06 Projectplan loopgraaf Grebbelinie (geanonimiseerd).pdf

Projectplan

EL

Renovatie

Loopgraaf

Stichting Grebbelinie ín het vizier

Brinkkanterweg 23A, 3931 PJ Woudenberg

en (geanonimiseerd) 7

(geanonimiseerd)

W:

www.grebbelinieinhetvizier.nl

Mei 2024

Inleiding Eind augustus 1939 werd de algehele mobilisatie afgekondigd. Van de 280.000 manschappen die zich moesten melden, werden 50.000 militairen naar de Grebbelinie gestuurd. Een deel

daarvan, zo’n 2500

man, komt

bij Woudenberg en Scherpenzeel terecht. Ze moeten daar druk met de schop aan de gang bij het graven van loopgraven en het bouwen en verstevigen van stellingen.

Maandenlang zijn ze daarmee bezig geweest,

10

dagen lang loopgraven tussen Woudenberg en Scherpenzeel fel « weerstand geboden. Er wordt stand gehouden, maar op de Grebbeberg is de Duitse overmacht te groot en breken de Duitsers door. Nederland capituleert. “mei

1940 de Duitsers

tot vrijdag

ons

land binnenvallen. Vier

is in de

4

E

Vijf jaar lang leven we dan in een bezet land tot op 5 mei 1945 de Duitsers

capituleren. Het normale leven keert geleidelijk aan terug. Ook in Woudenberg en Scherpenzeel.

Veel uit die

oorlogstijd is inmiddels verloren gegaan. Herinneringen dreigen te vervagen. in 2005 een om de geschiedenis levend te houden Stichting museum ingericht en op de liniedijk een replica-loopgraaf aangelegd onder het motto “opdat wij niet vergeten”. Jaarlijks ontvangen we een groot aantal groepen 8 van basisscholen uit de directe omgeving en uit de verre omtrek. In 2023 bijvoorbeeld mochten we ruim 800 leerlingen laten beleven hoe het is om in een loopgraaf te staan. die loopgraaf, ondanks regelmatig onderhoud, de tand des Maar helaas kan nu anno 2024 tijds niet meer weerstaan. Schoolklassen kunnen we er niet meer doorheen laten lopen. Een tastbare herinnering aan een belangrijk stuk geschiedenis dreigt verloren te gaan. Grebbelinie in het vizier heeft

-

-

—

-

Stichting heeft daarom een renovatieplan voor de loopgraaf opgesteld, nog steeds gemotiveerd door de woorden “opdat wij niet vergeten”. We willen dat onze bezoekers ook in de toekomst bij deze tastbare herinnering kunnen beleven wat zich hier in de meidagen 1940 heeft afgespeeld. De

Een

plan van aanpak

met een financiële

onderbouwing vindt u verderop in dit projectplan. Het zal u niet verbazen dat wij voor de realisatie van de plannen uw hulp hard nodig hebben.

(geanonimiseerd) Voorzitter Stichting Grebbelinie in het vizier

1.

Een stukje geschiedenis

Twintig jaar geleden, in 2004, vroeg een drietal mannen zich af hoe men aandacht kon geven aan 60 jaar bevrijding van Nederland. Toen kreeg men een idee. Een grote expositie, dat was

het! Men had al ervaring met het maken van kleine expositie op de deel van Hoeve De Beek aan de Brinkkanterweg in Woudenberg. Voor een grote expositie verhuisde men naar de

hooizolder van de boerderij. Om dit alles in goede banen te leiden, werd in januari 2005 de stichting Grebbelinie in het vizier opgericht, met als motto: “Opdat wij niet vergeten”. De toenmalige burgemeester van Scherpenzeel, mevrouw H. Colijn-de Raat, werd voorzitter en diverse nieuwe vrijwilligers sloten zich aan om mee te helpen bij de inrichting van de

tentoonstelling. Het werd een succes. Heel veel bezoekers kwamen kijken en de belangstelling bleef, ook lang nadat de feestelijkheden voorbij waren. De Grebbelinie en wat daar tijdens de Tweede Wereldoorlog was gebeurd bleek onbekend te zijn bij veel mensen Men besloot de tentoonstelling permanent te veranderen in een museum. Langzaam breidde de collectie zich uit. Maar men wilde meer: een échte loopgraaf, zoals die er in 1939 ook lag. Een replica, tot in het kleinste details nagebouwd. Eerst nog klein, maar in 2012 uitgebreid tot een zigzag loopgraaf van 80 meter. Onderweg door de loopgraaf waren schietgaten, een scherfvrije ruimte, een mitrailleursnest en een PAG-kazemat (foto re. ). (PAG = Pantser Afweer Geschut, om een tank uit te schakelen). Dit allemaal in de echte Grebbelinie, op een steenworp afstand van de boerderij met het museum.

In 2012 blijkt de ruimte te klein te worden. Men verhuisde naar een schuur van de boerderij. Deze schuur kon men in 2016 kopen en daarmee heeft de Stichting Grebbelinie in het vizier sindsdien een eigen ruimte.

3

Er kon een educatieve ruimte worden ingericht want sinds 2005 komen er jaarlijks veel leerlingen uit groep 7 en 8 om meer te weten te komen over de Grebbelinie en de Tweede Wereldoorlog. Zij krijgen een educatieve film te zien, maken opdrachten in het museum en gaan

daarna de loopgraaf verkennen.

Inmiddels komen er jaarlijks veel bezoekers, niet alleen voor het museum en de loopgraaf maar ook voor de avondwandelingen en de excursies. Alles wordt door een grote groep vrijwilligers gedaan. Daarmee heeft Grebbelinie in het vizier een grote culturele waarde die verder gaat dan het tot leven brengen van een stuk historie: “Opdat wij niet vergeten”.

De loopgraaf is nu, na al die jaren, hard aan renovatie toe. Dat is ingrijpend voor de stichting, vooral financieel. Daarom doet de stichting een beroep op u. U kunt er mede voor zorgen dat deze enthousiaste club mensen met een belangrijke missie blijft bestaan. Dankzij uw steun kan de loopgraaf weer tientallen jaren mee.

4

2.

Impressie

de aanvrager

van

Stichting Grebbelinie în het vizier bestaat uit vijf bestuursleden, bestaande uit mensen uit het bedrijfsleven. We stellen ze graag aan u voor: Het bestuur

de

van

(geanonimiseerd)

voorzitter

penningmeester;

secretaris

coörd.

(geanonimiseerd)

Gepensioneerd

Kerngroep Loopgraaf (kartrekker van

Herman

van

Peter

Zanten van

Toor

de

kerngroep)

—

docent MBO

Kerngroep

gepensioneerd

Financiën aannemer.

|

Kerngroep Website/ {social media

gepensioneerd bouwkundig ingenieur

—

—

coördinator

onderhoudsgroep.

Gert Jan Hoolwerf —lid

onderhoudsgroep.

Buitenhuis —lid

onderhoudsgroep.

Harry

PR

(geanonimiseerd)

Zorgboer, schrijver en gepensioneerd onderwijzer

Jan Morren,

vrijwill.

Het bestuur heeft als ondersteuning

voor

het

project twee zgn. aanjagers: de heren (geanonimiseerd)

(geanonimiseerd) De twee

aanjagers hebben uit de groep vrijwilligers drie kerngroepen samengesteld: Kerngroep Loopgraaf, Kerngroep Financiën, Kerngroep Website/social media. Het geheel wordt ondersteund door een kundige ict-man en webmaster.

‚De

nee

mh

eelde

Kerngroep Loopgraaf bestaat uit vijf leden. Zij analyseren het verval van de loopgraaf, bedenken Oplossingen en maken een plan van aanpak. De leden van de kerngroep beschikken over de nodige kennis en kunde om genoemde zaken voortvarend aan te pakken.

3.

Plan van aanpak

Het Plan van aanpak bestaat uit twee delen: 1. Tijdelijk herstel van een gedeelte van de bestaande

loopgraaf. 2. Vernieuwen van een gedeelte van de loopgraaf.

1. Tijdelijk herstel Een deel van de loopgraaf is provisorisch hersteld zodat het nog één jaar mee kan. Dit is inmiddels klaar. Het seizoen is op 2 april gestart. Zo kunnen wij nog scholieren en andere belangstellenden ontvangen in afwachting van de renovatie.

2. Vernieuwen

Afmetingen nieuw Een gedeelte reconstrueren, rest dichtgooien: Van deel A t/m E hout verwijderen, licht aanvullen (0,5 meter o. d. ) maar de contouren duidelijk intakt houden, zoals bijv . de restanten van oude loopgraven op de Asschatterkeerkade, Den Treek, en bij Ieper.

(Hierbij zij wellicht ten overvloede opgemerkt dat deel G t/m J historische waarde heeft i. v. m. de originele plaats van de pag-kazemat. ) Materiaalkeuze Het is geen optie meer om de reconstructie exact conform de originele toestand 1939 na te bouwen. In die tijd was de loopgraaf immers niet voor de langere termijn bedoeld. Nu moet

gekozen worden voor duurzaam en toekomstbestendig materiaal: Kunststof wanden van duurzame composiet planken, zoals bij Fort Buursteeg bij kazemat S134). Wij hopen dat de loopgraaf dan weer tientallen jaren mee kan.

6

Constructie Om de druk op te vangen achter de wanden deze solide verankeren. Ontwatering d. m. v. drainagepijp. Afwatering in ’t Valleikanaal.

Op

van vloer de loopgraaf gestabiliseerd zand aanbrengen waar houten vlonders op gelegd worden.

Bestaande aarden dekking van de schuilruimten verwijderen en opnieuw met waterdichte folie afdekken en aanaarden.

Twee ruimtes: li. piketruimte; re. PAG-opstelling.

7

De reeds ondernomen stappen Begin februari 2024 heeft een oriënterend gesprek plaatsgevonden met een ambtenaar van de gemeente Woudenberg (Omgevingswet). Het doel hiervan was om aan de weet te komen waarmee we rekening moeten houden gelet op de per 1 januari 2024 ingevoerde Omgevingswet. Gelet op het feit dat de loopgraaf een replica is en zelf als zodanig geen Rijksmonument zou het verstandig zijn om allereerst contact op te nemen met de verantwoordelijke beheerder van de natuur in de Grebbelinie, Staatsbosbeheer.

Medio maart heeft een afvaardiging van Staatsbosbeheer onze loopgraaf bezocht en vastgesteld dat die nodig aan renovatie toe is. Bovendien is ons toegezegd dat we bij de herstelplannen het nodige advies van Staatsbosbeheer mogen verwachten. Staatsbosbeheer heeft in het verleden al een adviserende rol gespeeld bij aanleg van een loopgraaf bij Fort aan de Buursteeg in Renswoude op een wijze en met materialen die ons ook voor ogen staan.

Staatsbosbeheer zegt schriftelijke bevestiging toe, waarin opgenomen dat zij achter onze plannen tot renovatie staan en geen bezwaar zien deze uit te voeren op de wijze zoals die ons voor ogen

staan.

Van ons uit zijn daarop direct de nodige stappen ondernomen tot overleg met een bedrijf dat ook in het verleden ons van dienst is geweest bij de aanleg van een deel van de loopgraaf. Het bedrijf heeft een begroting opgesteld waarin opgenomen de kosten voor het

benodigde materiaal en het arbeidsloon. Bij het Omgevingsloket van de gemeente Woudenberg wordt melding gedaan van de

renovatiewerkzaamheden. Ondertussen is er op het terrein van de kerngroep Website/social media ook al een grote stap gezet: de website is geheel vernieuwd. Kijkt u maar eens op: https://grebbelinieinhetvizier. nl/ De volgende stap is de inzet van de social media. Die stap hopen wij dit jaar ook te doen. Duurzaam Toen de loopgraaf voor het eerst werd gemaakt, in 2005, werd er grenenhout gebruikt. Dat hield het acht jaar vol en moest in 2013 vervangen worden door larixhout. Dat heeft het tien jaar vol gehouden en is nu aan vervanging toe. Om een duurzamere oplossing te vinden gaan we nu kunststof gebruiken. Daarmee hopen we veel langer dan de komende tien jaar mee te

kunnen doen. De aanleg van de nieuwe loopgraaf wordt uitgevoerd door een gecertificeerd bedrijf dat aan alle huidige eisen voldoet.

8

4. Onze doelgroepen De bezoekers waarop de Stichting zich vooral richt, zijn: • Volwassenen en gezinnen; • •

Schoolgroepen; Bedrijven en organisaties.

Volwassenen en gezinnen Door middel van folders bij o. a. collega-musea, VVV’s, campings en horecagelegenheden, artikelen in lokale kranten en in periodieke huis-aan-huisbladen probeert de Stichting bezoekers naar het museum te lokken. Zij richt zich daarbij niet alleen op bezoekers uit de naast omgeving, maar ook op toeristen van elders.

Schoolgroepen In haar doelstelling staat verwoord dat de Stichting jaarlijks basisschoolleerlingen, met name leerlingen van groep 7 en 8, uitnodigt voor een lesprogramma: Het doel van de Stichting is om de recente geschiedenis o. a. die van W. O. II levendig te houden. Het kernthema luidt “Opdat wij niet vergeten”. Het Educatief Centrum omvat een

geheel door vrijwilligers onderhouden binnen- en buitenexpositie, waaronder de loopgraaf. Jaarlijks worden de groepen 8 van de basisscholen in de regio uitgenodigd om deel te nemen aan het lesprogramma, dat het kernthema draagt. Gestreefd wordt naar erkenning van de locatie als bezoekerscentrum op de Grebbelinie die loopt van Rhenen tot BunschotenSpakenburg. Het lesprogramma omvat twee delen, een deel in het museum/filmzaal en een deel buiten, in de loopgraaf en bij een kazemat. Het buitengebeuren is naast de informatie vooral ook gericht op de beleving. Hoe is het om door een loopgraaf te lopen? Wat ervaar je, als je in of op een kazemat staat? Schoolklas bovenop een kazemat.

Leerlingen rond maquette.

Leerlingen gaan kazemat in.

9

Heel jammer is het daarom, dat de loopgraaf nu in een dermate slechte staat is dat maar een zeer klein gedeelte toegankelijk is. De leerlingen kunnen op dit moment niet meer dóór de loopgraaf lopen. Alleen een heel klein stukje erin en weer terug. Na afronding van de renovatie van de loopgraaf zal nog meer het accent gelegd worden op beleving in het buitengebeuren. Samen met Scouting Scherpenzeel, waarmee al contact is gelegd, wordt gezocht naar mogelijkheden om dit te bewerkstelligen.

Ook wordt gekeken naar ontwikkelde belevingsprojecten van Staatsbosbeheer voor jeugd en gezinnen met jonge kinderen.

Bedrijven en organisaties Bedrijven en organisaties uit de regio die een educatief uitje voor hun (personeels)leden organiseren weten het museum ook te vinden. Voor deze doelgroep is het mogelijk om onder leiding van een gids een van de beschikbare wandelingen te maken over de Grebbelinie met haar vele cultuurhistorische elementen.

10

5.

PR

Via de onlangs vernieuwde website https://grebbelinieinhetvizier. nl en sinds kort ook via Facebook - St. Grebbelinie in het vizier wordt bekendheid gegeven aan ons museum en aan de

loopgraaf. Door middel van folders bij o. a. collega-musea, VVV’s, campings en horecagelegenheden, artikelen in lokale kranten en in periodieke huis-aan-huisbladen komen bezoekers naar het museum. Wij richten ons daarbij niet alleen op bezoekers uit de naast omgeving, maar ook op toeristen van elders. Erg blij zijn wij met de samenwerking met het Regionaal Bureau voor Toerisme Heuvelrug en Vallei, https://www. rbtheuvelrug-vallei. nl. Zij hebben ons opgenomen in het project Merkversterking Grebbelinie. Daarmee hebben wij een landelijk bereik, ja zelfs internationaal, tot in België (Vlaanderen) en Duitsland (Nordrhein-Westfalen). In onze eigen omgeving kent men de Stichting Grebbelinie in het vizier. Daar willen we de nadruk leggen op ons 20-jarig bestaan in 2025. Er is contact met het Nationaal Comité 4 en 5 mei, zowel landelijk als plaatselijk. Omdat het de bedoeling is om de nieuwe loopgraaf op 5 mei 2025, 80 jaar na de bevrijding, te openen, verlenen zij alle medewerking.

Zoals gezegd bezoeken nu al jaarlijks een 1000-tal leerlingen ons project, ontvangen we 50 groepen en 1. 000 dagjesmensen. Het geheel wordt helemaal door vrijwilligers georganiseerd en begeleid met rondleidingen. In de toekomst willen wij ons vooral richten op kinderen, jongeren en jonge gezinnen. Het ‘beleven’ zal daarbij centraal staat. Een ‘echte’ loopgraaf is daarvoor onontbeerlijk. Maar ook educatie is heel belangrijk. Wat is er in deze omgeving gebeurd en wat kunnen wij daarvan

leren? Grebbelinie in het vizier heeft een speciale PR-kerngroep. Zij proberen op alle manieren landelijke aandacht te krijgen voor Grebbelinie in het vizier. Een mooie, nieuwe loopgraaf zal beslist een grote bijdrage leveren aan het stimuleren van positieve mond-tot-mondreclame.

11

6.

Tijdlijn

Najaar 2023

-

Inventarisatie verval loopgraaf.

Najaar 2023

-

Plan van aanpak fase 1.

Voorjaar 2024 (uiterlijk 1 april 2024) Voorjaar 2024

-

-

Tijdelijk herstel van nu nog begaanbare gedeelte. Plan van aanpak fase 2.

-

Oriënterend gesprek bij gemeente Woudenberg Oriënterend bezoek van Staatsbosbeheer + advies.

Vanaf mei 2024

-

Financiële middelen verzamelen.

Najaar 2024

-

Voorbereiding werkzaamheden.

-

Uitvoering werkzaamheden.

Medio maart 2025

-

Oplevering van het uitgevoerde werk.

5 mei 2025

-

-

Na sluiting seizoen op 1 november 2024

Officiële opening. (Viering 80 jaar bevrijding en 20-jarig jubileum Stichting Grebbelinie in het vizier)

mei 2005 – officiële opening replica loopgraaf 1940-’45.

12

7.

Begroting renovatie loopgraaf

Uitgaven:

Inkomsten:

Ontwikkelingskosten*

€ 11. 000,00

Fondsen:

PM

Kosten realisatie

€ 60. 914,38

Gemeente Woudenberg/Scherpenzeel

€ 50. 000,00

Loonkosten

€ 27. 000,00

Rabofonds

€ 20. 000,00

Afrastering

€

9. 000,00

Eigen bijdrage

€ 10. 000,00

Verwachte prijsstijging 10%

€

6. 091,44

Te kort

€ 34. 005,82

Totaal

€ 114. 005,82

Totaal

€ 114. 005,82

*De ontwikkelingskosten: tekenen enz. in eigen beheer, toezicht, marketing, beveiliging, catering Toelichting op begroting. Alle prijzen zijn exclusief BTW omdat de stichting Grebbelinie BTW-plichtig is kan de BTW verrekend worden. Er is een tekort van € 34. 000,=. Defensie heeft een aanbod gedaan om de werkzaamheden gratis uit te voeren. Alleen materiaalkosten (zijn begroot) moeten dan betaald worden. Met defensie moet overlegd worden of zij deze klus aankunnen. Blijkt dat zo te zijn dan is het tekort nog maar € 7. 000,=. Defensie speelt dus een cruciale rol in de realisatie. Er zijn nog geen definitieve toezeggingen van de diverse fondsen. Gemeente Woudenberg en Scherpenzeel lijken dit project te willen steunen.

13

14