04 Nota van Uitgangspunten.pdf
Tekst van het document
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN Omgevingsvisie Woudenberg 17 december 2025
1/31
Afbeelding 7 4 ...
DATUM KENMERK
17 december 2025 20250612/231126/
PROJECT PROJECTLEIDER
Omgevingsvisie Woudenberg ir. G.S. van Loenen
OPDRACHTGEVER Gemeente Woudenberg PROJECTNUMMER 20250612 AUTEUR STATUS
2/31
T. Walstra, J. van Velden, G. van Loenen Definitief
Afbeelding 7 4 ...
1. INHOUD 2. Inleiding......................................................................................................................................................... 4 2.1 Nut en noodzaak omgevingsvisie.................................................................................................................................4 2.2 Hoe gaan we dat doen en wie betrekken we daar bij?................................................................................................4 2.3 Leeswijzer..................................................................................................................................................................... 5
3. Herkenbaar Woudenberg.............................................................................................................................. 6 3.1 Kwaliteiten van Woudenberg.......................................................................................................................................6 3.2 Binding met de regio.................................................................................................................................................... 7 3.3 Demografische kenmerken...........................................................................................................................................8 3.4 Hoe groeit Woudenberg naar de toekomst toe?..........................................................................................................8
4. Thematische verkenning............................................................................................................................. 10 4.1 Wonen en voorzieningen............................................................................................................................................10 4.2 Gezonde, veilige en sociale leefomgeving..................................................................................................................11 4.3 Bedrijvigheid en recreatie...........................................................................................................................................12 4.4 Mobiliteit en bereikbaarheid......................................................................................................................................13 4.5 Landbouw, buitengebied, natuurgebieden en groen.................................................................................................14 4.6 Energietransitie en klimaatadaptatie.........................................................................................................................15
5. Te maken keuzes......................................................................................................................................... 17 6. Vervolg richting ontwerpvisie......................................................................................................................23 Bijlage 1 Overzicht bestaand beleid................................................................................................................ 25 Bijlage 1 Overzicht bestaand beleid................................................................................................................ 25
3/31
Afbeelding 7 4 ...
2. INLEIDING 2.1
Nut en noodzaak omgevingsvisie
De gemeente Woudenberg staat voor de opgave om een integrale en toekomstgerichte omgevingsvisie op te stellen. Het strategische langetermijnbeleid voor de fysieke leefomgeving. Het moment is goed gekozen: nu de Omgevingswet van kracht is en de eerste ervaringen met programma’s en omgevingsplannen beschikbaar zijn, kan goed worden bepaald hoe de visie moet worden gepositioneerd. Daarbij is de huidige structuurvisie met een doorkijk naar 2030 aan vervanging toe. Voor Woudenberg zijn in ieder geval deze lange termijn ambities van belang met de bijbehorende planhorizon: ● Tot ca. 2035 loopt de ontwikkeling van de nieuwbouwwijk Hoevelaar. Doorkijk op woningbouw naar 2040. ● Grote opgaven, zoals energie en warmte, toekomst van het buitengebied en bereikbaarheid hebben een doorkijk tot 2050. Vanuit die langetermijnvisie is het maken van keuzes een belangrijk doel om de komende jaren richting te geven aan beleid en projecten. De gemeente heeft daarbij oog voor de unieke kenmerken van het gebied: de overgang van Heuvelrug naar Vallei, de combinatie van landbouw, natuur en recreatie, het compacte dorp, de centrale ligging en de sterke gemeenschapszin. Tegelijk liggen er belangrijke opgaven op actuele thema’s als de energietransitie, de toekomst van het buitengebied, woningbouwdruk, gezondheid en klimaatadaptatie.
2.2
Hoe gaan we dat doen en wie betrekken we daar bij?
Het opstellen van de omgevingsvisie doen we in 3 stappen. Eind 2026 streven we naar afronding van de visie. Stap 1. Nota van Uitgangspunten In de eerste stap brengen we de uitgangspositie van de gemeente Woudenberg in beeld. We analyseren bestaand beleid, verzamelen relevante data en brengen de ruimtelijke, sociale en ecologische opgaven in kaart. We maken de kracht van Woudenberg zichtbaar – haar identiteit, kwaliteiten en ontwikkelkansen – én benoemen de dilemma’s die vragen om keuzes. Hieruit komt voorliggend document voort: de Nota van Uitgangspunten. Dit document geeft inzicht in wat ons in Woudenberg bezighoudt en welke keuzes er te maken zijn. In de Nota van Uitgangspunten wordt niet alleen de beleidsinvalshoek gekozen, maar wordt ook de inbreng van inwoners, ondernemers (door middel van een enquête) en de reacties van (lokale) ketenpartners meegenomen. De Nota van Uitgangspunten wordt in samenspraak met college, gemeenteraad en klankbordgroep opgebouwd, zodat we toewerken naar een document dat breed wordt herkend en erkend. Hiermee ontstaat het inhoudelijk en bestuurlijk fundament voor de visie. De Nota van Uitgangspunten wordt ook door de gemeenteraad vastgesteld. Stap 2. Ontwerp omgevingsvisie Op basis van de Nota van Uitgangspunten maken we in de volgende fase (begin 2026) de vertaalslag naar een inspirerend en richtinggevend toekomstbeeld in woord en beeld.
In deze fase kunnen ambities uit dit toekomstbeeld wel gaan botsen. Niet alles kan. Hier moeten dan ook keuzes gemaakt worden. De brede participatie (zowel in huis als buitenshuis) heeft daarbij een belangrijke rol. We werken toe naar een visie voor de lange termijn (2040–2050), die zowel ambitie uitstraalt als handvatten biedt voor uitvoering in de komende jaren. Daarbij staan opgaven als woningbouw, toekomst buitengebied, bereikbaarheid, energie, gezondheid, veiligheid en economie centraal. De visie maakt gebruik van de scenario’s uit het document ‘Toekomstscenario’s Woudenberg’ voor de Visie op een Vitaal Woudenberg: wat er leeft in de samenleving, wat al is vastgesteld in beleid en wat logisch voortkomt uit trends en ontwikkelingen. We formuleren doelstellingen en ontwikkelrichtingen per thema en gebied, waarbij de integrale afweging van belangen helder wordt beschreven. Met ontwerpend onderzoek maken we de keuzes ook inzichtelijk. De visie is strategisch, maar niet abstract: het wordt duidelijk wat de gemeente wil beschermen, waar zij ruimte wil geven aan verandering, en onder welke voorwaarden dat gebeurt. Een belangrijk onderdeel van deze fase is het opstellen van een
4/31
Afbeelding 7 4 ...
concept uitvoeringsparagraaf. Hierin leggen we de relatie met toekomstige programma’s en het omgevingsplan, zodat de visie ook daadwerkelijk richting geeft aan beleid en projecten. Stap 3. Inspraak, overleg, uitvoering en vaststelling In de laatste stap wordt de ontwerpvisie 6 weken ter inzage gelegd. Door middel van een zienswijze kan iedereen zijn mening geven over de visie, naar verwachting medio 2026. We verwerken reacties, scherpen keuzes aan en zorgen voor een heldere en uitlegbare eindversie. Deze wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Het resultaat is een vastgestelde omgevingsvisie die voldoet aan de wettelijke eisen én die past bij de Woudenbergse schaal, identiteit en ambities.
2.3
Leeswijzer
In deze uitgangspositie geven we wat Woudenberg bezighoudt en welke keuzes zich aandienen. In het document wordt de inbreng uit de participatie en gesprekken met ketenpartners meegenomen. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de identiteit: wat zijn de kwaliteiten van Woudenberg? Vervolgens gaan we in hoofdstuk 3 via een thematische verkenning de thema’s landbouw en buitengebied, bedrijven en recreatie, energietransitie en klimaatadaptatie, gezonde en veilige leefomgeving, wonen en mobiliteit en mobiliteit af. In hoofdstuk 4 formuleren we de spanningsvelden waar het gesprek over de te maken keuzes nog moet plaatsvinden. Hoofdstuk 5 geeft een vooruitblik op de te nemen stappen richting de ontwerpvisie.
5/31
Afbeelding 7 4 ...
3. HERKENBAAR WOUDENBERG In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van Woudenberg geschetst. Wat voor een gemeente is Woudenberg? Hierin kijken we naar de kwaliteiten: wat is herkenbaar voor Woudenberg? Ook is Woudenberg onderdeel van een grotere regio. Het is belangrijk om na te gaan hoe Woudenberg zich verhoudt tot buurgemeenten en de grotere regio. De demografische kenmerken bieden een cijfermatig inkijkje in de ontwikkeling van de afgelopen jaren en de situatie nu. Tot slot wordt er ingegaan op het groei-vraagstuk: Wat voor een dorp wil Woudenberg zijn in de toekomst en hoe snel willen we groeien? Dit hoofdstuk is hiermee één van de uitgangspunten richting het vervolg van de omgevingsvisie.
3.1
Kwaliteiten van Woudenberg
In een groene omgeving tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei ligt Woudenberg. Het biedt een prettige en veilige woonomgeving met een overwegend jonge bevolking, dichtbij voorzieningen en stedelijk gebied. Woudenbergers ontmoeten elkaar bij sportclubs, in de kerken, op schoolpleinen en tijdens lokale evenementen zoals Haantjesdag en Koningsdag. De gemeente heeft een uitgestrekt karakter met uiteenlopende landschappen en identiteiten: de bossen richting Austerlitz, de recreatieve gebieden rond het Henschotermeer, de agrarische gronden in de Gelderse Vallei en de doorkruising van de Grebbelinie. Woudenberg heeft sterke relaties met buurdorpen, zoals Renswoude, Scherpenzeel en steden als Amersfoort, Barneveld en Veenendaal. Woudenberg is een dorp van doeners, met een hechte gemeenschap en een echt ‘ons kent ons’-gevoel. Het dorp kent een rijk verenigingsleven, veel betrokken vrijwilligers en een sterke traditie van familiebedrijven en het lokale midden- en kleinbedrijf. 75% van de inwoners hebben een sterke binding met de buurt waarin ze wonen. Woudenbergers denken bij hun dorp vooral aan ‘dorp’, ‘thuis’, ‘wonen’ en ‘rust’.
Fi guur 2.1 Woordwolk op basis van 332 respondenten ‘als ik aan Woudenberg denk, dan denk ik aan…’ (Enquête voor de omgevingsvisie Woudenberg, najaar 2025).
6/31
Afbeelding 7 4 ...
Woudenberg is een fijne woongemeente voor mensen die centraal in het land willen wonen en werken. De inwoners beschouwen Woudenberg dan ook als een echte woongemeente, met een agrarische, gezonde en groene leefomgeving. De Woudenbergers zijn trots op hun werkmentaliteit en nuchtere aanpak, maar zien hun gemeente niet als een uitgesproken werkgemeente. De agrarische- en de recreatieve identiteit passen beter bij het karakter van Woudenberg. Vanuit de enquête komt naar voren welke plekken behouden moeten worden of waar de kansen liggen om plekken te verbeteren volgens respondenten. Inwoners waarderen Woudenberg vooral om de groene, rustige omgeving tussen natuurgebieden. Het Henschotermeer, de wandelgebieden en open weilanden worden als waardevol gezien. Dit geldt ook voor cultuurhistorische plekken, zoals het gemeentehuis en het Schoutenhuis. Faciliteiten als de bibliotheek, sportlocaties en andere voorzieningen worden gezien als belangrijke ontmoetingsplekken. Ook komt uit de enquête dat er vooral in het centrum ruimte is voor verbetering. Het centrumgebied heeft een beperkt winkelaanbod, mist samenhang, de verkeerssituatie is niet optimaal en er zijn een aantal langdurig leegstaande panden. Inwoners missen vooral (goedkopere) horeca. Het bedrijventerrein wordt gezien als noodzakelijk, maar minder aantrekkelijk. Hier zijn kansen voor vergroenen en verduurzamen.
Ook is door inwoners aandacht gevraagd voor het onderhoud en speelplekken in parken en openbare ruimtes in het dorp.
Figuur 2.2 Plekken om te behouden (blauw) of te verbeteren (oranje) in de gemeente Woudenberg
3.2
Binding met de regio
Gemeente Woudenberg heeft een unieke ligging in het oostelijke deel van de provincie Utrecht. Door haar ligging aan de rand van de Randstad liggen steden als Amersfoort en Utrecht met grootstedelijke voorzieningen dichtbij. Maar ook aangrenzende gemeenten met veel voorzieningen als Veenendaal, Barneveld, of het kleine dorpshart van Scherpenzeel liggen om de hoek. Hier staat tegenover dat de rust, het groene en recreatieve karakter van de gemeente juist mensen van buiten de gemeente aantrekt. En Woudenberg heeft een veelzijdig landschap met de Utrechtse Heuvelrug, het Henschotermeer en de Pyramide van Austerlitz en aan de oostzijde de Gelderse Vallei met de kenmerkende agrarische
7/31
Afbeelding 7 4 ...
verkaveling, polderlandschap en de Grebbelinie. Het veelzijdige karakter komt ook tot uiting in de samenwerking en afstemming met omliggende gemeenten, waar de focus van scholen en sociale ondersteuning ligt bij regio Amersfoort en de economische relaties meer verbinding kennen met de gemeenten in de regio Foodvalley. De twee belangrijke provinciale toegangswegen zijn bepalend voor Woudenberg. De N226 die door het centrum loopt en de N224 die aan de zuidzijde langs het dorp gaat. Ook voor de dorpen rondom Woudenberg zijn dit belangrijke wegen. Verder loopt ook de N227 door het buitengebied van de gemeente Woudenberg heen: van Amersfoort naar Maarn.
3.3
Demografische kenmerken
In juli 2025 is de 15.000ste inwoner van Woudenberg geboren. Het merendeel van de inwoners, ruim 13.000, woont in de bebouwde kom van de gemeente. Woudenberg telt 5.674 huishoudens, met een gemiddelde huishoudensgrootte van 2,5, wat duidelijk hoger is dan het Nederlandse gemiddelde van 2,1. De meeste huishoudens (41%) bestaan uit gezinnen met kinderen. Dit beeld wordt ook bevestigd wanneer er wordt gekeken naar de leeftijdsverdeling: er is relatief veel jeugd van 0 tot 15 jaar (20%), terwijl de groepen 25 tot 45 jaar, 45 tot 65 jaar en 65 jaar en ouder iets minder vertegenwoordigd zijn dan gemiddeld in Nederland. Sinds 2010 is Woudenberg relatief snel gegroeid, wat mede te danken is aan de aantrekkelijke ligging van de gemeente en de mogelijkheid om nieuwe woningen te bouwen. In de afgelopen tien jaar is 14% van de woningen nieuw gebouwd, met name in de wijken Hoevelaar en Het Groene Woud. De verkoopprijzen van woningen zijn sterk gestegen; de gemiddelde WOZ-waarde in Woudenberg bedraagt inmiddels 491.000 euro per woning. Het woningaanbod bestaat voornamelijk uit eengezinswoningen (81%), bestaande uit 70% koopwoningen. Het gemiddelde inkomen in Woudenberg ligt op 31.700 euro, iets lager dan het Nederlandse gemiddelde van 32.700 euro. De arbeidsparticipatie is echter hoog; 78% van de inwoners werkt. Gemiddeld beschikt elk huishouden over 1,3 auto’s.
Dit ligt hoger dan het Nederlands gemiddelde van 1,1 auto per huishouden. Vrijwel alle basisvoorzieningen, zoals een huisartspraktijk, een grote supermarkt, kinderdagverblijf en scholen, zijn bereikbaar binnen een straal van één kilometer. Deze demografische kenmerken zijn van belang als het gaat om het maken van keuzen op het gebied van met name woningbouw, mobiliteit en het aanbod aan voorzieningen.
3.4
Hoe groeit Woudenberg naar de toekomst toe?
De verschillende groeiscenario’s voor Woudenberg zijn beschreven in het document ‘Toekomstscenario’s Woudenberg: Mogelijke toekomstscenario’s in beeld’. Dit is geen vastgesteld beleid, maar wel in 2025 door het college besproken met de gemeenteraad ten behoeve van een visie op een Vitaal Woudenberg. Uitgangspunt is dat Woudenberg in de toekomst vitaal wil blijven. Voor Woudenberg gaat vitaliteit over ruimte voor Woudenbergers om te wonen, perspectief voor ondernemers, behoud en respect voor de manier van leven, maar ook dynamiek die kansen biedt om te werken aan de maatschappelijke, economische en demografische veranderingen van de toekomst. Het gaat dus om de adaptiviteit van het dorp en daarmee het bestaansrecht op de lange termijn. Om te onderzoeken hoe en op wat voor een manier Woudenberg vitaal kan blijven zijn er drie toekomstscenario’s onderzocht: Scenario 1: Groeien met de ruimte die je hebt Woudenberg groeit minimaal en binnen de contouren van het bestaande dorp en de deels nog te bouwen wijk Hoevelaar. Daarna blijven de bebouwde kom grenzen zoals ze zijn. Dit betekent dat de gemeente moet ingrijpen en specifiek moet kiezen waarvoor zij de schaarse ruimte wil gebruiken. Scenario 2: Groeien met steeds een stukje erbij Woudenberg gaat minder snel groeien dan de afgelopen 10 jaar. Na Hoevelaar wordt nog een beperkt aantal kleinere locaties tot ontwikkeling gebracht.
Her en der moet ruimte gevonden worden voor nieuwe locaties voor wonen en werken. Er moet een nieuwe balans ontstaan waarbij minder snelle uitbreiding de norm is en daarmee ook de
8/31
Afbeelding 7 4 ...
bevolkingsgroei afvlakt. De locaties die voor deze geleidelijke groei geschikt zijn, zijn nog niet in beeld en zullen voor dilemma’s zorgen. Scenario 3: Groeien met nieuwe ruimte Woudenberg groeit door zoals het de afgelopen jaren heeft gedaan. Na Hoevelaar bouwt de gemeente aan de volgende nieuwbouwwijk. Ook wordt ruimte gevonden voor nieuwe bedrijvigheid. Hiermee maken we ruimte voor de groeiende bevolking, scheppen we perspectief voor de bedrijven en ontstaan er kansen om een aantal infrastructuurproblemen aan te passen.
Vanuit het bestuurlijk draagvlak gaat voor de komende 15 jaar de voorkeur uit naar een combinatie van scenario 2 en scenario 3: beperkte, kleinschalige groei. Dit hangt sterk samen met de beschikbare locaties, de keuze rondom dilemma’s als het opofferen van waardevol landschap of het oversteken van de N224 en de kaders van het provinciaal beleid. Ook hangt de invulling af van de kansen om te verdichten, gericht te bouwen voor de bepaalde doelgroepen en het stimuleren van andere mobiliteitsvormen.
9/31
Afbeelding 7 4 ...
4. THEMATISCHE VERKENNING In dit hoofdstuk wordt vastgelegd welke richting in Woudenberg al gekozen is op basis van een thematische verkenning en de inbreng vanuit de participatie. Er is al heel veel beleid dat kaders meegeeft en recent is vastgesteld. Het gaat daarbij om beleid voor thema’s als wonen, water, sport en kaders voor het thema mobiliteit. Deze geven voor een groot deel al invulling aan wat de komende jaren belangrijk is en worden meegenomen als uitgangspunt voor de omgevingsvisie. Hieronder wordt daar thematisch op ingegaan. Een overzicht van de actuele beleidsstukken staat in bijlage 1.
4.1 ●
●
●
● ●
●
●
Wonen en voorzieningen Woudenberg groeit sinds 2010 relatief snel. Dit komt door de aantrekkelijke ligging van Woudenberg, en was mogelijk doordat er de afgelopen jaren kon worden gebouwd. Het totaal aantal inwoners groeide met 20%. De komende jaren zullen we verder groeien (ook afhankelijk van keuze toekomstscenario’s en provinciaal beleid). Maar we blijven een dorp en we werken ook aan verbeteringen op punten waar inwoners om vragen: bruisender dorpscentrum, meer variatie in het woningaanbod en betaalbaar wonen. We leggen extra nadruk op het toevoegen van sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen en het geven van betere kansen aan lokale woningzoekenden. Hiermee ondersteunen we starters/ jonge huishoudens, die moeite hebben om een passende woning te vinden. Het realiseren van (duurdere) gezinswoningen wordt goed door de markt opgepakt. Tegelijkertijd zien we dat een deel van de groeiende groep senioren om andere vormen van wonen dan gezinswoningen vraagt. We willen zoveel mogelijk aansluiten op de woonbehoeften van deze groep. Dit biedt ook kansen voor doorstroming. In 2026 wordt er opnieuw een woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. Dit onderzoekt helpt ons om goed mogelijk aan te sluiten op de (toekomstige) woonbehoeften van inwoners. Bij (her)ontwikkelingsgebieden wordt 30% sociale huur gerealiseerd en is het doel om 10% goedkope koop en 20% betaalbare koop te realiseren.
Deze percentages zijn mogelijk lastig te realiseren binnen dezelfde exploitatie, daarom komt er onderzoek naar of hoog (hogere) bouw uitkomst biedt. Duurzaamheidsambities worden geïntegreerd in de woningbouwopgave, denk aan ambities rondom energie, circulariteit, afvalwater, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit en biodiversiteit, gezonde en veilige leefomgeving. We zetten ons hiermee in voor toekomstbestendige woningbouw. Het is belangrijk om hierbij samen te werken met alle betrokken partijen. Het vertrekpunt is het Convenant toekomstbestendig bouwen 2.0. Tegelijkertijd moet er ook rekening worden gehouden met de betaalbaarheid van de woningen. Naast de fysieke woning is ook een fijne woonomgeving een belangrijke factor in het welzijn en zelfraadzaamheid van inwoners. Hierbij is het belangrijk dat er bij woningen ook andere voorzieningen aanwezig of bereikbaar zijn. Denk hierbij aan ontmoetingsmogelijkheden, sportlocaties, eerstelijnszorgaanbieders, dagbesteding, natuur- en recreatiegebieden of het creëren van kindvriendelijke buurten. In en om het centrum zijn voorzieningen dichtbij, maar ook in de omliggende bestaande buurten vinden we het belangrijk dat voorzieningen goed bereikbaar en toegankelijk
Inbreng vanuit participatie thema wonen en voorzieningen Er is behoefte aan meer woningen in Woudenberg, met nadruk op kleinere, betaalbare en levensloopbestendige woningen voor starters, jongeren, senioren. Inwoners vinden het belangrijk dat nieuwbouw aansluit bij de lokale diverse woonbehoefte. Wat betreft voorzieningen zijn inwoners over het algemeen tevreden over de supermarkten, sportlocaties, zorgvoorzieningen, scholen en kinderopvang. Er is behoefte aan een levendig en gezellig dorpshart met gevarieerde winkels, horeca met terrassen en een plein met bankjes waar je elkaar kan ontmoeten. Voor kinderen en jongeren is de wens dat er meer speel- en ontmoetingsplekken komen. Het cultuurhuis en de bibliotheek worden als waardevolle voorzieningen gezien die wellicht nog beter kunnen worden benut. zijn.
10/31
Afbeelding 7 4 ...
4.2 ●
●
● ●
●
●
●
●
●
11/31
Gezonde, veilige en sociale leefomgeving We nemen positieve gezondheid als uitgangspunt: de veerkracht van mensen om zich aan te passen aan wat zich in het leven voordoet. Hierin zien we een Woudenberg voor ons waarin alle inwoners zich thuis voelen, zelfredzaam zijn en naar vermogen kunnen meedoen, en waarin jeugdigen gezond en veilig kunnen opgroeien. Een samenleving waarin inwoners oog hebben voor elkaar, waar eenzaamheid zoveel als mogelijk wordt tegengegaan, waar inwoners niet in armoede hoeven te leven en passende hulp krijgen als het nodig is. Voor positieve gezondheid vinden we de fysieke leefomgeving ook van belang: prettig wonen, een goede inrichting van de publieke ruimte, toegang tot natuur en groenvoorzieningen, een veilige leefomgeving en een passend voorzieningenniveau. Rust, groen en ruimte is op korte afstand van de inwoner. Dit heeft een positief effect op de gezondheid. Ook is de groenvoorziening in de wijk belangrijk voor de leefbaarheid in het dorp. We vinden het belangrijk dat inwoners kansen krijgen om mee te doen en zich te ontwikkelen. De fysieke en sociale omgeving ondersteunt dit, biedt ruimte om elkaar te ontmoeten en maakt voorzieningen toegankelijk. Waar nodig komen we samen met inwoners en maatschappelijke organisaties tot collectieve en individuele oplossingen voor ondersteuning en zorg.
Er wordt ingezet op preventie: voorkomen is beter dan genezen. De zorg wordt daar waar mogelijk lokaal, integraal en informeel georganiseerd. Samen zorgen we ervoor dat de zorg ook betaalbaar blijft. Woudenbergers hebben een gezonde en actieve leefstijl. We ondersteunen dit door zoveel mogelijk inwoners te laten bewegen en sporten. Plezier, veiligheid, gezondheid en toegankelijkheid staan hierbij voorop. We kunnen hieraan bijdragen door bijvoorbeeld te zorgen voor voldoende schaduwrijke speelruimte en ontmoetingsplekken, veiligheid op straat, toegankelijkheid van natuur, groen in de wijk, hitteplan, bankjes, toegankelijke stoepen, groene wandel- en fietspaden en rustplekken op strategische punten. Er wonen relatief veel jongeren in de gemeente Woudenberg. We hechten veel waarde aan de kinderen, jeugdigen en jongeren binnen de gemeentegrenzen. Daarom vinden we het belangrijk dat zij op een veilige en aangename manier in de eigen buurt kunnen spelen, sporten en ontmoeten. Bij het ontwerp van de openbare ruimte houden we hier rekening mee. Ook speeltuinen van scholen kunnen voorzien in de behoefte aan speelvoorzieningen. Ook voor andere doelgroepen is het gewenst om in de fysieke leefomgeving gelegenheid te creëren voor ontmoeting.
Naast veel jongeren is in Woudenberg ook sprake van vergrijzing en de trend van extramuralisering, waardoor mensen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Als gemeente willen we mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis in een passende woning en woonomgeving laten wonen met een sterke sociale basis én de zorg en ondersteuning die ze nodig hebben. Dit geldt voor ouderen, maar ook voor andere kwetsbare doelgroepen. Het vraagt om een flexibele woningvoorraad en focus ligt op het anticiperen op de toenemende zorgvraag door de samenredzaamheid van bewoners te ondersteunen en versterken. Het versterken van de wijkinfrastructuur en het realiseren van diverse (zorg)woonvormen die samenleven en onderlinge zorg bevorderen. Dit draagt daarnaast ook bij aan een omgeving waarin generaties elkaar ondersteunen en aanvullen. We willen een veilige en gezonde fysieke leefomgeving bieden aan onze inwoners en bezoekers. Diverse partijen werken samen aan de inrichting van de fysieke leefomgeving, zoals veiligheidsregio en omgevingsdienst. Voor het gebied rond de Heuvelrug is het aandachtspunt het veiligheidsrisico van natuurbrand (Utrechtse Heuvelrug). Een gezonde leefomgeving betekent ook een gezond leefklimaat, en dus aandacht voor bijvoorbeeld wateroverlast, hittestress, fijnstof, geluid- en geuroverlast.
Zo moet er ook bij het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen rekening worden gehouden met het woon- en leefklimaat in en rond het gebied. Hierin moet er een afweging worden gemaakt tussen alle belangen, want overlast beperkt zich niet enkel tot de gemeentegrenzen.
Afbeelding 7 4 ...
Inbreng vanuit participatie - thema gezonde en sociale leefomgeving Een gezonde en sociale leefomgeving is volgens inwoners sterk verbonden met rust, groen, veiligheid en saamhorigheid. Inwoners waarderen Woudenberg als prettige en groene woonplaats, maar uiten zorgen over toenemende drukte, verkeersonveiligheid en afnemende sociale samenhang door groei en instroom van nieuwe inwoners. Gezondheidsaspecten worden gekoppeld aan luchtkwaliteit en leefomgeving. Een veilige, schone en goed onderhouden openbare ruimte wordt als belangrijk ervaren. De sociale leefomgeving heeft ook te maken met ontmoetingsplekken. Zo is er behoefte aan meer en betere speel- en ontmoetingsplekken voor kinderen, jongeren en ouderen. Ook worden het dorpse karakter, sociale contacten in de buurt en het gevoel van ‘ons kent ons’ als waardevol benoemd en gezien als belangrijk om te behouden voor de toekomst.
4.3 ●
●
● ●
●
● ●
●
12/31
Bedrijvigheid en recreatie In Woudenberg is er behoefte aan ruimte voor bedrijven. Lokale ondernemers willen uitbreiden, maar er zijn ook ondernemers die zich graag in Woudenberg willen vestigen. Op dit moment is er te weinig terrein waar bedrijven kunnen uitbreiden of zich kunnen vestigen. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuw, goed ontsloten en toekomstbestendig bedrijventerrein op de locatie aan de Laagerfseweg. Hiermee wordt er ook schuifruimte gecreëerd voor lokale midden en klein bedrijven (MKB). Het belang van circulariteit wordt steeds groter en de ontwikkeling daarvan krijgt een plek op het bedrijventerrein en bij de productie in het agrarisch gebied. We werken de komende jaren aan het creëren van een krachtiger lokaal en regionaal economisch klimaat door te richten op meer duurzaamheid en innovatie, meer ruimte voor ondernemen, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en meer samenwerking in de regio. Een goede balans tussen wonen en werken vinden we, naast het verenigingsleven, van belang voor de leefbaarheid van Woudenberg. We werken verder aan het ontwikkelen van een vitaal dorpshart, dat bijdraagt aan de leefbaarheid van het dorp, voorzieningen biedt voor inwoners en aantrekkelijk is voor bezoekers.
Hierbij wordt uitgegaan van Woudenberg als ‘Boodschappendorp-Plus’: De basis wordt gevormd door de dagelijkse boodschappen met een aanvulling van functies die inwoners en bezoekers meer diversiteit en beleving bieden. Op het gebied van retail houden we de focus op het centrum als kerngebied. Dit omvat het stimuleren van een sterk en modern winkelaanbod, het creëren van een compact en samenhangend winkelgebied, het optimaliseren van parkeermogelijkheden, -verwijzingen en bereikbaarheid. Buiten het centrum wordt het perifere detailhandelscluster geconsolideerd met een scheiding tussen bedrijven en bezoekers van detailhandel op het bedrijventerrein. De verblijfsrecreatie is vooral geclusterd rondom het Henschotermeer. De druk op de Heuvelrug is groot, bezien moet worden of ook de Vallei en Grebbelinie hiervoor (economische) ruimte kan bieden. De natuur, het landschap (slagen- en kampenlandschap) en de cultuurhistorie (Grebbellinie en landgoederen) wordt beschermd, maar kan ook voor de inwoner en recreant deels beleefbaar worden gemaakt. Recreatie in de natuur draagt bij aan ontspanning, bevordert een gezonde leefstijl en heeft een positieve invloed op het welzijn van inwoners. Wel moet hierbij rekening worden gehouden met het natuurbrandrisico gebied, om zo de veiligheid van de bezoekers te waarborgen.
De aanwezigheid van natuur, en in het bijzonder de dieren, vraagt om aandacht bij keuzes waar het samenkomen van mens en natuur tot spanningen kan leiden.
Afbeelding 7 4 ...
Inbreng vanuit participatie - thema bedrijvigheid en recreatie Inwoners geven aan dat bedrijvigheid noodzakelijk is en vinden het belangrijk dat het bestaande bedrijventerrein eerst optimaal wordt benut voordat uitbreiding plaatsvindt. Er is voorkeur voor kleinschalige, lokale en duurzame bedrijven, bij voorkeur MKB. Bedrijven worden idealiter geconcentreerd nabij hoofdwegen om overlast in woongebieden te beperken. Het huidige bedrijventerrein wordt als noodzakelijk gezien maar wel als visueel onaantrekkelijk ervaren. Het vergroenen en verduurzamen van het terrein wordt genoemd als aandachtspunt. Recreatie wordt als waardevol gezien, met brede waardering voor bestaande wandel- en fietsroutes, natuurgebieden en voorzieningen zoals het Henschotermeer.
4.4 ●
●
●
●
● ● ●
13/31
Mobiliteit en bereikbaarheid Woudenberg zet in op een mobiliteitssysteem dat passende bereikbaarheid voor iedereen en brede welvaart ondersteunt. Mobiliteit wordt gezien als toegang tot werk, onderwijs, zorg, recreatie en sociale netwerken. We willen daarom dat alle inwoners op een veilige en betrouwbare manier gebruik kunnen maken van onze infrastructuur, ongeacht hun voorkeur voor een type vervoersmiddel. Ook streven we naar inclusieve bereikbaarheid voor alle doelgroepen: ongeacht leeftijd, inkomen of leefstijl. We willen een aantrekkelijke leefomgeving waar voetgangers, fietsers, spelende kinderen, mensen met een beperking en ouderen zich veilig en welkom voelen. We kiezen ervoor om de STOMP-methode te hanteren in de gemeente. STOMP (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility-as-a-service en Privéauto) is hierin de voorkeursvolgorde van vervoerwijzen. Hiermee stimuleren we door bijvoorbeeld ontwerpkeuzes het fietsen en wandelen, maar blijft er ook nog steeds ruimte voor de auto. Ook willen we hiermee andere duurzamere mobiliteitsvormen stimuleren, bijvoorbeeld het openbaar vervoer (meer busverbindingen, passende routes en betere dienstregelingen). Hiervoor dient blijvend het gesprek te worden gevoerd met de provincie en regio Amersfoort.
Zo ontstaat een integraal afgewogen verkeersbeeld, waarin modaliteiten meestal naast elkaar passen, maar soms bewuste keuzes nodig zijn om ze van elkaar te scheiden. Deelmobiliteit stimuleren we in de gemeente. Inwoners worden gestimuleerd gebruik te maken van deelvervoer. Ook worden inwoners geïnformeerd over de mogelijkheden om zelf vervoer te delen met buurtbewoners. Dit is een kans, maar ook een noodzaak. Door in te zetten op deelmobiliteit kan de noodzaak voor het hebben van een (2 e of 3e) auto worden verminderd, ondanks de relatief beperkte aanwezigheid van OV in Woudenberg. Het biedt een betaalbaar alternatief voor eigen autobezit, leidt tot lagere parkeerdruk en meer ruimte voor groen, recreatie en andere functies. Bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid mogen niet onder druk komen te staan door de bouw van meer woningen. De nabijheid van wonen, werken, onderwijs en recreatie beperkt de noodzaak tot verplaatsing en stimuleert lopen en fietsen. Hierbij vinden we het belangrijk dat fietsroutes veilig zijn en goed aansluiten op de infrastructuur. Denk hierbij aan veilige schoolroutes en veilige fietsroutes van Oost naar West Woudenberg. De inrichting van de openbare ruimte is van belang en heeft invloed op hoe veilig, uitnodigend en toegankelijk de dorpskern en buitengebieden aanvoelen en daadwerkelijk zijn.
Recreatie zoals bij het Henschotermeer, de Pyramide de Grebbelinie en nabijgelegen natuurgebieden vraagt om slimme sturing van verkeersstromen en parkeerdruk, zeker in weekenden en vakanties. Verkeersveiligheid is een kernwaarde binnen het mobiliteitsbeleid: een voorwaarde voor leefbaarheid en vertrouwen in de openbare ruimte. We omarmen duurzaam veilig als structurele aanpak. Het gaat om de volgende ontwerpprincipes: 1) functionaliteit van wegen, 2) inrichting naar de juiste snelheid, 3) herkenbaarheid van de weginrichting, 4) vergevingsgezindheid en 5) verantwoordelijkheid. Om toekomstige beleidskeuzes op een goed fundament te baseren is een actualisatie van de categorisering van onze wegen nodig. Hierbij wordt gekeken naar de feitelijke functie van wegen (ontsluiten, verbinden of verblijven), het gebruik (verkeersintensiteit, modaliteit) en de ruimtelijke context (schoolroutes, winkelgebieden, woonstraten, bereikbaarheid voor hulpverleningsvoertuigen). Ook willen we de verkeersstromen in de bebouwde kom monitoren en maatregelen nemen om ongewenst sluipverkeer tegen te gaan.
Afbeelding 7 4 ...
● ●
Verkeersveiligheid hangt ook sterk af van het gedrag van weggebruikers. Woudenberg wil inzetten op een combinatie van gedragsbeïnvloeding (educatie, campagnes, nudging) en handhaving. Om onze verkeerssituatie in 2040 zo veilig mogelijk ingericht te hebben, investeren we actief in de aanpak van onveilige situaties en knelpunten. Zo hoeven we niet langer te wachten op onderhoudsopgaven, maar kunnen bekende onveilige situaties sneller en effectiever worden opgelost. Hiervoor stelt de gemeente een uitvoeringsprogramma Verkeer en Mobiliteit op, waarmee de verkeersveiligheid planmatig kan worden verbeterd.
Inbreng vanuit participatie - thema mobiliteit en bereikbaarheid Mobiliteit en bereikbaarheid zijn belangrijke aandachtspunten voor inwoners van Woudenberg. De auto, de fiets en te voet zijn de meest gebruikte vervoersmiddelen. Verkeersveiligheid is een belangrijk aandachtspunt volgens de respondenten. Er is behoefte aan veiligere en betere fietsroutes en verbeterde oversteekplaatsen. Inwoners waarderen de centrale ligging en goede regionale bereikbaarheid van Woudenberg.
4.5 ●
● ● ●
●
● ●
● ●
●
1
Landbouw, buitengebied, natuurgebieden en groen Het grondgebied van Woudenberg ligt deels in een slagenlandschap. Het is te herkennen aan de langgerekte smalle percelen. Ten oosten en ten zuiden van Woudenberg is het kampenlandschap te herkennen aan de onregelmatige kavelvormen en houtwallen. Het westen van de gemeente ligt op de Utrechtse Heuvelrug en is onderdeel van het beboste stuwwallenlandschap. Deze kenmerkende landschappen willen we behouden. Binnen de huidige NNN-gebieden staan we in principe geen ruimtelijke ontwikkelingen toe. Het grote aandeel van landgoedeigendom in het buitengebied is medebepalend voor wat er mogelijk is. Er is een transitie gaande in de agrarische sector, het nieuwe functieveranderingsbeleid (VAB: voormalige agrarische bebouwing) biedt ruimte om andere economische dragers (zoals wonen, werken, maatschappelijke functies en recreatie) toe te voegen aan het buitengebied. Het doel hiervan is om de ruimtelijke kwaliteit te behouden en waar mogelijk te verbeteren, en leegstand en verpaupering te voorkomen. De bestaande natuurwaarden (soorten, vestigingsplaatsen en leefgebieden) worden beschermd en ontwikkeld. We behouden (beschermde) natuurgebieden en landschapselementen met een hoge soortenrijkdom. We hanteren een protocol voor woekerende soorten: bestrijden waar dit nodig is, beheersen waar dit kan.
We willen biodiversiteit zowel in de bebouwde kom als daarbuiten verhogen. Woudenberg is van oorsprong een agrarisch dorp, dat het landelijke karakter en de groene uitstraling heeft weten te behouden. Het agrarisch gebruik en beheer van gronden is van belang voor de uitstraling en kwaliteit van het landschap. Groen binnen en buiten de bebouwde kom is belangrijk voor Woudenberg en raakt ook allerlei andere beleidsvelden, zoals klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit. In het gemeentelijk groenbeleid ligt de focus op het behoud, de versterking en de ontwikkeling van het hoofdgroen. Daarnaast wordt gestreefd naar het behouden en versterken van nevengroen en het behoud van overig groen. Ook bomen zijn hiervan een belangrijk onderdeel. Belangrijke groenelementen (ook in particuliere tuinen) en verbindingen worden behouden en versterkt bij ontwerp en uitvoering van ruimtelijke opgaven. We streven naar minder versteende tuinen. We behouden het huidige groenareaal en zetten in op voldoende waterberging, maar delen hiervan zijn wat betreft de locatie uitwisselbaar. We versterken de groenstructuren en de samenwerking tussen groen en water. Bij ruimtelijke ontwikkelingen borgen we voldoende groen en water, waar mogelijk aaneengesloten en met inpassing van de oorspronkelijke situatie en toepassing van de landelijke bomennorm1.
De functievervulling van de groeninrichting wordt zo optimaal (klimaatadaptief) mogelijk. Bij het onderhouden, wijzigen en/ of ontwikkelen van en rondom het groen in de gemeente wordt rekening gehouden met het risico op natuurbrand.
Dit sluit aan bij EU verordening natuurherstel Artikel 8: Herstel van stedelijke ecosystemen.
14/31
Afbeelding 7 4 ...
Inbreng vanuit participatie - thema groen Groen vormt een essentieel onderdeel van de leefkwaliteit in Woudenberg. Inwoners hechten groot belang aan het behoud van bestaand groen in zowel het dorp als het buitengebied en vinden het over het algemeen niet acceptabel dat toekomstige ontwikkelingen ten koste gaan van groen. Er is brede waardering voor de rustige, landelijke omgeving, natuurgebieden zoals bossen, heide, open weilanden en recreatieve plekken als het Henschotermeer. Tegelijkertijd wordt gewezen op de noodzaak van beter onderhoud van groenvoorzieningen, meer variatie in beplanting, bloemen, bomen en het versterken van biodiversiteit.
4.6 ●
● ●
●
●
● ●
●
●
●
●
15/31
Energietransitie en klimaatadaptatie Binnen een duurzame aanpak bij de gemeente Woudenberg de 3 M’s centraal: Mens, Milieu en Markt. ‘Mens’ staat voor de sociale dimensie van duurzaamheid: een duurzame samenleving heeft gemeenschapsgevoel nodig, waarbij burgers zich betrokken voelen bij wat er in hun samenleving, de wereld en met hun medeburgers gebeurt. ‘Milieu’ staat voor het behoud, bescherming en beheer van onze natuurlijke hulpbronnen. Kwaliteit van milieu en natuur, de omgang met klimaat en energie en met het gebruik van grondstoffen zijn belangrijk. Tot slot gaat ‘Markt’ over de economische ontwikkeling: de productie, werkgelegenheid, efficiëntie en rendement, infrastructuur en bereikbaarheid. Door innovatieve oplossingen en bewustwording hebben we minder nodig, kunnen we slim met de natuurlijke bronnen omgaan of passende alternatieven bedenken of faciliteren. Vanuit de RES zijn er doelstellingen geformuleerd voor energie-opwek. Hieraan wil ook Woudenberg een bijdrage leveren. Er wordt binnen Woudenberg gekeken naar zon op dak en worden de mogelijkheden van zon op land onderzocht. In de loop van 2026 wordt het nieuwe warmteprogramma opgeleverd en vastgesteld. De inzichten die daarin staan om te komen tot een samenleving met warmte-oplossingen zonder fossiele brandstoffen, worden meegenomen in de omgevingsvisie.
Netcongestie is een belangrijk thema voor toekomstige ontwikkeling. Anno 2025 is er sprake van netcongestie op grootgebruik voor zowel opwek als levering. Er zal tot 2035 rekening gehouden moeten worden met netcongestie, mogelijk op termijn ook bij kleinverbruik. Dus voor nieuwe ontwikkelingen zal gekeken moeten worden naar ‘netbewust’ bouwen, dat wil zeggen netneutraal of misschien zelfs off-grid bouwen. Er moet rekening worden gehouden met de ruimtelijke inpassing van de nieuwe energie-oplossingen. We stimuleren bewonersinitiatieven. Deze kunnen bijdragen aan draagvlak en lokale betrokkenheid. We betrekken relevante partijen, als de veiligheidsregio en de omgevingsdienst, bij grote en kleine (lokale) initiatieven ten behoeve van de energietransitie, om de veiligheid van inwoners en hulpdiensten te waarborgen en de risico’s te beperken. Woudenberg ligt tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe. Dit zorgt voor afstromend water en relatief hoge grondwaterstanden en optreden van kwel. Bij de inrichting van een gebied laten we ons leiden door gebiedskenmerken. Door water en bodem sturend te blijven, dichtbij historische waterstructuren, en natuurlijke omstandigheden te accepteren, kunnen we op de beste manier met water omgaan. Gemeente Woudenberg wil inspelen op de gevolgen van klimaatverandering. Als gemeente worden we klimaat robuust/ klimaatbestendig.
Dit betekent dat we onze boven- en ondergrond meer gaan inrichten met voldoende ruimte voor water en groen. Met deze extra ruimte voor groen en water werken we niet alleen aan klimaatadaptatie, maar ook aan het stimuleren van een gezondere leefstijl, meer ontmoetingen en meer bewegen. Water en bodem sturend als basis: Het is belangrijk om water maximaal vast te houden (lage flank Utrechtse Heuvelrug) en het water schoon te houden. Daarnaast versterkt een gezonde bodem de weerbaarheid van het gebied tegen droogte. In alle processen en projecten wordt de meest duurzame werkwijze toegepast. Zo wordt er bij de (afval)waterketen en systeem gekeken naar de besparing en benutting van het water. Ook wordt meegewerkt aan onderzoeken om energie op te wekken of te besparen.
Afbeelding 7 4 ...
●
In samenwerking met het waterschap zetten we ons in voor verschillende opgaven. We koppelen het gemengd riool af, we zorgen voor voldoende waterberging in de openbare ruimte door bijvoorbeeld het oppervlaktewater uit te breiden om zo schoon regenwater op te vangen. Hierdoor wordt het riool niet belast met schoon water en zorgt dit voor extra schoon water in stedelijk gebied en extra verversing in droge tijden. Ook zetten we ons in om overtollig hemelwater te laten afstromen naar de juiste plek zonder extra te vervuilen en treffen we grondwatermaatregelen die de grondwaterpeilen op de gewenste hoogte houden.
Inbreng vanuit participatie - thema energietransitie en klimaatadaptatie Het opwekken van zonne-energie zoveel mogelijk op bestaande gebouwen, zoals daken. Er wordt erkend dat duurzame energie belangrijk is voor het milieu en biedt kansen om zelfvoorzienend te zijn, mits dit niet ten koste gaat van natuur en woonplezier. Er is aandacht voor technische en infrastructurele knelpunten, zoals netcongestie en de behoefte aan opslagcapaciteit. Ook wordt het verminderen van energieverbruik en het bieden van meer vrijheid aan bewoners om zelf duurzame oplossingen te organiseren benoemd. Wat betreft klimaatadaptatie wordt het belang benadrukt van groen voor afkoeling en wateropvang. Versterking van biodiversiteit en goed beheer van groenvoorzieningen dragen volgens inwoners bij aan een gezonde leefomgeving.
16/31
Afbeelding 7 4 ...
5. TE MAKEN KEUZES Een omgevingsvisie is geen opsomming van wensen en ambities, maar een document dat keuzes maakt. Niet alles kan overal. Woudenberg staat voor de opgave om de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen in samenhang te bekijken en prioriteiten te stellen. Hoe zorgen we voor voldoende en passende woningbouw zonder de kwaliteit van het landschap aan te tasten? Hoe kan de agrarische sector zich verduurzamen zonder economische vitaliteit te verliezen? Welke plekken lenen zich voor energietransitie en hoe beschermen we daarbij de ruimtelijke kwaliteit? Het leggen van deze ruimtelijke puzzel vraagt om een integrale, gezamenlijke aanpak. De eerste stap is het scherp krijgen van de uitgangspunten per thema, maar daarmee zijn we niet verder dan het fundament van de omgevingsvisie. Er zijn namelijk te veel ambities om allemaal een plek te geven en sommige uitgangspunten zijn deels tegenstrijdig of de haalbaarheid en ruimtelijke impact daarvan zijn onduidelijk. Dit zijn spanningsvelden en dilemma’s waar we bij het maken van de ontwerp omgevingsvisie nog keuzes in moeten maken. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste spanningsvelden benoemd, waarna we de te maken keuzes specifiek maken. Dit is het huiswerk voor het maken van de ontwerp omgevingsvisie na het vaststellen van deze nota van uitgangspunten. 1.
Tempo van groei Woudenberg is de afgelopen jaren hard gegroeid en blijft de komende jaren ook nog groeien. De realisatie van Hoevelaar fase 3 en het nieuwe bedrijventerrein aan de Laagerfseweg illustreren deze ontwikkeling. De wens is om na Hoevelaar fase 3 ruimte te hebben voor geleidelijke groei waarbij nieuwe locaties zorgvuldig gekozen worden. Echter, dit kan wel leiden tot dilemma’s over de kwaliteit van het landschap, belasting van infrastructuur of ontbrekend draagvlak. Tegelijkertijd is er zorg over het behoud van het dorpse karakter. De scenario’s uit de groeistudie (huidig tempo, lager tempo, beperkte groei) laten zien dat elke keuze directe invloed heeft op mobiliteit, voorzieningen, werkgelegenheid en sociale cohesie. Dit wordt ook ervaren door inwoners, die aangeven dat er knelpunten zijn op de bestaande wegen, dat er niet te veel groen verloren moet gaan en er zorgen zijn dat de sociale samenhang in het dorp veranderd. De uitdaging is om deze groei te faciliteren zonder het karakter van Woudenberg te verliezen. Door het stimuleren van optoppen, transformeren en splitsen van bestaande bouw kan mogelijk een compacte groei worden bereikt. Inbreiding en hoger bouwen leiden echter mogelijk wel tot impact op de directe woonomgeving van bestaande inwoners en het dorpse karakter.
Belangrijk is in ieder geval een goede balans tussen wonen, werken, mobiliteit en (beleving van) het groen.
Inzichten vanuit de participatie:
Het is vooral belangrijk bij nieuwe woningen om aandacht te hebben voor leefbaarheidsthema’s, sociale cohesie en het dorpsgevoel. Respondenten van de enquête uiten zorgen over afnemende sociale samenhang door groei en instroom van nieuwe inwoners. Er leven zorgen over de omvang en snelheid van de groei en de mogelijke aantasting van het dorpse karakter, groen en leefomgeving. Er wordt gepleit voor zorgvuldig bouwen, met aandacht voor inbreiding, behoud van kwaliteit en leefbaarheid. In de enquête geven inwoners aan dat het behoud van groen een belangrijk punt te vinden zowel bij in- als bij uitbreiding.
We maken een keuze over:
Of we kiezen voor een aangepast tempo van groei. Of we prioriteit geven aan verdichting in het dorp en/of uitbreiding in kleinschalige fasen langs de randen van het dorp en we kiezen waar deze gerealiseerd moeten worden.
17/31
Afbeelding 7 4 ...
18/31
Afbeelding 7 4 ...
En we onderzoeken hoe we dat willen bereiken:
Hoe om te gaan met de mobiliteitsuitdagingen. Hoe nieuwe ontwikkellocaties worden gekozen in relatie tot klimaatbestendigheid (water- en bodem richtinggevend). Of het mogelijk is om de bestaande voorraad beter te benutten door beleidsmatig meer ruimte te bieden (bijvoorbeeld splitsen van woningen, hospitaverhuur of een woning in de tuin). Hoe om te gaan met verdichting, invullen van groen in de kern en het bedrijventerrein en mogelijk hogere bouw in het dorp, dus meer appartementen en minder eengezinswoningen met tuin. Welke vorm van hoogbouw is bij een grotere verdichting passend voor Woudenberg; meer bouwen in 4-lagen of ook 10-hoog als uitgangspunt nemen?
2. Evenwichtige inrichting van de openbare ruimte Om de openbare ruimte toekomstbestendig in te richten, spelen diverse thema’s een cruciale rol, zoals groenvoorziening, waterbeheer, speelgelegenheden en toegankelijkheid. In de toekomst worden hitte, droogte en wateroverlast steeds belangrijker. Dit vraagt ook om een aanpassing van de bestaande wijken en een overweging op welke wijze deze vitaal te houden. Voor het ontwerp van de openbare ruimte is van belang om bijvoorbeeld voldoende boomkroondekking te realiseren, en voldoende waterberging en groen te waarborgen. En dit biedt tegelijkertijd kansen om deze thema’s te combineren met bijvoorbeeld bewegen en ontmoeten, denk aan: aansluitende wandelnetwerken, voldoende bankjes en speelvoorzieningen. Echter, er moet zorgvuldig worden omgegaan met de beschikbare ruimte. Veel ruimte wordt in gebruik genomen door de auto, wat ten koste gaat van het groen. Het combineren van functies biedt kansen, maar vraagt om duidelijke keuzes.
Inzichten vanuit de participatie:
Inwoners geven aan dat door verschillende weggebruikers, functioneel en recreatief het op meerdere plekken niet prettig fietsen en/of wandelen is. Er wordt gevraagd om aandacht voor behoud van rust en natuur. Ook zijn er verbeteringen gewenst in infrastructuur en voorzieningen, zoals bredere fietspaden, betere bewegwijzering, bankjes en passende horeca. Veiligheid en toegankelijkheid spelen een belangrijke rol, onder meer door meerdere typen weggebruikers, smalle paden en de aanwezigheid van de wolf.
We maken een keuze over:
Waar er kansen liggen om bewegen en ontmoeten te stimuleren (denk aan: speelvoorzieningen, wandel- en fietspaden, rustplekken). Welke keuzes per wijk nodig zijn om voldoende ruimte te bieden voor alle nodige functies, zowel de auto, de fietsers en wandelaar als de klimaatadaptatie en vergroening in de openbare ruimte in de bestaande wijken.
En we onderzoeken hoe we dat willen bereiken:
Hoe het combineren van functies eruit kan zien; koppelkansen. Hoe de fysieke ruimte optimaal in te zetten voor sociale interactie en cohesie. Aan wat voor een soort ontmoetingsruimte behoefte is en waar kansen liggen om deze te faciliteren. Hoe we ervoor zorgen dat de ontmoetingsruimte geschikt is voor de juiste doelgroep(en) en we overlast voorkomen.
3. Concentratie of spreiding van voorzieningen Steeds meer ouderen en andere kwetsbare inwoners blijven door extramuralisering langer zelfstandig thuis wonen. Het is belangrijk dat dit kan in een passende woning en woonomgeving met een sterke sociale basis én de zorg en ondersteuning die nodig is. Het is hierbij ook de vraag hoe we de voorzieningen toegankelijk en bereikbaar houden voor deze doelgroepen. Maar deze vraag speelt breder, want ook voor andere (maatschappelijke) voorzieningen speelt dit vraagstuk. In het verleden zijn voorzieningen geclusterd (zoals de sportlocaties) en diverse bestaande en nieuwe wijken kennen geen
19/31
Afbeelding 7 4 ...
of nauwelijks maatschappelijke voorzieningen. Zonder voorzieningen in de directe omgeving zijn deze wijken mogelijk minder geschikt voor het realiseren van bepaalde woningtypen, zoals seniorenwoningen. Ook vanuit inwoners is er de nadrukkelijke wens naar laagdrempelige ontmoetingsplekken. Er worden diverse voorbeelden aangehaald zoals een centraal plein met bankjes of groen, een buurthuis en/of betere benutting van het Cultuurhuis, laagdrempelige horeca en kwalitatief betere speelvoorzieningen voor kinderen. Ook ligt er een opgave in het centrum: het gezelliger maken met een goed, divers winkel- en horeca-aanbod en meer ruimtelijke samenhang. Voor het oplossen van de ruimtelijke puzzel is het de vraag hoe we de benodigde voorzieningen willen inpassen in het dorp: willen we de voorzieningen centraliseren, wat zorgt voor een vitaal dorpshart, óf is het ook mogelijk om bepaalde voorzieningen te spreiden zodat deze dichter bij de woningen van de betreffende doelgroepen liggen?
Inzichten vanuit de participatie:
Een aantal functies (zoals supermarkten en scholen) worden als voldoende ervaren, maar de bereikbaarheid verschilt. Voorzieningen voor jongeren worden als onvoldoende gezien. Er is vooral onvrede over het beperkte en weinig diverse winkelaanbod (met name tekort aan vrijetijdswinkels) en leegstand. Er wordt een tekort aan horeca ervaren. Het centrum wordt als ongezellig en onaantrekkelijk gezien, met onvoldoende ontmoetingsplekken. Voorzieningen met een groter verzorgingsgebied moeten afgestemd worden op de bestaande voorzieningen in de regio.
We maken een keuze over:
Welke maatschappelijke voorzieningen we centraliseren en welke voorzieningen idealiter in de wijken dichtbij inwoners moeten worden gerealiseerd. Retail-voorzieningen worden in ieder geval geconcentreerd in het centrum. Op welke plekken en hoe willen we het dorpshart versterken. Of we een grotere mix van functies in bestaande wijken willen.
En we onderzoeken hoe we dat willen bereiken:
Hoe de concentratie of spreiding van voorzieningen samenhangt met de concentratie/spreiding van woningtypen. Hoe wij voor een sterker en levendiger dorpshart. Of bepaalde bedrijven meer in de woonwijken passen of juist niet?
4. Verkeersdruk versus leefbaarheid in het dorp In Woudenberg wordt ook letterlijk de druk(te) van omliggende regio’s ervaren. Door het dorp Woudenberg lopen twee belangrijke provinciale wegen (N224 en N226). Uitbreiding van Woudenberg en omliggende dorpen en steden wordt gevoeld op het wegennet in en rondom Woudenberg. En drukte op omliggende (snel)wegen zorgen rond spitstijd voor extra druk. Eén van de provinciale wegen, waar ook veel vrachtwagens gebruik van maken, loopt door het centrum van het dorp heen. Dit botst met het streven om het dorshart gezelliger te maken en meer verblijfskwaliteit te realiseren. Woudenbergers zijn afhankelijk van de auto; uitbreiding van het dorp zorgt waarschijnlijk ook voor meer drukte op de wegen. En dit zorgt voor een spanningsveld tussen bereikbaarheid en veiligheid tussen langzaam verkeer en autoverkeer. Inwoners geven ook aan dat verkeersveiligheid een aandachtspunt is bij bijvoorbeeld oversteekplaatsen, slecht verlichte wegen of schoolroutes. Het is belangrijk dat andere mobiliteitsvormen (zoals de fietsen, wandelen en openbaar vervoer) worden gestimuleerd, terwijl ook de auto een belangrijk vervoersmiddel blijft in Woudenberg.
20/31
Afbeelding 7 4 ...
Inzichten vanuit de participatie:
De autobereikbaarheid wordt niet gezien als ‘goed’ door inwoners. Respondenten van de enquête uiten zorgen over toenemende drukte, verkeersonveiligheid en afnemende sociale samenhang door groei en instroom van nieuwe inwoners. Drukke doorgaande wegen, hoge snelheden, gevaarlijke kruispunten en onoverzichtelijke oversteekplaatsen zorgen voor gevoelens van onveiligheid, met name voor fietsers en op de schoolroutes. Ook worden smalle wegen, te veel drempels, slechte stoepen en gebrekkige verlichting genoemd in de enquête. De groei van het dorp legt volgens inwoners extra druk op de bestaande infrastructuur. Daarnaast worden parkeerproblemen in het centrum, beperkte bereikbaarheid en het effect van doorgaand verkeer als negatief ervaren. Het openbaar vervoer ervaren respondenten als onvoldoende, onbetrouwbaar en tijdrovend. Er is een lage frequentie, beperkte dekking en slechte aansluitingen, vooral richting omliggende plaatsen en stations. Gezondheidsaspecten worden gekoppeld aan luchtkwaliteit en leefomgeving.
We maken een keuze over:
Welke maatregelen mogelijk zijn om de fietsers en wandelaars beter te faciliteren. In welke mate we doorgaand verkeer door het dorp en dorpshart ontmoedigen. Hoe we omgaan met de effecten van autogebruik door de groei van wonen en werken. Het invoeren van 30 km/h wegen in de bebouwde kom en het verbeteren van de overgang tussen 30 km/h en 60 km/h.
En we onderzoeken hoe we dat willen bereiken:
Hoe invloed kan worden uitgeoefend op het gebruik van de provinciale wegen en kan worden voorkomen dat doorgaand verkeer door de bebouwde kom rijdt. Hoe we andere mobiliteitsvormen, als fietsen, wandelen en openbaar vervoer, kunnen stimuleren, maar er ook nog steeds ruimte blijft voor de auto. Hoe de verblijfskwaliteit van het dorpshart en woonwijken kan worden verbeterd en tegelijkertijd de bereikbaarheid blijft behouden. Hoe we meer kunnen inzetten op langzaam verkeer (wandelen en fietsen). Welke mogelijkheden er liggen voor betere en veilige (door)fietsroutes. Bijvoorbeeld schoolroutes, veilige fietsroute van Oost naar West Woudenberg en doorfietsroutes Rhenen – Veenendaal – Amersfoort.
5. De toekomst van het buitengebied Woudenberg ligt tussen twee waardevolle natuurgebieden: de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei. Beide hebben een eigen karakter. Het unieke landschap van de Utrechtse Heuvelrug kent een hoge ecologische waarde, maar wordt ook steeds vaker benut voor recreatie en andere functies. Verblijfsrecreatie is geclusterd rondom het Henschotermeer. Maar er komen ook steeds meer vragen voor recreatie in het buitengebied aan de kant van de Gelderse Vallei. De vraag is: welke waarde kennen we hieraan toe en ten koste waarvan gaat dit? Concreet betekent dit de vraag: in hoeverre gaat de gemeente (verblijf)recreatie faciliteren in het buitengebied? En willen we hiervoor de recreatieve kansen van de Gelderse Vallei beter benutten? Vanuit de regio worden ook de kwaliteiten van Woudenberg gezien. Woudenberg is een dorp met natuur, rust en sociale samenhang in een aantrekkelijke setting. Woudenberg kan voor de regio aantrekkelijk zijn voor recreatie en (woon)zorg als aanvulling op de functies in het stedelijk gebied. De transitie van de landbouw en de daarmee vrijkomende gebouwen biedt voor de toekomst meer mogelijkheden om dit soort economische dragers toe te staan in het buitengebied. Maar Woudenberg wil niet enkel het ‘park van de regio’ zijn, maar ook het eigen agrarische karakter en de landschappelijke, ecologische en culture waarden behouden.
Wat is hierin de optimale balans?
21/31
Afbeelding 7 4 ...
Tegelijkertijd spelen er ook duurzaamheidsvraagstukken in het buitengebied: Hoe kan de landbouw verduurzamen? Hoe bieden we genoeg ruimte aan waterberging, gaan we water overlast tegen en garanderen we voldoende drinkwater? Hoe gaan we hiermee om naar de toekomst toe? Een mogelijke uitwerking is bijvoorbeeld het realiseren van 10% groenblauwe dooradering met kenmerkende landschapselementen.
Inzichten vanuit de participatie:
De meningen over uitbreiding van verblijfsrecreatie zijn verdeeld. Velen geven de voorkeur aan kleinschalige, natuurvriendelijke voorzieningen boven grootschalige toeristische ontwikkeling. Er zijn zorgen over commercialisering en de impact op de groenbeleving. Inwoners maken graag meer gebruik van het buitengebied om te verblijven en te ontspannen. Agrariërs willen graag de beperkte ruimte agrarisch kunnen blijven benutten.