12b_brief_particuliere_houtstook__mobilisation_for_the_environment_leeuwarden_a.pdf

Mob

Gemeente Woudenberg t.a.v. Gemeenteraad en College van B & W Postbus 16 3930 EA Woudenberg

Nijmegen, 15 maart 2021 Geachte heer, mevrouw , Gemeenten hebben een wettelijke taak op het gebied van volksgezondheid . De gemeenteraad kan invul ling geven aan deze taak door duidelijk regels te stellen . Een voorbeeld hiervan is het verbod op roken in of rond openbare gebieden in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV ). In deze brief pleiten wij ervoor dat uw gemeente deze regelgevende bevoegdheid inzet om de gezondheidseffecten van particu liere houtstook te beperken. Wij lichten in dit schrijven toe waarom dit noodzakelijk is en doen een voorstel voor verbetering. Negatieve gezondheidseffecten van houtstook door particulieren Volgens het Longfonds is houtrook ongezond voor iedereen .' Houtrook bestaat namelijk uit een gevaar lijke mix van chemische stoffen. Naast CO2 en water bevat houtrook voornamelijk fijnstof (PM10 en PM2,5), anorganische gassen zoals koolstofmonoxide en stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen, po lycyclische aromatische koolwaterstoffen en organische zuren . Deze stoffen kunnen leiden tot ernstige gezondheidsklachten en in het ergste geval tot vroegtijdig overlijden. Een eerste, voorlopige inschatting is dat het stoken van hout leidt tot 900 à 2700 voortijdige sterfgevallen in Nederland.3 De voorbeelden van negatieve gezondheidseffecten door houtrook zijn talrijk.

Het Longfonds geeft aan dat zo'n 750.000 mensen met een longziekte in Nederland regelmatig benauwd zijn door houtstook.4 Daarnaast wordt de kans op het ontwikkelen van kanker 12 keer groter geschat bij houtrook dan bij een vergelijkbare hoeveelheid tabaksrooks Ook veroorzaakt houtstook gezondheidsproblemen bij kin deren en zuigelingen, zoals infecties aan de luchtwegen, ernstige aanvallen van astma en oorontste king. Op zeer korte termijn kunnen eveneens gezondheidsklachten ontstaan. Een studie met vrijwil ligers die in experimenten enkele uren zijn blootgesteld aan houtrook, toont aan dat dit direct kan lei den tot gezondheidsschade.7 Kortstondige blootstelling kan zelfs cardiovasculaire aandoeningen uitlok ken . 1 https://www.longfonds.nl/nieuws/houtrook-is-ongezond. 2 Gevolgen van houtstook voor het binnenmilieu: een verkenning van de literatuur, RIVM (2018), blz. 15. 3 De keerzijde van houtstook in open haarden en kachels, Lars Hein professor Ecosystem Services and Environmen tal Change WUR (2018), blz . 41. 4 https://www.longfonds.nl/nieuws/houtrook-is-ongezond. 5 Wood smoke vs. cigarette smoke, Families for Clean Air. 6 Health effects ofsecondhand smoke, Centers for Disease Control and Prevention.

Overlast door houtrook : onderzoek naar het meten van fijn stof als hulpmiddel bij het beoordelen van klachten over houtstook, GGD Groningen in samenwerking met GGD Drenthe en Fryslan (2015). 8 The harmful effects ofwood smoke and the growth of recreational wood burning, Environment & Health Inc. (2018 ), blz. 26. MOB,info@mobilisation.nl; Waldeck Pyrmontsingel18,6521 email: website: BC Nijmegen

Huidige problemen omtrent regelgeving en handhaving Dat particuliere houtstook schadelijk is voor de volksgezondheid is dus een voldongen feit. Daaruit volgt dat er een grote gezondheidswinst te behalen is met effectieve maatregelen omtrent particuliere houtstook. Dit wordt des te meer onderstreept door de nieuwe emissiecijfers van het RIVM /Emissieregistratie en het CBS. Door de toevoeging van condenseerbaar fijnstof in de berekenin gen stijgt het aandeel PM2.5 uit houtstook van ongeveer 10 naar 23 procent in de landelijke uitstoot 10 Deze nieuwe cijfers tonen aan dat de uitstoot uit houtkachels in huizen veel groter is dan tot nu toe ge dacht.11 Momenteel is echter onvoldoende sprake van effectieve regels om deze uitstoot aan banden te leggen. Ter illustratie: de fijnstof uitstoot van het verkeer en industrie is tussen 1990 en 2019 gedaald, terwijl het aandeel van de uitstoot door consumenten (voornamelijk houtstookemissies) ruim tweemaal zo groot is geworden. Als verklaring voor dit verschil wordt onder andere het ontbreken van beleid ten aanzien van houtstook aangedragen, terwijl milieuwetgeving wel tot een daling heeft kunnen leiden voor wat betreft het verkeer en industrie.12 Ook blijkt uit de praktijk dat handhaving door gemeenten problematisch is.

Vanwege het ontbreken van concrete wettelijke normen omtrent particuliere houtstook, zijn gehinderden wat betreft hun bescher ming aangewezen op een restbepaling uit het Bouw besluit.Art. 7.22 van het Bouwbesluit 2012 bepaalt dat het verboden is in een bouwwerk of op een open erf handelingen te verrichten waardoor op voor de omgeving hinderlijke of schadelijke wijze rook, roet, walm of stof wordt verspreid. De gemeente kan op basis van dit artikel handhavend optreden tegen rookoverlast. Echter wijst de praktijk en rechtspraak uit dat in de afwezigheid van een helder toetsingskader art. 7.22 Bouwbesluit onvoldoende houvast biedt met betrekking tot de vraag wanneer sprake is van overmatige hinder.13 Dit heeft tot gevolg dat verzoeken om handhavend op te treden tegen emissies van houtka chels vrijwel altijd worden afgewezen, ook in gevallen waarin overmatige hinder niet is uit te sluiten.14 Dit leidt tot de ongewenste situatie dat overlast ongestoord voort kan duren met alle negatieve gevol gen van dien. Schone Lucht Akkoord Dat aanvullende regelgeving en beleid nodig is, wordt ook erkend in het Schone Lucht Akkoord (SLA) dat op 13 januari 2020 is gesloten tussen Rijk, provincies en gemeenten. Middels het akkoord wordt beoogd om de overlast en gezondheidsschade door houtrook te beperken.

Echter kan ruim een jaar na het bestaan van het SLA geconcludeerd worden dat we nog mijlenver verwijderd zijn van dit doel. 15 In plaats van een afname neemt het aantal houtkachels en open haarden in Nederland vermoedelijk zelfs toe.16 De vrijblijvende voornemens uit het SLA bieden niet het effectieve kader om de gezondheidseffec ten te minimaliseren. Daarnaast merken wij op dat u als gemeente zich zelfs niet bij het SLA heeft aan gesloten. Ook daarom is het des te meer tijd voor de inzet van sterkere instrumenten .

9 Eindrapport Luchtkwaliteit, IBO (2019), blz. 11. 10 Condenseerbaar fijnstof uit houtkachels (2021), http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/condensable.aspx 11 De uitstoot van fijnstofuit houtkachels in huizen is veel groter dan gedacht, Trouw , 16 februari 2021; Houtkachels grootste bron van fijnstofuitstoot, Zorgkrant, 20 februari 2021. 12 Condenseerbaar fijnstof uit houtkachels (2021), http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/condensable.aspx. 13 Zie bijvoorbeeld de volgende uitspraken: ECLI: NL :RVS:2020: 3005 ( 16 december 2020); ECLI: NL:RVS :20 18: 2917 (5 september 2019); ECLI:NL :RVS:2018 : 3295 ( 10 oktober 2018); ECLI:NL:RVS:2016 : 2226 ( 17 augustus 2016). 14 Gezondheids- en hindereffecten door houtkachels van particulieren, STAB Kennisdocument (2019 ), blz . 33. 15 Bij aanpak luchtvervuiling blijven houtkachels en open haarden vooralsnog buiten schot, Volkskrant, 4 februari 2021. 16 Schadelijke houtkachel nog niet op z'n retour ondanks Schone LuchtAkkoord,Trouw , 13 januari 2021; Eindrap port Luchtkwaliteit,IBO ( 2019 ), blz. 16.

Houtrookvrije gemeente Als gemeente hoeft u niet te wachten op landelijke regelgeving, maar kunt u zelf overgaan tot actie . De meest effectieve manier om gezondheidsschade te voorkomen is om particuliere houtstook geheel aan banden te leggen. Daarom pleiten wij primair voor een houtrookvrije gemeente, waarin de inwoners niet langer worden blootgesteld aan de schadelijke gevolgen van houtstook . Het SLA voorziet al in het experimenteren met houtrookvrije wijken en een voortzetting hiervan bij positieve uitkomsten . Wij stellen voor de houtrookvrije zones niet te beperken tot een wijk, maar door te trekken naar het woon gebied van de gehele gemeente. Dit zou gerealiseerd kunnen worden middels aanwijzingen en regels in het bestemmingsplan of straks in het omgevingsplan. In dit kader kan een voorbeeld worden genomen aan de wijze waarop gebieden onder meer via het bestemmingsplan stapsgewijs gasloos worden. Deze trajecten bieden tevens een uitgelezen kans om aansluiting bij te vinden . Regulering van het gebruik in de APV Wij benadrukken nogmaals dat de meeste gezondheidswinst te behalen valt door particuliere hout stook te beëindigen Zolang hiervan echter nog geen sprake is, moet er ten minste sprake zijn van een inperking op het gebruik van houtkachels en open haarden . Op basis van art.

149 Gemeentewet be schikt de gemeenteraad over een autonome bevoegdheid regels te stellen inzake de huishouding van de gemeente. Dit betekent dat u onder meer het gebruik van houtkachels en open haarden nader kunt re guleren.17 Wij verzoeken u deze bevoegdheid in te zetten uit het oogpunt van de gezondheid van uw inwoners. Wij stellen de volgende twee regels voor: aenkel . Het tussen beperken van de gebruiksduur van houtkachels en open haarden naar maximaal 4 uur per dag en 08.00 uur tot 22.00 uur. Toelichting Naleving van deze regel zal zorgen voor een forse afname van rookoverlast. Daarnaast zal de handha ving ook baat hebben bij deze regel. In plaats van dat gewerkt moet worden met een ingewikkelde en subjectieve term als 'hinder of schade', kan nu simpelweg worden nagegaan of de gebruiksduur wordt overschreden en /of er enkel gedurende het tijdsblok gestookt wordt. Ook versterkt dit gehinderden in hun positie om een overtreding te onderbouwen : zij hoeven zich niet meer te wenden tot dure experts voor metingen van fijnstof of geur, maar kunnen al een begin van bewijs leveren door eigen registraties van het stookgedrag . Voor de inhoud van de regel kan verdere steun gevonden worden in de stookwijzer. Deze wijzer advi seert 'zeker niet langer dan 4 uur per dag' te stoken.18 Ons voorstel is dit advies om te zetten in een dwingend gebruiksvoorschrift.

Daarnaast zou houtstook enkel in de periode van 08.00 uur tot 22.00 uur toegestaan moeten zijn omdat met name gedurende de nacht vaak geen goede verdunning naar de atmosfeer plaats vindt. Een instabiele atmosfeer, zoals overdag vaak het geval is, bevat veel turbulentie waardoor rook zich snel verspreidt. De turbulentie wordt hier veroorzaakt door opwarming van de aarde onder invloed van flinke zon - instraling. De warmte stijgt op en veroorzaakt een soort kookbellen effect: convectie. Een zonnige zomerdag is een typisch voorbeeld hiervan. Een stabiele atmosfeer ont staat 's nachts met weinig wind en een flinke uitstraling (bij weinig bewolking). Hierdoor koelt het on derste laagje van de atmosfeer af, er ontstaat een (grond ) inversie, die turbulentie onderdrukt met als gevolg weinig of nauwelijks verdunning. b. Een verbod op houtstook indien code rood van de stookwijzer is afgegeven voor het betreffende postco degebied. Toelichting De stookwijzer geeft op postcodegebied een stookadvies afgestemd op actuele en lokale waarnemingen en condities. De stookwijzer kan drie verschillende codes afgeven : groen, oranje en rood. Indien er sprake is van code rood luidt het advies om niet te stoken . Deze code wordt bijvoorbeeld afgegeven in een situatie waarin er te weinig wind staat waardoor de rook blijft hangen en omwonenden veel last ervaren.

Op de webpagina van de stookwijzer kunnen gebruikers hun adres invullen en krijgen ze di rect te zien welke code voor hun locatie geldend is.19 17 https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/lucht/regels houtstook-vanuit-woningen. 18 https://www.stookwijzer.nu. 19 https://www.stookwijzer.nu.

Ons voorstel is om in het geval van code rood het vrijblijvende advies om niet te stoken om te zetten in een verbod. Met een dergelijke maatregel wordt voorkomen dat onder de meest schadelijke omstandig heden wordt gestookt. Daarnaast maakt dit verbod ook het handhavend optreden van de gemeente ge makkelijker. Tijdens een geldende code rood is elke vorm van houtstookverboden en kan ambtshalve of bij een klacht direct worden ingegrepen. Tot slot Middels deze brief hebben wij een onderbouwd voorstel gedaan ter verbetering van de regelgeving om trent particuliere houtstook in uw gemeente. Gezien de wetenschappelijke consensus omtrent de scha de van houtstook is een effectief en bestuurlijk kader noodzakelijk. Wij komen graag nadere toelichting geven omtrent dit voorstel en zien uw reactie tegemoet. Hoogachtend,

Drs. Johan G. Vollenbroek Voorzitter van MOB