01. Raadsvoorstel beleid pré-mantelzorgwoningen gemeente Woudenberg (Geredigeerd)

RAADSVOORSTEL

2026

Gemeente

Woudenberg

voorstel:

Datum

12

Registratiekenmerk: Raadsvergadering Vergadering

mei

2026

Z.351217

van

juli

9

:

Commissie

van:

16

2026

juni

2026

Portefeuillehouder:

H.J.

Behandelend

ambtenaar:

(geanonimiseerd) |

Onderwerp

voorstel:

Beleid

Aan

de

/

Molenaar

pré-mantelzorgwoningen gemeente Woudenberg

Raad.

Voorstel stellen

Wij vast

u

voor

beleidsnotitie

1. De te

voor

pré-mantelzorgwoningen gemeente Woudenberg ongewijzigd

van

de

stellen;

2. Kennis

te

Woudenberg

nemen en

de

memo

beleidsregels pré-mantelzorgwoningen gemeente

concept

inspraak

en

advies.

Inleiding u ligt de beleidsnotitie met bijbehorende beleidsregels in Woudenberg worden toegestaan.

Voor

waarmee

pré-mantelzorgwoningen

Het college heeft de ontwerp-beleidsregels en de toelichting op 25 november 2025 vastgesteld. Vanaf 3 december 2025 tot en met 13 januari 2026 zijn deze stukken voor inspraak vrijgegeven. Daarnaast zijn de stukken gedurende dezelfde termijn voor advies de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) gedeeld. In van

het voorliggende voorstel leest u over de achtergrond advies en inspraak en de gekozen procedure om tot

Beoogd resultaat Duidelijke regels voor perceel.

Geprint

op:

het vergunnen

21-05-2026

17:24:46uur

en

plaatsen

van

een

beleidsstukken, vaststelling te komen.

de

pré-mantelzorgwoning

op

van

de

met

verwerking

een

Document2

Kader • • • •

Algemene wet bestuursrecht , artikel 4:81 , lid 1 ; Woonvisie ; Woonzorgvisie ; Tijdelijk omgevingsplan gemeente Woudenberg.

Argumenten Achtergrond Op 27 maart 2025 nam de gemeenteraad van Woudenberg de motie ‘Tijdelijke woonvormen pré-mantelzorg’ aan. In deze motie wordt uitgesproken dat er binnen het huidige woonbeleid te weinig ruimte is voor tijdelijke woonvormen , terwijl de behoefte daaraan groeit. Onze samenleving verandert: we worden ouder , de zorgvragen nemen toe , maar er is minder zorgpersoneel en de financiële middelen staan onder druk. Tegelijkertijd blijft de verwachting bestaan dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig wonen en , waar het kan , zelf of samen met hun netwerk de zorg organiseren. Dat vraagt om nieuwe woonoplossingen. Woonvormen die ruimte geven aan zorg , betrokkenheid en nabijheid. Daarom zet de gemeente Woudenberg in op prémantelzorgwoningen: tijdelijke , kleine woningen op het perceel van een bestaande woning , bedoeld voor een familielid of naaste. Deze woningen zijn bedoeld vóórdat er direct zorg nodig is. Zo kunnen mensen al dichtbij elkaar wonen als een zorgvraag zich aankondigt. We geloven in het versterken van de eigen kracht van inwoners , gezinnen en het sociale netwerk. Samen met onze inwoners bouwen we aan een Woudenberg waar je goed voor elkaar kunt blijven zorgen. Pré-mantelzorgwoningen passen bij deze manier van samenleven: mensen nemen verantwoordelijkheid en zien om naar elkaar , waarbij de criteria zijn opgenomen in beleidsregels.

Daarnaast draagt deze woonvorm bij aan de doorstroming op de woningmarkt. Ouderen kunnen bijvoorbeeld hun grotere woning achterlaten voor een jong gezin , terwijl ze zelf in een kleinere woning op het perceel van een familielid gaan wonen. Veel inwoners geven aan dat ze graag ruimte willen maken voor hun ouders of kinderen , bijvoorbeeld als er binnenkort zorg nodig is. Pré-mantelzorgwoningen maken dit mogelijk , nog vóórdat er officieel sprake is van mantelzorg. Zo ontstaat er rust , duidelijkheid en kunnen mensen zich goed voorbereiden. Het is een woonvorm waarvoor in de landelijke wetgeving (anders dan mantelzorg) geen regeling bestaat en die ook niet past in het ruimtelijk beleid zoals vastgelegd in het tijdelijke omgevingsplan van de gemeente Woudenberg. Een aantal andere gemeenten in de regio – zoals Renswoude , Barneveld , Ede en Veenendaal – heeft al beleid ontwikkeld. Woudenberg sluit zich hierbij aan. We doen dit met oog voor de omgeving: het woon- en leefklimaat blijft belangrijk. Daarom hanteren we duidelijke spelregels. De spelregels De spelregels staan beschreven in de beleidsnotitie. Zo moet er binnen afzienbare tijd sprake zijn van een zorgvraag die onder de WMO valt. Bij het toekennen van een prémantelzorgsituatie stellen we ook een leeftijdscriterium vast: de toekomstige mantelzorgontvanger is ten minste 75 jaar oud.

Wanneer deze leeftijd nog niet is bereikt , kan het ook gaan om iemand met een voortschrijdende aandoening of met een beperking die op termijn zorg nodig heeft. Op deze manier zorgen we ervoor dat de pré-mantelzorgwoning wordt ingezet voor mensen die daadwerkelijk een verhoogde kans hebben op zorgondersteuning in de nabije toekomst. Daarnaast bevat de beleidsnotitie (ruimtelijke) eisen voor een pré-mantelzorgwoning. De regels voor pré-mantelzorgwoningen komen grotendeels overeen met de bestaande regels voor mantelzorgwoningen. De uitzonderingen , waar net niet aan de landelijke regeling wordt voldaan , staan beschreven in de ‘Beleidsregels Planologische Afwijkingen 2025’.

Geprint op: 21-05-2026 17:24:46 uur

2/5

Omdat er bij pré-mantelzorg nog geen officiële zorgsituatie is , is voor het plaatsen van een pré-mantelzorgwoning altijd een vergunning nodig. In tegenstelling tot mantelzorgwoningen zijn pré-mantelzorgwoningen altijd tijdelijk voor maximaal 2 x vijf jaar per aanvraag. Voor een achterblijvende partner (in geval van verhuizen of overlijden van de pré-mantelzorgontvanger) kan deze op eigen naam een nieuwe vergunning aanvragen voor de pré-mantelzorgwoning. Deze geldt in principe opnieuw voor maximaal 2 x vijf jaar. Hierbij wordt wel de maximale termijn van 15 jaar voor een tijdelijk bouwwerk gehanteerd (Besluit bouwwerken leefomgeving -Bbl). Wanneer inwoners een aanvraag voor een pré-mantelzorgwoning indienen , gaat Coöperatie De Kleine Schans (CDKS) met hen in gesprek om samen te verkennen wat mantelzorg in de toekomst voor hen kan gaan inhouden. Zij bespreken zowel de praktische kant als de mogelijke emotionele en tijdsbelasting die zorg met zich mee kan brengen. Daarnaast kijkt CDKS samen met de aanvragers welke ondersteuning en diensten beschikbaar zijn , zodat mantelzorg op een gezonde , haalbare en duurzame manier vormgegeven kan worden. Ook denkt CDKS in dit gesprek samen met inwoners zorgvuldig mee over de inrichting en bouw van de pré-mantelzorgwoning.

Door vanaf het begin goed in te spelen op toekomstige zorgbehoeften , voorkomen we dat er later nog woningaanpassingen nodig zijn. Het toestaan van een woning in afwijking van de vastgestelde ruimtelijk regels , betekent dat ook duidelijk moet zijn wat er na afloop aan de orde is. De pré-mantelzorgsituatie kan op verschillende manieren eindigen. Over het algemeen zal de zorgbehoefte toenemen en gaat de pré-mantelzorgsituatie over in een mantelzorgsituatie. Blijft de behoefte aan mantelzorg na vijf jaar nog uit , kan er eenmalig verlenging worden aangevraagd van de vergunning. Omdat sprake is van een afwijking van de standaardregels , ligt deze verantwoordelijkheid bij de vergunninghouder. Wanneer de toekomstige mantelzorgbehoevende verhuist (bijvoorbeeld naar een zorginstelling) of komt te overlijden , vervalt het recht op de pré-mantelzorgwoning. De prémantelzorgwoning moet dan binnen drie maanden worden verwijderd. Met name bij een huishouden dat uit twee oudere personen bestaat , waarbij er één (binnen tien jaar) behoefte heeft aan mantelzorg , kan er een nieuwe vraag ontstaan. Wat gebeurt met de overblijvende partner als de zorgbehoevende verhuist of komt te overlijden? Op dat moment vervalt in principe het recht op de pré-mantelzorgwoning.

Dat kan betekenen dat de overblijvende partner moet verhuizen en de pré-mantelzorgwoning moet worden verwijderd , tenzij de achterblijvende partner voldoet aan de voorwaarden voor pré-mantelzorg. Advies en inspraak Vanaf 3 december 2025 tot en met 13 januari 2026 zijn de beleidsstukken voor inspraak vrijgegeven. Daarnaast zijn de stukken gedurende dezelfde termijn voor advies met de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) gedeeld. De uitvraag bij de ASD heeft tot een advies geleid , de gemeente heeft geen zienswijzen van inwoners ontvangen. Naar aanleiding van de ingekomen stukken in de gemeenteraad van januari heeft de gemeenteraad enkele vragen over de ontwerp-beleidsregels gesteld. De ontwerp-beleidsregels pré-mantelzorgwoningen zijn opnieuw bekeken en waar nodig aangepast op basis van het advies van de ASD en de vragen uit de gemeenteraad. In de memo inspraak en advies wordt toegelicht waarom en hoe de adviezen zijn verwerkt. De gekozen procedure Het pré-mantelzorgbeleid geeft de kaders voor een afwijking van het Omgevingsplan. De formele uitwerking van het beleid zijn beleidsregels die toegevoegd worden aan de “beleidsregels planologisch afwijkingsmogelijkheden tijdelijk Omgevingsplan 2025”. Eind vorig jaar zijn de beleidsstukken pré-mantelzorgwoningen in de vorm van beleidsregels en diens toelichting ter inzage gelegd. In het verlengde van dit besluit is op 29 januari jl.

aan de gemeenteraad gecommuniceerd dat het college voor het pré-mantelzorgbeleid de wensen en

Geprint op: 21-05-2026 17:24:46 uur

3/5

bedenkingenprocedure volgt. Bij nader inzien vindt het college het meer gepast , om de beleidsnotitie (toelichting op de regels) aan de gemeenteraad ter vaststelling aan te bieden. Met het vaststellen van de beleidsnotitie pré-mantelzorgwoningen , stelt de raad kaders voor de beleidsregels. Na de vaststelling van de beleidsnotitie door de raad stelt het college de beleidsregels via een separaat vast. De gekozen procedure doet meer recht aan het verzoek van de raad om als gemeenteraad de kaders door middel van een beleidsnotitie vast te kunnen stellen. Voor de inhoud en strekking van deze stukken heeft dit geen gevolgen. Kanttekeningen en risico’s Inhoudelijke kanttekeningen en risico’s Pré-mantelzorgwoningen zijn extra (weliswaar tijdelijke) woningen , op locaties waar in het bestemmingsplan geen ruimte geboden wordt voor woningen. Het vraagt dan ook om een zorgvuldige regeling. Tegen het verlenen van een vergunning staat bezwaar en beroep open , wij verwachten dat het toepassen van de participatiewijzer , dus goed onderling overleg met de buren bezwaren kan voorkomen. Pré-mantelzorgwoningen zijn tijdelijk en moeten na uiterlijk 15 jaar worden verwijderd. Dit vraagt om zorgvuldige vergunningverlening en registratie. Ten opzichte van mantelzorgwoningen is dit minder complex voor onze reguliere toezichts- en handhavingstaak , aangezien vergunningen worden geregistreerd.

Het is natuurlijk niet uitgesloten dat na afloop een handhavingsactie nodig is. Door goede voorlichting vooraf en duidelijke vergunningsvoorwaarden zal duidelijk zijn dat de verantwoordelijkheid hiervoor bij de vergunninghouder ligt. Een pré-mantelzorgwoning die als unit wordt gebouwd mag maximaal 15 jaar op die plek staan. Dit is de wettelijke termijn voor een tijdelijk bouwwerk (Besluit bouwwerken leefomgeving). Als er sprake is van een achterblijvende partner (in geval van verhuizen of overlijden van de pré-mantelzorgontvanger) , kan deze op eigen naam een nieuwe vergunning aanvragen voor de pré-mantelzorgwoning. Deze geldt in principe opnieuw voor maximaal 2 x 5 jaar , waarbij de maximale termijn van 15 jaar als uiterste termijn wordt gehanteerd. Als de zorgbehoevende verhuist of komt te overlijden vervalt in principe het recht op de pré-mantelzorgwoning. Is de achterblijvende partner jonger dan 75 jaar en is er ook geen sprake van een voortschrijdende aandoening of beperking die op termijn tot mantelzorgbehoefte kan leiden , wordt de omgevingsvergunning ingetrokken en voor deze verhuizing wordt een termijn gehanteerd van maximaal twee jaar. Het college van B&W kan van deze termijn afwijken wanneer er sprake is van bijzondere omstandigheden.

Maatschappelijk draagvlak Inclusie: het plaatsen van pré-mantelzorgwoningen maakt het mogelijk dat ouderen en/of mensen met een voortschrijdende aandoening of met een beperking langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen met behulp van de ondersteuning uit het eigen persoonlijke netwerk. Het omzien naar elkaar wordt op deze manier bevorderd. Duurzaamheid: door pré-mantelzorgwoningen kunnen meer personen bij een bestaande grote woning wonen in het geval de pré-mantelzorgwoning binnen of aan de bestaande hoofdwoning kan worden gerealiseerd. Nadeel is een tijdelijke extra verharding van de tuin. Participatie: Vanaf 3 december 2025 tot en met 13 januari 2026 zijn de beleidsstukken voor inspraak vrijgegeven. Daarnaast zijn de stukken gedurende dezelfde termijn voor advies met de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) gedeeld. De uitvraag bij de ASD heeft tot een advies geleid , de gemeente heeft geen zienswijzen van inwoners ontvangen. Financiële consequenties Dit voorstel heeft geen directe financiële consequenties voor de gemeente. De uitvoering van het beleid voor pré-mantelzorgwoningen valt binnen de reguliere werkzaamheden. De kosten die worden gemaakt voor het pré-mantelzorggesprek door De

Geprint op: 21-05-2026 17:24:46 uur

4/5

Kleine Schans en de rapportage worden beschouwd als een Wmo-taak. De kosten van de tijdelijke omgevingsvergunning (Bopa) worden gedekt uit de leges. Voor de aanvrager zijn er leges gemoeid met de vergunningaanvraag voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit binnen beleidskaders voor afwijkingen conform de legesverordening. Indien het college besluit dat een sociaal-medische keuring nodig is ter onderbouwing van de toekomstige mantelzorgbehoefte , vallen ook deze kosten ten laste van de aanvrager. Aanpak/uitvoering Na de vaststelling van de beleidsnotitie door de raad stelt het college de beleidsregels middels een separaat voorstel definitief vast. Communicatie Het nieuwe beleid zal na de besluitvorming worden gecommuniceerd via de gemeentelijke website. Daarnaast worden de stukken op de gebruikelijke wijze gepubliceerd in het elektronisch Gemeenteblad van Woudenberg (overheid. nl). Ten slotte worden de stukken gedeeld met De Kleine Schans. Bijlage(n) D. nummer D. 319826

Documentnaam Concept raadsbesluit

Geheimhouding Openbaar

D. 319684

Collegeadvies

Openbaar

D. 319724

Concept beleidsnotitie

voor

Openbaar

D. 313763

Concept beleidsregels mantelzorgwoningen

pre-

Openbaar

D. 313765

Memo inspraak en advies beleidsregels prémantelzorgwoningen

Openbaar

D. 313768

Advies ASD beleidsregels

Openbaar

D. 313790

Reactiebrief advies ASD beleidsregels prémantelzorgwoningen

Openbaar

pré-mantelzorgwoningen

pré-mantelzorgwoningen

Actieve openbaarmaking

Burgemeester en wethouders van Woudenberg

Z. D. M. van den Boogaard Secretaris

Geprint op: 21-05-2026 17:24:46 uur

M. Jansen-van Harten Burgemeester

5/5