04 Regionale Energie Strategie 1.0.pdf

uitvoeringsprogramma richting RES 2.0 worden afspraken gemaakt over hoe er de komen-

worden ondersteund en welke randvoorwaarden er zijn vanuit LTO.

de jaren verder wordt gewerkt aan de regionale en lokale participatie.

NMU (doorlopend minimaal 1 x per 3 weken)

6.6

De Natuur- en Milieu Federatie Utrecht heeft na oplevering van de Concept RES het initiatief ondernomen om met haar achterban na te denken over alternatieven en aanvullingen

Regionale kaders voor financiële participatie en projectparticipatie

voor het RES bod. In een drietal bijeenkomsten is er hard gewerkt om een gedragen advies

Maatschappelijk draagvlak is belangrijk voor het goed en snel kunnen uitvoeren van pro-

neer te leggen. Dit advies is verwerkt in de RES 1.0.

jecten voor grootschalige energieopwekking. Door bewoners (financieel) te betrekken bij de oplossingen voor de energieopgave, kan het draagvlak voor de oplossingen vergroot

Eemland300 (21 januari bijeenkomst en daar buiten 1 x per maand)

worden. Door regionaal samen te werken aan kaders voor financiële participatie, lokaal ei-

Als een van de grotere lokale natuurverenigingen binnen de Regio en actieve inspreker

gendom en projectparticipatie, hebben alle gemeenten in de Regio een gelijk vertrekpunt

binnen de RES, heeft de Regio Amersfoort regelmatig contact met Eemland300. Uit een

bij de ontwikkeling van initiatieven op het gebied van zon- en windenergie. In dit hoofd-

van de gesprekken is een webinar over de RES voortgekomen waaraan Stedin en RES

stuk wordt niet behandeld dat de gemeente ook als initiatiefnemer kan optreden en hoe

Amersfoort heeft deelgenomen. In het webinar is de stand van zaken rond de RES ge-

dat vorm zou kunnen krijgen.

deeld, heeft NMU haar advies toegelicht en heeft Stedin een presentatie gegeven over het belang van systeemefficiëntie en de mogelijkheden binnen de huidige netinfrastructuur. Het webinar is goed ontvangen door de achterban van Eemland300.

Participatievormen

Bij projectparticipatie kunnen bewoners meedoen in de plan- en besluitvormingsproce-

49

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

dures. Op het moment dat er een concreet initiatief ligt, gaat de initiatiefnemer actief aan

omgeving bij lokaal eigendom ook zeggenschap over het desbetreffende project. Als me-

de slag met de omgeving van het zon- en/of windpark. Daarin worden ook de mogelijkhe-

de-eigenaar kan de omgeving meebeslissen over waar de zonnepanelen of windturbines

den en wensen betrokken over het mee-ontwikkelen en mede-eigenaar worden door de

precies komen of over hoe de opbrengsten worden besteed. Investeren in een zon en/of

omgeving, zodat de inkomsten ook ten bate van de omgeving komen. De afspraken tussen

windproject is ondernemerschap. Dat vergt ook mee-investeren en risico lopen.9

de initiatiefnemer en de omgeving worden vastgelegd in een omgevingsovereenkomst. De wijze waarop gemeenten dit lokaal uitwerken komt terug in de uitnodigingskaders. Onderdeel van de afspraken in de omgevingsovereenkomst, zijn afspraken over financiële participatie. Financiële participatie is erop gericht dat de omgeving, van een locatie waar grootschalig energie wordt opgewekt, ook meedeelt in de winst van het energieproject.

Projectparticipatie

Dit kan op verschillende manieren vorm krijgen. Zo kunnen er aandelen of obligaties worden uitgegeven die door omwonenden gekocht kunnen worden (financiële deelneming)

Procesparticipatie

of kan een gedeelte van de omzet van het energieproject worden afgedragen ten gunste van de omgeving (financiële afdracht). Dit kan in de vorm van een omwonendenregeling of een (verplicht) Omgevingsfonds.7 Dit is ook opgenomen in de gedragscodes Wind op land

Finaciële participatie

en Zon op land van de Provincie Utrecht en vormt het uitgangspunt voor de RES Regio Amersfoort. De gemeente Amersfoort heeft bijvoorbeeld voor een zonneveld in de anteri-

Lokaal Eigendom

eure overeenkomst afspraken over de uitgifte van obligaties vastgelegd.

Mede-eigenaar

Over een andere vorm van financiële participatie zijn in het Klimaatakkoord concrete af-

Financiële afdracht Financiële deelneming

Omgevingsfonds

Omwonenden Regeling

spraken gemaakt: lokaal eigendom. Om de projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbaar op land in de energietransitie te laten slagen, gaan in gebieden met mogelijkheden en ambities voor hernieuwbare opwekking, partijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en exploitatie. Dit vertaalt zich in evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50 % eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).”8

Juridische afdwingbaarheid

Het vergroten van maatschappelijk draagvlak - en dus ook het voorschrijven van een minimaal percentage lokaal eigendom als resultaatverplichting of de inrichting van een omge-

Bij lokaal eigendom worden bewoners en/of bedrijven (mede-)eigenaar van een project.

vingsfonds (anders dan ten behoeve van natuurcompensatie10) - is via beleid en de daaraan

Vaak gaat dit in de vorm van een coöperatie of een collectief van coöperaties, maar het kan

gekoppelde planologische medewerking lastig tot niet afdwingbaar. Hiervoor is namelijk

ook in andere passende rechtsvormen. In tegenstelling tot financiële deelneming, heeft de

een ruimtelijk motief vereist. De eis van 50% lokaal eigendom is geen toegelaten ruimtelijk

7

Wet ruimtelijke ordening, artikel 6.24, lid 1, a (bij weigering van de initiatiefnemer mag het bestuur planologi-

sche medewerking weigeren (wet ruimtelijke ordening, artikel 3.1)).

8

Klimaatakkoord (2019), blz. 164.

9

Klimaatakkoord (2019), blz. 164.

10

Wet ruimtelijke ordening, artikel 6.24, lid 1.

50

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

criterium, want het is geen ruimtelijk motief.11 Immers, het meedoen van lokale mede-ei-

‘Lokaal’ is niet gebonden aan stads-, gemeente- of provinciegrenzen. Bepalen wie tot de

genaren is ruimtelijk (juridisch) niet relevant.

‘lokale omgeving’ behoort is maatwerk. Het is daarom niet mogelijk om op voorhand een duidelijk afgebakende definitie van ‘lokaal’ vast te leggen. Per project wordt onder be-

Indirect is sturing wel mogelijk. Zo kan lokaal eigendom indirect wel gekoppeld worden

geleiding van initiatiefnemer bepaald welke bewoner(s), (agrarische) grondeigenaren en

aan ruimtelijke motieven. Via een lokale coöperatie of een lokaal fonds kunnen de op-

bedrijven tot de ‘lokale omgeving’ behoren en de gemeente(n) of de provincie bepalen of

brengsten uit grootschalige energieproject ten goede komen aan bijvoorbeeld landschap,

het proces goed doorlopen is en of de omgeving voldoende betrokken is.

natuurontwikkeling, recreatieve routes, et cetera.12 Daarmee kan de aantasting van de leef-

Hiervoor dient de initiatiefnemer samen met de betrokkenen te bepalen wat het invloedge-

omgeving gecompenseerd worden.13

bied is. Dit invloedgebied kan bestaan uit verschillende groepen en de initiatiefnemer maakt

(Financiële) Participatie in de RES Regio Amersfoort

in een plan duidelijk hoe de verschillende groepen in het invloedgebied betrokken worden. Logischerwijs krijgen omwonenden meer betrokkenheid en zeggenschap dan degenen die

RES Regio Amersfoort houdt vast aan het streven om minimaal 50% lokaal eigendom

verder weg wonen, maar zou de hele regio (en ook daarbuiten) betrokken kunnen worden

te bereiken bij projecten voor grootschalige energieopwekking. Daarom geldt in de hele

bij financiële deelneming. De hele regio kan onder de ‘lokale omgeving’ vallen.

RES Regio Amersfoort voor initiatiefnemers de inspanningsverplichting om tot minimaal 50% lokaal eigendom te komen wanneer het een initiatief voor grootschalige energieopwekking betreft. De uitwerking van het 50% lokaal eigendom kan ook in een mix worden

De rol van gemeenten

Gemeenten zullen in de fase voorafgaand aan de formele besluitvormingsprocedure met

ingevuld met vormen van financiële participatie. Denk hierbij aan een omgevingsfonds,

participatiebeleid stimuleren hoe proces en financiële participatie plaatsvindt. In dit par-

aandelen, obligaties, omwonendenregeling, inkoopvoordeel, belastingvoordeel op de

ticipatiebeleid stellen de gemeenten van RES Regio Amersfoort vast dat initiatiefnemers

energierekening, etc.. Dit is een harde inspanningsverplichting per project. Er is sprake van

een inspanningsverplichting hebben om tot minimaal 50% lokaal eigendom te komen bij

grootschalige energieopwekking als:

projecten voor grootschalige energieopwekking. Hierin worden de definities overgenomen die beschreven staan in ‘(Financiële) Participatie in de RES Regio Amersfoort’. Over het

• Het project niet-gebouwgebonden zonnepanelen betreft met een totaal vermogen van 15 kilowatt (kW) of meer; • De windturbines 20 meter of hoger zijn of als het totale vermogen 1 megawatt (MW) of groter is.

overige participatiebeleid dat betrekking heeft op projecten voor grootschalige energieopwekking, vindt regionaal overleg plaats alvorens het lokaal wordt vastgesteld. Gemeenten kunnen anterieure overeenkomsten gebruiken om afspraken over financiële participatie vast te leggen, in ruil voor planologische medewerking bij een initiatief dat afwijkt van het bestemmingsplan.

11

Nationaal Programma Regionale Energie Strategie, Oplegger & factsheet. Bevoegdheden overheden bij proces-

participatie en financiële participatie, gepubliceerd oktober 2020, https://www.regionale-energiestrategie.nl/biblio-

Op regionaal niveau is het volgende beleidskader vastgesteld en deze zal in lokaal landen

theek/participatie+volksvertegenwoordigers/b+participatie/downloads_getfilem.aspx?id=1234378&forcedownload=true.

in de uitnodigingskaders en worden verankerd in de omgevingsvisie en omgevingsplan.

12

“Bewoners van [MINIMAAL DE GEMEENTEN BETROKKEN BIJ HET GEMEENTE-/REGIO-

J.A. Timmerman, Handreiking beleidskader hernieuwbaar op land. Vertrekpunten, overwegingen en voorkeurs-

route (november 2020), 7.

GRENSOVERSCHRIJDENDE PROJECT] krijgen de kans om te investeren in de grootschalige energieopwekking. Minimaal 50% van de aandelen of andere eigendomsbewijzen

Het inzetten van opbrengsten voor andere, niet-ruimtelijke, doelen van de gemeente, bijvoorbeeld de exploi-

moet voor een marktconforme prijs beschikbaar worden gesteld aan bewoners van deze

tatie van het buurthuis, is ruimtelijk minder relevant. Een en ander is vergelijkbaar met de rood-voor-groen regeling

gemeenten of een collectief waarin deze bewoners verenigd zijn, voorafgaand aan de

die de provincie kent.

aanbesteding van de windmolens/zonnepanelen. De eigendomsvorm moet dusdanig

13

51

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

zijn, dat de eigenaren zeggenschap hebben over de wijze van inrichting en exploitatie van de energieproductie en de impact van de energieproductie op de omgeving." Bewoners met zeggenschap over de wijze van inrichting en exploitatie verenigen zich in een rechtspersoon, bijvoorbeeld een vereniging of energiecoöperatie. Deze rechtspersoon is ook toegankelijk voor inwoners en omwonenden die niet beschikken over kapitaal om te investeren. Een consortium van initiatiefnemers kan meerdere organisaties voor lokaal eigendom bevatten. Initiatiefnemers beschrijven in het participatieplan op hoofdlijnen welke rechtspersonen voor lokaal eigendom deel zijn van het consortium. Uit de (concept)statuten van deze rechtspersonen (in oprichting) moet blijken welke personen en organisaties deel kunnen nemen en op welke wijze voorwaarden worden gesteld aan (verschillende vormen van) deelname. In dit plan wordt ook beschreven op welke wijze mensen met een krappe beurs mee kunnen profiteren van de opbrengst van de energieproductie.” De gemeenten van RES Regio Amersfoort stimuleren en faciliteren samen met de provincie Utrecht dat energiecoöperaties betrokken zijn bij initiatieven voor grootschalige opwek. Dit doen de gemeenten door de lokale energiecoöperatie(s) in contact te brengen met initiatiefnemers.

Indien er nog geen energiecoöperatie actief is, zal de gemeente ondersteunen bij de totstandkoming van een energiecoöperatie. Ook stimuleren en faciliteren de gemeenten dat energiecoöperaties, of andere lokale collectieven, zelf optreden als initiatiefnemer voor grootschalig energieproject. Energiecoöperaties kunnen hiervoor ook gebruik maken van de ondersteuningsstructuur die is opgezet in de provincie Utrecht door Energie Samen en de NMU met steun van de provincie Utrecht. Voor de ontwikkeling van grootschalige energieprojecten kunnen lokale energiecoöperaties gebruik maken van de expertise van coöperatieve projectleiders van het projectenbureau Energie van Utrecht. Verschillende energiecoöperaties uit de Regio Amersfoort zijn aangesloten als lid bij Energie van Utrecht. Samen met de provincie Utrecht werkt Energie van Utrecht ook aan modellen om inwoners die niet beschikken over kapitaal te laten deelnemen in energieprojecten. Daarnaast kunnen energiecoöperaties gebruik maken van het Ontwikkelfonds, waarmee ze financiering kunnen regelen voor de risicovolle fase van projectontwikkeling. Hiermee hebben de coöperaties voldoende draagkracht om projecten (mede) te ontwikkelen.

6.7

Vervolg(kader) - beslispunten

■ De RES Regio Amersfoort houdt vast aan het streven om minimaal 50% lokaal eigendom te bereiken bij projecten voor grootschalige energieopwekking. ■ Daarom geldt in de hele RES Regio Amersfoort voor initiatiefnemers de inspanningsverplichting om tot minimaal 50% lokaal eigendom te komen wanneer het een initiatief voor grootschalige energieopwekking betreft. ■ Gemeenten nemen het regionale beleidskader over in het lokale beleid als minimumvereiste, met daarbij de ruimte om dit aan te scherpen en aan te vullen. Tabel 34: Beslispunten hoofdstuk ‘Bestuurlijk en Maatschappelijk draagvlak’.

52

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

7 Economische kansen van de energietransitie

7.1

Algemeen

De transitie naar hernieuwbare energiebronnen is essentieel om de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving in de toekomst te beschermen, die mede door klimaatverandering sterk onder druk staat. Maar de energietransitie biedt ook economische kansen. Deze kansen zijn uitgewerkt in dit hoofdstuk waarbij is gekeken naar: • Werkgelegenheidseffecten; • Toename van investeringen; • Private en maatschappelijke opbrengsten.

7.2

Werkgelegenheidseffecten

Figuur 1. Afkomstig uit ‘Economische ontwikkeling van de energievoorziening’ (oktober 2020).

53

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

Nationaal

In 2018 kwam het grootste gedeelte van de werkgelegenheid uit energie gerelateerde investeringen voort uit energiebesparingsactiviteiten (figuur 2). Hierbij ging het vooral om isolatiewerkzaamheden, met name het isoleren van woningen en bedrijfspanden.14 De banen die de investeringen in energiebesparing opleverden zaten daarmee vooral in de bouwsector. Investeringen in de verduurzaming van woningen. Maar tussen 2016 en 2018 is al een forse toename te zien van de werkgelegenheid in de zonenergie sector. Tot en met 2018 is geen stijging van de werkgelegenheid in de windenergie sector te zien. De investeringen in de energietransitie leveren veel nieuwe banen op.15 Er zijn naar schatting 23.000 tot 28.000 extra werknemers nodig om de klimaatdoelen te halen.16. Het realiseren van wind- en zonparken is complex en vraagt om veel voorbereidend werk zoals vergunningverlening, ontwerp, projectmanagement en advisering. Daarom is relatief veel HBO- en WO geschoold personeel in de voorbereidingsfase nodig. Tijdens de uitvoering gaat het vooral om technisch geschoold MBO en in mindere mate HBO personeel.

Regio Amersfoort

Voor de regio Amersfoort gaat het om 500 à 1.000 banen die nodig zijn om de energietransitie mogelijk te maken en die aansluiten bij de lokale arbeidsmarkt van denkers en doeners. Maar de energietransitie vraagt ook om een stevige impuls voor (om)scholing. Dit biedt ook kansen voor de regio Amersfoort, waar meerdere onderwijsinstituten gevestigd zijn die een technische opleidingen verzorgen. Vooral het leveren van een bijdrage voor de omscholing en scholen van nieuwe studenten is een kans voor de regio. Figuur 2. Afkomstig uit ‘Klimaatbeleid en de arbeidsmarkt’ (februari 2021).

14

N. Schoenaker, R. Mosterd, J. Hage, et al., Economische ontwikkeling van de energievoorziening (oktober 2020).

15

N. Schoenaker en F. Notten, De Nederlandse economie. De impact van de energietransitie op de Nederlandse

werkgelegenheid, 2008-2017 (december 2018). 16

Ecorys, Klimaatbeleid en de arbeidsmarkt. Een verkennende studie naar de werkgelegenheidseffecten van

CO2-reductiemaatregelen (februari 2021).

54

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

7.3

Toename van investeringen

In het onderstaande schema zijn de investeringen in hernieuwbare energie tussen 2008 en 2018 weergegeven. Het onderstaande figuur laat zien dat in 2018 circa 4 miljard is geïnvesteerd in hernieuwbare energie.

Figuur 4. Afkomstig uit ‘Economische ontwikkeling van de energievoorziening’ (oktober 2020).

De investeringen in hernieuwbare energie zijn in 2018 verdubbeld ten opzichte van 2008 (figuur 1).17 Dit is in tegenstelling met de conventionele sectoren, waarin de hoeveelheid Figuur 3. Afkomstig uit ‘Economische ontwikkeling van de energievoorziening’ (oktober 2020).

investeringen sinds 2014 is afgenomen (figuur 2). Dit heeft ertoe geleid dat de werkgelegenheid in de conventionele energiesector is afgenomen, terwijl de werkgelegenheid in de andere sectoren is gegroeid (figuur 3). In 2008 bood de totale energiesector werkgelegenheid voor 71,4 duizend arbeidsjaren, waarvan 45% in de conventionele sector was. Dat is gelijk aan 32,2 duizend arbeidsjaren. In 2018 is dit aandeel afgenomen naar 27% op een totaal van 96,8 duizend arbeidsjaren. Dat zijn 25,9 duizend arbeidsjaren. 17

N. Schoenaker, R. Mosterd, J. Hage, et al., Economische ontwikkeling van de energievoorziening (oktober 2020).

55

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

7.4.

Maatschappelijke financiële opbrengsten

De energietransitie biedt mogelijkheden om de volgende maatschappelijke opbrengsten te realiseren: • Zonnepanelen kunnen extra inkomsten bieden voor de landbouw; • Zonneparken en windmolens bieden pachtinkomsten voor de grondeigenaar; • Door financiële participatie van bijvoorbeeld energie coöperaties blijven de opbrengsten in de lokale gemeenschap waaruit andere maatschappelijke functies worden gefinancierd; • De bouw van windmolens en zonneparken genereert extra legesinkomsten voor de gemeente en zijn OZB plichtig. Hiermee Genereren windmolens en zonneparken extra inkomsten vanuit de OZB.

56

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

8. Naar RES 2.0

8.1

Randvoorwaarden

Het behalen van de doelstellingen in de RES kan niet zonder hulp van diverse overheden. De RES 1.0 die RES Regio Amersfoort uitbrengt, zorgt ervoor dat de regio bijdraagt aan het klimaatakkoord. Voor de uitvoering en realisatie van ons bod zijn wij daarbij ook afhankelijk van derden. De RES kan alleen gerealiseerd worden wanneer op de volgende onderdelen meer duidelijkheid komt:

Algemeen •

De opgaven die vanuit het Klimaatakkoord op gemeenten afkomen vraagt veel van de ambtelijke capaciteit van gemeenten. Dat geldt zowel voor de opgave in de warmtetransitie als de opgave om grootschalige elektriciteitsopwekking. De overgrote meerderheid van de deelnemende gemeenten zijn met de huidige middelen niet geëquipeerd om de noodzakelijke inspanning te leveren. Hierbij doet Regio Amersfoort een beroep op het Rijk om de gemeenten structureel tegemoet te komen in de kosten. Het zwaartepunt hierbij zit bij de warmtetransitie in de wijkuitvoeringsplannen.

•

Er komen steeds meer onderzoeken beschikbaar rond de energietransitie, zowel op het gebied van de warmtetransitie als de opwek van duurzame elektriciteit door zonen windenergie. Vooral onderzoeken naar de gezondheidseffecten van windenergie zijn van belang wanneer de komende tijd projecten verder worden geconcretiseerd. Het Nationaal Programma RES en RIVM werken aan rapportages hierover. Voor de uitwerking van de RES is een eenduidig en helder advies hoe de huidige normen rond windenergie moeten worden toegepast noodzakelijk.

Grootschalige elektriciteitsopwekking

• Het verbeteren van de salderingsregeling of het bieden van een alternatieve regeling met zekerheid daarop voor een langer termijn om investeringsbereidheid te vergroten; • Mogelijkheden tot korting op leges als er bewonersparticipatie is bij wind en/of zon = gemeentelijke aangelegenheid; • Mogelijkheden om investeringen in elektriciteitsnetten gebiedsgericht om te slaan in netwerkkosten (bevoegdheid gemeenten); • De zoekgebieden voor grootschalige elektriciteitsopwekking voor 2030 zijn ook gebaseerd op de beschikbare netcapaciteit. In het zuiden van de regio zijn er geen onderstations, hierdoor beperkt dit de mogelijkheden om ook daar de gewenste grootschalige elektriciteitsopwekking mogelijk te maken. Uitbreiding van de netcapaciteit in dat

57

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

deel van de regio is noodzakelijk voor het realiseren van onze lange termijn ambitie; • Delen van de zoekgebieden in het bod gelden verschillende voorwaarden die zijn vast-

8.2

Kritisch tijdpad

gelegd in de (ontwerp) Omgevingsvisie en Verordening van de provincie Utrecht. Het

Uitgangspunt is dat uiterlijk in 2030 minimaal 0,50 TWh duurzame grootschalige opwek

Eemmeer is hierin vanwege provinciaal beleid betreffende de Natura-2000 status uit-

is gerealiseerd. Elke twee jaar wordt de RES geactualiseerd en vindt bestuurlijke besluit-

gesloten. De aanname is dat de POVI bij herijking ruimte geeft voor het realiseren van

vorming plaats over de RES. In de onderstaande tabel is een planning weergegeven om

zonne- en windprojecten conform de (lange termijn) zoekgebieden in de concept RES

grootschalige windenergie en zon op land te realiseren. Uit de tabel blijkt dat uiterlijk bij

Regio Amersfoort. Bij de uitwerking van de plannen zullen deze voorwaarden in acht

de vaststelling van RES 2.0 (voorjaar 2023) besluitvorming over het vervolg moet plaats

genomen moeten worden. Ook zal de Wet natuurbescherming (Aanvullingswet na-

vinden. Dan kan toegewerkt worden naar omgevingsvergunningen begin 2025 conform

tuur) in acht genomen moeten worden;

Klimaatakkoord.

• Structurele aandacht voor de kansen die er zijn om overheidsgebouwen en gronden te benutten voor energieopwekking is zeer gewenst. Dit omdat het draagvlak bij inwoners het grootst zal zijn wanneer de overheid eerst naar haar eigen mogelijkheden kijkt. Op dit moment hebben niet alle overheidsinstanties de mogelijkheden om in al lopende processen alsnog de kansen voor energieopwekking mee te nemen. Daar is hulp bij nodig; • Wanneer Rijksoverheid of uitvoeringsorganisaties van de Rijksoverheid gronden beschikbaar stellen binnen Regio Amersfoort om grootschalig duurzame elektriciteit op te wekken, dan tellen de opgebrachte TWh mee voor de opgave van de regio.

Warmtetransitie

• Duidelijkheid over de doorzettingsmacht die gemeenten krijgen in de warmtetransitie als de aansluitplicht en/of recht voor duurzame warmtebronnen voor derden; • Helderheid over de marktordening van warmtenetten en de rol van alle overheden hierbij; • Aanpassing warmtewet en geothermiewet zodat gemeenten in positie komen om initiatieven te sturen op de bijdrage aan de RES, maar ook zaken als duurzaamheid/betaalbaarheid en toegang te regelen; • Bewustwording van het feit dat er ondanks potentie geen gebruik gemaakt van kan worden van bronnen als er niet ingezet wordt op een infrastructuur om de warmte te distribueren.

Verduurzaming vastgoed

• Verhuurdersheffing corporaties omzetten naar investeringsruimte in verduurzaming (isolatie en warmtenetten); • Helderheid vanuit het Rijk over de term uit het Klimaatakkoord: woonlasten neutrale verduurzaming van de gebouwde omgeving.

Fase

Mijlpaal

Doorlooptijd

Nader onderzoek (geluid, slagschaduw, externe veiligheid, ecologie e.d.)

2021-2022

Lokale uitnodigingskaders zon en wind

2021-2022

Is er een haalbare businesscase en voldoende draagvlak (politiek en omgeving) voor (gemeentegrens overschrijdende) projecten?

Besluitvorming over het vervolg

RES 2.0 - 2023

Planuitwerking Project m.e.r. inclusief onderzoeken + aanvraag vergunningen (Natuurwet, Omgevingswet, etc.) Vergunningen procedure (kaderstellend)

2023-2024

Omgevingsvergunningen conform klimaatakkoord

2025

Voorbereiding realisatie + vergunningen procedure (uitvoering)

Technisch ontwerp gereed

2026-2027

Realisatie

Bedrijfsklaar

2028-2029

Realisatie

8.3

IJk- en beslismomenten

Uitgaande van het bovenstaande kritische tijdpad is in de onderstaande tabel een aantal ijk- en beslismomenten opgenomen. De hieronder aangegeven ijk- en beslismomenten zijn deadlines. Vanzelfsprekend is het mogelijk om

58

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

eerder te beslissen om een kansrijk initiatief naar de planuitwerkingsfase te brengen:

Voorgesteld wordt een (escalatie) procedure vast te leggen hoe de regionale partijen elkaar aanspreken op het behalen van de afspraken, vanuit een gezamenlijke verantwoordelijk-

IJk- en beslismomenten

IJken en/of beslissen

Vervolg

IJkmoment 1 (Q4, 2021)

IJken uitkomsten uitnodigingskaders gemeenten aan (ambitie) bod RES 1.0

Borging uitkomst uitnodigingskaders in coalitieonderhandelingen vanaf maart 2022

IJken coalitieakkoorden aan bod RES 1.0

Overzicht maken projecten vergunbaar voor 2025

Besluitvorming in raden welke projecten/initiatieven starten met planuitwerking

Starten planuitwerkingsfase voor realiseerbare (wind) initiatieven Na ijkmoment 3 starten met een tenderprocedure en/of uitnodiging aan de markt

IJkmoment 2 (Q2, 2022)

Na ijkmoment 2:

RES 2.0

Opstellen RES 2.0 en ter besluitvorming voorleggen.

- project MER

cedure ziet er als volgt uit: •

Bestuurlijk Overleg Regionale Energie Strategie;

•

BORA en ARG (het regionale overleg van resp. burgemeester en gemeentesecretarissen);

•

Colleges als mandaathouder van de uitvoering RES;

•

Gemeenteraden en Staten;

•

Expert Judgement of Mediation (kan ook na elkaar) op verzoek van één of meerdere overheden: als de colleges resp. raden/staten er niet uitkomen wordt externe deskundigheid gevraagd om te bemiddelen, al dan niet op basis van expert judgement;

•

Uitnodiging voor bemiddeling aan hogere overheid: provincie, als de overheden er samen niet uitkomen wordt aan de provincie gevraagd om te mediëren om in der minne een oplossing te bereiken;

•

- voorbereiden tenderprocedure en/of markt uitnodigen Beslismoment 3 (eind Q3, 2022)

heid, en om te voorkomen dat partijen tegenover elkaar komen te staan. De escalatiepro-

Als dat niet tot een oplossing leidt is er sprake van een eigenstandige interventie door een hogere overheid (“Huis van Thorbecke”): de provincie intervenieert namens de regio en legt een oplossing op.

Besluitvorming in raden welke projecten/initiatieven starten met planuitwerking

Starten planuitwerkingsfase voor realiseerbare (wind) initiatieven

8.4

Organisatie en tijdlijn na vaststelling RES 1.0

De uitvoering van de RES begint na 1 juli 2021. Vanwege de grote tijdsdruk mag het proces niet stil vallen. Immers de vergunningen moeten uiterlijk 1 januari 2025 zijn afgegeven.

Na ijkmoment 3 starten met een tenderprocedure en/of uitnodiging aan de markt Beslismoment 4 (eind Q2, 2023)

Direct na vaststelling van de RES 1.0 worden de volgende acties uitgevoerd: RES 2.0

Opstellen RES 2.0 en ter besluitvorming voorleggen

•

Opstellen en vaststellen van een plan van aanpak voor 2021 en 2022 waarin de organisatie en financiering voor de regio is uitgewerkt;

•

Samen met Stedin het opstellen van een uitvoeringsprogramma voor 2022 en 2023 met een doorkijk naar 2030;

•

Verkennen (trede 4) en onderzoeken (trede 3) van de initiatieven zoals genoemd in dit RES bod.

59

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

60

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

Bijlage 1: T  oelichting lokale participatie

Iedere gemeente is aan de slag gegaan met het uitwerken van een uitnodigingskader voor zon- en windenergie. Doel is om: •

Kaders en randvoorwaarden vast te stellen voor zon- en windenergieprojecten;

•

In kaart te brengen welke aanvullende mogelijkheden er zijn binnen de gemeente

Initiatiefnemer

Locatie en soort

Omvang in TWh

Lokale Participatie

Profin Sustainable Energy Solutions, Amersfoort

Zonnepark Maatweg

0,010

geen afspraken; mogelijk participatie via crowdfunding

Aanleg in 2021

Ix Zon, Leiden

Zonnepark Hoevelakense beek

0,012

inspanningsverplichting tot lokale participatie

Aanleg in 2021

“obligaties” via crowdfunding

Aanleg in 2021

0,018

50% mogelijk

Energie Lokaal, Amersfoort

Windpark Poort van Amersfoort 3 windmolens

0,018

50% mogelijk

Energie coöperatie Soesterwijkwiek

Windpark de Isselt / 2 windmolens

0,012

100%: initiatief van energiecoöperatie Soesterwijkwiek

besprekingen met gemeente over exacte locatie en randvoorwaarden

Energie coöperatie Zon op Amersfoort

Zonnepark Zielhorsterweg

0,007

100% initiatief van energiecoöperatie Zon op Amersfoort

Intentieovereenkomst met gemeente voor medewerking aan het initiatief in openbaar gebied

Profin

Zonnepark Over de Laak

0,010

Streven 50% moet nog verder ingevuld worden

Toegevoegd aan RES bod n.a.v. motie 2020-104M. Project in definitiefase.

Bedrijven en agrariërs

Grootschalige opwek op daken

pm

Grotendeels lokale ondernemers soms gecombineerd met een energiecoöperatie

7,3% van de beschikbare bedrijfsdaken gerealiseerd

voor zon- en windenergieprojecten; •

Daar waar dit nog niet was opgestart, participatie met inwoners en lokale belanghebbenden over de lokale impact van de RES.

•

In deze bijlage geeft iedere gemeente een toelichting hoe er op ieder van deze punten voortgang is geboekt.

Gemeente Amersfoort Beleidskaders

De gemeenteraad van Amersfoort heeft in 2017 twee beleidskaders vastgesteld tbv de duurzame opwek van energie d.m.v. wind en zon. Energielandschappen (onderdeel Wind). Energielandschappen (onderdeel Zon). In deze kaders zijn de zoekgebieden en voorwaarden waaraan initiatieven voor grootschalige opwek worden getoetst vermeld. In 2020 heeft de gemeente het beleidskader Zonnevelden opgesteld, om het beleid concreter te maken. Dat heeft geleid tot een aantal initiatieven, die elk hun eigen dynamiek van realisatie en participatie kennen.

Aanpak grootschalige opwek op daken en parkeerterreinen

Planning

61

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

Ter stimulering en facilitering van bedrijven bieden we bedrijven/pandeigenaren in Amers-

nog 2 projecten in voorbereiding: uitbreiding zonnedak boerderij Breevoort en gemeente-

foort een scan aan tegen een gereduceerd tarief. Uitvoering is in handen van Greenspread,

lijk dak in Vathorst.

een partij die gespecialiseerd is in het adviseren en begeleiden van ondernemers voor het plaatsen van pv-panelen. De gemeente en de bedrijven/pandeigenaren betalen beide 50% van de kosten voor de

Participatie bij tot stand komen van het RES bod

Inwoners van Amersfoort hebben mee kunnen praten bij het opstellen van het Concept

scan. Zo kunnen we als gemeente stimuleren dat de ondernemer inzicht creëert in de

RES bod, bij het lopende proces van RES bod 1.0 en bij de diverse initiatieven, die er zijn

verduurzamingsmogelijkheden en deze mogelijk tot uitvoering brengt. De ondernemer

in de stad. Alle ideeën voor de invulling van de kansrijke gebieden, waar mogelijk, in het

moet zelf opdracht geven aan Greenspread voor het uitvoeren van de scan zodat de ver-

RES-bod 1.0 worden verwerkt.

antwoordelijkheid ook bij de bedrijven/pandeigenaren blijft. Naast het uitvoeren van de scan, geeft Greenspread ook de mogelijkheid om PV panelen te installeren en daarbij de uitvoering van het van energiecorporaties te betrekken middels een ‘dak-verhuurconstructie of een leaseconstructie. Hierdoor zijn de bedrijven/pandeigenaren niet genoodzaakt om een financiële investering te doen voor het verduurzamen van hun bedrijfspand.

Gemeente Baarn

Een duurzame, leefbare toekomst In Baarn zetten we in op een duurzame en leefbare omgeving. Nu en later. Een toekomst

Er worden 3 verschillende scans aangeboden:

waar de opwarming van de aarde tot het minimum beperkt blijft. Om dit te bereiken heb-

•

- Haalbaarheidsonderzoek zon-PV inclusief een locatieonderzoek bij het bedrijfspand;

ben we een ambitie in Baarn: samen met 110 organisaties hebben we in 2017 het Baarns

•

- Haalbaarheidsonderzoek zon-PV & LED inclusief een locatieonderzoek bij het be-

Klimaat Akkoord ondertekend en willen we in 2030 zo veel als mogelijk klimaatneutraal

drijfspand;

zijn. Het uitnodigingskader geeft deels invulling aan die ambitie.

•

- Uitgebreide energiescan inclusief locatieonderzoek bij het bedrijfspand. Daarom zetten we in op energiebesparing. En willen we zonnepanelen op zo veel mogelijk

Daarnaast werken we in Amersfoort mee aan verder onderzoek naar de mogelijkheden

daken voor het opwekken van zonenergie. Daarnaast zien we kansen voor zonenergie op

van Wind en Zon langs infrastructuur zoals provinciale-, rijkswegen en spoor op of gren-

geluidsschermen langs de A1. Dat alleen is echter niet voldoende om de lokale energie-

zend aan Amersfoorts grondgebied. Hierover staat elders in het RES bod 1.0 informatie.

vraag van duurzame opgewekte elektriciteit te voorzien. Daarom is het ook nodig dat we

50% Lokale participatie bij de opwek van duurzame energie: In onze beleidskaders is opgenomen dat we 50% lokaal eigendom nastreven bij grootschalige opwek. Dat doen we door lokale energiecoöperaties te verbinden met initiatieven uit de markt en hierover in de anterieure overeenkomst met initiatiefnemers afspraken te maken. Daarnaast faciliteren we energiecoöperaties in hun initiatieffase en hebben we da-

met zijn allen zorgen dat we in Baarn meer energie duurzaam opwekken. Voor de komende jaren is dat met bewezen technieken: zonnevelden en windmolens. Hier is ruimte voor nodig. Maar waar en onder welke voorwaarden zou dit kunnen in Baarn? Dat is de vraag waarover we in gesprek gaan samen met belanghebbenden in Baarn.

Waar staan we nu?

De gemeente Baarn gaat aan de slag met het ontwikkelen van beleid voor opwek met

ken van maatschappelijk vastgoed beschikbaar gesteld. Bij in ieder geval twee initiatieven

wind en zon. In dit beleid komt te staan waar en onder welke voorwaarden opwek met

zijn lokale energiecoöperaties ook de initiatiefnemers. Verder hebben energiecoöperaties

wind en zon een plek kan krijgen in Baarn.

in Amersfoort op 5 daken zonnepanelen gerealiseerd: 2 schooldaken in Soesterkwartier,

De opgave waar Baarn voor staat, heeft invloed op de leefomgeving. Mede daarom worden

dak sporthal Juliana van Stolberg, dak sporthal Zielhorst, dak boerderij Breevoort. En er zijn

bewoners, belangenorganisaties, energiecoöperaties, natuur- en milieuorganisaties, LTO,

62

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

omliggende gemeenten, etc. vanaf het eerste moment betrokken. Onder welke voorwaar-

de projectgroep, die bestaat uit Stedin, de woningscorporaties (Gooi en Omstreken en

den en op welke locaties denken zij dat inpassing van zonnevelden en windmolens mo-

Eemland Wonen), waterschap Vallei en Veluwe en verschillende medewerkers van de ge-

gelijk is in Baarn?

meente Bunschoten. Op 4 februari 2021 is een thema-avond voor de raad georganiseerd over de energietransitie, waarbij ook het afwegingskader aan de orde is gekomen. Er zijn

De aankomende periode worden meerdere (online) bijeenkomsten georganiseerd om de

gesprekken gevoerd met stakeholders, waaronder LTO en Eemland 300, en de komende

inzichten van belanghebbenden te verzamelen. De participatie vindt plaats op verschillen-

tijd volgt nog een aantal andere gesprekken. De stakeholders worden later in het proces

de manieren: een interactieve kaart, een masterclass en webinar voor inwoners, workshop

uitgenodigd voor een verdiepende sessie. Inwoners konden begin dit jaar hun mening

met belangenorganisaties, vlogs door de jeugd, et cetera. De opbrengst van deze partici-

geven in een enquête en een eerste bewonersavond heeft op 31 maart 2021 plaatsgevon-

patie activiteiten wordt meegenomen en meegewogen in de ontwikkeling van het beleid

den. Er zullen nog een aantal meedenkavonden volgen.

voor duurzame energieopwekking. Doel is om te komen tot een kwalitatief en breed gedragen kader als basis voor realisatie van zonnevelden/windmolens in Baarn. De gemeen-

Het proces om tot een afwegingskader te komen is opgedeeld in vier fasen. De eerste

teraad zal het Uitnodigingskader vaststellen, dit komt in oktober 2021 op de agenda.

fase stond in het teken van verkennen en valideren. De ruimtelijke en technische belemmeringen zijn in beeld gebracht, er vonden gesprekken met stakeholders plaats en

Vervolgstappen

er is een enquête onder inwoners uitgezet. Op basis van deze resultaten worden drie

Met het Uitnodigingskader geven we in de gemeente Baarn weer nadere invulling aan

scenario’s uitgewerkt, die een beeld geven van de plek die het opwekken van energie kan

onze ambitie. Met het Uitnodigingskader hebben we straks een eenduidige visie op waar

hebben in het landschap rond Bunschoten.

en onder welke voorwaarden we energie duurzaam gaan opwekken in de gemeente Baarn en kunnen we concrete stappen zetten richting deze ambitie. De uitkomsten uit het kader,

In fase twee worden de dilemma’s die naar voren komen in de drie scenario’s bespro-

en de potentiële locaties uit de kansenkaart, zullen inbreng zijn voor de RES 2.0 van 2023.

ken tijdens een inloopavond voor inwoners, een werksessie met de projectgroep, een stakeholderssessie en een tweede inloopavond voor inwoners. Daarbij wordt gekeken naar kansen en belemmeringen. Alle resultaten samen worden gecombineerd tot een afwegingskader, dat een overzicht biedt van mogelijke zoekgebieden en de voorwaar-

Gemeente Bunschoten

den waaronder duurzame energie grootschalig kan worden opgewekt. De resultaten uit fase twee worden in fase drie verder uitgewerkt en ‘verbeeld’ door deze te vertalen en specificeren naar criteria, afstanden en normen. De verschillende criteria

Eind 2020 is de gemeente Bunschoten samen met twee adviesbureaus (DWA en ANNE)

worden tegen elkaar afgewogen en naast de andere ambities van de gemeente gelegd.

gestart met het ontwikkelen van een afwegingskader voor het grootschalig opwekken van

Dit resulteert in een eerste versie van het afwegingskader, die nog eenmaal gedeeld

duurzame elektriciteit. In dit afwegingskader wordt, in samenspraak met inwoners en be-

wordt met de stakeholders en inwoners die aan het eerdere proces hebben deelgeno-

drijven, aangegeven hoe en onder welke voorwaarden het technisch mogelijk, ruimtelijk

men.

inpasbaar en maatschappelijk aanvaardbaar is om zon- en windenergie op te wekken op

In de vierde fase wordt het concept afwegingskader uitgewerkt en ter vaststelling voor-

Bunschotens grondgebied. Het is de bedoeling om het afwegingskader op 16 december

gelegd aan het college en de gemeenteraad.

2021 ter besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad. Er wordt een aanpak ontwikkeld om lokaal grootschalig zonenergie op te wekken op de In het hele proces om tot een afwegingskader te komen vindt geregeld overleg plaats met

daken van bedrijfspanden.

63

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

Enquête burgerpanel

Gemeente Eemnes Opwekking van energie op agrarische daken

In voorbereiding op de RES 1.0 zal Eemnes in april 2021 een enquête uitzetten bij het burgerpanel. De uitkomsten van deze enquête dienen o.a. als input voor de behandeling van de RES 1.0 door college en raad.

Gestart met een traject voor grootschalige energieopwekking op agrarische daken. Gemeente Eemnes heeft daarvoor in februari 2021 een overleg geïnitieerd met alle belangrijke stakeholders; de AKOE (lokale organisatie van agrariërs), LTO, STEDIN, de Provincie en

Gemeente Leusden

de gemeente. Doel is om de agrarische daken maximaal te benutten voor de opwek van zonenergie.

Opwekking van energie op overdekte parkeerplaatsen

Eerste stap in het participatieproces was een webinar, een representatieve enquête en een aantal inspraaksessies rond de zomer van 2020. Vervolgens heeft de gemeenteraad op 18

De gemeente Eemnes is gestart met een haalbaarheidsstudie naar zon boven parkeer-

maart 2021 de routekaart naar een energieneutraal Leusden in 2040 vastgesteld en de op-

plaatsen. Er zijn vier potentiële locaties benoemd voor deze ontwikkeling en voor de eerste

dracht bekrachtigd om, met inachtneming van de zonnelader, windladder en kaders voor

locatie wordt nu gewerkt aan een business case. De verwachting is dat in de eerste helft

financiële participatie, een uitnodigingskader op te stellen. De participatieve aanpak om

van 2021 duidelijk wordt of dit eerste project technisch en financieel haalbaar is.

tot dit uitnodigingskader te komen gaat uit van de volgende stappen:

Verkenning kansen grootschalige energieopslag De gemeente Eemnes is in gesprek met verschillende partijen over de realisatie van een

Maatschappelijke denktank

Er is vooraf een denktank ingesteld met belangenorganisaties en gemeente om samen

batterij voor grootschalige energieopslag. Essentieel daarin is dat er een lokale participatie

het participatieproces om te komen tot een uitnodigingskader, vorm te geven. Een raads-

is. In de eerste gesprekken met een mogelijke ontwikkelaar is daarom ook de lokale ener-

klankbordgroep geeft ook feedback op het proces.

giecoöperatie betrokken.

Grootschalige opwekking via UDG

Internetconsultatie

Als vervolgstap op de enquête van 2020 wordt er in april een internetconsultatie georga-

Eemnes is een voorstander van duurzame energieopwekking (zowel elektra als warm-

niseerd. Deze is voor alle inwoners van Leusden en buurgemeenten toegankelijk. Daarin

te) door middel van Ultradiepe Geothermie. Eemnes is daarover in gesprek met Larderel

gaan we op zoek naar de kwaliteiten van plekken die voor inwoners belangrijk zijn en wel-

Energy, de partij die voor de regio Eemland een opsporingsvergunning heeft gekregen.

ke kansen en belemmeringen zij zien voor duurzame opwek.

In een openbare zitting van de commissie BSM in december 2020 heeft Larderel Energy

Online werksessies

haar plannen nogmaals uiteengezet voor raadsleden en andere geïnteresseerden. Tijdens

De uitkomsten van de internetconsultatie worden vertaald in dilemma’s, scenario’s of keu-

dit overleg is besloten dat UDG voor de komende twee jaren het speerpunt voor grootscha-

zeopties waarmee we in online werksessies aan de slag gaan. Deze sessie zijn voor ieder-

lige energieopwekking zal zijn in Eemnes. Ontwikkeling van zonnevelden en windturbines

een toegankelijk, waarbij belangenpartijen en mensen die eerder hebben aangegeven

zijn na deze periode bespreekbaar, en Eemnes ontwikkelt richting dat moment een afwe-

mee te willen denken, actief worden uitgenodigd.

gingskader hiervoor. Daarbij zullen alle stakeholders, en in het bijzonder de inwoners van Eemnes, nauw betrokken worden.

64

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

Maatschappelijke gesprekken, incl. internetdiscussie

Soest kiest voor een aanpak waarin de processen van de Regionale Energiestrategie (RES)

Laatste stap in het participatieproces is dat over het concept uitnodigingskader, dat wordt

en de lokale Omgevingsvisie worden gebundeld. De uitkomsten van het concept bod uit

opgesteld op basis van de uitkomsten van de vorige stappen, maatschappelijke gesprek-

de RES vormen de input voor het participatieproces van de Omgevingsvisie en het Uitno-

ken (incl. internetdiscussie) worden georganiseerd.

digingskader. Daarbij zoeken we in de bandbreedte van wat er voor Soest uit de concept RES 1.0 kwam (afgerond 0,0 TWh in 2030) en de eigen ambitie uit het programma (0,16

Besluitvorming

TWh in 2030). We kiezen voor aansluiting bij het proces van de Omgevingsvisie omdat

De uitkomsten van de maatschappelijke gesprekken worden door de gemeenteraad be-

elektriciteitsopwekking slechts een van de ruimtevragers is. Hierdoor kunnen we een inte-

trokken bij de uiteindelijke besluitvorming. Deze is voorzien kort na het zomerreces van

grale afweging maken tussen alle verschillende belangen en zorgvuldig tot keuzes komen

2021. Uiteraard is er dan ook de reguliere mogelijkheid tot inspreken.

over waar we wel en waar juist geen ruimte geven voor zonnevelden en windturbines. Ook

In regionaal verband worden de mogelijkheden verkend om binnen de gemeentegrenzen

richten we de participatie hiermee efficiënter in en creëren we zo meer bewustwording

van Leusden te komen tot 4 of meer windturbines langs de A28 ter hoogte van het defen-

over de samenhang.

sieterrein. Daarnaast zijn er in Leusden drie pilots gestart om te komen tot zonnevelden in het buitengebied. Inmiddels is een pilot gestaakt, omdat de kosten van de aansluiting op

Tot nu toe zijn verschillende stakeholders en belanghebbenden betrokken. Denk aan

het elektriciteitsnet voor de initiatiefnemer toch te hoog bleken te zijn. Tevens zijn er ge-

inwoners, STEDIN, landgoedeigenaren, partners uit de RES, belangenorganisaties zoals

sprekken gevoerd met Pon over het inzetten van het parkeerterrein voor het grootschalig

het NMU en Vereniging Vrij Polderland en initiatiefnemers die zich eerder bij de ge-

opwekken van duurzame energie. Deze mogelijkheden blijken er helaas niet te zijn. Tot

meente hebben gemeld om zonnevelden of windturbines te realiseren. In het vervolg-

slot zijn de mogelijkheden van het overkappen van parkeerterreinen verkend. Hiermee

proces betrekken we deze partijen opnieuw. Evenals de grondeigenaren van de locaties

zijn de locaties met potentie in beeld gebracht. Er is één project voor overkapping van een

die worden voorgesteld als kansrijke locaties voor zonnevelden en of windturbines.

parkeerterrein met zonnepanelen in de initiatieffase (SDE aangevraagd). Het participatieproces is recent afgerond. We zijn gestart met de ‘Week van de Omgeving’. Hiervoor zijn verschillende workshops georganiseerd over tal van thema’s. Hierbij organi-

Gemeente Soest

seerden we ook een viertal workshops over de argumenten voor en tegen zonnevelden en windturbines. Vervolgens zijn de uitkomsten teruggelegd in de samenleving middels de internetconsultatie. Dat hebben we gedaan met een digitaal platform waarop inwoners

Gemeente Soest maakt onderdeel uit van de regio Amersfoort en werkt samen met de

konden reageren op voorgestelde locaties en uitsluitingsgebieden voor zonnevelden en

deelnemende gemeenten, provincie, Waterschap en STEDIN aan het realiseren van de

windturbines. Om voldoende inwoners te bereiken hebben we een forse campagne opge-

doelen van de RES Regio Amersfoort. Gemeente Soest heeft echter ook een eigen ambitie

zet. Dit met resultaat.

zoals vastgelegd in het Programma Energietransitie Soest 2020-2025. Van 1 tot en met 15 april hebben we een derde stap in participatie toegevoegd. Het lokaal opwekken van duurzame elektriciteit is een noodzakelijke stap in het realiseren

In die periode konden inwoners, belanghebbenden en grondeigenaren reageren op

van de Soester doelstelling voor de energietransitie. Hiervoor stellen we een Uitnodigings-

de conceptplattegrond die we maakten op basis van de participatie. Voor inwoners

kader Grootschalige Elektriciteitsopwekking op. Dit is onderdeel van het Programma Ener-

is een participatieplatform (denkmeeover.nl) opgezet voor reacties. Grondeigenaren

gietransitie Soest 2020-2025. Met dit participatief opgestelde document nodigen we, na

en belanghebbenden werden direct aangeschreven. Op basis van de uitkomsten van

vaststelling, energiecoöperaties en ontwikkelaars uit om binnen de gestelde voorwaarden

de participatie werkten we het Uitnodigingskader Grootschalige Elektriciteitsopwek-

daadwerkelijk projecten te realiseren voor elektriciteitsopwekking in Soest.

king uit.

65

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

In april is, bij het proces van de Omgevingsvisie, een kader waarin we de kwaliteiten en

afstand tot de verdeelstations. Naast de vraag welke locaties kansrijk zijn voor grootschalige

principes (uitgangspunten voor toekomstige doorontwikkeling) voor onze gemeente vast-

opwek met zon en wind, gaat het binnen Woudenberg dus ook vooral om de vraag; Hoe

leggen aan de raad voorgelegd. Ook de uitgangspunten voor grootschalige elektriciteitsop-

zorgen we ervoor dat er kansen ontstaan voor zon en wind?

wekking middels zonne- en windenergie worden hierin meegenomen. Binnen die kaders en de uitkomsten van het participatieproces werkt het college het Uitnodigingskader

Op een vergelijkbare wijze als regiogemeenten een participatieproces opzetten heeft het

Grootschalige Elektriciteitsopwekking uit. Dit Uitnodigingskader wordt vervolgens in de

risico dat weerstand opgeroepen wordt van mensen die nu al (kleinschalige) opwekplan-

raadscyclus van juli ter besluitvorming voorgelegd. In dezelfde cyclus vindt besluitvorming

nen hebben, maar daar financieel niet uitkomen. Dus weerstand in plaats van draagvlak bij

plaats over de ontwerp-Omgevingsvisie. Ook is besluitvorming over de RES 1.0 in dezelfde

de mensen die in beginsel positief zijn.

vergadering voorzien. Op deze manier wordt duidelijk hoe een integrale afweging tussen de verschillende ruimtevragers is gemaakt. Na de besluitvormende raadsvergadering in

Ook participatie en overleg over het zoekgebied A12 is moeilijk zolang niet duidelijk is of

juli kunnen we de aanvullende potentie voor elektriciteitsopwekking door zonnevelden en

daar financieel/juridisch/technisch sprake kan zijn van een reële locatie, mede door de af-

windturbines delen en aanbieden voor de RES Regio Amersfoort 2.0.

hankelijkheid van de besluitvorming in de omliggende RES-gebieden.

In de uitwerking van het beleid constateren we een belangrijk verschil tussen zonnevel-

Toch is het van belang om ook in Woudenberg het gesprek aan te gaan over de duurza-

den en windturbines. De locaties voor zonnevelden zijn zo concreet en voorzien van voor-

me opwek van energie, want de gesprekken over grootschalige opwek helpen ook in het

waarden dat op basis van het beleid aanvragen kunnen worden ingediend. Voor de loca-

draagvlak voor de kleinschalige opwek en bewustwording. En op het moment dat groot-

ties voor windturbines is dat anders. De locaties die voor windturbines naar voren komen

schalige opwek wel financieel rendabel kan worden is het ook van belang om zicht te

uit het participatieproces zijn gelegen op de gemeentegrens. Daarbij zijn windturbines

hebben op het maatschappelijk draagvlak.

van een verre afstand zichtbaar. Daarom sluiten we in het beleid alle andere locaties voor windturbines uit en blijven enkele locaties open als mogelijk zoekgebied voor windturbi-

Deze dubbele vraagstelling is in eerste instantie besproken met lokale experts, omdat een

nes. Samen met de buurgemeenten, RES regio en belanghebbenden werken we deze

breed gesprek met stakeholders en inwoners pas zin heeft als de kaders van het maat-

locaties verder uit. Hier maakt participatie opnieuw onderdeel van uit.

schappelijk gesprek duidelijk zijn. Tijdens de verkenning van het dilemma is het traject van bewustwording, ingezet in de zo-

Gemeente Woudenberg

mer van 2021 in aanloop naar de besluitvorming op de Concept RES, als onderdeel van het lokale duurzaamheidsbeleid, wel voortgezet. Naast informatievoorziening via de sociale media was de enquête in de zomer 2020 daarin belangrijk. Het lokale duurzaamheids-

Het proces van de RES 1.0 van de regio Amersfoort gaat er vanuit dat de participatie over lo-

beleid was lange tijd gericht op bewoners. Dat wordt voortgezet maar daaraan is de focus

kale kansrijke locaties op gemeenteniveau plaatsvindt om te voorkomen dat het RES-pro-

op bedrijven inmiddels toegevoegd. Met op 8 december 2020 een, als gevolg van corona

ces lopende en startende lokale processen kan verstoren. Een van de doelstellingen is het

alternatieve informatiebijeenkomst voor bedrijven in de vorm van een film. Dit krijgt in het

ophalen van kansrijke locaties.

overleg met de Bedrijvenkring Scherpenzeel Woudenberg een vervolg.

Binnen Woudenberg is gekozen voor een gefaseerde opbouw van de lokale participatie.

Uit het gesprek met de expertgroep is inmiddels duidelijk geworden dat een brede partici-

Aanleiding daarvoor is het feit dat binnen Woudenberg weinig locaties zijn, die bij voorbaat

patie binnen Woudenberg over kansen, mogelijkheden en kaders wel mogelijk en gewenst

en op dit moment een positieve businesscase kunnen bieden. Oorzaak daarvan is de grote

is. Want ooit komen de nu financieel minder rendabele locaties ook in beeld.

66

Regionale Energie Strategie 1.0

••••

Wel is van belang om de kaders voor de participatie, de verwachtingen en het daarbij pas-

beoordelen welk aandeel van een energieproject daadwerkelijk ten goede komt aan

sende proces vanuit de gemeente vooraf goed te bepalen. De komende maanden zal dat

de omgeving. Middels een toets op financiële participatie door een onafhankelijke partij kan hier inzicht in gegeven worden;

nader worden uitgewerkt. Voor de RES 1.0 zal dat nog geen nieuwe kansrijke locaties opleveren, mede omdat duidelijk is dat er geen zicht is op locaties die voor 2025 redelijkerwijs

•

Uitwisselingsessies voor gemeenten over hoe zij participatietrajecten vormgeven: gemeenten zijn allemaal met dezelfde vraagstukken bezig rondom participatie.

tot ontwikkeling kunnen komen.

Vanuit de provincie zullen twee uitwisselingsmomenten georganiseerd worden om van elkaar te leren;

Provincie Utrecht Op 10 maart 2021 hebben Provinciale Staten de Omgevingsvisie en Interim Omgevingsverordening vastgesteld daarin zijn ook regels voor energie te vinden. Daarmee zijn deze

•

Mogelijke cofinanciering bij de uitvoering van participatietrajecten via subsidieverordening energietransitie.

Ondersteuning aan energiecoöperaties en collectieven

Naast ondersteuning aan gemeenten worden ook energiecoöperaties en andere

documenten definitief geworden. De Omgevingsvisie en Interim Omgevingsverordening

bewonerscollectieven geholpen bij het vormgeven van participatie en 50% lokaal ei-

treden vanaf 1 april 2021 in werking. Hierin staat hoe wij willen dat de provincie er in 2050

gendom. Hiervoor maakt de provincie Utrecht de volgende ondersteuningsfaciliteiten

uitziet. In de Omgevingsverordening staan de juridische regels die deze Omgevingsvisie

mede mogelijk:

mogelijk maken en is online te raadplegen.

Ondersteuning RES Regio Amersfoort en gemeenten

Gemeenten kunnen bij de provincie Utrecht aankloppen voor ondersteuning bij partici-

•

Koepel coöperatie en projectenbureau Energie van Utrecht. Hier kunnen lokale energie coöperaties terecht voor expertise bij de ontwikkeling van hun projecten;

•

Ontwikkelfonds Energiecoöperaties gericht op de ontwikkeling van grootschalige projecten. Hier kunnen energie coöperaties terecht voor financiering voor de

patietrajecten bij energieprojecten, voor zowel procesparticipatie als financiële participa-

risicovolle fase van projectontwikkeling;

tie. Deze ondersteuning bestaat uit: •

Servicepunt Energie Lokaal;

•

NMU: hier kunnen alle energie initiatieven terecht voor ondersteuning. Ook directe

•

Juridische check voor gemeenten bij opstellen beleid;

•

Inzet visualisaties tool bij participatietrajecten;

hulp bij de realisatie van zon op dak projecten is via het Servicepunt mogelijk.

•

Informatieve documenten zoals blauwdruk participatie van zonneparken,

Subsidie Energietransitie, mogelijk in te zetten voor de volgende onderdelen: Initiatieffase;

voorbeelddocument Participatie wind en zonneparken, blauwdruk voor •

omgevingsscan;

•

Professionalisering;

Begeleiding door participatie experts: gemeenten gaan de komende maanden

•

Participatietrajecten (bonus inclusiviteit);

verder met participatietrajecten, sommige gemeenten nog voor gemeentelijke

•

Kleinschalige projecten.

beleidskaders en andere voor zoekgebieden. Om dit goed op te zetten kunnen gemeenten straks aankloppen bij de provincie voor ondersteuning van een expert op het gebied van participatie die meedenkt met de opzet en mee kan helpen bij de uitvoering van participatie activiteiten; •

Onafhankelijke toets op financiële participatie: gemeenten nemen het streven voor 50% lokaal eigendom vaak op in hun beleidskaders. Het is echter soms lastig om te

Colofon

De Regionale Energie Strategie 1.0 is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg, Waterschap Vallei en Veluwe, Provincie Utrecht en Stedin. Tekst: Regio Amersfoort Vormgeving: doorendoor ontwerp Status van het document: De Regionale Energie Strategie 1.0 is in mei 2021 door de colleges van alle gemeenten vastgesteld. Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht en het dagelijks bestuur van Waterschap Vallei en Veluwe De besluitvorming door de gemeenteraden, provinciale staten en het algemeen bestuur van het waterschap vindt uiterlijk in juli 2021 plaats. Op 1 juli 2021 wordt de Regionale Energie Strategie 1.0 toegestuurd aan het Nationaal Programma RES. Wilt u meer informatie of blijft u graag op de hoogte van de ontwikkelingen rond de Regionale Energiestrategie? Op www.resregioamersfoort.nl vindt het laatste nieuws en stand van zaken.

www.resregioamersfoort.nl