13.a Aanbiedingsbrief Woudenberg_Landelijk Doe mee onderzoek energiebesparingsplicht (geanonimiseerd).pdf
Tekst van het document
hmnee
VA L LE | 8 VELUWERAND
nn
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) EL (geanonimiseerd) overnevela.nl EEM Datum 2 december 2024
Aan de
gemeenteraad
Postbus 3930
Woudenberg
van
eren Landelijk onderzoek naar de Energiebesparingsplicht
16
EA WOUDENBERG
Bijlagen 4
Geachte
gemeenteraad,
Graag biedt de rekenkamer
landelijke Vereniging op de
van
Rekenkamers
energiebesparingsplicht
onderzoek. De uitkomsten
provincies
en
de resultaten
Aan
en
op de
en
bijlagen de resultaten
(VvR}) heeft onderzoek laten
van
een
uitvoeren
naar
een
landelijk onderzoek. toezicht
zogeheten
handhaving
en
DoeMee-
dit DoeMee-onderzoek bieden inzicht in de manier waarop gemeenten,
van
op deze
plichten hebben georganiseerd
heeft
groot aantal gemeenten, provincies
een
en
en
omgevingsdiensten meegewerkt.
die
bij de Rekenkamer Vallei en Veluwerand aangesloten zijn, deden Barneveld, Bunschoten, Nijkerk, Scherpenzeel, Woudenberg en Zeewolde.
De
Algemene Rekenkamer heeft, parallel hieraan, onderzoek gedaan
en
uitvoering
van
dit beleid op
brief bevat de
naar
de
zes
Achtergrond
en
belang
2.
Uitkomsten
van
twee
rijksniveau.
energiebesparingsplicht landelijke onderzoeken (DoeMee-onderzoek en onderzoek van Algemene van
onderzoek
Vergelijking van zes gemeenten
van
naar
Rekenkamer Vallei
en
Veluwerand
die meededen
aan
het
van
de
onderzoek
Wat
Achtergrond
en
belang
van
onderzoek
zijn de energiebesparingsplicht
volksvertegenwoordiging?
en
naar
energiebesparingsplicht
informatieplicht energiebesparing;
Van
totstandkoming, bekostiging
rekenkamer)
1.
wat
gemeenten
volgende onderdelen:
1.
3.
De
hiervan zijn.
de negen gemeenten
Deze
aan
informatieplicht energiebesparing,
omgevingsdiensten toezicht en handhaving
het onderzoek
mee:
brief
via deze
u
en
wat is de rol
Om de uitkomsten van het onderzoek goed te kunnen duiden , is inzicht in de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing nodig. Deze plichten houden het volgende in: •
•
Energiebesparingsplicht: bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50. 000 kWh stroom of 25. 000 m3 aardgas gebruiken , zijn verplicht energiebesparende maatregelen te nemen. Het gaat hierbij
specifiek om investeringen die zij binnen vijf jaar kunnen terugverdienen. Informatieplicht energiebesparing: bedrijven en instellingen zijn verplicht eens in de vier jaar actief informatie te verstrekken aan hun omgevingsdienst over de energiebesparende maatregelen die zij hebben genomen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beheert het digitale loket waarmee
bedrijven dit aan hun omgevingsdienst laten weten.
Het is de omgevingsdienst die het toezicht op de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing uitvoert in opdracht van het bevoegd gezag. Waarom is dit een relevant onderzoek? Kort samengevat: wat je bespaart hoef je niet op te wekken en drukt niet op het stroomnet. Het besparen van
energie is heel belangrijk in het kader van de energietransitie.
De energiebesparingsplicht (in combinatie met de informatieplicht energiebesparing) is een bestaand instrument om bedrijven en instellingen hierin hun rol te laten nemen. Het effect van deze plicht is echter tot op heden beperkt. Dat komt doordat er decentraal (te) weinig prioriteit aan controle en handhaving gegeven
wordt. Het komt ook doordat de financiering door het rijk te weinig stabiel is en de regeling
complex is. Het onderzoek heeft op landelijk niveau bijgedragen aan het agenderen van dit onderwerp en daarbij de urgentie over te brengen dat er op dit moment onvoldoende – en onvoldoende structurele – middelen beschikbaar zijn om de controle op en handhaving van de energiebesparingsplicht goed in te vullen. 2.
Uitkomsten van twee landelijke onderzoeken
Hier volgen de resultaten van het landelijke DoeMee-onderzoek van de Vereniging van Rekenkamers en het onderzoek van de Algemene Rekenkamer. De twee rapporten zijn hier te downloaden: DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en Informatieplicht Energiebesparing en Energiebesparingsplicht , 2008-2023 | Rapport | Algemene Rekenkamer. Daarna , vanaf pagina 4 , beschrijven we de belangrijkste resultaten van de zes gemeenten uit het werkgebied van de Rekenkamer Vallei en Veluwerand die hebben meegedaan aan dit onderzoek. Resultaten en conclusies van het landelijke DoeMee-onderzoek van de VvR Resultaten over de rolneming van gemeenten Het overgrote deel van de gemeenten: •
heeft een opdracht aan omgevingsdienst geformuleerd; de omgevingsdienst voldoet hieraan.
•
stuurt op de taken bij de omgevingsdienst.
•
is minder tevreden over kwaliteit rapportages van de omgevingsdiensten.
•
organiseert zelf , los van de omgevingsdienst , geen toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. 2
Resultaten over de rolneming van de volksvertegenwoordiging •
De volksvertegenwoordiging krijgt , zo laat het onderzoek zien , weinig zicht op de bereikte energiebesparing. Zij vragen daar ook bijna niet om. Een kwart van de gemeenten (27%) geeft aan dat er wel eens vragen of opmerkingen vanuit de gemeenteraad zijn geweest.
Resultaten over de omgevingsdiensten: •
De omgevingsdiensten hebben geen inzicht in energieverbruikgegevens bij de te controleren bedrijven.
•
De omgevingsdiensten voeren controles soms gericht uit , soms als onderdeel van algemene controles.
•
Het aantal controles op de energiebesparingsplicht is afhankelijk van (aanvullende) decentrale en landelijke middelen.
•
Tussen 2019 en 2023 was er een intensivering van de controles en daarmee ook een stijging van het aantal geconstateerde overtredingen.
•
Het huidige tempo van controles van alle bedrijven is elke 2 à 5 jaar (36%) , 5 à 10 jaar (44%). Ruim de helft van de omgevingsdiensten geeft aan geen zicht te hebben op het
•
energiebesparingspotentieel van bedrijven. Dit is hoeveel energie bedrijven zouden kunnen besparen als zij aan de energiebesparingsplicht zouden voldoen. •
Daardoor kunnen de omgevingsdiensten dit inzicht ook niet aan de volksvertegenwoordiging bieden.
De conclusies van het DoeMee onderzoek •
Landelijke en provinciale middelen hebben intensivering van de controle en handhaving op de energiebesparingsplicht mogelijk gemaakt.
•
Door het tijdelijke karakter van de intensiveringen is er een gebrek aan continuïteit bij de omgevingsdiensten , dit uit zich bijvoorbeeld in het niet in kunnen zetten van vast personeel.
•
Er is bij gemeenten , provincies en omgevingsdiensten gebrekkig zicht op bedrijven en instellingen die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht en de plicht hier inlichtingen over te geven.
•
Er is gebrekkig zicht op zowel het energiebesparingspotentieel als de gerealiseerde energiebesparing.
•
De complexe regelgeving vereist gespecialiseerde toezichthouders bij omgevingsdiensten.
De uitkomsten van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer Ook de Algemene Rekenkamer heeft een onderzoek naar de energiebesparingsplicht gepubliceerd. Voor lokale rekenkamers zijn enkele zaken in dit rapport van de Algemene Rekenkamer bij uitstek interessant , omdat dit raakt aan het onderzoek dat zij uitvoerden naar het toezicht op en de handhaving van de plicht: •
Hoewel al vaak werd gesteld dat de energiebesparingsplicht niet werkte , is dat voor het eerst structureel in kaart gebracht. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei weet niet hoeveel energie wordt bespaard door de plicht , hoeveel bedrijven voldoen aan de plicht en hoeveel controles plaatsvinden.
•
De Algemene Rekenkamer beveelt het verantwoordelijke ministerie aan om scenario’s te ontwikkelen voor een verbeterde energiebesparingsplicht en daaruit een keuze te maken. Ook wordt aanbevolen om
afspraken te maken met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat , provincies en gemeenten
over een gewenste en
3.
realistisch toezicht.
Vergelijking van zes gemeenten van Rekenkamer Vallei en Veluwerand die meededen aan het onderzoek 3
Voor elke deelnemende gemeente is er een factsheet opgesteld. Ook is – op basis van alle factsheets – een benchmark opgesteld. De rekenkamer heeft vervolgens de zes gemeenten uit ons werkgebied vergeleken met elkaar en met de landelijke benchmark. Als bijlagen bij deze brief zijn de gemeentelijke factsheet , de benchmarks en de analyse van de rekenkamer toegevoegd. De rekenkamer trekt de volgende conclusies op basis van de vergelijking van de zes gemeenten met de landelijke benchmark: 1.
De resultaten van de zes gemeenten verschillen niet wezenlijk met de landelijke benchmark. Als bijvoorbeeld in de benchmark het merendeel van de gemeenten ‘ja’ geantwoord heeft op een vraag ,
2.
dan zien we dat bij onze zes gemeenten ook. Alle zes gemeenten zijn zich bewust van hun taak en hebben een opdracht voor de omgevingsdienst geformuleerd over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. Alle zes de gemeenten vinden dat de opdracht ook daadwerkelijk uitgevoerd wordt. De manier waarop de
opdracht is vastgelegd verschilt. De gemeenten Nijkerk , Scherpenzeel en Zeewolde hebben gekozen voor een
gemeenschappelijke regeling , de gemeenten Bunschoten en Woudenberg voor een
dienstverleningsovereenkomst en de gemeente Barneveld legt de opdracht vast in een jaarlijks uitvoeringsplan. De gemeenten sturen via voortgangsrapportages en/of overleg met de omgevingsdienst. 3.
Er zijn enkele verschillen tussen de zes gemeenten als het gaat om monitoringsinformatie. Gemeenten waarderen de monitoringsrapportages verschillend. De ene gemeente waardeert monitoringsrapportages positiever dan de andere gemeente. Daarnaast hebben niet alle gemeenten doelstellingen (kritieke prestatie indicatoren , KPI’s) afgesproken met de omgevingsdienst waarover de omgevingsdienst monitorings- en verantwoordingsinformatie moet leveren. De gemeenten Barneveld , Nijkerk en Woudenberg hebben wel KPI’s afgesproken; Bunschoten , Scherpenzeel en Zeewolde hebben die afspraken niet gemaakt.
4.
Vier van de zes gemeenten hebben met de omgevingsdienst afspraken over de monitorings- en verantwoordingsinformatie over de energiebesparingsplicht. De gemeenten Bunschoten en Woudenberg hebben deze afspraken niet gemaakt. Barneveld , Nijkerk , Woudenberg en Zeewolde zijn
(gedeeltelijk) tevreden over de geleverde informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht; Bunschoten en Scherpenzeel zijn hierover niet tevreden. Barneveld , Nijkerk en Zeewolde vinden dat de geleverde informatie voldoende inzicht geeft in de bereikte resultaten voor energiebesparing. Bunschoten en Scherpenzeel zijn daarover gedeeltelijk tevreden. Voor de gemeente Woudenberg is 2024 het eerste jaar dat de omgevingsdienst de uitvoering van
5.
toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht voor de gemeente doet. Vóór
2024 heeft de gemeente niet zelf dit toezicht uitgevoerd. De gemeente heeft aangegeven dat nog zal moeten blijken of de rapportages adequate informatie geven. De gemeenteraden hebben in de onderzochte periode weinig vragen gesteld over de uitvoering van toezicht op de energiebesparingsplicht en de bereikte resultaten.
De rekenkamer heeft besloten om geen aanbevelingen te doen , omdat de resultaten van dit onderzoek daartoe te weinig aanleiding geven voor de zes deelnemende gemeenten. Om deze reden hebben we ook geen
bestuurlijk wederhoor doorlopen , zoals bij onze eigen rekenkameronderzoeken normaal gesproken
gebruikelijk is. Tijdens het DoeMee-onderzoek heeft wel ambtelijk wederhoor plaatsgevonden bij de deelnemende gemeenten. De gemeenten hebben daarbij de gelegenheid gekregen om feitelijke onjuistheden in de individuele , gemeentelijke factsheets te laten corrigeren. 4
informatie
Meer
dit onderzoek
over
We
vermelden graag de
webpagina's
e
_DoeMee-onderzoek
van
waar
de Vereniging
de twee van
landelijke onderzoeken
Rekenkamers:
DoeMee
te downloaden
onderzoek
Energiebesparingsplicht Informatieplicht Energiebesparing Onderzoek van de Algemene Rekenkamer: Energiebesparingsplicht,
zijn:
2024
en
e
2008-2023
| Rapport | Algemene
Rekenkamer
Daarnaast 1.
voegen
de
we
volgende bijlagen
toe
aan
deze brief:
Een
vergelijking van de zes gemeenten uit ons werkgebied die hebben meegedaan: Barneveld, Bunschoten, Nijkerk, Scherpenzeel, Woudenberg en Zeewolde. De factsheet
van
de gemeente
Woudenberg.
De
landelijke benchmark van gemeenten.
De
landelijke benchmark van omgevingsdiensten.
Tot slot De
rekenkamer
hoopt
u
brief
met deze
en
bijlagen voldoende
te hebben
geïnformeerd
bevindingen uit dit onderzoek. Tot slot bedankt de rekenkamer de ambtenaren de omgevingsdiensten voor de medewerking aan het onderzoek.
Met
vriendelijke groet,
(geanonimiseerd) Dr.
Mark Pen
Voorzitter rekenkamer
c.c.
College van burgemeester
en
wethouders
van
de gemeente
Woudenberg
van
over
de
de gemeenten
en
van