03c. Bijlage 2 - Rekenkameronderzoek Een grote sprong van De Kleine Schans.pdf

In de subsidieaanvraag zijn deze doelen verder niet (SMART) uitgewerkt. De door de gemeente op het terrein van de Wmo geformuleerde doelstellingen zijn onder meer uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma 2019-2020. In aanvulling op de in paragraaf 3.2 benoemde doelen (‘gemerkt’ met een *), die zowel gelden voor de uitvoering van de Jeugdwet als voor Wmo, worden navolgende doelen ook nagestreefd bij de uitvoering van de Wmo:

Overzicht beleidsdoelen Wmo, zoals opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2019-2020 Wat willen we bereiken? Wat doen we al? Nieuw Wanneer Betere ondersteuning van mantelzorgers

Meer inwoners doen vrijwilligerswerk en voelen zich gesteund en gewaardeerd

Uitvoering geven aan huidige mantelzorgagenda. Gemeente geeft goede voorbeeld door ruimte te geven voor mantelzorgtaken.

• Subsidiëring vrijwilligersinitiatieven. • Facilitair steunpunt vrijwilligerswerk.

-20-

Doorontwikkelen van een nieuwe mantelzorgagenda door het netwerk mantelzorg, met daarin aandacht voor vroegsignalering en overbelasting van mantelzorgers. Jonge mantelzorgers herkennen, met elkaar verbinden en ontspanning bieden. In overleg met steunpunt vrijwilligerswerk de ondersteuning van vrijwilligers verbeteren door

2e kwartaal 2019

2019

Sluitende aanpak bij huiselijk geweld en kindermishandeling

• Gemeente geeft voorbeeld door mee te doen aan NLdoet. Inkoopafspraken Veilig Thuis. Bevorderen van meldingsbereidheid van inwoners en professionals.

meer bekendheid te geven aan steunpunt en haar mogelijkheden. 4e kwartaal 2019

Verder richt De Kleine Schans zich ook op het tegengaan van eenzaamheid, integratie van vergunninghouders en het bevorderen van een inclusieve samenleving:

Overzicht overige beleidsdoelen, zoals opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2019-2020 Wat willen we bereiken? Wat doen we al? Nieuw Wanneer Beperken van eenzaamheid bij zowel ouderen als jongeren

Faciliteren van de Coalitie Erbij18

Betere integratie van vergunninghouders

Een samenleving waarin mensen met een beperking dezelfde dingen kunnen doen als mensen zonder beperking

• Invulling geven aan programma van VWS “Eén tegen duurzaamheid” door inrichting van o.a. meldpunt en huisbezoeken voor ouderen. • Deelnemen aan werkatelier ‘meldpunt met als resultaat starten van een meldpunt voor vermoedens van eenzaamheid. • Onderzoek i.s.m. Movisie naar een passend aanbod ter vermindering van eenzaamheidsgevoel. • Uitvoering geven aan plan uitbreiding begeleiding vergunninghouders. • Voorbereidingen treffen t.a.v. uitvoering nieuwe wet inburgering.

Uitvoering geven aan de inclusieagenda.

2019-2020

1e en 2e kwartaal 2019

1e t/m 4e kwartaal 4 2019 2019-2020

2020

2019-2020

Deze doelen zijn deels voorzien van indicatoren, bijvoorbeeld: • Deelname aan vrijwilligersactiviteiten (49% in 2016, doel “≥”). • Percentage eenzaam maar niet geïsoleerd voor 19-65 jarigen (29% in 2016, doel “≤”). • Percentage eenzaam maar niet geïsoleerd voor 65+ (39,3% in 2016, doel “≤”). • Sociale weerbaarheid 19-65 jarigen (64% in 2016, doel “≥”). • Sociale weerbaarheid 65+ (53% in 2016, doel “≥”). 18

Dit betreft een in 2013 gestarte samenwerking tegen eenzaamheid met betrokkenheid van diverse lokale en regionale zorgaanbieders en maatschappelijke organisaties.

-21-

• • • •

Aandeel mantelzorgers 19-65 jaar (16,3% in 2016, doel “≥”). Aandeel mantelzorgers 65+ (14,8% in 2016, doel “≥”). Aandeel mantelzorgers dat overbelast is, 19-65 jaar (9,4% in 2017, doel “≤”). Aandeel mantelzorgers dat overbelast is, 65+ (7,6% in 2017, doel “≤”).

In de jaarplannen werkt De Kleine Schans de geformuleerde doelen nader uit. Er zijn normen geformuleerd en op basis van deze normen zijn doelen en activiteiten gekozen. Ten aanzien van stimuleren van eigen kracht en sociaal netwerk is bijvoorbeeld in het jaarplan 2019 opgenomen dat de norm is dat 10 procent van de geboden ondersteuning hier betrekking op heeft. De gemeente heeft op basis van de BI-tool (Business Intelligence) goed zicht op het aantal toegekende maatwerkvoorzieningen en de afgegeven indicaties voor specialistische hulp. Hierbij speelt mee dat op het terrein van de Wmo alleen De Kleine Schans kan doorverwijzen naar maatwerk- en specialistische voorzieningen. De situatie wijkt daarmee af van die voor de jeugdhulp, waarbij onder meer ook de huisarts veel doorverwijzingen pleegt. In de kwartaalrapportages is het aantal aanvragen op de terreinen van Wmo (en ook jeugdhulp en Participatiewet) opgenomen. De rapportages bevatten verder geen nadere toelichting op de in het sociaal domein nagestreefde ontwikkeling (meer eigen kracht en sociaal netwerk en algemene voorzieningen, minder maatwerkvoorzieningen en specialistische zorg).

3.4 Leerplichtwet Wat doet De Kleine Schans? Een vierde taak die is belegd bij coöperatie De Kleine Schans, is de uitvoering van de leerplichtwet. De leerplichtambtenaar is in dienst van de gemeente en wordt formeel door haar aangestuurd, zoals voorgeschreven door de leerplichtwet, maar functioneel is sprake van een zeer nauwe samenwerking met De Kleine Schans. De nauwe samenwerking van de leerplichtambtenaar met De Kleine Schans heeft te maken met de nadruk die de gemeente Woudenberg legt op de relatie tussen enerzijds ‘zorg’ en anderzijds (preventie van) verzuim. Om de verbinding tussen beide domeinen optimaal te kunnen leggen, is het goed dat er nauw contact is tussen de leerplichtambtenaar en het Sociaal Team binnen De Kleine Schans. De inzet van de gemeente Woudenberg en De Kleine Schans is om op deze manier te bevorderen dat problemen wat betreft verzuim vroegtijdig worden gesignaleerd, waardoor kan worden voorkomen dat problemen verergeren. De verwachting is dat deze aanpak bijdraagt aan het voorkomen van intensieve en dure trajecten op het terrein van jeugdhulp. Dat De Kleine Schans naast de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet ook de Leerplichtwet uitvoert, is bijzonder in landelijk perspectief. De gemeente Woudenberg heeft er voor gekozen omdat er tussen leerplicht c.q.

voortijdige schooluitval enerzijds en problemen waarop Jeugdwet en in mindere mate Wmo zich richten relevante dwarsverbanden bestaan. Vaak zijn er dan ‘problemen achter de voordeur’ die niet alleen voor de leerplicht van belang zijn maar breder voor de inzet van De Kleine Schans in het sociaal domein en vice versa. Een directe verbinding met het Sociaal Team van De Kleine Schans heeft dan een meerwaarde. De leerplichtambtenaar onderhoudt verder de contacten met het onderwijs en met andere maatschappelijke partners zoals met name het RMC (Regionale Meld- en Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten) en de GGDrU (Gemeentelijke Gezondheidsdienst regio Utrecht). De volgende taken vallen onder de leerplichtambtenaar: • Afhandelen verlofaanvragen en verzuimmeldingen binnen de gestelde termijnen.

-22-

• • • •

Signaleren en interpreteren van ontwikkelingen in beleid en regelgeving van de leer- en kwalificatieplicht. Overleg en samenwerking met andere partners in de verzuimketen en de regio. Actief onderdeel uitmaken van diverse overlegstructuren, waaronder regio-overleg leerplichtambtenaren. Adviseert scholen, jeugdigen, ouders en (hulpverlenende) instanties over onderwerpen die te maken hebben met leerplicht.

De beleidsfunctie op het terrein van de leerplicht, wordt ingevuld door de gemeente Woudenberg. De beleidsadviseur Onderwijs van de gemeente en de beleidsadviseur Passend onderwijs nemen beiden deel aan een lokaal integraal onderwijsoverleg. Daarnaast is er een apart overleg met het Sociaal Team, het Samenwerkingsverband de Eem (SVW de Eem) en de leerplichtambtenaar. De leerplichtambtenaar voedt de beleidsadviseurs van de gemeente ten behoeve van het invullen van de beleidsfunctie.

Doelen van beleid en bijdrage van De Kleine Schans aan de doelrealisatie De inzet van de leerplichtambtenaar richt zich op jongeren die leerplichtig zijn (dit zijn jongeren tot 16 jaar) en jongeren die kwalificatieplichtig zijn (jongeren tot 18 jaar). Jongeren die vanaf 18 jaar zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten, vallen onder de verantwoordelijkheid van het RMC. Ten aanzien van de doelformulering, is door de gemeente bepaald dat de aanpak van leerplicht moet leiden tot: • Het voorkomen van vroegtijdig schoolverlaters (VSV’ers). • Het voorkomen van thuiszitters (ieder kind heeft recht op een passende onderwijsplek). • Het zoveel als mogelijk voorkomen van vrijstellingen van de leerplicht. Deze doelen worden gemonitord met behulp van de volgende indicatoren: • Percentage vroegtijdig schoolverlaters. • Percentage verzuim uitgesplitst naar soort. • Percentage zorgwekkend ziekteverzuim. • Percentage thuiszitters. • Aantal vrijstellingen. • Aantal proces-verbalen. • Aantal halt-verwijzingen. Ten aanzien van ‘verzuim’ wordt onderscheid gemaakt naar relatief verzuim en absoluut verzuim. Van absoluut verzuim wordt gesproken als een leerplichtige of kwalificatie-plichtige leerling niet ingeschreven is bij een school. Van relatief verzuim is sprake als de leerling wel ingeschreven staat maar niet naar school gaat.

Daarnaast wordt onderscheid gemaakt naar geoorloofd verzuim (bijvoorbeeld als sprake is van ziekteverzuim), signaalverzuim (als de leerling vaak te laat komt of regelmatig spijbelt), licht verzuim (als het verzuim minder dan 16 uur per 4 weken omvat) en luxeverzuim (als een leerling zonder toestemming van schooldirectie of leerplichtambtenaar ontbreekt buiten de vastgestelde schoolvakanties)19. Een belangrijke beweging waar de gemeente Woudenberg en De Kleine Schans aan werken, is dat zij passend onderwijs zoveel mogelijk faciliteren. Daarbij is ook aandacht voor relatief nieuwe doelgroepen zoals hoogbegaafde leerlingen. Het uitvoeringsplan 2019-2020 bevat de volgende ambities op het vlak van de leerplicht:

19

Op basis van Gemeente Woudenberg, Jaarverslag leerplicht schooljaar 2017-2018. Vanaf 2018 stelt de gemeente geen verantwoordingsrapportages meer op, maar wordt er aan de leerplichtwet aandacht besteed in de jaar- en kwartaalverantwoording van De Kleine Schans.

-23-

Overzicht beleidsdoelen Leerplicht, zoals opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2019-2020 Wat willen we bereiken? Wat doen we al? Nieuw Wanneer Een goede start voor jongeren

• Uitvoering geven aan Thuiszitterspact ter voorkoming van thuiszitters. • Zorgdragen voor de afstemming tussen leerplichtbeleid en uitvoering. • Regionale samenwerking op het gebied van voortijdige schoolverlaters (Regionaal Meld- en Coördinatiepunt).

• Samen met onderwijs en bedrijfsleven onderzoeken hoe de aansluiting van scholing en werk kan worden verbeterd. • Verbinden Woudenbergs bedrijfsleven en jongeren door samen met de Bedrijvenkring ScherpenzeelWoudenberg (BSW) en Jeugd-Punt een vak-toer te organiseren.

2019-2020

2e kwartaal 2019

In het jaarplan geeft coöperatie De Kleine Schans aan hoe zij invulling geeft aan haar leerplichtopdracht. Bij bespreking van het jaarplan checkt de gemeente of de gestelde prioriteiten overeenkomen met de prioriteiten bij de gemeente (beleid, ontwikkelingen, etc.). De coöperatie legt hierover verantwoording af per half schooljaar (na het tweede kwartaal en na het vierde kwartaal). Na het tweede kwartaal gebeurt dit in de vorm van het complete jaarverslag leerplicht. In januari komt er een tussentijdse rapportage over de eerste helft van het schooljaar. Indien er tussentijds opvallende zaken zijn dan wordt hierover gerapporteerd in het Bestuurlijk overleg opdrachtgeverschap dat periodiek plaatsvind tussen coöperatie De Kleine Schans en gemeente Woudenberg. De betrokken beleidsambtenaren schuiven indien nodig aan bij agendapunten voor leerplicht of wordt vooraf om input gevraagd (bij het jaarplan, kwartaalrapportage, jaarverslag). De ontwikkeling van verzuim en de prestaties van de gemeente op het terrein van leerplicht vormen ook onderdeel van het Bestuurlijk overleg opdrachtgeverschap dat periodiek plaatsvindt tussen de gemeente enerzijds en De Kleine Schans anderzijds.

3.5 Tussenconclusies In hoofdstuk 3 is toegelicht welke taken De Kleine Schans heeft met betrekking tot de uitvoering van de Participatiewet, de Jeugdwet, de Wmo en de leerplichtwet en op wat de gemeentelijke beleidsdoelen zijn waaraan De Kleine Schans dient bij te dragen. De conclusies luiden als volgt: • Toegangsfunctie: de voorgaande paragrafen laten zien dat De Kleine Schans, zoals in paragraaf 2.3 is toegelicht, vooral een toegangsfunctie heeft tot ondersteuning en voorzieningen op het terrein van de Participatiewet, de Jeugdwet, de Wmo en op het terrein van de leerplicht. In het verlengde van de toegangsfunctie is er inzet op informatie en advies, op het verhelderen van behoeften van inwoners het komen tot een goede diagnose en op een adequate indicering of diagnose. • Uitvoerende rol: daarnaast heeft De Kleine Schans op het terrein van Jeugdwet en Wmo ook een uitvoerende rol wat betreft de ambulante zorg en ondersteuning in het kader van jeugdhulp en Wmo. Daarbij is het niet primair de bedoeling is om als ondersteunende professionals zelf problemen op te lossen maar om eigen kracht en sociaal netwerk te stimuleren en te benutten zodat inwoners zelf hun problemen kunnen oplossen. Voor inwoners waarbij dit onvoldoende perspectief biedt, kan worden doorverwezen naar maatwerkvoorzieningen.

• Aanjaagfunctie voor transformatie: zoals in paragraaf 2.3 is beschreven, heeft De Kleine Schans als taak om bij de beoogde transformatie in het sociaal domein een aanjaagfunctie te vervullen. Met name op het

-24-

terrein van de Jeugdwet en de Wmo is de inzet op de transformatie ook zichtbaar in aanpak en door de gemeente in de recente uitvoeringsprogramma’s voor het sociaal domein geformuleerde doelen. In hoofdstuk 5 wordt nader bezien op welke wijze De Kleine Schans invulling geeft aan deze aanjaagfunctie. • De doelomschrijvingen in het gemeentelijk beleid waar De Kleine Schans aan bij moet dragen, zijn weinig SMART. Er zijn door de gemeente in bijvoorbeeld het uitvoeringsprogramma sociaal beleid 2019-2020, wel diverse SMART geformuleerde beleidsindicatoren opgenomen. De metingen van deze indicatoren vindt voor een groot deel om de twee of vier jaar plaats, wat de toepasbaarheid vermindert bij het aansturen van De Kleine Schans door de gemeente. In hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de sturings- en verantwoordingsdocumenten van De Kleine Schans, waarbij ook de aansluiting op de gemeentelijke doelen en indicatoren wordt bezien.

-25-

4. Aansturings- en verantwoordingsdocumenten van De Kleine Schans Coöperatie De Kleine Schans verantwoordt zich richting gemeente Woudenberg in diverse overleggen en met behulp van met name de volgende sturings- en verantwoordingsdocumenten: • De Kleine Schans stelt per jaar een subsidieaanvraag op en dient deze in bij de gemeente. • De Kleine Schans stelt jaarlijks een bijpassend activiteitenplan (genoemd: jaarplan) op. • De Kleine Schans verantwoordt zich lopende het jaar door middel van drie kwartaalrapportages over haar activiteiten, relevante ontwikkelingen en financiële aspecten en afsluitend met een jaarverantwoording. Deze documenten worden navolgend beschouwd.

4.1 Subsidieaanvraag en -verlening Subsidieaanvraag De Kleine Schans vraagt jaarlijks subsidie aan bij de gemeente Woudenberg voor de door haar uit te voeren taken. De inkomsten van De Kleine Schans bestaan (toegepast op het jaar 2019) voor 97,5 procent uit door de gemeente Woudenberg verstrekte subsidie. De door de gemeente toegekende subsidie over 2019 telt op tot circa € 1,7 miljoen, met als basis een exploitatiesubsidie van circa € 1,65 miljoen. Naast de gemeentelijke subsidies heeft De Kleine Schans in 2019 een bedrag ontvangen van € 43.302 aan uitkeringen van het UWV en uit een verzuimverzekering. Een voorwaarde voor honorering van de door De Kleine Schans voor het jaar 2019 ontvangen subsidieaanvraag, is dat De Kleine Schans uiterlijk op 1 januari 2019 een activiteitenplan indient gericht op de activiteiten van de Algemene Ledenvergadering (ALV), op kwaliteiten en activiteiten in het kader van preventieve en collectieve antwoorden op ondersteuningsvragen. Onder andere in de subsidieaanvraag 201920 heeft De Kleine Schans haar hoofdtaken vastgelegd. Het gaat om toegang bieden tot ondersteuning, om het deels uitvoeren van de benodigde ondersteuning en om het aanjagen van de transformatie in het sociaal domein zoals de gemeente Woudenberg deze nastreeft.

De taakomschrijving bevat de volgende basistaken: • De inwoners (0 tot 100+) kunnen met al hun ondersteuningsvragen op het gebied van wonen, zorg, welzijn, werk en inkomsten terecht bij de coöperatie. Inwoners kunnen zich fysiek, per mail of telefonisch melden en ook op de website is veel informatie te vinden. • De coöperatie draagt er zorg voor dat inwoners weten waar ze terecht kunnen voor hun vragen. • Samen met de inwoner wordt bekeken wat nodig is. Soms is alleen het verstrekken van informatie en advies voldoende. In andere gevallen wordt gezamenlijk bekeken welke ondersteuning gewenst is. • De coöperatie biedt in principe collectieve vormen van ondersteuning aan, in het geval de aard van de vraag zich daar voor leent. • Als individuele maatwerkvoorzieningen of specialistische zorg nodig is, bewaakt de coöperatie de uitvoering van het plan van aanpak en toetst op de bijdrage aan de gestelde doelen. • De coöperatie voert een viertal wetten uit: ➢ Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). ➢ Wet op de jeugdzorg. ➢ Participatiewet. ➢ Leerplichtwet. • Daarnaast voert De Kleine Schans de Verordening Sociaal Domein van de gemeente Woudenberg uit. De verstrekking van (algemene en bijzondere) bijstand is ook onderdeel van het takenpakket van De Kleine Schans. De backoffice hiervoor wordt niet door De Kleine Schans verzorgd, maar door de gemeente Barneveld. 20

Coöperatie De Kleine Schans, Subsidieaanvraag 2019, 2018.

-26-

In de subsidieaanvraag zijn daarnaast de volgende aanvullende taken benoemd: • Meldpunt zorg en overlast. • Mantelzorgondersteuning. • Steunpunt vrijwilligerswerk en Maatjesproject. • Gehandicaptenparkeerkaart. • Meldpunt eenzaamheid. • Vrijwilligerspunt. Een belangrijke taak van De Kleine Schans is het aanjagen van de transformatie in het sociaal domein. De Kleine Schans ziet zich als de drijvende kracht achter de transformatie en beschouwt het als haar taak om de principes van de transformatie als een ambassadeur richting inwoners en partners uit te dragen. In de kern gaat het dan om (1) het versterken van de eigen kracht van inwoners en het ‘kantelen’ van aanbod- en systeemgericht denken naar vraag- en mensgericht, (2) verschuiving van zware naar lichte zorg en (3) verschuiving van zorg naar welzijn. In de subsidieaanvraag zijn de volgende taken vastgelegd: • De coöperatie zorgt voor het samenkomen van informatie over de sociale problematiek en de behoefte aan ondersteuning in de Woudenbergse samenleving en brengt daarin prioritering aan. • De coöperatie zoekt naar preventieve en vernieuwende oplossing die bijdragen aan de verschuiving van de 1e en de 2e lijn (huisartsen, specialisten, zorgstructuren) naar burgerkracht. • De coöperatie adviseert gevraagd en ongevraagd over het (door de gemeente) ingekochte ondersteuningsaanbod en eventuele kwaliteitstekortkomingen.

• De coöperatie signaleert leemten in het ondersteuningsaanbod en kwaliteitstekortkomingen. Om de benoemde verschuiving te kunnen realiseren, dienen de sociale basisvoorzieningen21 in Woudenberg te worden versterkt. De subsidieaanvraag bevat onder meer de volgende taken: • De coöperatie legt verbindingen tussen maatschappelijke partners om het aanbod van sociale basisvoorzieningen te kunnen optimaliseren en uitbreiden. • De coöperatie neemt initiatief tot het leggen van verbindingen en maken van werkafspraken met ketenpartners en de basisvoorzieningen. • De coöperatie zoekt actief naar mogelijkheden om ondersteuningsvragen te voorkomen. In de subsidieaanvraag is verder bepaald dat De Kleine Schans vier keer per jaar een (kwartaal)rapportage opstelt en zo verslag uitbrengt aan de gemeente. De aanvraag bevat verder een begroting (in de aanvraag voor de periode 2019-2022. Verder stelt De Kleine Schans dat zij weinig ruimte heeft voor financiële tegenvallers. De coöperatie heeft in principe geen eigen vermogen. In de subsidieaanvraag is daarom opgenomen dat de coöperatie bij tegenvallers, en indien de tegenvaller aan een specifiek project zijn toe te schrijven, een aanvullende subsidieaanvraag indient bij de gemeente. De subsidieaanvraag bevat tot slot een overzichtelijke opsomming van wettelijke taken op het terrein van Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en Leerplichtwet.

Deze worden samengevat en visueel toegelicht in bijlage 4. Subsidieverlening In de subsidiebeschikking heeft de gemeente de relevante randvoorwaarden en uitgangspunten van beleid, de na te streven doelen en de bij De Kleine Schans belegde taken toegelicht. Uitgaand van de 21

Dit betreft vrijwilligers(organisaties), scholen, kerken, peuterspeelzalen, welzijnsorganisaties et cetera.

-27-

subsidiebeschikking voor 2019 wordt hierop navolgend toegelicht. Vastgelegd is dat normering of kwantificering van de te leveren prestaties in onderling overleg worden opgesteld. Toegangsfunctie en informatie en advies • Inwoners weten waar ze terecht kunnen bij vragen rondom zelfredzaamheid, participatie en/of ondersteuning. Zij kunnen zich fysiek, per mail of telefonisch melden bi het Loket. • Inwoners ontvangen op een passende manier informatie en advies over (mogelijke) ondersteuning enzorg. • Informatievragen worden collectief opgepakt als die passend zijn (qua aard van de vraag en aantal vragen) voor een collectief aanbod. De te leveren prestaties worden bepaald op basis van bekendheid van de toegangsfunctie (via cliëntervaringsonderzoek), aantal bezoekers via diverse kanalen, bereik toegang in relatie tot andere formele verwijzers, de tevredenheidsscore over de informatie- en adviesfunctie, de afname van vragen richting de backoffice en het ingezette collectieve aanbod. Vraagverheldering en plan van aanpak, beslissen en bewaken ondersteuningstraject • Voor ieder huishouden een plan van aanpak (PvA). • (meer) Inzet basisvoorzieningen binnen PvA. • (meer) Inzet burgerkracht en sociale omgeving/burgerinitiatieven binnen PvA. • Minder inzet specialistische zorg. • Inwoners ontvangen passende ondersteuning.

• Inwoners ervaren regie over het eigen ondersteuningsproces en zijn adequaat geïnformeerd. Voor deze taak wordt een groot aantal prestatie-indicatoren genoemd, waaronder het percentage dossiers waar gebruik is gemaakt van basisvoorzieningen, percentage dossiers waarin gebruik is gemaakt van burgerkracht en sociale omgeving, aantal, duur en kosten van individuele voorzieningen of trajecten, door cliënt ervaren effect van ondersteuning, cliëntervaring ten aanzien van de regierol op het eigen ondersteuningsproces, percentage cliënten dat een persoonlijk plan indient voor het ondersteuningsproces. Uitvoeren van ambulante zorg en ondersteuning (individueel en collectief) op het gebied van Jeugdzorg en Wmo • Vragen worden collectief opgepakt als die passend (naar aard van de vraag en aantal vragen) zijn voor een collectief aanbod. • De prestaties worden hierbij bepaald door ingezet collectief aanbod door ‘backoffice’. Actieve samenwerking met ketenpartners en de basisvoorzieningen • De Kleine Schans neemt initiatief tot verbinding en werkafspraken met ketenpartners en basisvoorzieningen. • De vastgelegde samenwerkingsafspraken met ketenpartners (waaronder Vallei Wonen, Vluchtelingenwerk, schuldhulpverlening) en de basisvoorzieningen (onderwijs, huisartsen, wijkverpleging) worden nageleefd. • Er wordt vindplaatsgericht gewerkt.

De te leveren prestaties worden bepaald op basis van rapportage over de samenwerking en contacten met ketenpartners en basisvoorzieningen, signalen vanuit gesprekken en overleggen met samenwerkingspartners en rapportages over de uitvoering van vindplaatsgericht werken binnen basisvoorzieningen en de instroom per verwijzer. Andere vastgelegde taken betreffen: • Het beslissen onder mandaat over de toegang tot specifieke gemeentelijk gefinancierde voorzieningen. • De ondersteuning van mantelzorgers.

-28-

• • • • •

Outreachend werken, meldpunt zorg en overlast en meldpunt ‘niet acuut’. Handhavingstaken en administratie met betrekking tot de leerplicht. Meldpunt en advies discriminatie. Signaleren van leemten in het ondersteuningsaanbod en kwaliteitstekortkomingen bij de ingekochte zorg. Vervullen van een aanjaagrol wat betreft de nagestreefde transformatie.

Daarnaast zijn eisen vastgelegd waaraan de kwaliteit van de te leveren dienstverlening dient te. Behalve dat voldaan moet zijn aan de wettelijke kwaliteitseisen, wordt gestreefd naar tevredenheid van cliënten over de dienstverlening en de informatie aan cliënten over het ondersteuningsproces (te bepalen op basis van cliëntervaringen en aantallen klachten).

4.2 Jaarplan 2019 t/m 2021 Navolgend volgt een toelichting op de door De Kleine Schans in het jaarplan 2020 geformuleerde doelen. Voor een toelichting op de doeluitwerking in de jaarplannen voor 2019 en 2021 wordt verwezen naar bijlage 5. Het jaarplan 2020 van De Kleine Schans bevat dezelfde inhoudelijke speerpunten als het jaarplan 2019 en dezelfde missie, visie, kerntaken en kernwaarden. Wel is er sprake van een ingrijpende wijziging wat betreft de manier waarop doelen zijn uitgewerkt naar indicatoren, daaraan te verbinden normen en door De Kleine Schans voorgenomen activiteiten om de gestelde doelen te bereiken. Een opvallende wijziging is dat de uitwerking van doelen naar indicatoren is ‘opgeschoond’. Er is een sterke reductie aangebracht in het aantal indicatoren, het aantal voorgenomen acties en daarmee te bereiken resultaten. Voor de toegang tot ondersteuning zijn de doelen als volgt geformuleerd en uitgewerkt:

Doelen en ambities in jaarplan 2020, toegang tot ondersteuning Doel Inwoners krijgen bij de balie direct antwoord op enkelvoudige vragen

Actie/resultaat Zorgen dat de baliemedewerker voldoende toegerust is om enkelvoudige vragen te beantwoorden.

Meting/tevreden 50% van de vragen wordt door de balie afgehandeld.

In het beleidsplan is toegelicht dat De Kleine Schans de baliefunctie wil doorontwikkelen naar een informatiepunt, waar een groot deel van enkelvoudige vragen van cliënten direct beantwoord kunnen worden. In het beleidsplan 2019 was als indicator opgenomen dat er sprake zou moeten zijn van een afname van vragen richting backoffice. In dit beleidsplan waren meer doelen opgenomen, waaronder het doel om de bekendheid van de toegangsfunctie te vergroten. De Kleine Schans heeft er voor gekozen deze doelen in het meest recente beleidsplan te schrappen. Bij het aandachtsveld ‘ondersteunen van inwoners’, waar de inzet van De Kleine Schans is opgenomen op het terrein van Wmo en Jeugdwet, is het aantal doelen teruggebracht naar twee. Ook wat betreft voorgenomen activiteiten en formulering van beoogd resultaat is er sprake van een sterke vereenvoudiging:

Doelen en ambities in jaarplan 2020, ondersteuning van inwoners Doel Creatieve oplossingen die goedkoper zijn en de inwoner goed helpen Inwoners actief betrekken bij ontwikkelingen

Actie/resultaat • Verbinden van domeinen. • Bijdragen aan het bedenken en realiseren van creatieve, effectieve en goedkopere oplossingen. • Inwoners adviseren ALV en brengen ontwikkelonderwerpen in.

-29-

Meting/tevreden • 4 domeinen overstijgende intervisies per jaar. • 3 domeinen presenteren in ALV. • Aanwezigheid leden inwonersraad bij elke ALV. • Inwoners betrokken in 5

werkateliers. De ambities op het terrein van Wmo en Jeugdwet zijn in het jaarplan 2020 vooral uitgewerkt naar procesmatige doelen. Inwoners moeten (meer) betrokken worden, er moet ‘over domeinen heen’ worden gedacht en er wordt ingezet op creatieve oplossingen zonder daar een duidelijke ‘target’ aan te verbinden. In het jaarplan 2020 zijn aanvullend wel, soms ook meer ‘tastbare’, doelen geformuleerd bij aandachtsgebieden ‘actievere samenwerking met ketenpartners’ en ‘ondersteuning mantelzorgers’.

Doelen en ambities in jaarplan 2020, actieve samenwerking ketenpartners Doel De Kleine Schans is meer bereikbaar waar inwoners zijn ALV ontwikkelt (basis)zorg

Actie/resultaat • Spreekuren op alle basisscholen.

Samenwerking kerken verstevigen

• Aansluiting kerken op hulpverlening. • Creatieve oplossingen.

• Diverse ateliers zichtbaar in werkplan.

Meting/tevreden • 8 spreekuren op scholen. • Vastleggen bezoeken, norm. • Alle spreekuren benut. • Werkplan ALV, rapportage De Kleine Schans. • Beschrijving van 2 cases.

Bij de ambities op het terrein van mantelzorg wordt gericht op meer mantelzorgers, dienaar behoefte ondersteund worden, met bijzondere aandacht voor de gewenste toename van jonge mantelzorgers:

Doelen en ambities in jaarplan 2020, ondersteuning mantelzorgers Doel Groter bereik van (jonge) mantelzorgers

Mantelzorgers worden naar behoefte ondersteund

Actie/resultaat • Activiteitenplan jonge mantelzorgers. • Aandacht jonge mantelzorgers in spreekuren op scholen. • Op website uitnodigende informatie voor jonge mantelzorgers. • Activiteitenplan mantelzorg. • Evaluatie activiteiten. • Mantelzorgdag.

Meting/tevreden • Van 4 naar 15 geregistreerde jonge mantelzorgers.

• CEO (cliëntervaringsonderzoek). • Van 135 naar 150 geregistreerde mantelzorgers.

De ambities op het terrein van ‘participatie bevorderen’, oftewel uitvoering van de Participatiewet, zijn teruggebracht naar een beperkt aantal doelen. De ambities op het terrein van participatie bevorderen bevatten geen doelen wat betreft uitstroom naar werk of bestandsreductie of activering van bijstandsgerechtigden naar hogere treden op de participatieladder. De algehele uitwerking van doelen naar acties en daarvan verwachte resultaten is summier.

Doelen en ambities in jaarplan 2020, bevorderen participatie Doel Helder is welke participatiemogelijkheden er zijn in het netwerk Fraude tegengaan bij nog te bepalen risicogroep

Actie/resultaat • Met 3 partners nieuwe mogelijkheden proberen.

Meting/tevreden • Zie actie/resultaat.

• Doelgroep formuleren. • Bewustzijn medewerkers vergroten.

• Zie actie/resultaat. • Uitleg in teambijeenkomst.

De ambities op het terrein van ‘handhaving leerplicht’ zijn als volgt uitgewerkt:

Doelen en ambities in jaarplan 2020, handhaving leerplicht Doel

Actie/resultaat

Meting/tevreden

-30-

Kinderen/jongeren gaan naar school Samenwerking leerplichtambtenaar en Sociaal Team

• Scholen kunnen de leerplichtambtenaar vinden en melden op tijd. • Expertise wordt bij alle relevante zaken ingezet.

• Gelijk of beter dan benchmark. • Zie actie/resultaat.

4.3 Jaarverantwoording 2018 en 2019 In de jaarverantwoording van De Kleine Schans over 201922 wordt teruggegrepen op enkele in het jaarplan geformuleerde ambities en doelstellingen en daarop gerichte indicatoren en vastgestelde normen. Voor een ander deel van de opgenomen ambities is dit niet het geval. Het beeld is als volgt: • Ten aanzien van ‘toegang tot ondersteuning’ wordt in de verantwoording volstaan met een overzicht van het aantal contacten dat er in (het vierde kwartaal van 2019) is geweest met inwoners. Geregistreerd wordt het aantal aanmeldingen en waarvoor inwoners zich melden (ruim 30 procent betreft Wmo, met daarna Sociaal Team en Werk & Inkomen als belangrijkste onderwerpen) en de weg waarlangs inwoners zich melden (baliebezoek en telefoon blijken het belangrijkst en elk goed voor circa 40 tot 45 procent van de contacten). Er wordt in het jaarverslag niet teruggegrepen op de in het jaarplan geformuleerde doelen, zoals die ten aanzien van de bekendheid van de toegangsfunctie en het bereik van de toegang in relatie tot andere formele verwijzers, en de daarvoor geformuleerde normen. • Ten aanzien van de ‘ondersteuning van inwoners’ op het terrein van de Participatiewet i.c. Werk & Inkomen, wordt toegelicht dat het aantal cliënten in 2019 eerst toenam (van 104 begin van het jaar naar 111 in de zomer) waarna het aantal cliënten afnam tot uiteindelijk 97.

Er wordt niet teruggegrepen in het jaarverslag op de in het jaarplan geformuleerde indicator voor ‘ontwikkeling van cliënten op participatieladder’ voor de doelgroep van statushouders. Voor het aantal cliënten dat vrijwilligerswerk doet of het aantal nuggers (niet uitkeringsgerechtigden) zijn nog geen duidelijke indicatoren vastgesteld. Wel wordt toegelicht dat er een gericht programma, “grenzeloos”, is opgezet en is uitgevoerd waardoor er een afname is gerealiseerd van het aantal statushouders in een uitkering. Verder wordt toegelicht op de ontwikkeling van het aantal cliënten dat gebruik maakt van de inkomenstoeslag, het aantal aanvragen voor bijzondere bijstand en minimaregelingen. • Voor Jeugdwet en Wmo wordt volstaan met de opname van een tabel met daarin de ontwikkeling van gestarte en het aantal afgesloten trajecten, voorzien van een beknopte kwalitatieve toelichting. • Voor de uitvoering van de leerplichtwet wordt eveneens volstaan met de opname van een tabel met daarin kerngegevens over aantal leerplichtige kinderen uitgesplitst naar (1) aantal vrijstellingen, (2) ongeoorloofd verzuim in absolute aantallen en (3) ongeoorloofd verzuim relatief. De cijfers worden weergegeven uitgesplitst naar primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO) en middelbaar beroepsonderwijs (MBO).

De cijfers worden verder niet in het perspectief van tijd geplaatst of vergeleken met andere gemeenten. Ten aanzien van de aanjaagfunctie van De Kleine Schans voor de nagestreefde transformatie, wordt toegelicht dat er in 2019 acht werkateliers zijn georganiseerd, als onderdeel van of aansluitend op de ALV. De werkateliers waren thematisch van opzet en gericht op de volgende onderwerpen: • Sociale kaart. • Vindplaatsgericht en in co-creatie werken (2x) • Positieve gezondheid. • Plan van aanpak statushouders. • Hulp aan personen met verward gedrag. • Alternatieven ambulante zorg/jongeren met psychiatrische gezondheid eerder signaleren. • Meldpunt eenzaamheid. 22

De Kleine Schans, Jaarverantwoording De Kleine Schans 2019, 2020.

-31-

De verantwoording door De Kleine Schans over haar inspanningen bevat beperkte toelichting op de doelmatigheid waarmee zij haar taken uitvoert. Doelmatigheid wordt niet uitgewerkt naar de verschillende wetten of daarbinnen taken die de coöperatie uitvoert. Wel wordt in bijvoorbeeld de jaarverantwoording 2019 aangegeven dat de coöperatie zich wil richten op hulp aan de inwoners en dat zij de beschikbare menskracht vooral ook direct ten behoeve van de inwoners wil inzetten. Het grootste deel van de formatie is direct ingezet ten behoeve van inwoners. In 2019 zijn uiteindelijk drie medewerkers werkzaam in een bedrijfsvoeringsfunctie (dit betreft directeur-bestuurder, teamleider en juridisch medewerker). Het aandeel medewerkers dat werkzaam is in een bedrijfsvoeringsfunctie is dat jaar afgenomen van 21,7 procent naar 14,7 procent ultimo 2019 (op dat moment zijn 2,89 fte van de 19,61 fte werkzaam in een directie- of bedrijfsvoeringsfunctie), waarbij wel aangetekend moet worden dat de gemeente Woudenberg ondersteuning verleent bij enkele bedrijfsvoeringsfuncties (op het terrein van HR, huisvesting, ICT en financiële zaken). De organisatie van De Kleine Schans beschikt zelf, mede als gevolg daarvan, over weinig indirecte functies en ‘overhead’.

In het jaarverslag 2018 wordt over de uitvoering van de Participatiewet vermeld hoeveel inwoners in 2018 een uitkering hebben aangevraagd (38 aanvragen, niet aangegeven is hoeveel aanvragen zijn toegekend) en hoeveel uitkeringen zijn beëindigd (28 uitkeringen). Daarbij ging het in 19 gevallen om aanvaarding van werk. Aangeven wordt dat het vinden van werk te relateren is aan de inzet van De Kleine Schans (in samenwerking met Workfast hebben 8 inwoners werk gevonden en via de trajectbegeleider 11 inwoners). De verantwoording over de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo in 2018 richt zich op het aantal nieuwe zaken dat is gestart dat jaar (549 nieuwe zaken) en het aantal zaken dat is afgesloten (478 zaken). De nieuwe zaken hebben geresulteerd in 898 nieuwe voorzieningen, waarvan 491 betrekking hebben op Wmovoorzieningen en 407 voorzieningen betreffen voorzieningen voor jeugdhulp. Ten aanzien van de uitvoering van de leerplichtwet wordt alleen aangegeven dat ieder schooljaar “de stand van zaken wordt opgemaakt”. Verder wordt verwezen naar het in augustus 2018 geschreven leerplichtverslag23.

4.4 Kwartaalberichten In de meest recente kwartaalberichten (die over de vier kwartalen van 2020) wordt zichtbaar aangesloten op de in het jaarplan 2020 geformuleerde doelen. Er wordt ook getoetst of daarin opgenomen meetpunten en beoogde mate van tevredenheid gerealiseerd zijn. Het beeld is als volgt:

Kwartaalbericht eerste kwartaal 2020, overzicht van gestelde doelen in jaarplan 2020 en mate van realisatie Doel Meting/tevreden Realisatie eerste kwartaal Toegang tot ondersteuning, inwoners krijgen direct bij de balie antwoord op enkelvoudige vragen Zorgen dat de baliemedewerker voldoende toegerust • 50% van de vragen • 51% is bij de balie is om enkelvoudige vragen af te handelen door de balie afgehandeld24. afgehandeld. Ondersteuning inwoners • Creatieve oplossingen die goedkoper zijn en de inwoner goed helpen

23

Zie Gemeente Woudenberg, Leerplichtverslag 2017-2018, 13 december 2018 (opgesteld door de leerplicht, afdeling coöperatie De Kleine Schans). In het verslag wordt aangegeven dat het beoogde resultaat is inzicht te verkrijgen in het gevoerde leerplichtbeleid (toegespitst op handhaving leerplicht en kwalificatieplicht) en de resultaten daarvan. Aangegeven wordt dat het aantal meldingen in het betreffende schooljaar weer gestegen is. Er zijn 185 meldingen in behandeling genomen (54 meer dan vorig schooljaar). De oorzaak van de stijging ligt, zo is toegelicht in het verslag, vooral bij de toegenomen aandacht voor het melden en het steeds beter vinden door elkaar van scholen en leerplichtambtenaar. 24 De Kleine Schans heeft aangegeven dat dit inmiddels is opgelopen tot 56 procent.

-32-

Verbinden van domeinen, bijdragen aan bedenken en realiseren van creatieve, effectieve en goedkope oplossingen

• Inwoners actief betrokken bij ontwikkelingen Inwoners adviseren ALV en brengen ontwikkelonderwerpen in

• Actieve samenwerking ketenpartners De Kleine Schans is meer bereikbaar waar de inwoners zijn > spreekuur op alle basisscholen

ALV ontwikkelt (basis)zorg > diverse ateliers zichtbaar in werkplan

Samenwerking kerken verstevigen > aansluiting van kerkelijke inzet op hulpverlening en bevorderen creatieve oplossingen • Ondersteuning mantelzorgers Groter bereik van (jonge) mantelzorgers > activiteitenplan jonge mantelzorgers en aandacht jonge mantelzorgers in spreekuren op school en op website Mantelzorgers worden naar behoefte ondersteund > activiteitenplan mantelzorg, evaluatie activiteiten en organisatie Mantelzorgdag

• Bevordering participatie Helder is welke participatiemogelijkheden er zijn in het netwerk > met 3 partners nieuwe mogelijkheden proberen Fraude tegengaan bij nog te bepalen doelgroep > doelgroep formuleren en bewustzijn bij medewerkers vergroten

• 4 domeinoverstijgende intervisies per jaar. • 3 domeinen presenteren in ALV.

• Er heeft 1 domeinoverstijgende intervisie plaatsgevonden. • Wmo heeft zich gepresenteerd in ALV.

• Aanwezigheid leden inwonersraad bij elke ALV. • Inwoners betrokken in 5 werkateliers.

• De inwonersraad is betrokken in de ALV en neemt nu deel in 3 werkateliers.

• 8 spreekuren per school. • Vastleggen bezoeken, norm; alle spreekuren worden benut. • Werkplan ALV. • Rapportage coöperatie.

• Spreekuren lopen. • Systeem voor vastleggen is ontwikkeld.

• Beschrijving van 2 cases.

• Van 4 naar 15 geregistreerde jonge mantelzorgers. • Cliëntervaringsonderzoek (CEO). • Van 135 naar 150 geregistreerde mantelzorgers. • Zie actie, resultaat.

• Zie actie/resultaat. • Uitleg in teambijeenkomst.

• Vaststellen update werkplan ALV loopt vertraging op vanwege Covid 19. • Geen informatie opgenomen in eerste kwartaalrapportage. • Extra aandacht gevraagd in Sociaal Team voor deze doelgroep. • Er zijn nu 165 geregistreerde mantelzorgers.

• Geen informatie opgenomen in eerste kwartaalrapportage. • Nog geen groep gekozen.

4.5 Tussenconclusies De Kleine Schans steekt veel energie in de verantwoording over haar activiteiten, via jaarverslagen, kwartaalberichten en anderszins. De hiervoor toegelichte doelformuleringen voor de inzet van De Kleine Schans (in de jaarplannen) enerzijds en de wijze waarover De Kleine Schans zich daarover verantwoordt in jaarverslag/jaarrapportage en kwartaalberichten, biedt echter beperkt inzicht in de effectiviteit van deze inzet. Daarbij speelt mee dat de doelen zoals De Kleine Schans die voor zichzelf formuleert niet één op één aansluiten bij door de gemeente Woudenberg geformuleerde beleidsmatige doelen (zoals onder meer vastgelegd in het Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2019-2020).

-33-

Het inzicht in de effectiviteit van de inspanningen van De Kleine Schans wordt verder beperkt door met name de volgende waarnemingen: • Doelen in de jaarplannen van De Kleine Schans zijn maar voor een deel vertaald naar concrete, meetbare indicatoren. • Indien indicatoren zijn benoemd, is niet altijd een norm geformuleerd. • Verder is er in de doelformulering in 2020 veel gewijzigd ten opzichte van de wijze waarop in het jaarplan 2019 doelen werden geformuleerd, waardoor ook de verantwoording hierover niet vergelijkbaar is. • De doelformuleringen voor 2021 wijken weer sterk af van die voor 2020. • De wijze waarop doelen zijn uitgewerkt is vanaf het jaarplan 2019 steeds compacter geworden. Tegelijkertijd zijn de doeluitwerkingen ook steeds kwalitatiever en minder SMART geformuleerd. • In de jaarplannen opgenomen doelen en daarop geënte indicatoren komen maar gedeeltelijk terug in de jaarrapportages. Niet voor alle indicatoren geldt dat de benodigde metingen jaarlijks worden uitgevoerd (vaak is dit om de twee jaar of eenmaal per vier jaar). Verder wordt ten aanzien van de uitvoering van de Wmo en de Jeugdwet vooral bijgehouden hoeveel trajecten zijn gestart en hoeveel zijn beëindigd.

In het jaarplan 2019 stonden nog concrete, meetbare doelen vermeld ten aanzien van onder meer • percentage dossiers waarbij gebruik is gemaakt van burgerkracht, sociale omgeving en burgerinitiatief (10%), • aantal begeleidingstrajecten door De Kleine Schans in ondersteuning traject (40%) • en het aantal huishoudens met 1 plan van aanpak (100%) maar in de jaarverantwoording over 2019 wordt daar verder niet meer op ingegaan. De reden hiervoor is dat de benodigde gegevens hiervoor niet beschikbaar waren en ook op dit moment nog niet zijn. Dit is nog in ontwikkeling. Ten aanzien van de uitvoering van de Participatiewet bevatte het jaarverslag over 2018 nog een toelichting op de rol van De Kleine Schans bij de geconstateerde uitstroom uit een uitkering, naast het vermelden van de ‘platte’ aantallen inwoners die instroomden in of uitstroomden uit een uitkering, maar deze toelichting ontbreekt in de jaarverantwoording 2019. De verantwoording door De Kleine Schans over haar inspanningen bevat beperkte toelichting op de doelmatigheid waarmee zij haar taken uitvoert. De ‘overhead’ van De Kleine Schans is beperkt. In 2019 zijn drie medewerkers werkzaam in een bedrijfsvoeringsfunctie, op een totale formatie van bijna 20 fte. De overige medewerkers zijn volledig en direct gericht op het ondersteunen van inwoners.

Het beperkte aantal mensen dat niet (volledig) gericht is op het ondersteunen van inwoners wordt voor een deel verklaard door de ondersteuning die De Kleine Schans ontvangt van de gemeente op het terrein van HR, huisvesting, ICT en financiële zaken.

-34-

5. Aanjaagfunctie De Kleine Schans bij transformatie in het sociaal domein Een grote opgave voor De Kleine Schans is bij te dragen aan de door de gemeente gewenste transformatie in het sociaal domein en daarbij een aanjaagfunctie te vervullen. Navolgend wordt ingegaan op: • De transformatie in het sociaal domein (paragraaf 5.1). • Hoe De Kleine Schans haar aanjaagfunctie invult om deze transformatie te bevorderen (paragraaf 5.2).

5.1 ‘Piramide’ in het sociaal domein basis voor inzet op transformatie In onder meer jaarverslag 2018 en jaarplan 2020 wordt de ‘piramide’ in het sociaal domein gebruikt om toe te lichten op de inzet van De Kleine Schans. De gemeente voert integraal regie op het sociaal domein, zodanig dat: • Inwoners met een ondersteuningsbehoefte worden ondersteund in het optimaal benutten van hun eigen kracht en het mobiliseren van hun sociale netwerk. • Een groot deel van de ondersteuningsbehoefte opgevangen kan worden met laagdrempelige collectieve (basis-) voorzieningen. • Mede als gevolg daarvan kan worden voorkomen dat ondersteuningsvragen onnodig snel vertaald worden in een beroep op (duurdere) individuele maatwerkvoorzieningen en specialistische zorg.

De Kleine Schans heeft een belangrijke functie voor de gemeente Woudenberg, om regie te kunnen voeren op het sociaal domein en de uitvoering in lijn te brengen met de beleidsmatige inzet. Onder meer de volgende passages in recente verantwoordingsdocumenten van De Kleine Schans illustreren dat het (helpen) regie voeren op de piramide voor De Kleine Schans voorop staat: • “Het doel is om de basisvoorzieningen zo te gebruiken en te ontwikkelen, dat inwoners met bekenden en in hun eigen omgeving de ondersteuning kunnen vinden die nodig is zelfredzaam te blijven (jaarverslag 2018).” • “Door basisvoorzieningen te ontwikkelen en meer energie te steken in preventieve activiteiten, verwachten we minder inzet van specialistische zorg (jaarverslag 2018).” • “Er wordt samen met het eigen netwerk gekeken naar wat nodig is. Specialistische zorg wordt ingezet wanneer het niet anders kan (jaarplan 2020).” • “Door de korte lijnen tussen zorgverleners en ondersteuners en het direct kunnen delen van elkaars kennis en expertise, pikken we signalen van onze inwoners in een vroeg stadium op. Zwaardere zorg wordt hierdoor zoveel mogelijk voorkomen (jaarplan 2020).”

-35-

Het doel van het regie voeren op de piramide in het sociaal domein is tweeledig. Het doel is om de inwoners ‘beter’ te ondersteunen en de kosten te beheersen. De Kleine Schans formuleert het zo (in het jaarverslag 2018): • “Enerzijds is dit (ontwikkelen van basisvoorzieningen en verminderen van inzet van specialistische zorg) nodig om zorgkosten te verminderen.” • “Anderzijds is van veel zorg bekend, dat zij op de langere termijn meer effectief is wanneer zij in de omgeving en in samenwerking met bekenden van de hulpvrager plaatsvindt.” Deze dubbele doelstelling is uitgewerkt op met name het terrein van Jeugdwet en Wmo. Op het terrein van de Wmo is het aantal unieke cliënten lange tijd stabiel gebleven, maar is er door de landelijke invoering van het abonnementstarief in de Wmo een forse stijging opgetreden. Sinds 1 januari 2019 geldt het abonnementstarief Wmo en per 1 januari 2020 is deze van toepassing voor alle Wmo-voorzieningen (onder het abonnementstarief vallen maatwerkvoorzieningen, persoonsgebonden budgetten en algemene voorzieningen waarbij sprake is van een duurzame hulpverleningsrelatie). Het abonnementstarief betekent voor een aanzienlijk deel van de cliënten dat zij minder bijdragen. Deze ontwikkeling valt buiten de invloed van De Kleine Schans of de gemeente Woudenberg. De maximale eigen bijdrage Wmo is dan voor iedereen 19 euro per maand per huishouden.

Op het terrein van jeugdhulp heeft De Kleine Schans diverse initiatieven ondernomen om de piramide in het sociaal domein goed te laten functioneren: • Het in paragraaf 3.2 toegelichte project JIM ( ‘Jouw Ingebrachte Mentor) is een voorbeeld van een ‘afschalingsmethodiek’. • Een ander initiatief van De Kleine Schans dat gericht is op het verminderen van een beroep op relatief dure jeugdhulpvoorzieningen, betreft het houden van spreekuren op scholen. Deze spreekuren vervullen een belangrijke rol in de vroege signalering van problemen. Door vroegtijdige signalering van problemen kan soms worden voorkomen dat problemen escaleren en er uiteindelijk specialistische zorg of individuele maatwerkvoorzieningen nodig zijn. • De door De Kleine Schans met de kerken in Woudenberg opgebouwde goede contacten vervullen een vergelijkbare functie. Een grote opgave blijft het verder om grip te krijgen op de doorverwijzingen op het terrein van de jeugdhulp. De huisartsen en het Sociaal Team zijn samen goed voor zo’n 70 tot 80 procent van de doorverwijzingen. De autonomie van onder meer huisartsen maakt dat De Kleine Schans, en ook de gemeente, daar geen directe invloed op hebben. De Kleine Schans heeft met de gemeente Woudenberg en de huisartsen wel regelmatig overleg om het doorverwijsbeleid te bespreken en zo mogelijk af te stemmen.

-36-

Diverse initiatieven die De Kleine Schans in de afgelopen jaren met de aangesloten zorgaanbieders heeft ondernomen, richten zich op het beter laten functioneren van de piramide in het sociaal domein en het verbeteren van de regie van de gemeente (onder meer via de inzet van De Kleine Schans) in het sociaal domein. Op deze zogenoemde aanjaagfunctie van De Kleine Schans wordt navolgend (in paragraaf 5.2) nader ingegaan.

5.2 Aanjaagfunctie van De Kleine Schans gericht op transformatie opgepakt met werkateliers In het raadsvoorstel uit 2017, op basis waarvan de gemeenteraad heeft ingestemd met de oprichting van de coöperatie De Kleine Schans, is expliciet vastgelegd dat in de opdracht van de gemeente aan De Kleine Schans ook aandacht moet zijn voor een zogenoemde aanjaagfunctie en voor het ondersteunen van de transformatie in het sociaal domein. Deze aanjaagfunctie is door De Kleine Schans met name ingevuld door het organiseren van een groot aantal werkateliers met de leden van de coöperatie. Werkateliers zijn sessies met leden van de coöperatie waarin ten aanzien van voorliggende uitdagingen creatieve oplossingen worden verkend waarbij zo mogelijk concrete afspraken worden gemaakt over welke organisatie daarbij welke inbreng levert. Onderwerpen betreffen onder meer: • Sociale kaart. • Vindplaatsgericht werken. • Co-creatie door De Kleine Schans en betrokken maatschappelijke actoren. • Positieve gezondheid. • Plan van aanpak statushouders. • Hulp aan personen met verward gedrag. • Alternatieven ambulante zorg/jongeren met psychiatrische gezondheid eerder signaleren. • Meldpunt eenzaamheid. In bijlage 7 zijn drie werkateliers nader toegelicht.

5.3 Tussenconclusies Bij De Kleine Schans staat de transformatie in het sociaal domein bovenaan haar agenda. De coöperatie probeert op alle werkvelden de transformatie te bevorderen, door eigen kracht te versterken en sociale netwerken te stimuleren en beide optimaal te benutten. Er wordt ingezet op laagdrempelige algemene voorzieningen, zoals bijvoorbeeld het Trefpunt, als een alternatief voor individuele maatwerkvoorzieningen of specialistische zorg. De Kleine Schans geeft ook daadwerkelijk invulling aan deze prioritaire opgave. De meeste werkateliers die De Kleine Schans organiseerde, richtten zich op de belangrijkste uitdagingen voor de transformatie. De werkateliers resulteren in afspraken en inspanningsverplichtingen van de in de coöperatie samenwerkende partijen rondom concrete aandachtspunten. De in bijlage 7 opgenomen beknopte toelichting op een drietal werkateliers vormt hiervoor een illustratie. Ook de overige werkateliers richten zich vooral op de gewenste transformatie. Per saldo kan worden geconcludeerd dat de aanjaagfunctie van De Kleine Schans met name via de werkateliers gestalte krijgt. Deze werkateliers resulteren ook daadwerkelijk in concrete afspraken rondom voor de transformatie relevante uitdagingen.

-37-

6. Gemeentelijke rollen en betrokkenheid van raadsleden en leden van de coöperatie De gemeente Woudenberg vervult ten aanzien van De Kleine Schans diverse rollen. Navolgend wordt ingegaan op de vraag of deze rollen elkaar bijten of juist versterken. Daarnaast wordt toegelicht hoe raadsleden hun betrokkenheid bij de coöperatie ervaren en hoe enkele leden de samenwerking in de coöperatie waarderen.

6.1 Gemeente als lid van de coöperatie, opdrachtgever en systeemverantwoordelijke De gemeente Woudenberg vervult ten aanzien van De Kleine Schans de volgende rollen: • Lid van de coöperatie (als één van de circa twintig leden). • Subsidieverstrekker en opdrachtgever van De Kleine Schans. • Beleidsbepaler en systeemverantwoordelijke. • Dienstverlener25 (de gemeente ondersteunt De Kleine Schans op het vlak van onder meer facilitaire zaken, informatievoorziening en informatieveiligheid, HRM, financiële zaken en huisvesting). Uit de met betrokkenen gevoerde interviews komt als beeld naar voren dat betrokken partijen doorgaans vinden dat de gemeente deze rollen goed naast elkaar kan vervullen. Er is in die zin geen sprake van een als urgent ervaren ‘petten-probleem’. Aangegeven wordt dat de verschillende rollen elkaar op bepaalde momenten ook versterken. De gevoerde gesprekken leveren de volgende waarnemingen op: • Aan de zijde van de gemeente Woudenberg krijgen beleidsmedewerkers af en toe te maken met rollen die elkaar bijten. Met name kan het zijn dat de rol van subsidieverstrekker qua belangen niet parallel loopt met de rol als lid van de coöperatie. Van de gemeente Woudenberg wordt als lid van de coöperatie verwachte dat zij, en haar medewerkers, open en actief meedraaien in de coöperatie en de door de coöperatie geïnitieerde overleggen.

Beleidsmedewerkers participeren ook af en toe in werkoverleg van bijvoorbeeld het Sociaal Team van De Kleine Schans. Als subsidieverstrekker dienen beleidsmedewerkers een zakelijke relatie te onderhouden, waarbij ook sprake is van een zekere ‘distantie’. • Verder beschikken gemeentelijke beleidsmedewerkers soms over voor De Kleine Schans relevante informatie die niet (onmiddellijk) kan worden gedeeld met De Kleine Schans in haar rol als opdrachtnemer. • De gemeente heeft de keuze over hoe zij bepaalde issues aankaart binnen De Kleine Schans. Als subsidieverstrekker en opdrachtgever kan de gemeente bepaalde wensen gehonoreerd krijgen buiten de ALV om. Dit kan ten goede komen aan de snelheid van de besluitvorming. Anderzijds is het op veel dossiers belangrijk om als gemeente met De Kleine Schans en de daarin samenwerkende maatschappelijke partners eerst een goede discussie te hebben over de aan te kaarten problematiek en hoe daar door De Kleine Schans (en in de in de coöperatie samenwerkende partners) op gereageerd kan worden. Dit vraagt wat meer tijd, maar kan ten goede komen aan zowel de kwaliteit van de oplossingen als het draagvlak daarvoor ‘in het veld’. Iedere drie weken vindt een accounthoudersoverleg plaats waarin zowel beleids- als uitvoeringstaken worden besproken.

Bij dit overleg sluiten de directeur/bestuurder, de kwaliteitsmedewerker en de teamleider van De Kleine Schans aan en van de zijde van de gemeente zijn de beleidsadviseurs Jeugd en Wmo vast gesprekspartners. Indien gewenst sluiten andere beleidsadviseurs aan. Vanuit de gemeente Woudenberg zijn twee wethouders directe betrokken bij De Kleine Schans. Het betreft de wethouder die beleidsinhoudelijk verantwoordelijk is (en Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet in portefeuille heeft) en de wethouder Financiën. De wethouder Financiën voert periodiek overleg met de 25

Op deze rol wordt niet nader ingegaan. De focus in het voorliggende onderzoek ligt op de bijdrage van De Kleine Schans aan de effectiviteit van het gemeentelijke beleid. De andere drie rollen zijn hiervoor relevanter.

-38-

directie van De Kleine Schans in het Bestuurlijk overleg opdrachtgeverschap. Dit overleg vindt ieder kwartaal plaats. In deze overleggen gaat het onder meer over de uitputting van het budget door De Kleine Schans en de twee kernvragen: (1) “wat willen we bereiken?” en (2) wat hebben we daar dan voor nodig?”. De wethouder voor het sociaal domein vertegenwoordigt daarnaast de gemeente Woudenberg als lid in de coöperatie. De ALV stelt onder meer de jaarplannen vast. De stem van de wethouder heeft in de coöperatie een even groot gewicht als die van de andere leden. In de praktijk realiseren andere leden zich wel dat de gemeente Woudenberg ‘een buitengewoon’ lid is van de coöperatie. De wethouder geeft aan dat het in de praktijk nog niet is voorgekomen dat wensen van de gemeente werden weggestemd in de ALV. Wel komt het naar aanleiding van door de gemeente, of andere partners, ingebrachte wensen vaak tot een goede discussie. Soms wordt naar aanleiding van een discussie een werkatelier ingepland om zaken verder door te spreken en te komen tot nadere afspraken over focus en werkwijze van De Kleine Schans en de inzet daarbij van leden van de coöperatie.

6.2 Dubbele verantwoordelijkheid van directeur De Kleine Schans inmiddels opgelost Voor de zomerperiode van 2020 was de directeur van De Kleine Schans tegelijkertijd ook voorzitter van de ALV van de coöperatie. Deze situatie is zo ontstaan26 omdat zij binnen het netwerk van de in de coöperatie De Kleine Schans samenwerkende zorgaanbieders en maatschappelijke partners beschikt over veel contacten en wordt erkend als drijvende kracht achter de beoogde ontwikkeling van de coöperatie. Vanuit een scheiding van belangen ligt het niet voor de hand dat de directeur van De Kleine Schans de rol van voorzitter vervult en kan dit naar het oordeel van de RKC Vallei en Veluwerand als onwenselijk worden gezien. Er is inmiddels een onafhankelijke voorzitter gevonden waardoor het risico van een belangenconflict als gevolg van ‘dubbele petten’ voor de directeur van De Kleine Schans is opgelost. De ALV hield de directeur aan als voorzitter omdat het statutair niet mogelijk was iemand ‘van buiten’ aan te stellen. De statuten zijn inmiddels aangepast.

6.3 Overige leden van de coöperatie over samenwerking in en meerwaarde van de coöperatie Niet alleen voor de gemeente Woudenberg is het participeren als lid in de coöperatie De Kleine Schans een experiment. Dit geldt ook voor de andere leden van de coöperatie27. Voor het rekenkameronderzoek is met twee andere leden gesproken.

Beelden van twee zorgaanbieders/leden van coöperatie over functioneren De Kleine Schans Positieve ervaringen en beelden • Het is voor de leden helder waar de coöperatie voor staat, wat de kernopgaven zijn. • Voor de leden van de coöperatie geldt doorgaans dat zij vanuit een intrinsieke motivatie willen bijdragen aan de doelen van De Kleine Schans. In die zin is er ook sprake van een gedeeld ‘eigenaarschap’ niet alleen in formele zin. Enkele organisaties waarvoor dit niet gold haakten uiteindelijk ook af. • De kleine schaal van De Kleine Schans met een

Kritische kanttekeningen en vragen • De leden van de coöperatie met een lokale focus lijken wat meer ‘aangehaakt’ te zijn bij De Kleine Schans dan grotere met een regionale of nog grotere scope. • Voor grotere leden van de coöperatie kan de vraag worden gesteld of actieve participatie in werkateliers en ALV in verhouding staat tot het aandeel dat ‘Woudenberg’ vertegenwoordigt in het activiteitenpakket van die leden. • Bij het combineren van de rol van voorzitter van de

26

Een meerderheid van de leden van de coöperatie had de voorzitter gekozen. Op dit moment kent de coöperatie de volgende leden: Vereniging Senioren Belangen, iQ Coaches, PCOB, Senioren Welzijn Organisatie Woudenberg (SWO), Stichting Jeugdpunt, Youké, MEE Utrecht, Gooi & Vecht, gemeente Woudenberg, Moriahoeve, De Voorhof, Stichting Beweging 3.0, IDH Schuldhulp, A.N.J.A. Assisteert B.V., Buurtbemiddeling, Buurtgezinnen, Stichting Lelie Zorggroep Huize Nieuwoord, Wijkfysio, Platform van kerken Woudenberg, huisartsen, Humanitas Eemland, Adventure Freedom, Humanitas DMH, Geeresteingroep, paramedici. 27

-39-

duidelijke focus op Woudenberg in combinatie met gelijkwaardige verhoudingen in de coöperatie, wordt gezien als positief. • De werkateliers hebben veel positieve energie en nieuwe ideeën opgeleverd. • Er is tevredenheid over de leiding van De Kleine Schans en hoe deze de transformatie wil oppakken en daarom ook investeert in een andere rolinvulling door medewerkers (minder gericht op zelf zorg verlenen, meer op laten functioneren van de ‘piramide’ in het sociaal domein).