03. Evaluatie Armoedbeleid def.pdf

Een voorbeeld hiervan is het verstrekken van een hulpmiddel, waarvoor geen voorliggende voorzieningen zijn, dat een inwoner zou kunnen helpen om weer aan het werk te gaan. Of in uitzonderlijke en begrijpelijke omstandigheden een rekening van een inwoner betalen om te voorkomen dat de rekening (hoge) schulden veroorzaakt. De keerzijde van maatwerk is het risico van willekeur omdat er met een menselijke blik wordt gekeken naar de situatie van de inwoner en op basis van de inschatting van degene die toekent, een vergoeding wordt verstrekt. Conform het gelijksbeginsel heeft iedere burger gelijke rechten en een gelijke behandeling in gelijke gevallen. Echter, ongelijke gevallen gelijk behandelen is net zo onrechtvaardig als gelijke gevallen ongelijk behandelen. Veel inwoners waren voorstander van maatwerk tijdens de Inwonersbijeenkomst over het sociaal domein. Ze vonden het belangrijk dat er rekening gehouden wordt met de mogelijkheden, intenties en behoeften van de inwoners. Ook tijdens de informatieavond met de gemeenteraad gaven de raadsleden aan dat zij het belangrijk vinden dat er maatwerk en de menselijke maat wordt toegepast. Aangezien er een risico is dat maatwerk tot willekeur leidt, gaven de raadsleden tevens aan dat er een vier ogen principe gehanteerd zou kunnen worden. Ook werd er aangegeven dat maatwerk goed past bij een kleine gemeente als Woudenberg.

Doorbraakmethode en het Interkerkelijk en Gemeentelijk Hulpverleningsfonds Woudenberg (Noodfonds) In Woudenberg wordt maatwerk toegepast met behulp van de Doorbraak Methode (DBM) en het Interkerkelijk en Gemeentelijk Hulpverleningsfonds Woudenberg (hierna Noodfonds). De DBM is een methode die niet alleen wordt gebruik op het gebied van armoede bestrijding maar breed in het sociaal domein. Wanneer mensen vastlopen tussen de regels kan deze methode ingezet worden om beleid overstijgend tot een oplossing te komen. Indien er financiële middelen nodig zijn voor de oplossing is hier een budget voor. De DBM kan worden ingezet wanneer het Sociaal Team (ST)

64

Grondwet, artikel 20 Raad van State, Algemene Rekenkamer & Nationale Ombudsman (2021). Zorgvuldig, rechtsstatelijk en met vertrouwen in de burger. Gezamenlijke paper ten behoeve van de formatiegesprekken p. 2 65

42

casussen niet binnen de huidige regelgeving kan oplossen. Er zijn twee casusregisseurs van het ST getraind in de DBM. De DBM is in 2022 gestart in Woudenberg. Sindsdien is er nog geen gebruik gemaakt van de DBM omdat er geen aanmeldingen zijn geweest vanuit het Sociaal Team en casussen toch vaak worden opgelost binnen de bestaande regelingen. Daarnaast is de DBM beperkt bekend bij maatschappelijke organisaties. Naast de DBM biedt Woudenberg maatwerk via het Noodfonds. Gemeente Woudenberg, de St. Anna Broederschap, HHG Woudenberg, PKN de Voorhof, R.K. Parochie, de Oud Gereformeerde gemeente en NH Gemeente PKN vullen het Noodfonds jaarlijks aan tot ongeveer €2000-€3000. Het doel van dit fonds is het verlenen van incidentele financiële hulp aan personen waarvoor dit op geen andere wijze kan worden verkregen. De anonimiteit van de aanvrager wordt gewaarborgd. Het fonds is niet bedoeld voor studiefinanciering. Het verstrekken van leningen in financieel moeilijke situaties wordt niet zinvol geacht. Ook aanvragen voor tegemoetkomingen in structurele lasten (incl. belastingen en heffingen) worden niet ingewilligd. Verder zijn er geen criteria geformuleerd. Aanvragen kunnen ingediend worden via het loket van CDKS en zijn voor iedereen toegankelijk (ook niet kerkleden). Ook het gebruik van het Noodfonds is beperkt. In 2021 is er eenmaal gebruik van gemaakt en in 2022 niet.

De bekendheid van dit Noodfonds is beperkt. Hoewel de landelijke literatuur uitwijst dat er situaties voor kunnen komen die niet te vergoeden zijn binnen de reguliere regelingen is het gebruik van de maatwerk oplossingen van de DMB en het Interkerkelijke en Gemeentelijk Hulpverleningsfonds beperkt. Dit betekent echter niet dat er geen behoefte aan is. De geringe bekendheid bij zowel de maatschappelijke partners als de inwoners in Woudenberg over de maatwerkoplossingen kunnen een oorzaak zijn van het lage gebruik. Om de behoefte en noodzaak van een maatwerkoplossing in kaart te brengen en de juiste manier van het toepassen van een dergelijke oplossing in kaart te brengen is verder onderzoek nodig.

4.5 Maatschappelijke organisaties tegen armoede in Woudenberg. Armoede bestrijden doet gemeente Woudenberg niet alleen. Maatschappelijke organisaties spelen een belangrijke rol in het ondersteunen van inwoners met een laag inkomen. Gemeente Woudenberg werkt samen met een aantal belangrijke maatschappelijk partners. Jeugdfonds de Boom Kinderen van 4 tot 18 jaar uit gezinnen met een laag inkomen kunnen via Jeugdfonds de Boom een vergoeding aanvragen voor een vakantiekamp. Kinderen van 2 tot 4 jaar kunnen via het Jeugdfonds twee dagdelen naar de peuterspeelzaal in Woudenberg. Stichting Burgerinitiatief Stichting Burgerinitiatief is opgericht om armoede te bestrijden en een fijner leven te geven aan iedereen die onder de armoedegrens leeft. Zij bieden hulp met onder andere het verstrekken van voedselpakketten, schoolspullen, kinderverjaardagen en verjaardagsboxen, deelname aan een uitje of activiteit en groente en fruit.66 Voedselbank De Voedselbank verstrekt voedselpakketten aan inwoners met een laag inkomen. De voedselpakketten zijn bedoeld als tijdelijke noodhulp. De Voedselbank toetst hoeveel de aanvrager aan het eind van de maand overhoudt voor eten en kleding nadat de vaste lasten zijn betaald. Als dit onder de normbedragen komt verstrekken zij een voedselpakket. De normbedragen zijn afhankelijk

66

Stichting Burgerinitiatief (2023) ‘Over ons’

43

van de gezinssamenstelling. De Voedselbank in Woudenberg werkt samen met de Voedselbank in Amersfoort die de voedselpakketten samenstelt en naar de uitdeellocatie in Woudenberg brengt. Potentiële partner: Jeugdfonds voor Sport en Cultuur Het Jeugdfonds voor Sport en Cultuur biedt vergoedingen voor sport- en culturele activiteiten voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen. Ze betalen de contributie van bijvoorbeeld sportverenigingen en muziekles. Daarnaast verstrekken zij vergoedingen voor sport- en muziek attributen. De hoogte van de vergoedingen kan door de gemeente bepaald worden. De contributies worden vervolgens direct betaald aan de verenigingen vanuit het Jeugdfonds. Voor de sport- en culturele attributen verstrekken zij vouchers die gebruikt kunnen worden in sport- en muziekwinkels. Hoewel het Jeugdfonds momenteel geen bijdrage ontvangt van de gemeente verstrekken zij wel vergoedingen aan inwoners van Woudenberg. Dit loopt via intermediairs. Momenteel is de enige intermediair in Woudenberg Stichting Burgerinitiatief. Het Jeugdfonds hanteert momenteel geen inkomensgrens maar gaat uit van de motivatie van de intermediair. De motivatie kan uiteenlopen maar is veelal dat ouders onvoldoende middelen hebben. Bij een te korte motivatie wordt gevraagd naar meer toelichting.

Het Kindpakket van de minimaregelingen biedt dezelfde vergoedingen maar hanteert wel een inkomensgrens. Voor het Kindpakket wordt wel een inkomensgrens gehanteerd van 130%. Inwoners die boven deze inkomensgrens vallen konden worden doorgestuurd naar Stichting Burgerinitiatief. Momenteel worden de vergoedingen gedekt uit de eigen middelen van het Jeugdfonds. Ze hebben aangegeven hier niet onbeperkt mee door te kunnen gaan. Het Jeugdfonds heeft eerder al verzoeken gedaan voor financiering. Deze zijn destijds afgewezen omdat het Kindpakket dezelfde vergoedingen en bedragen biedt voor sport en culturele activiteiten. Een andere overweging was dat de ouders een aanvraag voor de kinderen moeten doen bij het Jeugdfonds en voor zichzelf bij CDKS. Echter, CDKS kan fungeren als intermediair waardoor ook daar de aanvragen kunnen worden gedaan. Daarnaast is er een mogelijkheid om andere organisaties ook als intermediair te laten fungeren waardoor inwoners ook bij andere organisaties terecht kunnen wanneer zij CDKS niet weten te vinden. Door aan te sluiten bij het Jeugdfonds kan de gemeente een doelgroep bereiken die zij nu niet bereikt. Voor 2023 kwamen inwoners met een gezinsinkomen boven de 110% van de bijstandsnorm niet in aanmerking. Sinds 2023 wel. Gemeente Woudenberg heeft echter momenteel huishoudens met een inkomen boven de 110% van de bijstandsnorm niet goed in beeld.

Aangezien het Jeugdfonds wel vergoedingen verstrekt voor mensen met een inkomen boven de 110% van de bijstandsnorm, heeft zij mogelijk wel een deel van deze doelgroep in beeld. In 2022 zijn bij het jeugdfonds van 46 kinderen sportaanvragen toegekend en van 1 kind een culturele aanvraag. In 2023 verwachten zij 62 kinderen te kunnen ondersteunen. Ter vergelijking: in 2023 hebben 39 huishoudens vergoedingen gekregen uit het Kindpakket. Door aan te sluiten bij het Jeugdfonds zou het bereik dus substantieel verhoogd kunnen worden. Mocht het Jeugdfonds, zonder financiering van de gemeente, stoppen, raakt deze groep mogelijk buiten beeld. Bovendien zet het Jeugdfonds eigen communicatiemiddelen in om het bereik te verhogen. Aangezien de gemeente lang niet iedereen bereikt, versterkt dit de communicatie vanuit de gemeente. Een bijkomend voordeel van aansluiting bij het Jeugdfonds is dat de contributies direct betaald worden aan de sport- en cultuurverenigingen. Bij het Kindpakket van de gemeente moet er maandelijks gedeclareerd worden, wat zowel aanvrager als uitvoerder tijd kost. Bij de sport- en culturele attributen kan het Jeugdfonds vouchers voor winkels verstrekken voor bepaalde attributen, waarbij een maximaal bedrag voor bepaalde attributen kan worden ingesteld zodat er geen disproportioneel dure attributen gekocht kunnen worden.

Bij het Kindpakket moeten de attributen nu apart gedeclareerd worden. Door de vergoeding van het Kindpakket te verlagen (aangezien sport- en culture activiteiten uit het Kindpakket worden verstrekt) wordt de vergoeding vanuit het Kindpakket lager en de keuzevrijheid voor andere verstrekkingen minder vanwege het lagere bedrag. Hoewel het Jeugdfonds ook financiering vraagt voor overheadkosten dekt zij 10% van de totale kosten (vergoedingen en 44

overhead) zelf. Aansluiten bij het Jeugdfonds voor Sport en Cultuur vraagt om het aanpassen van de huidige werkwijze van CDKS omdat zij als intermediair fungeert. Het aanpassen en inrichten zal mogelijk een paar maanden kosten. CDKS ziet een aantal nadelen: - Vanuit het Kindpakket worden andere vergoedingen voor bijvoorbeeld internet, schoolbenodigdheden en mobiel vergoed. Hier geldt een ander werkproces voor en mogelijk een ander aanvraagformulier; - Vanuit het Kindpakket hebben aanvragers de vrijheid om de sportattributen te kopen waar zij willen, vanuit het Jeugdfonds niet; De contributies vanuit het Kindpakket kunnen ook door middel van doorbetaling rechtstreeks aan de sportverenigingen worden vergoed. Indien er meer communicatie komt over de minimaregelingen, is de communicatie vanuit het Jeugdfonds mogelijk overbodig. Wat betreft het bereik zal het Jeugdfonds, indien zij stoppen, ook gevraagd worden de dossiers over te dragen aan CDKS. Potentiële partner: Volwassenfonds voor Sport en Cultuur Het Volwassenfonds voor Sport en Cultuur biedt vergoedingen voor sport- en culturele activiteiten voor volwassen en bijbehorende attributen. Net als bij het Jeugdfonds voor Sport en Cultuur worden de contributies direct betaald aan de verenigingen en worden er vouchers verstrekt voor de attributen bij aangesloten winkels.

Gezien het huidige beperkt aantal aanvragen voor culturele- en sport activiteiten zouden de kosten voor het volwassenenfonds nu erg hoog uitkomen ten opzichte van de huidige regeling in het minimabeleid hiervoor. Dit omdat de overhead van het Volwassenenfonds per aanvraag met lage aantallen relatief hoog zijn. Indien de aantallen toenemen zouden de relatieve kosten echter dalen omdat de overhead kosten verdeeld kunnen worden over een hoger aantal aanvragen. Hierdoor zou het Volwassenenfonds wel aantrekkelijk kunnen zijn.

4.6 Landelijke en lokale ontwikkelingen Ingewikkelde aanvraag en verantwoordingsprocedures Voor mensen met een laag inkomen bestaat een groot aantal landelijk en lokale regelingen. Los van zorgregelingen zijn er 27 verschillende vormen van inkomensondersteuning.67 De wetten en regels waar deze regelingen in zijn vastgelegd zijn vaak ingewikkeld. Elke regeling heeft zijn eigen voorwaarden en eisen. De meest kwetsbare mensen worden belast met het indienen van aanvragen en doorgeven van wijzigingen. De overheid overschat het doenvermogen van burgers .68 Daarnaast heeft langdurige financiële stress vergaande gevolgen voor het functioneren van mensen.69 De regelingen worden steeds complexer en steeds meer inwoners hebben niet de vaardigheden om gebruik te maken van de regelingen.70 Bovendien schrikken de ingewikkelde procedures mensen af om een aanvraag te doen. Mensen maken een afweging tussen de moeite van de aanvraag en opbrengsten van de regeling.71 Het aanvraagproces kan laagdrempeliger stelt het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.72 Verschillende organisaties waaronder het Nibud, SCP en de VNG pleiten voor een toegankelijker en eenvoudiger stelstel van regels en regelingen en heldere communicatie.73 Ze adviseren gemeenten, daar waar mogelijk de vergoedingen van de verschillende 67

NRC (2023) ‘Over bestrijden van armoede in India weten we meer dan over Nederland’ Nationale Ombudsman (2022) ‘Reflectie: Sociale minima in de knel’ p.4 69 Nadja Jungmann (2019) ‘Nadja Jungman ‘Vertel clienten met stress niet wat ze moeten doen’ 70 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2023) ‘Bestaanszekerheid als belofte’ p. 15 71 Significant APE (2023) ‘Niet-gebruik inkomensondersteunende regelingen SZW: Een synthesestudie’ p. 20 72 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2022) ‘Spiegel Bestaanszekerheid 2022’ p. 63 73 Sociaal Cultureel Planbureau (2023) ‘Sociale en Culturele Ontwikkelingen: Stand van Zaken 2023, p. 19 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2023) ‘Bestaanszekerheid als belofte’ p. 18 Nibud (2021) ‘Analyse vijf jaar armoedebeleid in tachtig gemeenten’, p. 7 68

45

minimaregelingen te clusteren in één budget. Hierdoor hoeft het budget maar één keer aangevraagd te worden, kan niet-gebruik worden tegengegaan en is er meer ruimte voor besteding. Daarnaast adviseert het Nibud om de voorwaarden van de regelingen te versoepelen.74 Tijdens de Inwonersbijeenkomst met de Adviesraad Sociaal Domein gaven de inwoners aan dat zij het belangrijk vinden dat de regels helder, redelijk en billijk zijn. Vertrouwen Afgelopen decennia zijn overheden uitgegaan van de eigen verantwoordelijkheid van de burger en een mensbeeld van wantrouwen.75 De Kinderopvangtoeslagenaffaire illustreert hoe inkomensondersteunende regelingen mensen soms juist tegenwerken in plaats van helpen. Daarnaast blijkt ook dat de Participatiewet in de praktijk te complex is en onvoldoende uitgaat van vertrouwen in de mensen.76 De focus lag van de afgelopen jaren op het voorkomen dat voorzieningen bij mensen terecht komen die deze niet nodig hebben.

De angst voor potentiële fraude wordt geprioriteerd boven de oorspronkelijke bedoeling van de regelingen.77 Als er wordt uitgegaan van fraude wordt er strenger gecontroleerd en gesanctioneerd waardoor mensen vastlopen.78 Fraude ondermijnt vervolgens het draagvlak voor regelingen met een beperkte controle en leidt vaak tot een verscherping van toegangseisen en strengere controles wat weer leidt tot nietgebruik van regelingen.79 Echter, misbruik of onverstandig gebruik komt in de praktijk maar weinig voor.80 Uit onderzoek van het CBS blijkt dat maar vier procent van de ontvangers misbruik maakt van sociale voorzieningen.81 Bovendien ontstaat oneigenlijk gebruik vaak niet uit bewuste fraude, maar gaat het vaak om onbedoelde fouten.82 We moeten fundamenteel anders naar mensen kijken, stelt de demissionair Minister van Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, Carola Schouten.83 VNG pleit ervoor dat de overheid er in principe vanuit moet gaan dat mensen de regels willen volgen en het goede proberen te doen. 84 Ondanks het feit dat fraude maar relatief weinig voorkomt, kan het versoepelen van voorwaarden en controlemechanismes wel oneigenlijk gebruik van de regelingen doen toenemen.

Tijdens de Inwonersbijeenkomst met de Adviesraad Sociaal Domein gaven de inwoners aan dat het belangrijk is dat we zeker weten dat de regelingen voor de kinderen ook daadwerkelijk bij de kinderen terecht komen. Daarnaast gaven de raadsleden tijdens de informatieavond over het armoedebeleid aan dat ze uit willen gaan van de goede bedoelingen en tegelijkertijd dat mensen ook daadwerkelijk gebruik maken van regelingen waar ze gebruik van kunnen maken. Steekproefsgewijs controleren werd gesuggereerd als een oplossing.

4.7 Conclusie en aanbevelingen Conclusie Dat inwoners vaak niet op de hoogte zijn van de mogelijkheden maakt dat niet iedereen die recht heeft op de minimaregelingen, hier gebruik van maakt. Hierdoor lopen inwoners met een laag inkomen allerlei vergoedingen voor bijvoorbeeld schoolkosten voor kinderen en sport- en cultuuractiviteiten mis. 74

Nibud (2021) ‘Analyse vijf jaar armoedebeleid in tachtig gemeenten’, p. 11 Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2023) ‘Bestaanszekerheid als belofte’ p. 18 76 Ministerie van SZW (2023) ‘Visiebrief Participatiewet in Balans’ p. 1 77 Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2021) ‘Machtige mensbeelden: kiezen voor menswaardig bestaan’, p.27 78 Sociaal Cultureel Planbureau (2022) ‘De menselijke staat: Burgerperspectief als voorwaarde voor een toekomstbestendig sociaal contract’, p. 19 79 Centraal Planbureau en Sociaal Cultureel Planbureau (2020) ‘Kansrijk armoedebeleid’, p. 44- 46 80 Centraal Planbureau en Sociaal Cultureel Planbureau (2020) ‘Kansrijk armoedebeleid’, p. 51 81 Kansfonds ‘Een onsje meer vertrouwen graag’ 82 VNG (2023) ‘Bestaanszekerheid als belofte: naar een lokale agenda bestaanszekerheid’ p. 15 83 Binnenlands Bestuur (2022) ‘Overheid moet menselijker gezicht krijgen’ 84 VNG (2023) ‘Bestaanszekerheid als belofte: naar een lokale agenda bestaanszekerheid’ p. 12 75

46

Het niet-gebruik van de regelingen heeft verschillende oorzaken. Het grote aantal regelingen maakt het onoverzichtelijk. Het aanvragen van de regelingen is ingewikkeld en de verantwoording van de besteding van de vergoedingen schrikt mensen af. Door onder andere de kinderopvangtoeslagenaffaire is het vertrouwen van veel inwoners in de overheid laag. Dit schrikt mensen af om regelingen aan te vragen. Daarnaast vallen mensen soms buiten de boot bij bestaande regelingen. Gemeente Woudenberg en CDKS informeren inwoners over de regelingen. De expertise en capaciteit is beperkt waardoor niet alle minima bereikt worden. De aanvraagformulieren voor de minimaregelingen zijn onnodig uitgebreid. Het inkorten van de aanvraagformulieren kan de minimaregelingen toegankelijker maken. De verantwoording door het inleveren van declaraties met bonnetjes voor (kleine) vergoedingen maakt het voor de uitvoering arbeidsintensief en is gericht op fraudebestrijding in plaats van vertrouwen in de inwoner. Anderzijds kan het versoepelen van controlemaatregelen fraude in de hand werken. In de praktijk komt fraude maar zelden voor. Tot slot, kunnen de minimaregelingen nu alleen fysiek bij CDKS aangevraagd worden, waar beperkte openingstijden zijn. Digitalisering van de minimaregelingen zou het bereik kunnen vergroten.

Aanbevelingen: Vereenvoudig de regelingen: • Vereenvoudig het inlichtingenformulier van de minimaregelingen. • Controleer steekproefsgewijs of boven een bepaald bedrag, in plaats van het controleren van elke aanvraag en verantwoording. Voer de controle uit op willekeurige wijze waarbij geen focus op een bepaalde groep komt te liggen. • Verlaag de bewijslast door zo min mogelijk documenten op te vragen. • Neem de individuele omstandigheden van de aanvrager mee in de beoordeling van het vermogen. • Ken de regelingen zoveel mogelijk automatisch toe voor opvolgende jaren. • Houd rekening met de omstandigheden van de aanvrager bij het bepalen wat tot vermogen wordt gerekend. Verbeter de toegang van de regelingen • Intensiveer de communicatie over de minimaregelingen naar de maatschappelijke partners die in contact staan met de doelgroep van de minima. • Digitaliseer de aanvraag van de minimaregelingen. • Vanwege de diversiteit aan doelgroepen en de levensgebeurtenissen vallen bepaalde noodzakelijke kosten niet altijd binnen de kaders van het minimabeleid. Onderzoek daarom de behoefte aan en meest passende vorm van een maatwerkoplossing, rekening houdend met de huidige maatwerkoplossingen.

• Sluit aan bij het Jeugdfonds Sport en Cultuur zodat contributies voor inwoners die binnen de inkomensgrens vallen, betaald blijven worden en de contributies direct aan de verenigingen betaald worden in plaats van maandelijks gedeclareerd moeten worden.

47

Conclusie en aanbevelingen Conclusie: De bestaanszekerheid van mensen met een laag inkomen komt steeds verder onder druk te staan. Het aantal mensen dat in armoede leeft in Nederland zou met ongeveer 200.000 mensen stijgen naar bijna een miljoen Nederlanders in 2024 indien het kabinet geen nieuwe maatregelen had getroffen. Mensen met een inkomen tot de bijstandsnorm komen maandelijks honderden euro’s te kort aldus de Commissie Sociaal Minimum, ingesteld door het Rijk om te onderzoeken wat huishoudtypen nodig hebben om rond te komen. Volgens de Grondwet is de overheid verantwoordelijk voor bestaanszekerheid en spreiding van welvaart. Met het stelsel van uitkeringen en toeslagen heeft het Rijk de grootste invloed op inkomensondersteuning. Gemeentelijk armoedebeleid is aanvullend op het beleid van het Rijk. Gemeente Woudenberg heeft het armoedebeleid in 2017 voor het laatst geëvalueerd. Sindsdien zijn er belangrijke ontwikkelingen geweest die van invloed zijn op het huishoudinkomen en dus op de armoede, denk hierbij aan de stijging van energieprijzen en een hoge inflatie. In deze evaluatie zijn de effecten, het bereik en de toegankelijkheid van het armoedebeleid in beeld gebracht. Bij de effecten, is naast het effect op de inkomsten van verschillende huishoudtypen, ook gekeken naar de ervaringen en de wensen van de doelgroep.

Op basis van de bevindingen van de evaluatie zijn aanbevelingen geformuleerd. In Woudenberg is het aandeel huishoudens met een inkomen tot het bijstandsniveau lager dan in gemeenten met vergelijkbare grootte. Ook het aandeel van kinderen in huishoudens met een inkomen tot bijstandsniveau is lager dan bij gemeenten van vergelijkbare grootte. Door de verhoging van de inkomensgrens van de minimaregelingen per 1 januari 2023 kunnen meer inwoners aanspraak maken op de minimaregelingen. De verhoging van de inkomensgrens heeft de doelgroep ook veranderd. Zo komen meer ouderen en werkende armen in aanmerking voor de minimaregelingen. De minimaregelingen voorkomen niet altijd dat inwoners in de schulden terecht komen. Voor inwoners die in de schulden belanden is er schulphulpverlening. De belangrijkste reden dat inwoners met een laag inkomen niet (altijd) kunnen rondkomen is de stijging in de kosten voor boodschappen, zorgkosten en energiekosten. Bepaalde groepen, zoals werkende armen, statushouders, jongeren en huishoudens met hoge zorgkosten hebben een hoger risico om in de financiële problemen te komen dan anderen. Levensgebeurtenissen zoals het verliezen van inkomen kunnen inwoners de armoede in drukken. Voor kosten die niet binnen de kaders van de minimaregelingen passen kan maatwerk een oplossing bieden.

Aangezien de vergoedingen vanuit het minimabeleid voor het laatst zijn aangepast in 2018 komen de kosten vaak niet langer overeen met de vergoedingen. Ook zijn er in de loop van de jaren ontwikkelingen geweest waardoor inwoners tegen andere kosten aanlopen zoals het gebruik van een laptop voor school en inburgeringscursussen. Het aanbod van de minimaregelingen in Woudenberg komt veelal overeen met andere gemeenten. Wat opvalt is dat het Kindpakket van de gemeente Woudenberg ruimhartig is ten opzichte van andere gemeenten. Daarentegen is het aanbod voor zorgkosten beperkter. De minimaregelingen hebben positieve effecten op de doelgroep. In een enquête hebben de ondervraagden aangegeven dat hun kinderen door de regelingen kunnen meedoen aan sport-, culturele-, en schoolactiviteiten. Ook geeft de doelgroep aan dat zijzelf mee kunnen doen aan verenigingsactiviteiten door de minimaregelingen. Inwoners met een laag inkomen hebben al moeite met rondkomen wanneer zij volledig gebruik maken van alle regelingen. Wanneer zij geen gebruik maken van de regelingen is het nog lastiger om 48

rond te komen. Hoewel het gebruik van de minimaregelingen in Woudenberg grotendeels vergelijkbaar is met het landelijke gebruik worden veel regelingen door een groot deel van de doelgroep niet gebruikt. De bekendheid met de regelingen is laag en de huidige communicatiemiddelen bereiken de doelgroep niet. Om bekendheid van de regelingen te vergroten kunnen maatschappelijke organisaties in Woudenberg een belangrijke rol vervullen. Daarnaast sluit de taal, vorm en inhoud van de huidige communicatie niet goed aan bij de doelgroep. Een andere oorzaak van het ondergebruik van de minimaregelingen is de toegankelijkheid van deze regelingen. De aanvraag kan uitsluitend fysiek worden gedaan tijdens beperkte openingsuren van Coöperatie de Kleine Schans. Woudenberg is een van de laatste gemeenten waar de aanvragen niet digitaal ingediend kunnen worden. De aanvraagformulieren zijn onnodig lang, inwoners moeten vaak kosten voorschieten en die verantwoorden met bonnetjes. Bovendien heeft het vertrouwen in de overheid een deuk gekregen door de kinderopvangtoeslagenaffaire. De angst voor terugbetaling weerhoudt inwoners van het aanvragen van de regelingen. Aanbevelingen: Verstrek minimaregelingen ruimhartig: Nieuwe regelingen: • Wanneer dit passend is voor de schuldenaar, biedt saneringskredieten aan in plaats van minnelijke schuldhulptrajecten.

• Vanwege de diversiteit aan doelgroepen en de levensgebeurtenissen, vallen bepaalde noodzakelijke kosten niet altijd binnen de kaders van het minimabeleid. Biedt de mogelijkheid tot het verlenen van maatwerk middels een maatwerkbudget en gebruik hierbij passende voorbeelden van andere gemeenten. • De tegemoetkoming voor de aanvullende zorgverzekering van €100 per jaar dekt de kosten niet. Verhoog de vergoeding van de tegemoetkoming in 2024 en onderzoek de mogelijkheid voor aansluiting bij een collectieve zorgverzekering in 2025. • Sluit aan bij het Jeugdfonds Sport en Cultuur zodat contributies voor inwoners die binnen de inkomensgrens vallen, betaald blijven worden en de contributies direct aan de verenigingen betaald worden i.p.v. maandelijks gedeclareerd moeten worden. Aanpassing van bestaande regelingen: • Momenteel vergoedt de laptopregeling één laptop per gezin terwijl meerdere kinderen binnen hetzelfde huishouden een laptop nodig hebben voor school. Vergoed daarom één laptop per kind in het huishouden. • Veel inburgeraars hebben een laptop nodig voor de inburgeringscursus. Vergoed laptops voor inburgeraars wanneer deze noodzakelijk is voor de inburgeringscursus. • Hanteer passende hogere normbedragen voor gezinnen met kinderen tussen 12 en 18 jaar.

• Door (hoge) inflatie kunnen de vergoedingen van het minimabeleid onvoldoende zijn om de daadwerkelijk kosten te vergoeden. Actualiseer de normbedragen voor de vergoedingen jaarlijks. Vereenvoudig de regelingen: • Vereenvoudig het inlichtingenformulier van de minimaregelingen. • Controleer het steekproefsgewijs in plaats van het controleren van elke aanvraag en verantwoording. • Verlaag de bewijslast door zo min mogelijk documenten op te vragen. • Houd rekening met de omstandigheden van de aanvrager bij het bepalen wat tot vermogen wordt gerekend. • Ken de regelingen zoveel mogelijk automatisch toe voor opvolgende jaren. 49

Vergroot het bereik en toegang van de regelingen • Vergroot de bekendheid van de minimaregelingen bij de doelgroepen specifiek door middel van gerichte en/of generieke communicatie. Aangezien de huidige capaciteit en expertise van de gemeente en CDKS beperkt is, huur een extern communicatiebureau in voor het opzetten van de campagnes. Zorg dat de communicatie uitingen en middelen aansluiten bij de verschillende subdoelgroepen. • Intensiveer de voorlichting aan maatschappelijke partners over de minimaregelingen en versterk de verbindingen tussen de maatschappelijke organisaties. Hierdoor hebben zij de kennis over de mogelijkheden van het minimabeleid en zijn zij beter in staat om inwoners te verwijzen. • Digitaliseer de aanvraag van de minimaregelingen. • Vanwege de diversiteit aan doelgroepen en levensgebeurtenissen vallen bepaalde noodzakelijke kosten niet altijd binnen de kaders van het minimabeleid. Onderzoek daarom de behoefte aan en meest passende vorm van een maatwerkoplossing rekening houdend met de huidige maatwerkoplossingen.

50