04. Startnotitie participatie.pdf

Startnotitie Participatiebeleid

1

Inhoud

Inleiding.................................................................................................................................................3 Hoge betrokkenheid...........................................................................................................................3 Bouwen aan vertrouwen....................................................................................................................3 Herijking en omgevingswet................................................................................................................4 Publieke waarde van participatie.......................................................................................................4 Wetgeving..........................................................................................................................................4 Nieuw beleidskader............................................................................................................................4 Proces; naar een nieuw beleidskader...................................................................................................5 Stap 1: Participatie en democratie.....................................................................................................5 Stap 2: Wat: vormen en smaken in de

participatie.............................................................................6 Stap 3: Instrumentarium voor verankering........................................................................................6 Stap 4: opstellen kader en verordening..............................................................................................7 Wat doen we al aan participatie?.........................................................................................................8 Participatieladder...............................................................................................................................8 Financiën..............................................................................................................................................10 Tijdsplanning........................................................................................................................................11 Bijlage 1: Van gemeentelijk beleid tot een wetsvoorstel...................................................................12

2

Inleiding

In het coalitieakkoord ‘Bouwen met vertrouwen’ is participatie een centraal thema. De gemeente Woudenberg heeft de wens om beter en innovatiever om te gaan met participatie. De kennis en kracht in de Woudenbergse samenleving is groot en als gemeente staan wij naast onze inwoners om samen te kijken wat goed is voor het dorp. Met nieuwe methoden en meer (digitale) communicatiemogelijkheden kunnen we grote slagen maken in de effectiviteit van onze participatie. Daarnaast is het huidige beleid gedateerd en wordt het landelijke wettelijk kader vervangen. Een participatiebeleid bepalen zonder participatie vooraf is niet mogelijk. We gaan dus in gesprek met inwoners en volksvertegenwoordigers om hun wensen omtrent participatie naar boven te halen. Duidelijk is dat de participatiebehoefte van inwoners de basis vormt voor het beleid. Uiteindelijk is de kracht van participatie; denk buiten de grenzen, dan kan er meer bereikt worden. Het is net zoals in een orkest. Er is een verscheidenheid aan talent nodig om uit te blinken. En er zijn altijd mensen met andere perspectieven en ervaringen. Benut eerst het talent (inwoners, gemeenteraad en ambtelijke organisatie). Dit wijst straks uit voor welke participatievorm er wordt gekozen en welke middelen worden ingezet.

Hoge betrokkenheid

De gemeente Woudenberg heeft ruim 14.000 inwoners en meer dan 5000 huishoudens, waarvan het grootste gedeelte bestaat uit gezinnen met kinderen. De opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen ligt structureel boven de 70%. Dit is in vergelijking met de rest van Nederland (circa 55%) een zeer hoog percentage. De betrokkenheid van inwoners is dan ook groot. Deze betrokkenheid zien we ook terug bij de sport- en culturele verenigingen en in hoe actief men is in de kerk en het maatschappelijk middenveld. Dit was onder andere te zien in het begin van 2022. De lokale samenleving was al aan de slag met de opvang van Oekraïners en ontplooide hiervoor initiatieven, voordat de gemeente aangehaakt werd. De representatieve democratie in Woudenberg lijkt ten opzichte van vele andere gemeenten dan ook gezond.

Bouwen aan vertrouwen

Woudenberg hecht grote waarde aan participatie. Dat is ook terug te vinden in het coalitieakkoord ‘Bouwen met vertrouwen’. Hierin is opgenomen dat de gemeente actief verbinding zoekt met haar inwoners en ondernemers, dat de gemeente transparant opereert en benaderbaar is en dat participatie leidt tot betere resultaten. Om dit kracht bij te zetten is in het collegewerkprogramma de wens opgenomen om in het eerste kwartaal van 2023 met scenario’s te komen als start naar een nieuw participatiebeleid. Het is nog te vroeg om die scenario’s te schetsen; deze startnotitie geeft het proces weer en de opdracht om tot een nieuw participatiebeleid te komen. Met participatie zoeken we als gemeente verbinding. De gemeente Woudenberg moet ook formeel stelling nemen over hoe zij omgaat met het uitdaagrecht (right to challenge) en de wijze van omgang met burgerinitiatieven. Dit komt in de nieuwe voorgestelde wetgeving terug, de behandeling hiervan moet nog in de Tweede Kamer plaatsvinden. De gemeente kiest er voor om vooruitlopend op nieuwe wetgeving het beleid te vernieuwen en rekening te houden met de informatie in de voorgestelde wet.

Herijking en omgevingswet

Het beleidskader op het gebied van participatie waar mee gewerkt wordt, is gedateerd: uit 2012. Maar heeft in 2022 een herijking ondergaan naar aanleiding van de aankomende omgevingswet. Het 3

originele kader is vastgesteld door de gemeenteraad, de herijking is vastgesteld door het college en ter kennisgeving aan de gemeenteraad aangeboden.

Publieke waarde van participatie De participatiebehoefte van inwoners vormt de basis voor het beleid, we nemen daardoor meer zorgvuldige besluiten en leven op goede manier samen in onze gemeenschap. Dit zal zorgen voor meer vertrouwen en begrip tussen de gemeente en de gemeenschap. Voor het nieuwe beleidskader stellen we een aantal uitgangspunten voor, het proces naar het beleidskader moet deze waarden toetsen en verder uitdiepen. 

  

Participatie is voor iedereen, we richten ons daarbij ook op inwoners die minder goed de wegen naar de gemeente kennen en wij hebben vormen en oplossingen om deze groep juist bij participatie te betrekken. Participatie kent een passende vorm bij de vragen en uitdagingen die voorliggen. Van cocreatie tot aan informeren, we hebben een gereedschapskist die maatwerk oplevert. De gemeente is benaderbaar en toegankelijk, we zijn makkelijk bereikbaar en horen de signalen die komen uit de samenleving. We gaan niet voorbij aan de lokale democratie, de rollen van raad en college zijn in de individuele participatieprocessen helder.

Wetgeving

Naast de wensen vanuit het college en de raad zien we in de herijking uit 2022 dat het nieuwe wetsvoorstel ‘Versterking participatie op decentraal niveau’ al aangehaald wordt. Dit wetsvoorstel is nog niet behandeld in de Tweede Kamer, maar formeel ingediend in september van 2022. Met als doel om op lokaal niveau duidelijker te maken binnen welke kaders inwoners in het beleidsproces participeren en in welke fases van het beleidsproces (agendering, beleidsvorming, uitvoering, evaluatie) zij worden betrokken. Het voorstel verplicht gemeenten tot een verbreding van de participatie. Ook wordt het hebben van een participatieverordening voor elke gemeente verplicht, waar dat nu slechts een inspraakverordening hoeft te zijn. Volgens de memorie van toelichting bij de wetgeving moet de gemeenteraad wegen op welke beleidsterreinen wordt geparticipeerd. Dit is echter vorm en regelvrij gelaten in de wetgeving; de gemeente heeft dus alle beleidsvrijheid op lokaal niveau. Oftewel, er moéten regels gesteld worden, maar de regels zelf zijn vrij in te vullen. Participatie is niet vrijblijvend en vraagt om tijd, inspanning, vertrouwen, ruimte en duidelijke kaders vanuit de volksvertegenwoordiging en overheid. Memorie van toelichting, wetvoorstel ‘versterking participatie op decentraal niveau’

Nieuw beleidskader

Deze startnotitie schetst het proces om te komen tot gezamenlijk beleid voor de gemeente Woudenberg. Dit wordt vastgelegd in een nieuw beleidskader en krijgt haar beslag in een participatieverordening zoals verplicht wordt gesteld in de aankomende wetgeving. Ook volgt er een beknopte inschatting van kosten en de dekking van deze kosten. De startnotitie wordt door het college ter vaststelling aangeboden aan de Woudenbergse gemeenteraad.

4

Proces; naar een nieuw beleidskader

Het college staat te trappelen om aan de slag te gaan met dit onderwerp. Echter, deze startnotitie wordt onder andere ingebracht vanwege de bijbehorende kredietaanvraag en dekking voor het voorstel. Binnen de ambtelijke organisatie is geen reguliere capaciteit beschikbaar voor deze beleidsontwikkeling. We moeten dus, door gebruik te maken van bestaande budgetten en het beschikbaar maken van aanvullend budget door de gemeenteraad, een projectleider inhuren. De start van het project is hier mede van afhankelijk. De VNG heeft een handreiking (zie bijlage) om te komen tot een nieuw beleidskader in 8 stappen, in deze startnotitie vindt u er 4. We combineren de eerste drie stappen uit de handreiking tot één stap. Want niet alle onderdelen zijn passend, we starten immers niet bij 0; in het coalitieakkoord, de uitspraken van college en gemeenteraad en eerder beleid zijn al zaken vastgelegd. We vinden participatie waardevol, daar is geen discussie over, de gemeente wil de kracht aanboren die er in de samenleving is en gebruik maken van de expertise van haar inwoners. De stap ‘leren en evalueren’ vindt u ook niet terug, dit is een tussenstap waarin methodes worden uitgeprobeerd en gezamenlijk worden geëvalueerd, daarna volgt pas beleid. Het college vindt leren en evalueren belangrijk, maar wil nu eerst stappen zetten naar nieuw beleid.

In dat nieuwe beleid moeten ook evaluatiemomenten worden opgenomen. Stappen 7 en 8 worden tenslotte gecombineerd tot één stap. De Woudenbergse stappen starten bij de gemeenteraad, zij stelt immers de kaders op voor de ontwikkeling van beleid. Het traject tot aan een beleidskader en verordening kent meerdere momenten van participatie van inwoners, verenigingen en ondernemers. Ook de ambtelijke organisatie wordt bevraagd en de inbreng van de gemeenteraad wordt meegenomen.

Stap 1: Participatie en democratie

Wat is de Woudenbergse ambitie? In onze samenleving is er een natuurlijk spanningsveld tussen de representatieve democratie, waar (lokale) volksvertegenwoordigers eens in de vier jaar worden gekozen en de directie democratie die soms kan worden beoogd in een participatieproces. Zoals aangegeven bepaalt de gemeenteraad straks de kaders in het nieuwe beleid. En voor de aftrap van het traject naar het nieuwe kader is de gemeenteraad ook aan zet; zij is immers degene die de ambities aangeeft. De eerste stap naar het nieuwe beleidskader is om de balans tussen participatie en democratie te wegen. Hierbij gaan wij niet voorbij aan de lokale democratie. Daarnaast wordt opgehaald wat de ambitie is voor het nieuwe beleid. Participatie betekent het betrekken van de Woudenbergse samenleving; de gemeenteraad neemt daardoor het besluit niet alleen, maar kan elke participatievorm wel een bepaald mandaat geven. Het is van belang dat hier heldere keuzes over worden gemaakt. Met deze stap wordt gekeken naar de ruimte die er wordt geboden voor participatie op verschillende onderwerpen, de rol en invloed van de raad en er worden wensen opgehaald over de ambitie van de gemeente. Hoe ver reikt participatie en op welke wijze kan de raad de uitkomsten van participatie meenemen? Voor deze stap wordt een dialoog georganiseerd met de gemeenteraad, het college levert inbreng via de portefeuillehouder.

Het voorstel is om deze dialoog onder externe begeleiding te laten plaatsvinden om te zoeken naar een gezamenlijk ambitieniveau en de gewenste balans tussen participatie en de verantwoordelijkheid en rollen van gemeenteraad en college. Deze dialoog wordt 5

voorbereid door de projectleider, eventueel in samenspraak met de externe begeleider. De vorm van het gesprek en de methode die we hierbij gaan gebruiken, wordt in overleg met de griffier, de externe begeleider en projectleider bepaald. Deze stap inclusief tijdsplanning (zie pagina 11) hangt af van het verloop van het wervingstraject voor een projectleider participatie. Onderdelen die ook voorbij moeten komen zijn het uitdaagrecht en burgerinitiatieven. Het resultaat van deze stap wordt verwerkt in een kort ambitiedocument wat wordt gedeeld met de gemeenteraad.

Stap 2: Wat: vormen en smaken in de participatie De projectleider gaat aan de hand van het ambitiedocument verder met stap twee. Tijdens dit onderdeel van het proces worden werksessies georganiseerd in de ambtelijke organisatie, gaan we in gesprek met georganiseerde overleggen; zoals de participatieraad sociaal domein en met het maatschappelijk middenveld (zoals de cultuur- en sportverenigingen). Ook daar waar inwoners of ondernemers zich al georganiseerd hebben wordt contact gelegd. Zoals met de panels voor de provinciale wegen en de ondernemersverenigingen. We denken na over manieren om in contact te treden met inwoners die normaliter wat minder snel de gemeente bereiken. Dit onderdeel van het proces moet antwoord geven op de verschillende vormen van participatie die de gemeente Woudenberg straks toestaat. Aan de hand van bestaande theorie. We geven een antwoord op welke momenten binnen bepaalde processen participatie plaatsvindt. Gekeken wordt naar verschillende methoden die gebruikt worden om participatie te verbeteren. De ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad krijgen training in de gekozen methodiek nadat het beleid is vastgesteld, in de ambtelijke organisatie dient deze te worden geïnternaliseerd. Uit deze stap moet geformuleerd worden; wanneer vindt op welke wijze participatie plaats.

Binnen deze middelen wordt een uitsplitsing gemaakt naar een aantal vormen van participatie, te weten digitale participatie (apps/ whatsapp/ e-mail/ digitale onderzoeken), offline participatie (bewonersavonden, straatinterviews, enquêtes op papier) en permanente participatie (panels, adviesraden e.d.).

Stap 3: Instrumentarium

Uit de formuleringen van stappen 1 en 2 volgt automatisch ook de vraag; welke hulpmiddelen heeft de gemeente nodig om deze vormen van participatie tot een succes te maken. Hoe behalen we het ambitieniveau dat de gemeenteraad heeft gesteld? In deze stap wordt het instrumentarium uitgewerkt dat nodig is voor het participatiebeleid. Het gaat hier om handreikingen voor het personeel, uitleg aan inwoners wat ze van de gemeente kunnen verwachten, maar ook welke methodieken worden gebruikt om tot succesvolle participatie te komen. Hiernaast gaat het om de praktische randvoorwaarden; van applicaties en het in kaart brengen van locaties waar bewonersavonden worden gehouden tot het instellen van burgerberaden. Om de groep inwoners te betrekken die normaal de weg naar de gemeente niet makkelijk vindt, is het nodig om innovatief te zijn en blijven. Voor het instrumentarium dient een kosteninschatting te worden gemaakt. Deze is immers nodig als het beleid definitief wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Vervolgens kunnen verschillende scenario’s worden uitgewerkt aan de hand van de budgetten, deze worden dan bij het beleidskader aan de gemeenteraad voorgelegd.

6

Deze stap moet ook weergeven hoe het beleid straks in de organisatie wordt verankerd. Wat is er nodig om de kennis van medewerkers op peil te houden, is er ook permanente inzet nodig om de participatie te verbeteren?

Stap 4: opstellen kader en verordening

De projectleider stelt aan de hand van de eerdere stappen het beleidskader op. Dit kader zal kijken naar passende en innovatieve participatie vormen, maar daar ook heldere afspraken bij schetsen. Wat is de rol van de participant in welke fase en welke afspraken worden er gemaakt? Dit concept beleidskader wordt door het college aangeboden aan de raadscommissie. Daar volgt een eerste bespreking. Daarna worden eventuele wijzigingen doorgevoerd en volgt er een definitief beleidskader inclusief de verordening. Deze stukken worden ter vaststelling aangeboden aan de raad. In het beleidskader is ook bijzondere aandacht voor ruimte voor initiatieven van inwoners, voor het uitdaagrecht, maar ook voor de uitvoering, de methodieken en de verschillende handreikingen (zo u wil, een menukaart of toolbox). Dit zijn uitvoeringsregels die voorbehouden zijn aan het college, maar deze worden ter informatie aan de gemeenteraad aangeboden.

7

Wat doen we al aan participatie?

De gemeente Woudenberg zet zich, binnen de bestaande mogelijkheden (middelen en capaciteit) actief in voor participatie met haar inwoners. En gebruikt hiervoor verschillende participatievormen waarbij inwoners, ondernemers en overige belanghebbenden betrokken kunnen worden bij besluitvorming, beleidvorming en andere activiteiten. Zo vindt er participatie plaats bij projecten in de ruimtelijke ordening. Dit heeft betrekking op bijvoorbeeld het (her)inrichten van straten, onderzoeken van locatie(s) van woningen en (her)inrichting van groene ruimtes. Maar we gaan ook met inwoners in gesprek over bijvoorbeeld een gezellige en veilige jaarwisseling, grootschalige opwek van zon- en windenergie,de opvang van Oekraïense vluchtelingen en, door middel van gesprekken met de taskforce, een vitaal dorpshart. Hoe doen we dit? -

-

(Digitaal) informeren en meedenken; het verstrekken van informatie over (ruimtelijke) plannen van de gemeenten. Door middel van bijvoorbeeld een inloopavond, informatieavond en het gemeentenieuws. (Digitale) enquêtes: inwoners en overige belanghebbenden wordt gevraagd hun mening te geven over een bepaald onderwerp. Buurt- of wijkbijeenkomsten: buurtbewoners komen bij elkaar om geïnformeerd te worden en mee te praten/denken over een bepaald onderwerp in de buurt of wijk. Inspraak- en bezwaarprocedures: inwoners kunnen hun mening geven over plannen of besluiten van de gemeente en eventueel bezwaar maken. Participatie via sociale media: inwoners en overige belanghebbenden kunnen via sociale media hun mening geven over zaken en daarbij andere inwoners en/of (overheids)instanties betrekken.

Op deze manier wordt de kans vergroot dat beslissingen beter aansluiten op de behoeften en wensen van inwoners en overige belanghebbenden. Wat vervolgens weer leidt tot een grotere acceptatie, betrokkenheid en vertrouwen.

Participatieladder

Tot het nieuwe beleidskader is vastgesteld wordt de participatieladder gebruikt om de mate van participatie te bepalen. Het model is een vrij simpel hulpmiddel bij het maken van keuzes en geeft het startpunt van je participatie aan en laat zien waar je in het proces staat. Vooraf dienen er kaders opgesteld te worden, zodat voor iedereen helder is wat er wanneer van hem/haar verwacht wordt. Participatie is alleen zinvol als er ruimte is om de inhoudelijke inbreng en belangen van participanten serieus mee te nemen.

8

Voor het nieuwe beleidskader wordt onderzocht of en hoe bovenstaande vormen van participatie aansluiten bij de behoeften en wensen van nu. Daarnaast wil het college tijdens het uitwerken van het nieuwe beleidskader al stappen zetten voor meer verbinding met inwoners en betere vormen van participatie. Zo is het spreekuur met de wethouders weer opgestart, dit is door het vorige college ook gedaan. Nu is gekozen om alle drie de wethouders gelijktijdig aanwezig te laten zijn, zodat inwoners direct bij de juiste portefeuillehouder kunnen aansluiten. Daarnaast blijft de burgemeester benaderbaar voor een gesprek. En in de raad is onlangs besloten dat we gaan starten met een panel voor en door mensen met een fysiek beperking. Met als doel om mensen met een beperking onder andere bij nieuwbouwprojecten en (grootschalige) renovatiewerkzaamheden in een vroeg stadium proactief te betrekken. Het college is voornemens om bij nieuwe fysieke projecten die worden aanbesteed, participatie en de wijze waarop inwoners worden meegenomen in het project onderdeel te laten zijn van de beoordeling. Bij een aanbesteding kan je bijvoorbeeld beoordelen op financiën, kwaliteit en klimaat adaptieve maatregelen. Maar door participatie mee te nemen in de beoordelingscriteria, weten aannemers ook dat wij bijzondere waarde hechten aan dit onderwerp.

Hierbij is het van belang dat de inwoner echt mee kan praten en mee kan beslissen voordat een ontwerp opgemaakt wordt. De weging van de verschillende onderdelen verschilt per aanbesteding. Voor bijvoorbeeld vervanging van riolering is participatie minder belangrijk, dan wanneer er een nieuwe weg wordt ingericht. We verwachten met deze maatregelen al stappen te kunnen zetten in het verbeteren van participatie voordat het beleidskader is vastgesteld.

9

Financiën

De gemeente Woudenberg heeft een vakteam communicatie. Collega’s die projecten opstarten werken vaak zelf aan de participatie en communicatie levert waar nodig advies en biedt een helpende hand. Vanwege de capaciteit in het team is het niet mogelijk om het ontwikkelen van een nieuw beleidskader bij dit team te beleggen. Het college is dan ook voornemens om een externe projectleider aan te trekken die expertise heeft op dit soort beleidsontwikkeling. Daarvoor zijn aanvullende financiële middelen nodig. In de begroting is € 15.000 opgenomen voor participatie. Voor het jaar 2023 wil het college de keuze voorleggen aan de raad om dit budget in te zetten voor de beleidsontwikkeling. De verwachting is dat de kosten hoger zullen zijn dan het beschikbare budget. Daarom wordt het voorstel aangevuld met het aanvragen van een krediet van € 35.000. De verwachten kosten zijn voornamelijk personele kosten. Maar ook het huren van een ruimte om met inwoners te spreken, eventuele catering en inzet van een externe begeleider brengt kosten met zich mee.

10

Tijdsplanning Stap 1 en 2

Participatie en democratie en vormen en samen participatie Bespreken inhoud startnotitie wethouder/ambtelijk. Startnotie aanscherpen en definitief maken. 18//4 aanbieden CA startnotitie inclusief kredietaanvraag. Feedback college verwerken (indien nodig). 25/4 CA opnieuw aanbieden college (indien nodig).

Mei/juni 16/5 RV/RB startnotitie inclusief kredietaanvraag aanbieden raadscommissie. Verwerken feedback (indien nodig). 30/5 RV/RB startnotitie inclusief kredietaanvraag aanbieden aan raad. Werving projectleider (start projectleider afhankelijk verloop wervingstraject).

Start participatie werksessie raad/ambtelijk/inwoners. Onder externe begeleiding (o.v.b. startmoment projectleider).

Juni/Juli

April/mei

Stap 3 en 4

Instrumentariumvoor verankering en opstellen kader en verordening Projectleider maakt inventarisatie o.b.v. wat is opgehaald tijdens de werksessies. Inventarisatie inbrengen in het college. Feedback verwerken (indien nodig). Projectleider start met schrijven beleidskader inclusief verordening en scenario's.

Vervolg schrijven beleidskader inclusief verordening en scenario's. CA beleidskader inclusief verordening en scenario's aanbieden. Verwerken feedback (indien nodig).

Okt/nov

RV/RB beleidskader aanbieden raadscommissie inclusief verordening en scenario's. (evt via informatiesessie) Verwerken feedback (indien nodig). Tweede behandeling raad. Volgende cyclus.

Dec/jan

Sept/okt

11

Bijlage 1: Van gemeentelijk beleid tot een wetsvoorstel

In deze bijlage is een korte samenvatting gegeven van de documenten die in het verleden in de gemeenteraad zijn behandeld, de wetgeving en de handreiking van de VNG. Beleidskader 2012 ‘Helder in burgerparticipatie’ Het beleidskader uit 2012 is opgesteld aan de hand van interviews met meerdere actoren, online discussies en telefoongesprekken. Het ademt een andere tijd; het spreekt van een terugtrekkende overheid, het overhevelen van taken van het Rijk zonder bijbehorende financiële middelen, zoals de decentralisaties in het Sociaal Domein. Echter, met de inhoud van het beleidskader kan niemand het oneens zijn; heldere afspraken (kaders), communicatie in alle fases van het beleidsproces en een eenduidige methode introduceren. Echter wordt er niet gesproken over middelen die worden ingezet voor participatie. Dit moet nog in kaart gebracht worden. ‘Oplegger notitie burgerparticipatie 2022’ De herijking die middels een oplegger bij de raad is neergelegd ter kennisname spreekt van andere uitdagingen. Er is sprake van een horizontalisering; het verdwijnen van hiërarchie. Inwoners zijn kritischer en willen ervaringen, meningen en ideeën delen. In de notitie wordt al gesproken over de nieuwe wetgeving en de aankomende vereiste om te komen tot een participatieverordening. Ook wordt in de notitie de Right to Challenge aangehaald.

Dit gaat om het uitdaagrecht dat bewoners zouden moeten hebben; als zij denken een gemeentelijke taak beter of efficiënter uit te kunnen voeren, kunnen zij de (lokale) overheid uitdagen om deze taak over te nemen. In 2017 is een notitie aan de raad gezonden hoe de gemeente Woudenberg met het uitdaagrecht om gaat. Maar ook dat is niet vastgelegd in de inspraakverordening of in een door de raad vastgesteld beleidskader. In de notitie is aangegeven dat het beleidskader uit 2012 is geëvalueerd aan de hand van gesprekken met de raad en interviews met inwoners die initiatieven hebben aangedragen. Op basis van deze evaluatie heeft het college met de notitie keuzes gemaakt over participatie. Binnen de omgevingswet vindt ook een uitbreiding van de rollen van de gemeente plaats; participatie op ruimtelijke projecten moet ook worden gecontroleerd en beoordeeld. De notitie is daar een voorloper in. Het college maakt daarnaast de keuze voor een andere organisatie brede methode voor participatie: Factor C. Wetsvoorstel ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’ Het Rijk zegt in haar wetsvoorstel te willen organiseren dat decentrale overheden duidelijke kaders en doelstellingen geven aan hun eigen participatiebeleid. Het voorstel is in september 2022 naar de Tweede Kamer gezonden. De Raad van State (RvS) heeft er een advies over gegeven en de Kamer gaat er over debatteren.

De inhoud van de participatieverordening blijft vormvrij, maar er wordt wel meegegeven dat niet alleen bij voorbereiding van beleid, maar ook bij uitvoering en evaluatie participatiemogelijkheden aanwezig moeten zijn. Overigens worstelt de RvS met de spanning tussen de Nederlandse representatieve democratie en de directie democratie die participatie soms opwekt. Zij verwacht dat slechts een deel van de burgers gebruik maakt van de instrumenten die het wetsvoorstel biedt, waardoor juist zij een zeer grote invloed op het beleid van de decentrale overheid krijgen. Ook is de vormvrijheid een steen des aanstoots. De RvS gaat zelfs zo ver dat zij van mening is dat dit voorstel niet in deze vorm aan de Tweede Kamer moet worden aangeboden. De wet geeft de opmaat weer van inspraak naar deliberatie (meepraten) en burgerinitiatieven. Maar in de huidige tijd wordt meebeslissen en directe zeggenschap steeds belangrijker. Co-creatie komt 12

niet direct in het wetsvoorstel voor, maar het uitdaagrecht wel. Inwoners zijn immers een gelijkwaardige partner van de overheid. Het Rijk wil met het wetsvoorstel werken aan een veerkrachtige samenleving en meer cohesie. Zij haalt in haar memorie van toelichting voorbeelden aan van burgerbegrotingen, panels, online stemmingen en lotingen om mensen meer te betrekken bij het werk van de overheid of ze met de overheid samen te laten werken. De toelichting haalt ook het lage opkomstpercentage voor de decentrale verkiezingen aan; 55%, dit ligt in Woudenberg dus vele malen hoger. De gemeenteraad dient te wegen op welke beleidsterreinen wordt geparticipeerd en in welke mate. Handreiking VNG ‘Aan de slag met participatie’ Naar aanleiding van de aankomende wetgeving heeft de VNG samen met Berenschot een handreiking geschreven om te komen tot een nieuw participatiebeleid. De handreiking geeft een routekaart weer in acht stappen hoe te komen tot een visie, een uitvoeringsprogramma en een participatieverordening. De handreiking is een leidraad voor de startnotitie van de gemeente Woudenberg. Niet alle stappen zijn passend; er wordt immers niet gestart bij 0, daarnaast is in een kleinere gemeente ook niet elke stap nodig.

13