Bijlage beantwoording nr 1 29-1-2026 - definitieve versie CA pre-mantelzorgwoningen (geredigeerd)

Collegeadvies

Postregistratienummer

Z.351217/D.307852

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

Gemeente

Vertrouwelijkheid J

”

Woudenberg

:

Openbaar P

Omschrijving Beleidsregels pré-mantelzorgwoningen Advies 1. Instemmen

het voornemen om ten behoeve van pré-mantelzorgwoningen, onder af te wijken van de regels van het tijdelijk Omgevingsplan. Daartoe Instemmen met de ‘Ontwerp-Beleidsregels pré-mantelzorgwoningen gemeente Woudenberg’ en de motivering/toelichting van de bepalingen, zoals opgenomen in de met

voorwaarden, 2.

3. 4. 5.

‘Toelichting beleidsregels pré-mantelzorgwoningen’. De ‘Ontwerp-Beleidsregels pré-mantelzorgwoningen’ en de ‘Toelichting beleidsregels prémantelzorgwoningen’ vrijgeven voor inspraak gedurende een periode van zes weken. De ‘Ontwerp-Beleidsregels pré-mantelzorgwoningen gemeente Woudenberg’ voor advies naar de Adviesraad Sociaal Domein sturen met een reactietermijn van zes weken. Na afloop van de inspraakperiode en adviesperiode de stukken opnieuw aan het college te sturen.

6.

Kennis

nemen

van

de

Memo

beantwoording

CU

vragenuur

250925

DEF

(Bijlage).

Inleiding Op 30 januari 2025 stelde de gemeenteraad de woonzorgvisie vast. Bij de behandeling in de raad zegde het college toe dat het vóór eind 2025 een beleidsvoorstel naar de raad stuurt dat de plaatsing van pré-mantelzorgwoningen mogelijk maakt. Op 27 maart 2025 nam de gemeenteraad de motie ‘Tijdelijke woonvormen pré-mantelzorg’ aan. In deze motie verzoekt de raad aan het college om bij de uitwerking van het beleid voor pré-mantelzorgwoningen rekening te houden met de aandachtsgroepen uit de woonzorgvisie, om naast prémantelzorgwoningen ook andere tijdelijke woonvormen in tuinen en op erven voor reguliere woningzoekenden mee te nemen bij het opstellen van nieuw beleid en om via pilots tijdelijke woonvormen

toe

te

staan.

geeft invulling aan de wens om beleid vast te stellen waarmee prémantelzorgwoningen in Woudenberg worden toegestaan. Het tweede deel van de motie van maart 2025 zal op een later moment via een separaat collegevoorstel worden beantwoord. Dit advies

vraag om beleid voor pré-mantelzorgwoningen kan op verschillende wijzen worden geïnterpreteerd. Uiteindelijk gaat het om het in afwijking van het ruimtelijk beleid, zoals verwoord in het tijdelijk omgevingsplan (dus de diverse bestemmingsplannen), toestaan van pré-mantelzorgwoningen. Het beleid gaat feitelijk dan ook om een aanvulling op de Beleidsregels Planologische Afwijkingen 2025. Maar beleid voor pré-mantelzorgwoningen vraagt om meer dan alleen beleidsregels voor het bouwen. Het gaat ook om voorwaarden die aan de bewoners worden gesteld. De

In het collegeadvies worden gemaakt. De

leest

u

hoe

het voorstel

tot

stand

is

gekomen

en

waarom

bepaalde

keuzes

ontwerp-beleidsregels vormen het juridisch kader en worden onderdeel van de planologische afwijkingen. Het document ‘Toelichting beleidsregels pré-mantelzorgwoningen’

geeft een toelichting op de regels en dient ook als hulpmiddel voor inwoners die prémantelzorg overwegen. Tot slot is de Memo beantwoording CU vragenuur 250925 DEF aan dit collegevoorstel ter informatie toegevoegd. In deze memo wordt de vraag beantwoord die raadslid dhr. Van der Linden , van de fractie ChristenUnie , in de raadcommissie van 25 september 2025 heeft gesteld over de voortgang van de motie Vreemd tijdelijke woonvormen pré-mantelzorg en de start van pilots in de gemeente. Beoogd resultaat (wat) Duidelijke regels voor het plaatsen van een pré-mantelzorgwoning op een perceel. Kaders • Algemene wet bestuursrecht , artikel 4:81 , lid 1; • Woonvisie; • Woonzorgvisie; • Tijdelijk omgevingsplan gemeente Woudenberg. Argumenten Voor het opstellen van het beleid voor pré-mantelzorgwoningen hebben we de bestaande kaders voor mantelzorgwoningen gehanteerd , de uitgangspunten van de transformatie in het sociaal domein centraal gesteld en zijn we uitgegaan van onze principes uit het coalitieakkoord 2022-2026 “Bouwen met vertrouwen”. Naast de lokale context is ook gekeken hoe andere gemeenten het beleid voor pré-mantelzorgwoningen hebben vormgegeven. Dit hebben we gedaan bij ons in de omgeving (bijvoorbeeld bij Renswoude en Barneveld). We hebben ook inspiratie opgedaan bij voorbeelden verder weg zoals bij het (ontwerp) beleid van gemeente Pijnacker-Nootdorp.

Het toestaan van pré-mantelzorgwoningen houdt in het toestaan van tijdelijke woningen op locaties waar het geldende beleid (het tijdelijk omgevingsplan/bestemmingplannen) dat niet toestaat. Voor mantelzorgwoningen is landelijk bepaald onder welke omstandigheden en regels deze zonder vergunning – in afwijking van de bestemming – mogen worden geplaatst. Voor een pré-mantelzorgwoning zal altijd een Bopa-vergunning moeten worden verleend. Voor de beoordeling van Bopa-afwijkingen kent Woudenberg ‘Beleidsregels Planologische Afwijkingen 2025’. Er zal immers een duidelijk kader moeten zijn om aan te geven wat onder prémantelzorg valt en onder welke omstandigheden deze afwijking kan worden verleend. Om te voorkomen dat het rechten geeft op reguliere woningen. Het beleid voor pré-mantelzorgwoningen omvat meer dan alleen kaders binnen de ruimtelijke ordening. Deze ruimtelijke beleidsregels stimuleren en sluiten aan bij de transformatie binnen het sociaal domein. Om deze reden heeft coöperatie De Kleine Schans met ons meegedacht over de uitwerking en realisatie van dit beleid. De kern van de transformatie is dat de inwoner dichtbij huis , in de eigen omgeving voldoende ondersteuning ervaart.

De zelfredzaamheid van onze inwoners wordt versterkt en waar aanvullende hulp nodig is , wordt dit zoveel mogelijk in de eigen omgeving en in samenwerking met deze omgeving vormgegeven , zo kort als mogelijk , zo lang als nodig. Het inspelen op een toekomstige zorgbehoefte zoals een prémantelzorgwoning doet , past binnen deze ontwikkeling. De Kleine Schans heeft tijdens een gesprek op 4 november 2025 medegedeeld dat zij bereid is om de pré-mantelzorggesprekken te voeren met de aanvragers van een pré-mantelzorgwoning. Samenvatting van de overwegingen De behoefte aan tijdelijke woonvormen neemt toe. Bestaande regelgeving biedt pas ruimte voor mantelzorgwoningen als er al een zorgsituatie is. Voor de periode daarvóór – waarin mensen zich willen voorbereiden op toekomstige zorg – ontbreekt nog beleid. Prémantelzorgwoningen kunnen eraan bijdragen dat iedereen fijn en prettig kan wonen , nu én in de toekomst en vooral vroegtijdig kan verhuizen naar een woonvorm die past bij de volgende

Geprint op: 26-01-2026 12:17:00 uur

2/6

levensfase. Daarbij kan het bijdragen aan de doorstroming en kunnen grote woningen beschikbaar komen voor gezinnen en jongeren. De beleidsregels zijn opgesteld vanuit het basisbeginsel van de Omgevingswet: ‘ja , mits’ met vertrouwen in de aanvrager en vergunninghouder. Maar wel duidelijke kaders ten behoeve van vergunninghouder en de omgeving. In de details van de regeling is zoveel als mogelijk aangesloten bij de regels die gelden voor vergunningvrije mantelzorgwoningen. Zo voldoet het gebouw meteen aan de eisen voor mantelzorg , wanneer de pré-mantelzorgsituatie overgaat naar een mantelzorgsituatie. Het pand hoeft dan dus niet aangepast te worden en is geschikt voor het verlenen van zorg. Het recht op een mantelzorgwoning is landelijk bepaald. Daarbij is landelijk sprake van een grote mate van vertrouwen en aannemelijk maken van een intensieve mantelzorgbehoefte en relatie. Wij hebben hierop zoveel mogelijk aangesloten. Gelijktijdig is het vanuit ons beleid voor ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid (klimaatadaptatie) niet gewenst dat overal tijdelijke of permanente gebouwen ontstaan. Het is dan ook van belang om te bepalen wat wordt verstaan onder pré-mantelzorg. In het algemeen kan leeftijd een indicatie zijn dat op termijn sprake zal zijn van mantelzorgbehoefte; wij hanteren de grens van 75 jaar.

Omdat er ook andere situaties zijn waar sprake kan zijn van een medisch/sociale situatie waar aannemelijk te maken is dat op termijn mantelzorg aan de orde is , is gekozen voor beide opties. Het vraagt echter wel een andere vorm van toetsing/beoordeling bij een aanvraag en dus vergunningverlening. Leeftijd kan objectief worden vastgesteld door een plantoetser. De andere categorie vraagt meer om een sociaal-medische beoordeling. Een vergunning voor een pré-mantelzorgwoning wordt afgegeven voor een periode van vijf jaar en kan één keer worden verlengd voor opnieuw een periode van vijf jaar. Als de prémantelzorgontvanger tijdens deze periode verhuist of overlijdt , kan een achterblijvende partner op eigen naam een nieuwe vergunning aanvragen voor de pré-mantelzorgwoning. Deze vergunning geldt in principe opnieuw voor maximaal 2 x vijf jaar. Als de prémantelzorgwoning wordt gebouwd als woonunit mag dit tijdelijke bouwwerk maximaal 15 jaar blijven staan , conform het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Daarbij geldt dat wanneer de pré-mantelzorgfunctie van het tijdelijk bouwwerk is onderbroken door een mantelzorgperiode , de mantelzorgperiode niet meetelt bij de maximale termijn van 15 jaar. Dit betekent dat na de mantelzorgperiode de termijn van pré-mantelzorg wordt vervolgd.

Coöperatie De Kleine Schans is bij uitstek geschikt om de sociaal-medische kant van de aanvraag voor pré-mantelzorgwoningen te faciliteren. Dit gebeurt tijdens een prémantelzorggesprek. Als lokale uitvoeringsorganisatie heeft De Kleine Schans niet alleen brede expertise op het gebied van zorg , ondersteuning en de transformatieopgave , maar ook zicht op de mantelzorg binnen onze gemeente. Deze combinatie van taken zorgt ervoor dat zij goed zicht hebben op zowel de zorgbehoeften van inwoners als de praktische en sociale omstandigheden waarin mantelzorg plaatsvindt. Door hun rol in de uitvoering van de Wmo zijn zij vertrouwd met de noodzakelijke aanpassingen waaraan een (pré-)mantelzorgwoning moet voldoen. Dit stelt hen in staat om de gesprekken met de aanvragers zorgvuldig en in samenhang met de bredere zorgcontext te voeren. Inwoners weten hierdoor ook waar zij terecht kunnen voor ondersteuning en advies zodra de mantelzorgfase ingaat. Daarnaast krijgt De Kleine Schans via deze rol beter zicht op toekomstige mantelzorgers en de verwachte zorgbehoeften in ons dorp. Juist vanwege hun lokale verankering , integrale aanpak en nauwe samenwerking met zorgpartners is De Kleine Schans de aangewezen partij om deze ondersteunende taak uit te voeren. Als De Kleine Schans twijfels heeft over de verwachte zorgbehoefte , zal Argos worden gevraagd een medische beoordeling op te stellen.

Een pré-mantelzorgwoning kan zijn , een unit die bij een bestaande woning wordt geplaatst , dan wel een bijgebouw (aanwezig of nog te bouwen binnen de kaders van het bestemmingsplan) bij een hoofdwoning.

Geprint op: 26-01-2026 12:17:00 uur

3/6

Het maakt voor deze regeling niet uit wie in welke pand woont: de pré-mantelzorgontvanger of de pré-mantelzorger. De pré-mantelzorgontvanger kan dus zowel in de hoofdwoning als in de pré-mantelzorgwoning wonen. Na afloop worden het terrein en de bijgebouwen weer in oude staat hersteld en staat op het perceel dus een hoofdwoning met de bijgebouwen zoals toegestaan op basis van de bestemming en regels voor vergunningvrije bijgebouwen. Met deze regels kunnen natuurlijk nooit alle persoonlijke situaties worden geregeld. Om zeker te stellen dat de regeling alleen wordt toegepast waar deze voor bedoeld is , zijn voor de prémantelzorgwoningen strikte regels nodig. Mocht op een concreet perceel of door bijzonder persoonlijke omstandigheden (zoals een groot leeftijdsverschil bewoners van de prémantelzorgwoning) door strikte toepassing van de regels een onredelijke situatie ontstaan , dan kan het college daar gemotiveerd van afwijken. Daarin voorziet artikel 2. 5. 1 van het afwijkingenbeleid. Proces Deze beleidsregels verwoorden de formele voorwaarden voor het plaatsen van een prémantelzorgwoning op een perceel. Omdat het om beleidsregels gaat , ligt de bevoegdheid om de beleidsregels vast te stellen bij het college.

In het verleden is geoordeeld dat het , omdat de Beleidsregels Planologische Afwijkingen een afwijking inhouden van de bestemmingsplannen , passend is om deze ter inzage te leggen voor inspraak en de gemeenteraad gelegenheid te bieden om wensen en bedenkingen kenbaar te maken. Het ruimtelijk beleid zoals verwoord in het bestemmingsplan is immers zorgvuldig tot stand gekomen via raadsbesluiten. Dan is het gepast dat de raad wensen en bedenkingen kenbaar kan maken. Kanttekeningen en risico’s • Pré-mantelzorgwoningen zijn extra (weliswaar tijdelijke) woningen , op locaties waar in het bestemmingsplan geen ruimte geboden wordt voor woningen. Het vraagt dan ook om een zorgvuldige regeling. • Pré-mantelzorgwoningen zijn tijdelijk en moeten na uiterlijk 15 jaar worden verwijderd. Dit vraagt om zorgvuldige vergunningverlening en registratie. Ten opzichte van mantelzorgwoningen is dit minder complex voor onze reguliere toezichts- en handhavingstaak , aangezien vergunningen worden geregistreerd. Het is natuurlijk niet uitgesloten dat na afloop een handhavingsactie nodig is. Door goede voorlichting vooraf en duidelijke vergunningsvoorwaarden zal duidelijk zijn dat de verantwoordelijkheid hiervoor bij de vergunninghouder ligt. • Een pré-mantelzorgwoning die als unit wordt gebouwd mag maximaal 15 jaar op die plek staan.

Dit is de wettelijke termijn voor een tijdelijk bouwwerk (Besluit bouwwerken leefomgeving). Als er sprake is van een achterblijvende partner (in geval van verhuizen of overlijden van de pré-mantelzorgontvanger) , kan deze op eigen naam een nieuwe vergunning aanvragen voor de pré-mantelzorgwoning. Deze geldt in principe opnieuw voor maximaal 2 x vijf jaar , waarbij de maximale termijn van 15 jaar als uiterste termijn wordt gehanteerd. • Als de zorgbehoevende verhuist of komt te overlijden vervalt in principe het recht op de pré-mantelzorgwoning. Is de achterblijvende partner jonger dan 75 jaar en is er ook geen sprake van een voortschrijdende aandoening of beperking die op termijn tot mantelzorgbehoefte kan leiden , wordt de omgevingsvergunning ingetrokken en voor deze verhuizing wordt een termijn gehanteerd van maximaal twee jaar. Het college van B&W kan van deze termijn afwijken wanneer er sprake is van bijzondere omstandigheden. In de praktijk zal de maximale termijn van twee jaar vaak langer zijn. Als de vergunning voor een pré-mantelzorgwoning bijvoorbeeld is afgegeven voor twee keer vijf jaar , resteert er voor de achterblijvende partner nog vijf jaar voordat de maximale termijn van 15 jaar is bereikt die geldt voor een tijdelijk bouwwerk.

Geprint op: 26-01-2026 12:17:00 uur

4/6

Maatschappelijke draagvlak Inclusie: het plaatsen van pré-mantelzorgwoningen maakt het mogelijk dat ouderen en/of mensen met een voortschrijdende aandoening of met een beperking langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen met behulp van de ondersteuning uit het eigen persoonlijke netwerk. e

Het omzien naar elkaar wordt op deze manier Duurzaamheid: door pré-mantelzorgwoningen

bevorderd. kunnen meer

personen bij een bestaande in het geval de pré-mantelzorgwoning binnen of aan de bestaande hoofdwoning kan worden gerealiseerd. Nadeel is een tijdelijke extra verharding van de tuin. Participatie: bij het opstellen van het beleid voor pré-mantelzorgwoningen heeft overleg plaatsgevonden met De Kleine Schans. Tijdens de periode van de tervisielegging van de concept-beleidsregels wordt advies gevraagd aan de Adviesraad Sociaal Domein.

e

grote woning e

wonen

Financiële

consequenties

Dit voorstel

past binnen de begroting Voorstel|

op

Verschil|

Begroot

juistheid

beoordeeld

dor

(geanonimiseerd)

Gevolg budget

Uitgaven |_____ || __|| __€Ofminderuitgven | ______ | €Ofminderinkomsten inkomsten) __ |_____ | €Oftekortopbegroting) Totaal___| eo) eo} | Dit voorstel

heeft

geen

directe

financiële

consequenties.

De uitvoering van het beleid voor pré-mantelzorgwoningen valt binnen de reguliere werkzaamheden. De kosten die worden gemaakt voor het pré-mantelzorggesprek door De Kleine Schans en de rapportage worden beschouwd als een Wmo-taak. De kosten van de tijdelijke omgevingsvergunning (Bopa) worden gedekt uit de leges.

Aanpak/uitvoering De ontwerp-beleidsregels worden, op grond van de ‘Participatieverordening gemeente Woudenberg 2025’, vrijgegeven voor het indienen van zienswijzen gedurende een periode van zes weken. De ter inzagelegging gebeurt digitaal in het gemeenteblad en in de Woudenberger. Ook worden de stukken voor advies voorgelegd aan de Adviesraad Sociaal Domein. Na verwerking van het resultaat van de terinzagelegging en het advies worden de stukken opnieuw voorgelegd aan het college, met het commissievoorstel om aan de raad wensen en bedenkingen te vragen. Het betreft immers een voorstel om af te wijken van het ruimtelijk beleid, dus een aanvulling op het afwijkingenbeleid dat al bestaat als basis om met vergunningen af te wijken van het omgevingsplan. Na het verwerken van de wensen en bedenkingen worden stukken ter bekrachtiging naar het college gestuurd. De planning Datum 25 27

ziet

november november

er

als

2025 2025

volgt uit: Stap Behandeling in het college Ter inzage leggen Voor advies voorleggen e

aan de Adviesraad Ter info versturen aan de raad Einde inzageperiode en adviestermijn ASD Bespreken in het PHO Wonen

e

Sociaal

Domein

(ASD)

e

8 januari 2026 12 januari 2026 20

januari 2026 10 februari 2026 11 tot 19 februari 2025 23 februari

Geprint

op:

Behandeling in het college Voorleggen aan de raadscommissie Verwerken

van

2026

Bespreken

in het PHO

26-01-2026

12:17:00

uur

wensen

en

voor

bedenkingen

wensen

uit de

en

bedenkingen

raadscommissie

Wonen

5/6

3 maart 2026

Bekrachtigen van de beleidsregels pré-mantelzorgwoningen middels een collegebesluit

Communicatie De nieuwe beleidsregels zullen worden gecommuniceerd via de gemeentelijke website. Daarnaast worden de beleidsregels op de gebruikelijke wijze gepubliceerd in het elektronisch Gemeenteblad van Woudenberg (overheid. nl). Ook worden de beleidsregels en de toelichting daarop gedeeld met De Kleine Schans. Bijlagen D. nummer D. 306278

Documentnaam Ontwerp-Beleidsregels prémantelzorgwoningen gemeente Woudenberg

Geheimhouding openbaar

D. 306854

Toelichting beleidsregels prémantelzorgwoningen

openbaar

D. 306755

Memo beantwoording CU vragenuur 250925 DEF

openbaar

Geprint op: 26-01-2026 12:17:00 uur

Actieve openbaarmaking

6/6