08.a RIB Plan Utrecht_def.pdf

Raadsinformatiebrief

Bestuursovereenkomst Plan Utrecht Verzonden aan: Gemeenteraad Postregistratienr.: Z.341010/D.254147

Afzender: College van B&W Datum: 31 mei 2023

Alle gemeenten in Nederland staan voor een grote en groeiende opgave met betrekking tot de opvang van asielzoekers, vluchtelingen en de huisvesting van statushouders. Ook in de provincie Utrecht is deze opgave ongekend fors. Om deze opgaven het hoofd te bieden willen de 26 Utrechtse gemeenten en de provincie in gezamenlijkheid optrekken. Om dit goed te kunnen doen is het nodig om afspraken te maken met de Rijksoverheid in de vorm van een bestuursovereenkomst. Utrecht heeft, net als elke andere provincie, een Provinciale Regietafel Migratie & Integratie (PRT), welke zich inzet om de grote opgaven in de asielketen in samenwerking op te pakken. In lijn met de tot nog toe gevolgde aanpak in Utrecht, wil de PRT Utrecht met het toewerken naar een nieuwe bestuursovereenkomst bewust een stap vooruitzetten. De PRT heeft de afgelopen jaren verschillende keren een appel gedaan op de Rijksoverheid door het uitbrengen van een drietal ‘boden’: het Versneld Bod (november 2021), het Gezamenlijk Bod (februari 2022) en Bod 3.0 (november 2022). In ieder bod zijn de specifieke voorwaarden (bijvoorbeeld regelgeving of financiële ondersteuning) aangegeven die noodzakelijk zijn voor gemeenten om opvang- en huisvestingsprojecten mogelijk te maken. Helaas hebben de verschillende boden tot op heden nog niet de gewenste structurele samenwerking met het Rijk bewerkstelligd.

Doel is om deze samenwerking nu wel tot stand te brengen en wel voor alle Utrechtse gemeenten tegelijk. De PRT heeft in het concept-Plan Utrecht, dat dient als input voor de te sluiten bestuursovereenkomst, het proces en de aanpak, beschreven waarin de gecombineerde PRT-opgaven gezamenlijk ten uitvoer worden gebracht. Voorwaardelijk voor een goede en tijdige uitvoering van dit plan is de nog te sluiten bestuursovereenkomst met het Rijk, gebaseerd op gezamenlijke en wederkerige afspraken over financiën, toerusting en regelgeving. Deze bestuursovereenkomst helpt om toe te werken naar een duurzame asielopvang met voldoende opvangplekken en woonruimte voor statushouders in de provincie Utrecht. De gezamenlijke afspraken die de tien Groningse gemeenten recent met het Rijk hebben gemaakt over de opvang- en huisvestingsplannen voor de komende twee jaar, zijn voor de PRT Utrecht een goed voorbeeld.

Overwegingen en bestuurlijke besluitvorming Tijdens de PRT-vergadering van 10 mei jl. hebben de bestuurlijke vertegenwoordigers van de 26 gemeenten en de provincie opmerkingen gemaakt en aanvullingen gegeven op het concept-Plan Utrecht, dat daarmee nog in bewerking is, en hebben zij zich gecommitteerd aan de hoofdlijnen van het concept-Plan Utrecht en de inzet voor de te sluiten bestuursovereenkomst. Daarmee nemen we provinciebreed de door het Rijk aangegeven aantal te realiseren reguliere opvangplekken van 4.793 (inclusief reeds bestaande) per 1 januari 2024 als uitgangspunt. Elke gemeente zal in onderlinge afstemming en solidariteit daarin een aandeel nemen en daarmee een bijdrage leveren aan de realisatie van de totale opgave binnen de provincie Utrecht. Daarnaast willen we ons binnen de provincie maximaal inspannen om gezamenlijk een proportionele en evenredige bijdrage te leveren aan de totale gevraagde hoeveelheid Crisis Nood Opvang-opgave (CNO) ter ontlasting van de druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel. Wij gaan ervan uit dat deze CNO-plekken nog voor tenminste een jaar (tot 1 juli 2024) nodig zullen zijn. Voor deze tijdelijke CNO-plekken wordt in het bijzonder een beroep gedaan op gemeenten zonder (concrete plannen voor) een vorm van reguliere opvang.

Op deze wijze geven wij binnen de provincie Utrecht invulling aan de opgave die de Rijksoverheid voor onze regio heeft berekend. Daarnaast willen we door middel van het Plan Utrecht meer gezamenlijk gaan werken aan de wettelijke opvangverplichting voor statushouders, zoals die op elke gemeente afzonderlijk rust. Dit geldt ook voor de (vooralsnog) per veiligheidsregio gevraagde opvang voor vluchtelingen en ontheemden uit Oekraïne. In het Plan Utrecht stellen wij voor de totale opgave te organiseren langs de lijnen van de zogenaamde Utrechtse aanpak. Deze aanpak berust op de volgende pijlers:    

Maat en schaal van de opvang past bij draagkracht We zetten in op gemengde woonvormen voor diverse doelgroepen De opvang wordt ingebed in de noodzakelijke maatschappelijke functies We stimuleren regionale doorstroming in de asielketen en intergemeentelijke samenwerking.

In de bijlage is de Utrechtse aanpak nader toegelicht. Dit doen we vanuit de overtuiging dat (inter)gemeentelijke samenwerking zorgt voor een positieve wisselwerking tussen draagkracht en (maatschappelijk) draagvlak. Hiermee zetten de Utrechtse gemeenten en de provincie een stap naar voren. We doen dit vanuit de volgende overwegingen: 

Door ons op dit moment gezamenlijk te committeren aan de verschillende opvang en huisvestingsopgaven behouden wij regionaal – vooruitlopend op de aanstaande Spreidingswet – zelf de regie op de uitwerking, procedures en verdelingssystematiek van deze opgaven. Het geeft meer ruimte en vrijheid om in enige mate, op eigen condities, vorm te geven aan de doorontwikkeling van de asielketen in de provincie. Het is momenteel nog mogelijk om zelf aan de knoppen te zitten en voort te bouwen op de in de provincie reeds aanwezige initiatieven. Dit maakt het mogelijk om de Utrechtse aanpak, die wij tot op heden hebben ontwikkeld, nader uit te werken en toe te passen. Hierin staat het gezamenlijk optrekken met inachtneming van de kansen en mogelijkheden per gemeente centraal.



Binnen het scenario van ‘doen alsof er al een of andere vorm van wettelijke verplichting geldt’ kan het allereerst onszelf, maar mogelijk ook de besluitvorming in Den Haag rondom wetgeving en uitvoeringsbesluiten helpen om ervaring op te doen in de praktijk.



Wij verwachten dat er met het sluiten van een bestuursovereenkomst met het Rijk extra Rijksmiddelen beschikbaar zullen komen die ons verder zullen helpen in deze opgaven. Als gemeenten kunnen wij hier baat bij hebben. Een Bestuursovereenkomst met het Rijk maakt het mogelijk om afspraken te maken die tegemoetkomen aan de specifieke behoeften binnen de provincie Utrecht. Daarnaast kunnen we door deze opgaven gezamenlijk aan te gaan met meer bestuurskracht afspraken maken met het Rijk over oplossingen, zoals regionale tussenvoorzieningen en/of het gezamenlijk inregelen en oppakken van zaken zoals onderwijs en zorg.



Provincie Utrecht heeft de maat, schaal en korte lijnen, die het mogelijk maken een stap vooruit te zetten. Daarnaast heeft Utrecht een bestuurlijke governance-structuur om dit te realiseren met de PRT en de Kopgroep PRT. Ook vindt er nauwe bestuurlijke samenwerking plaats tussen de Veiligheidsregio Utrecht en de PRT, en ambtelijk tussen VRU AsielSupport en het PRT

Kansenmakersteam. In de uitvoering ondersteunt en faciliteert het Kansenmakersteam de (samenwerking tussen) gemeenten, en vervult het een trekkersrol bij het samenbrengen van gemeentelijke plannen en initiatieven. Ook in de uitwerking zal het PRT Kansenmakersteam gemeenten blijven ondersteunen en de voortgang coördineren en monitoren. 

Het maken en uitvoering geven aan de bestuursovereenkomst geeft rust, duidelijkheid en focus in de ambtelijke en bestuurlijke inspanningen en helpt in de communicatie naar buiten, ook naar de eigen inwoners. Het verhoogt de draagkracht en het draagvlak.

Vervolg De voorzitter van de PRT, commissaris Hans Oosters, en voorzitter van de Veiligheidsregio, burgemeester Sharon Dijksma, zijn zeer recent in gesprek gegaan met Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, Eric van der Burg, over de mogelijkheden om te komen tot een bestuursakkoord. Verwacht wordt dat op korte termijn de concept bestuursovereenkomst samen met het dan afgeronde Plan Utrecht wordt aangeboden aan de gemeenten en de provincie ter besluitvorming. Er wordt naar gestreefd het bestuursakkoord voor het zomerreces te sluiten. Specifiek voor de gemeente Woudenberg De vluchtelingenproblematiek in Nederland is groot. Gemeenten moeten steeds meer mensen gaan opvangen, een plaats geven om te wonen en begeleiden bij de integratie in Nederland. In de gemeente Woudenberg vangen wij op dit moment circa 200 Oekraïense ontheemden op en hebben wij sinds kort een opvanglocatie waar minderjarige statushouders opgevangen worden door Stichting Nidos. Er wordt aan ons als gemeente gevraagd om – al dan niet voor beperkte duur - ruimte te creëren voor asielzoekers. We moeten nadenken wat wij, Gemeente Woudenberg, met deze vraag kunnen doen. Asiel en Oekraïne zijn twee grote opgaven die naast elkaar bestaan en elkaar niet beïnvloeden. De kennis, ervaring en expertise rondom de opvang van Oekraïense vluchtelingen is in huis maar op migratie en integratie is onze expertise beperkter.

Als kleine gemeente lopen we tegen bepaalde beperkingen en uitdagingen aan. Juist ook als het gaat over capaciteit binnen onze organisatie. Woudenberg loopt voor op de taakstelling tot het huisvesten van statushouders. Omdat dit de doorstroming uit de overvolle azc’s bevordert, pleiten wij ervoor om de huisvesting van statushouders niet buiten, maar binnen de asielketen te brengen. De verantwoordelijkheden en werkzaamheden in de asielketen moeten per gemeente in kaart worden gebracht. Wanneer een gemeente meer doet dan haar taakstelling dan moet dit mee worden genomen als asielopvang. Een gemeente levert daarmee een belangrijke bijdrage in de asielketen en kan daarmee ook niet meer gezien worden als een zogenaamde weigergemeente. Intern denken wij op dit moment na over een nood/reservescenario wanneer de opvang in Ter Apel mogelijk aankomende zomer vastloopt. De opties moeten paraat staan. Tegelijkertijd moeten wij er, gelet op onze ervaring in 2022, rekening mee houden dat de eisen die worden gesteld aan een eventuele noodopvang betekenen dat Woudenberg geen passend aanbod kan doen. Ook kijken wij, in het kader van het Plan Utrecht, opnieuw naar de mogelijkheden die Woudenberg heeft voor een permanente vorm van opvang van asielzoekers. Uiteraard wordt u hiervan op de hoogte gehouden.

Samenwerking met regio gemeenten is van belang, maar ook de Veiligheidsregio en het Rijk hebben hierin een belangrijke rol. Met het oog hierop en op de noodzakelijke samenwerking van de 26 Utrechtse gemeenten, onderschrijft het college de noodzaak om gezamenlijke afspraken te maken met de Rijksoverheid in de vorm van een bestuursovereenkomst. Bijlage - Bijlage 1: PRT Utrecht – De Utrechtse Aanpak en Randvoorwaarden