14b_adviesrapport_rol_nemen_ruimte_geven_a.pdf

In dat geval moet de minister gebruik maken van zijn bevoegdheid een wetsvoorstel in te dienen tot wijziging van het stelsel of op andere wijze (overleg, bestuurlijke druk) de uitvoering van het stelsel op

ROL NEMEN, RUIMTE GEVEN -ADVIES VAN DE RAAD VOOR HET OPENBAAR BESTUUR hoofdlijnen weten aan te passen . Het is overigens nog niet zo gemakkelijk om in het algemeen aan te geven tot hoe ver de stelselverantwoordelijkheid reikt en voor welke onderwerpen die bestaat. In elk geval heeft een minister zo'n verantwoordelijkheid als dat uit een wettelijke bepaling blijkt,maar soms kan ook een beleidsnota of zelfs een kamerdebat de grondslag zijn. Ook bestaat die verantwoordelijkheid uit het evalueren van wetten. Hoewel de minister eerst- en eindverantwoordelijk is, behelst systeemver antwoordelijkheids9 per definitie een gedeelde verantwoordelijkheid . In het systeem dragen verschillende actoren verschillende verantwoordelijkheden en hebben ze verschillende rollen. Zij leggen daarover vaak aan verschillende instanties formeel verantwoording af (het parlement, een gemeenteraad, een Raad van bestuur, een inspectie, klantenraden en/of nog andere ). Maar zij maken allemaal deel uit van het systeem , geen van hen staat er buiten of erboven . Dat betekent niet dat zij elk verantwoordelijk zijn voor het geheel ; ze hebben wel allen belang bij het geheel. Alleen door samenwerking en gedeeld eigenaarschap kunnen resultaten worden geboekt.

Zo is bijvoorbeeld de minister (samen met het parlement) verantwoordelijk voor de wetstekst, maar niet voor de wijze waarop deze in de praktijk wordt uitgevoerd. Zeker niet als daarbij in de wet expliciet bevoegdheden en handelingsvrijheden bij anderen zijn belegd. De kwaliteit en de effectiviteit van het systeem hangen dan mede af van de kwaliteit van de onderlinge samenwerking en commu nicatie tussen alle betrokkenen . Daarbij is ook ruimte nodig voor al doende leren, het steeds beter op elkaar afstemmen van werkprocessen en het maken van effectieve afspraken. Controle richt zich daarbij niet alleen op de mate waarin planningsdoelstellingen worden behaald, maar ook op de voortgang van het leerproces.

59 systemen Vergelijk ,december Raad voor het2016.Openbaar Bestuur,De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor

ROL NEMEN, RUIMTE GEVEN -ADVIES VAN DE RAAD VOOR HET OPENBAAR BESTUUR Kernbevindingen Medebewind en autonomie In de praktijk van het openbaar bestuur nemeninmedebewindstaken plaats dat autonomie. een grotere

Medebewindstaken

Hiërarchie tussen overheden 2 De Grondwet spreekt niet van een hiërarchie tussen binnenlandse overheden , maar is er ininpraktijk Afspraken hieroverdie staan de Codewel.Interbestuurlijke verhoudingen.

Rijksoverheid Provincie Provincie Gemeente Gemeente Gemeente Gemeente

Verandering in interbestuurlijke 3 verhoudingen tussen De feitelijke verho overhedendoorverschillen door debinnenlandse tijd heen, beïnvloed drie factoren

Keuzes bestuurover inrichting binnenlands Manier waarop toezichthouders omgaan met bevoegdheden Andere maatregelenvan dewetgever

Autonomie

Gemeentelijke opgaven De financiële verhoudingen moeten dezoalspolitiek-bestuurlijke volgen vastgelegd in wet-keuzes en regelgeving. Gemeentelijke uitgaven volgen uit:

deelHet grootste van gemeentelijke uitgaven volgt uit nationaal beleid

Gemeenten hunkiezenervoor uitgavente in niet dananders andere zijnvergelijkbare gemeenten

vanEen klein deel gemeentelijke uitgaven uit volledigevolgt autonome keuzes vanzelfde gemeente

Grondwettelijke structuur 5 openbaarbestuur De hoofdstructuur van het openbaar staat vastvoorindedeoprichting Grondwet,vanmaar diebestuur laat ruimte aanvullende structuren .

Openbare lichamen vande structuurhoofd

Inachtneming vangemeenschap deWet pelijke regelingen (Wgr)

Oprichting andere lichamenom taken en aanbevoegdheden over te dragen

Stelsel Bevoegdheid en Systeem verantwoordelijkheid verantwoordelijkheid 6 verantwoordelijkheid In de praktijk dragen Naast ministeriële verantwoordelijkheid Wettelijk systeem verschillende niveaus op speeltophetdecentraal vraagstukniveau:zonder over verantwoording envanuitvoering bevoegdheden actoren verschillende ook verschillende bevoegdheid geen verantwoordelijkheid. bevoegdheden i s Minister eindverantwoordelijk Actorenzijn niet het verantwoordelijkvoor geheel,maar belang bij het hebbenwel

BIJLAGE IT ! Model voor gelijkwaardig partnerschap 1. In hoeverre heeft het Rijk een eigen beleidsambitie ? 1 = geenszins; 5 = in zeer hoge mate 2. In hoeverre verplicht het Rijk de decentrale overheden tot de samenwerking? 1 = geenszins; 5 = in zeer hoge mate 3. In hoeverre dienen de decentrale overheden eigen middelen in te zetten ? 1 = geenszins; 5 = in zeer hoge mate 4. In hoeverre stelt het Rijk eisen aan de uitvoering? 1 = geenszins; 5 = in zeer hoge mate 5. Hoe is de verantwoordelijkheid voor de uitvoering verdeeld ? 1 = het Rijk 100%; 5 = de decentrale overheden 100% 6. In hoeverre dienen decentrale overheden zich aan het Rijk te verantwoorden over bestedingen en resultaten ? 1 = geenszins; 5 = in zeer hoge mate Beleids ambitie Rijk MIRT 3 5 RES 3 RegioDeals 3 Gelijkwaardig partnerschap in zuiverste vorm

Verplicht karakter 1 3 1 1

Decentrale Eisen aan Verantwoor- Verant middelen uitvoering delijkheid woording uitvoering aan Rijk 5 5 1 1 2 4 3 2 3 2 5 3 3 3 3 1

Deze figuren zijn niet bedoeld als evaluatie van de vormen van interbestuur lijke samenwerking die in dit rapport besproken zijn , maar als illustratie bij het model. De zes hier genoemde vragen kunnen het Rijk helpen invulling te geven aan de eigen ambitie om op basis van gelijkwaardigheid samen te wer ken. De Raad spreekt zich niet uit over het juiste' antwoord op de vragen ; dit zijn politieke keuzes en het antwoord kan per situatie en onderwerp verschil len. Het model geeft voor elk onderdeel aan wat - indien een gelijkwaardig partnerschap wordt beoogd - in zijn meest zuivere vorm het meest passende antwoord zou zijn. Daarmee presenteren we een ideaaltypisch model. Wan neer jeinterbestuurlijke samenwerking inricht, en je wilt dat doen in de vorm van een gelijkwaardig partnerschap, dan zou dit model als de default optie

ROL NEMEN, RUIMTE GEVEN -ADVIES VAN DE RAAD VOOR HET OPENBAAR BESTUUR kunnen gelden. Er kunnen goede redenen zijn om van die default af te wij ken ,waarbij het van belang is om het gesprek daarover transparant en met argumenten onderbouwd te voeren .Daartoe en daarbij helpt dit instrument. Beleidsambitie Rijk Verantwoording aan Rijk

Verplicht karakter

Verantwoordelijkheid uitvoering

Decentrale middelen Eisen aan uitvoering Beleidsambitie Rijk

Verantwoording aan Rijk

MIRT Gelijkwaardig (ideaaltype) partnerschap

-RES Gelijkwaardig partnerschap (ideaaltype) Verplicht karakter Decentrale middelen

Verantwoordelijkheid uitvoering Eisen aan uitvoering BeleidsambitieRijk Verantwoording aan Rijk

Verplicht karakter

Verantwoordelijkheid uitvoering

Decentrale middelen Eisen aan uitvoering

Regio Deals Gelijkwaardig (ideaaltype) partnerschap

BIJLAGE IV Lijst van geraadpleegde personen Agrifood Capital Gemeente Bernheze Gemeente Dokkum Gemeente 's -Hertogenbosch Gemeente Leeuwarden Gemeente Purmerend Gemeente Zaanstad Holwerd aan Zee Interprovinciaal Overleg Ministerie van BZK Ministerie van I&W Ministerie van LNV Nationaal Programma RES Provincie Brabant Provincie Friesland

René Peeren boom Marieke Moorman Johannes Kramer Jack Mikkers Alan Laws Bert Wassink Thijs Kroese Jan Hamming Annius Hoornstra Herman Swen Marco Verbeek Jan Zijlstra Henri Meijdam Paul Guldemond Boudewijn Steur Lilian van Aarsen Marc Hameleers Bart van Aalst Kristel Lammers Dirk -Jan Huisman Gertjan Koolen Christophe van der Maat Wim AvineBoogholt Fokkens

ROL NEMEN, RUIMTE GEVEN -ADVIES VAN DE RAAD VOOR HET OPENBAAR BESTUUR RES Noordoost Brabant RES Zuid-Holland Zuid Rijkswaterstaat Unie van Waterschappen Universiteit Maastricht Universiteit Twente Vervoerregio Amsterdam VNG

Gerard Schönfeld Eric Spies Marco Berkhout Jaap Slootmaker Cathelijn Peters Klaartje Peters Marcel Boogers Sharon Dijksma Edwin Konings Pieter Jeroense

BIJLAGE V

Samenstelling Raad voor het Openbaar Bestuur

Drs. J.M.M. (Han ) Polman , voorzitter Commissaris van de Koning, Provincie Zeeland Prof. dr. ir . C.J.A.M. (Katrien ) Termeer, vice -voorzitter Hoogleraar Bestuurskunde,Wageningen Universiteit Prof. dr. C.F. (Caspar) van den Berg Hoogleraar Bestuurskunde, Rijksuniversiteit Groningen , Campus Fryslân Dr. E.M. (Martiene) Branderhorst Algemeen directeur, Gemeente Den Haag Prof. mr. dr. F.J. (Frank) van Ommeren Hoogleraar Staats- en bestuursrecht,Vrije Universiteit te Amsterdam H. (Huri) Sahin Accountmanager Zuid-Holland bij het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie Drs.P.J. (Peter)Verheij Wethouder, Gemeente Alblasserdam Drs. CJ.G.M. (Kees Jan) de Vet Dijkgraaf, Waterschap Brabantse Delta Dr. M.W.M. (Miranda) de Vries Burgemeester, Gemeente Etten - Leur Drs. P.J.M. (Peter) Wilms Tijdelijk raadslid, Economisch consultant publieke sector