraden van paddenstoelen) groeit op olijvenpulp, houtsnippers of cacaodoppen. Onderzoekers van Wageningen University & Research kijken met bijzondere interesse naar paddenstoelvormende schimmels als alternatieve eiwitbron voor voedsel. ‘Deze magische organismen bieden een wereld aan onontdekte mogelijkheden.’
3
13-09-2023
Democratie verandert • We zijn tot elkaar veroordeeld • Redelijkheid, matiging, inschikkelijkheid • Overeenstemming zoeken • Werken aan wat ons bindt • Conflict niet onnodig vergroten • Ongemak kanaliseren: Consensus vormen • We moeten wel samen verder • Iedereen mag meedoen • Polarisatie voorkomen (ons)
• Verschil mag er zijn, moet je vieren • Het gaat om macht en tegenmacht • Passie, emotie, hartstochten die ontwaken • Consensus is ’de dood in de pot’ • Ruimte voor pluriformiteit • Ontwikkel vermogen tot verdragen • Belangen activeren: confrontatie zoeken • Onverzoenlijkheid van belangen • Inclusie, dus exclusie (Niet iedereen wil meedoen) • Hegemonie bestrijden (Wij/zij denken)
• Deliberatief denkkader
• Agonistisch denkkader
7
Geschiedenis oWaterschap
oWaterschaps mythe
oLeiden
oOmgevingswet
oHuis van ?
oDe rol van de raad
8
4
13-09-2023
Kwaliteit van participatie: Waar begon het en waar staan we nu?
De participatieladder uit 1967!
9
Waar begon het en waar staan we nu, en waar sta jij?
“wij willen inspraak”
10
5
13-09-2023
Waar begon het en waar staan we nu, en waar sta jij? “
We leggen het nog een keer uit”
11
Waar begon het en waar staan we nu, en waar sta jij?
“Zegt U het maar: Optie A of optie B?”
12
6
13-09-2023
Waar begon het en waar staan we nu, en waar sta jij? “Hoe zou u het willen?”
13
Waar begon het en waar staan we nu, en waar sta jij? “Samen op stadssafari”
14
7
13-09-2023
Kijk ons eens! “Samen op stadssafari”
15
Valkuilen bij participatie
o Welke kennen jullie?
16
8
13-09-2023
Valkuilen bij participatie
o Participatie als doel op zich o Als er geen ruimte is, verwachtingsmanagement o Iedereen willen uitnodigen o Geen vervanger voor de representatieve democratie o Klankbordgroep en klaar o Onduidelijke vraag of doel o Besluitvorming niet aanhaken o Onduidelijkheid naar deelnemers impact resultaat o Geen terugkoppeling o Het is een proces en geen moment- opname o Iedereen moet er blij van worden o Opgeleverde negotiated nonsense o Tribune Empathie
17
Valkuil: Tribune empathie Maar is empathie altijd goed? Op het niveau van de persoonlijke verhoudingen is zij wenselijk, maar empathie is geen wondermiddel waarmee we alle maatschappelijke problemen kunnen oplossen. Een zekere onverschilligheid is gewenst en soms zelfs bittere noodzaak. Bron: Ignaas Devisch
18
9
13-09-2023
Goede participatie
Inwoners ervaren het geven van hun mening, advies, ongenoegen of inspreken niet als participatie!
Wat is het verschil?
Part icipa ladd tie er
— Inwoners hebben beslisbevoegdheid, doen mee.
Inwoners kunnen niet meebeslissen of meedoen, wel mening / advies geven
19
Goede Participatie?
o What you see depends on where you sit o Ik voel me gezien o Ik voel me gehoord o Het besluit is rechtmatig o De uitkomst is zoals die is o Het besluit was nodig o Ik wil het niet maar ik snap het wel
o Contact is de sleutel o Proces onderdeel van participatie o Eerst proces dan inhoud o Duidelijkheid over rollen en invloed
20
10
13-09-2023
Zorg voor een goed proces dan zorgt het resultaat voor zichzelf
21
Participatie: wat ontmoeten we Bijvoorbeeld: Locatie AZC Meebeslissen Meewerken Meedenken Meeweten
22
11
13-09-2023
Het publieke werkproces Overheidsbestuur verkiezingsprogramma
Collegeprogramma
Organisatie
Omgeving
Uitvoeringsagenda
Programma/Project Deel P
Verandering
23
Participatie: Omgevingswet •
Inwoners weten aan de voorkant hoe er geparticipeerd kan worden
•
Verplichte participatie: Vormvrij
•
Aantonen wat de opbrengst van participatie is en hoe deze is verwerkt
24
24
12
13-09-2023
Participatie: Wet versterking en vernieuwing locale democratie •
Inwoners betrekken bij grote vraagstukken
•
Uitdaagrecht en recht op initiatief
•
Participatieverordening ipv inspraak verordening •
•
Vooraf kenbaar maken: met wie en waarop
Representatieve democratie blijft het uitgangspunt
25
25
Ollongren schrijft in brief aan tweede kamer:
Pas als we belangrijke democratische waarden en uitgangspunten in de praktijk terugzien heeft het betrekken van burgers werkelijk toegevoegde waarde.
26
26
13
13-09-2023
Werken vanuit Democratische Waarden
Inclusie: Hebben alle betrokkenen een stem in het proces? Is deze vorm toegankelijk? In hoeverre is er ruimte voor minderheidsbelang? Transparantie: Is het transparant wie, wanneer, waar en hoe over spreekt en besluit? Zijn de werkwijze en begroting inzichtelijk? Efficiency: Hoeveel geld, tijd en energie vraagt het? Weegt de investering op tegen de opbrengst (voor inwoners, stakeholders)? Deliberatie: Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de wijze van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? Democratische vaardigheden: Is iedereen voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? Zeggenschap: Hoe is macht en tegenmacht, checks & balances, georganiseerd? Hoe gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Wie zet de agenda?
Bron Prodemos
27
Werken vanuit Participatie wetten
o Wet van de waarheid: wie liegt, barst o Wet van het speelveld: grenzen stellen werkt bevrijdend o Wet van de moeite: participeren is vragen om moeilijkheden o Wet van de deugdzaamheid: wie niet deugt valt door de mand
Bron: Kennisknooppunt participatie
o Wet van de vernieuwing: samen doet veranderen
28
14
13-09-2023
Wie beslist: dubbele gevoelens
Alle belangen op tafel
Proces
29
Mag dat?
Laten we het eens bespreken 30
15
13-09-2023
Participatie bij een politiek gevoelig project volledig overlaten aan de ontwikkelaar. Mag dat?
Nee
JA
31
Een initiatief doorzetten zonder draagvlak onder omwonenden. Mag dat?
NEE
JA
32
16
13-09-2023
Als bestuur een standpunt innemen voordat de participatie is afgerond. Mag dat?
NEE
JA
33
Als gemeenteraad de uitkomst van het participatieproces niet overnemen. Mag dat?
NEE
JA
34
17
13-09-2023
Als vertegenwoordiger van bewoners vooral persoonlijke belangen inbrengen. Mag dat?
NEE
JA
35
Als initiatiefnemer een kennisvoorsprong hebben. Mag dat?
NEE
JA
36
18
13-09-2023
Mager bezochte participatiebijeenkomsten als voldoende zien. Mag dat?
NEE
JA
37
Kritische partijen niet uitnodigen voor een participatiebijeenkomst. Mag dat?
Nee
JA
38
19
13-09-2023
Het participatieproces binnen twee maanden organiseren. Mag dat?
NEE
JA
39
Als bewoner een participatiebijeenkomst aangrijpen voor andere strijdpunten. Mag dat?
NEE
JA
40
20
13-09-2023
Wanneer is participatie geslaagd? Sociaal-communicatieve Financieel-economische denkwijze Sociaal-communicatieve denkwijze Financieel-economische denkwijze
Private initiatiefnemer
• Goede verstandhouding met
• Kostenreductie door voorkomen
• Goede verstandhouding met • Kostenreductie door voorkomen Private omgeving en overheid van vertraging doordoor procedures omgeving en overheid van vertraging procedures initiatief• Geen • Planverrijking nemer • Geen negatieve persnegatieve pers • Planverrijking
• Beperkte kosten voor aanpassing
• Beperkte kosten voor aanpassing of compensatie of compensatie
Overheid
Overheid
denkwijze
• Participanten hebben belangen en • Participatie en private planvorming voorkeuren kunnen uitwisselen, leidt tot zo min mogelijk • Participanten hebben belangen en • Participatie en private planvorming behartigen of overeenstemming (begeleidings)kosten over kunnen bereiken voorkeuren kunnen uitwisselen, leidt tot zo min mogelijk • Duidelijke belangenbehartigen of overeenstemming (begeleidings)kosten afweging van initiatiefnemer
over kunnen bereiken
• Duidelijke belangen• Serieuze inbreng mogelijk Participant • Overeenstemming over afweging van initiatiefnemer
Participant
voorkeuren • Gevoel van erkenning • Heldere terugkoppeling
• Serieuze inbreng mogelijk • Overeenstemming over voorkeuren • Gevoel van erkenning • Heldere terugkoppeling
• Geen of beperkte planschade • Positieve uitstralingseffecten op vastgoed • Ruime compensatie • Publieke voorziening
• Geen of beperkte planschade • Positieve uitstralingseffecten op vastgoed • Ruime compensatie • Publieke voorziening
Juridisch- planologische
Politiek-democratische
• Verkrijgen van omgevingsvergun-
• Voldoende steun in
denkwijze Juridischplanologische denkwijze
denkwijze Politiek-democratische denkwijze
• Verkrijgen van omgevingsvergun• Voldoende steun in ning gemeenteraad voor ning gemeenteraad voor ••Geen geen langdurige juridische plannen plannen Geenofof geen langdurige juridische procedures met opponenten
procedures met opponenten
• Belangen zijn opgehaald, • Betrokkenheid van afgewogen en gemotiveerd pluriforme samenleving Belangen zijn opgehaald, • Betrokkenheid van ••Vergunningverlening volgens de • Behartiging van uiteenlopende regels belangen pluriforme samenleving afgewogen en gemotiveerd • De rechter heeft een bindende • Zorgvuldige • Vergunningverlening volgens de • Behartiging van uiteenlopende uitspraak kunnen doen in geval afstemming in raad regels belangen van beroep
De rechter een bindende • Zorgvuldige ••Geen kostbareheeft rechtszaken nodig • Ruimte om te participeren • Erkenning rechter in gevalin geval• Belangenbehartiging doorin raad uitspraakvankunnen doen afstemming van beroep raadsleden van beroep • Erkenning in besluitvorming gemeenteraad • Geen kostbare rechtszaken nodig • Erkenning van rechter in geval van beroep
• Ruimte om te participeren • Belangenbehartiging door raadsleden • Erkenning in besluitvorming gemeenteraad
41
41
Participatie: wat ontmoeten we in de raadszaal • Meeste stemmen gelden? • Wij zijn het eens! • Ik spreek ook voor mijn buren • De grens van wie mag het zeggen • Besliscomfort en Wij zijn niet gehoord!
42
21
13-09-2023
Participatie: de rol van de overheid Van resultaten naar randvoorwaarden
Realiserende overheid
Samenwerkende Overheid
Van binnen naar buiten
Van buiten naar binnen Rechtmatige overheid
Bron Martijn van der Steen, NSOB
Meewerkende Overheid
Van Randvoorwaarden naar resultaten
43
Participatie en de rol als overheid Van resultaten naar randvoorwaarden
Van binnen naar buiten
Realiserende overheid Ondernemend Prestatieafspraken Resultaatgericht Risico afwegend Doelmatig Rechtmatige overheid Voorschrijvend Afdwingend Onpartijdig
Samenwerkende Overheid Netwerken Omgevingsbewust Visionair Stimulerend Inspirerend
Van buiten naar binnen
Meewerkende Overheid Inspelen op initiatieven Zorgvuldig Verbindend Relatiegericht
Van Randvoorwaarden naar resultaten
44
22
13-09-2023
Participatie en de rol van de overheid Van resultaten naar randvoorwaarden
Realiserende overheid De Overheid produceert Inwoners consumeren De raad controleert Van binnen naar buiten
Rechtmatige overheid Inwoners zijn onderdanen De raad beslist
Samenwerkende Overheid Inwoners zijn partner De raad stelt kaders
Meewerkende Overheid Inwoners zijn initiatiefnemers De raad verkent en controleert
Van buiten naar binnen
Van Randvoorwaarden naar resultaten
45
Resultaten participatie: Besliscomfort Proces conform beleid
De raad beslist: op inhoud en/of voegt procesafspraken toe
De raad beslist
Alle belangen op tafel
Niet alle belangen op tafel
De raad beslist: Inhoudelijk, of proces aanvullen
De raad beslist Proces evalueren
Proces niet conform beleid
46
23
13-09-2023
Met casus aan de slag: Een jongerenontmoetingsplek? Van resultaten naar randvoorwaarden
Van binnen naar buiten
Tafel 2 Tafel 1 Samenwerkende Realiserende overheid Overheid Participatieladder Meebeslissen Coproduceren Adviseren Inventariseren informeren Tafel 3 Tafel 4 Rechtmatige Meewerkende overheid Overheid
Van buiten naar binnen
Van Randvoorwaarden naar resultaten
47
Casuistiek
Wie doen er toe?
Wat voegt participatie toe?
Wat is de rol van de raad Hoe verhoudt dit zich tot wat in de leidraad moet komen
Tafel 1 Realiserende overheid
Tafel 2 Samenwerkende Overheid
Tafel 3 Rechtmatige overheid
Tafel 4 Meewerkende Overheid
Jongerenontmoetingsplek
48
24
13-09-2023
Conclusie Participatie •
Samenwerken aan maatschappelijke opgaven is geen principiële maar een pragmatische keuze
•
Doen als het publieke meerwaarde oplevert: betere inhoud, een beter proces, gedragen besluiten, of erkenning van weerstand en pijn
•
Geen standaard, maar wel systematiek: per opgave het participatie-arrangement gebruiken dat past
•
Dat vereist explicitering en systematisering: weten wat je doet en waar je (en de ander) aan toe bent
•
Vraagt om bewaken van rollen, wie is in the lead
•
En dat ontwikkel je het best via leren door doen en reflectie
•
Ongetwijfeld een weg vol dilemma’s: van A naar B, via B
•
Participatie vereist aanpassing onder de motorkap: taal, verhaal, instrumenten en systemen; je doet het buiten, maar het begint binnen
49
Conclusie participatie en de gemeenteraad • •
Je kan niet de kalkoen vragen wat het kerstdiner wordt: Verwacht geen overeenstemming (op alles)
•
Weeg af op: Zijn alle belangen en perspectieven in beeld gekomen
•
Stel vooraf kaders op inhoud en proces
•
Dat is vrijwel altijd maatwerk (en er zijn grootste gemene delers)
•
Wees je als raad bewust van de betekenis van terugsturen:
•
Besluitvormer zijn is niet leuk: We brengen altijd leed
• • •
Participatiemoeheid Wie doe je recht Verwachtingsmanagement
50
25
13-09-2023
Proces •
Plan van aanpak (Haalbaarheid)
•
Gesprekken (Net ophalen)
•
•
Gemeenteraad
•
Lokale Experts
•
Organisatie
1e basis bespreken met
elkaar
•
instrumentarium en budget
•
Leren en ontwikkelen
•
Instrumenten, verordening, innovatie
51
Bedankt! 52
26