2026-06-04 Bijlage 1 Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Volkshuisvestings programma gemeente Woensdrecht Gemeente Woensdrecht 9 maart 2026

2

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Inhoudsopgave Voorwoord

4

Inleiding

5

Volkshuisvestings-programma in één oogopslag

9

Schets van de gemeente Woensdrecht

10

1.

Vitale dorpen

14

1.1 1.2 1.3 1.4

14 15 15 17

2.

3.

4.

Duurzame en toekomstbestendige dorpen

19

2.1 2.2 2.3 2.4

19 21 22 25

6.

Wat zien we? Wat horen we? Wat zijn onze doelstellingen? Wat gaan we doen?

Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling

28

3.1 3.2 3.3 3.4

28 31 31 36

Wat zien we? Wat horen we? Wat zijn onze doelstellingen? Wat gaan we doen?

Betekenisvol leven: aandacht voor wonen, welzijn en zorg 39 4.1 4.2 4.3 4.4

5.

Wat zien we? Wat horen we? Wat zijn onze doelstellingen? Wat gaan we doen?

Wat zien we? Wat horen we? Wat zijn onze doelstellingen? Wat gaan we doen?

39 40 41 45

Een thuis voor iedereen

48

5.1 5.2 5.3 5.4

48 50 50 52

Wat zien we? Wat horen we? Wat zijn onze doelstellingen? Wat gaan we doen?

Uitvoeringsagenda

54

3

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Verdieping per kern

63

Bijlage A: Begrippenlijst

76

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Voorwoord De gemeente Woensdrecht staat voor een grote volkshuisvestelijke opgave. Onze inwoners verdienen een fijn, betaalbaar en passend thuis in dorpen waar voorzieningen bereikbaar zijn, waar mensen elkaar ontmoeten en waar jong en oud zich gezien voelen. Toch zien we dat deze ambities onder druk staan. De recente uitspraken over stikstof maken dat veel woningbouwprojecten in onze gemeente stil liggen. De ruimte die we dachten te hebben, is door strengere regels tijdelijk weggevallen. Dat raakt onze inwoners en remt onze mogelijkheden om nieuwe woningen te realiseren. Juist daarom hebben we dit volkshuisvestingsprogramma opgesteld. Het geeft richting, duidelijkheid en houvast in een periode van onzekerheid. Ook al kunnen we nu niet overal bouwen, we kunnen wél bepalen wat we straks willen bouwen, voor wie en op welke manier. Met dit programma leggen we vast hoe we blijven investeren in leefbaarheid, ouderenhuisvesting, duurzaamheid, doorstroming en betaalbaarheid. We benutten de ruimte die we wél hebben, bijvoorbeeld door bestaande woningen beter te benutten, en bereiden ons voor op het moment dat bouwen weer kan. Zo blijven we werken aan dorpen die vitaal, groen en toekomstbestendig zijn. Vooruitkijken vraagt om samenwerken. Met woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties, ontwikkelaars, dorpsplatforms en vooral: met onze inwoners.

Samen blijven we stappen zetten, ondanks de beperkingen die we nu ervaren. Want Woensdrecht verdient een woningaanpak die recht doet aan onze gemeenschap, vandaag én in de toekomst. Rainier Schuurbiers Wethouder wonen

4

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Inleiding Waarom een volkshuisvestingsprogramma? Woningmarkt ontwikkelt zich constant en vraagt om een actueel beleid en programma De volkshuisvestelijke opgaven zijn groot in de gemeente Woensdrecht. Thema’s als wonen en zorg hangen steeds sterker met elkaar samen. Dit komt onder andere door extramuralisering. Dit is de verschuiving van het zorgaanbod van intramurale instellingen naar zorg en begeleiding aan huis. Verder komt het bijvoorbeeld door beleid dat toeziet op een betere spreiding van aandachtsgroepen, (sterke) vergrijzing en migratie. Het aantal mensen dat extra aandacht nodig heeft in diens woning of woonomgeving neemt toe. Daarnaast staan we in de ‘reguliere’ woningvoorrraad voor opgaven zoals: • een forse woningbouwopgave van 700 woningen in de periode 2025 tot en met 2030; • het kunnen voorzien in veranderende woningbehoeften (bijvoorbeeld inspelen op kleiner wordende huishoudens en vergrijzing); • de betaalbaarheid van woningen; • verduurzaming van de huidige woningvoorraad en duurzaam nieuwbouwen; • gezonde en aantrekkelijke woonomgevingen realiseren; • sociale verbinding en welzijn in de 5 kernen van onze gemeente. De opgaven vragen om actualisatie van beleid De Woonvisie Woensdrecht, die in 2020 is opgesteld, is inmiddels verouderd. Onze opgaven vragen om een actueel programma en beleid.

Dit voorliggende programma vervangt de bestaande Woonvisie en wordt daarmee de basis voor het woonbeleid. In het programma staan alle keuzes die we hebben gemaakt of de komende jaren gaan maken op het gebied van wonen, in combinatie met zorg en welzijn, duurzaamheid, de woon- en leefomgeving en de leefbaarheid. In dit volkshuisvestingsprogramma beschrijven we hoe we uitvoering geven aan de volkshuisvestelijke doelen en ambities. Deze worden in dit programma uitgewerkt in actiepunten en uitgangspunten. Het volkshuisvestingsprogramma is daarmee uitvoeringsgerichter dan de Woonvisie. Het programma omvat vijf thema’s die we in de volgende hoofdstukken uitgebreid toelichten: 1. Vitale dorpen; 2. Duurzame en toekomstbestendige dorpen; 3. Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling; 4. Betekenisvol leven: aandacht voor wonen, welzijn en zorg; 5. Een thuis voor iedereen. Het volkshuisvestingsprogramma is integraal en beleidsoverstijgend De volkshuisvestelijke opgave is een veelzijdige uitdaging. Uitwerking van de vijf thema’s vraagt om een integrale en domeinoverstijgende aanpak en samenwerking met andere beleidsvelden zoals sociaal domein, gezondheid, duurzaamheid, ruimtelijke ordening, mobiliteit en economie. Hoewel dit volkshuisvestingprogramma zich vooral richt op wonen, leggen we ook verbindingen met deze aangrenzende beleidsvelden.

Volkshuisvesting draait immers om meer dan alleen wonen; het gaat om samenleven en een thuis hebben in een omgeving waarin mensen naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen wanneer dat nodig is. De inwoner van de gemeente Woensdrecht staat centraal.

5

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Wat is de context voor dit volkshuisvestingsprogramma? Kerninstrument in de beleidscyclus van de Omgevingswet Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) zorgt ervoor dat overheden kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt. De opgave waar we voor staan is complex. Om adequaat in te spelen op deze opgave heeft het Rijk de Nationale Woon- en Bouwagenda opgesteld. Hieronder hangen zes programma’s1. Om op deze programma’s te kunnen sturen schrijft de Omgevingswet voor dat Rijk, provincie en gemeenten een programma opstellen voor de belangrijkste thema’s. Voor volkshuisvesting is dit een verplichting wanneer de Wvrv wordt aangenomen. Hierbij wordt vastgelegd hoe nationale doelen zullen doorwerken in regionale afspraken, hoe deze in lokale prestatieafspraken landen en op welke manier bijgestuurd kan worden. Wij krijgen hierdoor als gemeente het juiste wettelijke instrumentarium in handen om met meer regie en meer tempo meer betaalbare woningen te bouwen. Op deze manier werken wij als één overheid samen aan de volkshuisvestelijke opgave. Door nu al een volkshuisvestingsprogramma te maken, sorteren wij alvast voor op de inwerkingtreding van deze wet. Het programma is zelfbindend en wordt minimaal om de tien jaar geactualiseerd, of eerder bij beleidswijzigingen van bijvoorbeeld het Rijk.

Wet versterking regie volkshuisvesting Gemeenten hebben sinds de decentralisatie van de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning en Participatiewet in 2015 een wettelijke zorgtaak. Daarnaast werkt het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) op dit moment aan de Wet versterking regie volkshuisvesting. Met deze wet wil het Rijk meer regie pakken op de volkshuisvesting. Dit wil het Rijk bereiken door overheden meer grip te geven op hoeveel, waar en voor wie gebouwd wordt. Belangrijke thema’s uit het wetsvoorstel zijn: snelheid, betaalbaarheid en evenwichtigheid. Om hier meer grip op te krijgen moeten gemeenten, na inwerkingtreding van de Wvrv, 2 beschikken over: • een volkshuisvestingsprogramma inclusief koppeling met Wmo-beleidsplan; • een urgentieregeling (als onderdeel van regionaal afgestemde huisvestingsverordening); • lokale prestatieafspraken (verplicht afspraken maken met corporaties en het uitnodigen van belangrijke zorgaanbieders); • een lokale uitwerking van de regionale woonzorgvisie in het gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma.

De Omgevingsvisie Woensdrecht bepaalt de koers De Omgevingsvisie Woensdrecht, vastgesteld op 2 februari 2023, bepaalt de koers voor dit programma. In de omgevingsvisie leggen we onze ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vast voor de lange termijn. Het volkshuisvestingsprogramma raakt met name het thema ‘sterke dorpen’ uit de omgevingsvisie. De centrale ambitie op dit thema is het streven naar ‘excellent leven’ in Woensdrecht, waarbij de hoge kwaliteit van het dorpse leven in een groene omgeving centraal staat. In dit programma worden de doelstellingen die voortkomen uit deze ambitie concreet uitgewerkt. Daarbij wordt niet alleen naar de vijf dorpen gekeken; de focus ligt op de gehele woon- en leefomgeving van de gemeente. Het programma raakt daarmee ook de 1

De programma’s zijn: Woningbouw, Een thuis voor iedereen, Betaalbaar wonen, Verduurzaming gebouwde omgeving, Leefbaarheid en veiligheid en Wonen en zorg voor ouderen. 2 De Wvrv is in juli 2025 door de Tweede Kamer aangenomen. De inwerkingtreding werd in januari 2026 voorzien, maar door amendementen zal de inwerkingtreding later plaatsvinden.

6

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

andere thema’s uit de omgevingsvisie. Het programma wordt geactualiseerd wanneer de centrale ambities en beleidsdoelen uit de Omgevingsvisie Woensdrecht hierom vragen.

Figuur 1: Het volkshuisvestingsprogramma binnen de Omgevingswet

Bron: Stec Groep (2025).

Lokale vertaling van regionale woonzorgvisie In medio 2025 is de regionale woonzorgvisie West-Brabant West opgeleverd. Acht gemeenten in de regio West-Brabant West hebben samen met corporaties, welzijnsorganisaties, zorgpartijen, het zorgkantoor, belangenbehartigers, cliëntenorganisaties en de provincie afspraken gemaakt op het gebied van bijvoorbeeld ouderenhuisvesting en de aandachtsgroepen. Het doel van deze visie is om de meest kwetsbare inwoners te ondersteunen met voldoende geschikte woningen, op een passende plek en evenwichtig verdeeld, met de juiste zorg en ondersteuning om mee te (kunnen) doen aan samenleving. Met dit volkshuisvestingsprogramma zorgen wij voor een lokale uitwerking van deze regionale afspraken, kaders en ambities. Het volkshuisvestingsprogramma als basis voor uitvoeringsinstrumenten en prestatieafspraken Het volkshuisvestingsprogramma vormt de basis voor: • een uitvoeringsagenda als onderdeel van dit programma met concrete acties, maatregelen en instrumenten. • prestatieafspraken tussen de gemeente, woningcorporaties, de huurdersvereniging en zorgen welzijnsorganisaties. • afspraken met overige woningmarktpartners (zoals projectontwikkelaars, bouwers en initiatiefnemers).

Actualiteit vormt de basis voor de woningbouwplanning Bij de uitvoering van dit volkshuisvestingsprogramma sluiten wij aan bij de (geïndexeerde) landelijke prijsgrenzen en bij het meest recente woningbehoefteonderzoek van de provincie en/of de gemeente. Deze actuele kaders vormen de basis voor de woningbouwplanning en de programmering van aantallen en segmenten. De in het programma opgenomen woningbouwaantallen zijn gebaseerd op het woningbehoefteonderzoek 2024 en betreffen daarmee een momentopname. Wanneer een nieuw woningbehoefteonderzoek wordt vastgesteld, kan het college dit als uitgangspunt hanteren voor de verdere woningbouwplanning.

Hoe is het tot stand gekomen? Participatie als rode lijn in het proces We willen en kunnen de woonopgave niet zonder hulp van belanghebbenden oppakken. Dat betekent dat we hen ook betrekken bij de totstandkoming van het programma en dat we duidelijk

7

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

maken binnen welke kaders we samenwerken. Om tot een gedragen volkshuisvestingsprogramma te komen, zijn in 2025 verschillende processtappen gezet (zie figuur 2). In het proces zijn de belanghebbenden betrokken tijdens de ophaalsessies in juni 2025. Zo is er in de ‘Week van het Wonen’ gesproken met de inwoners en belangenbehartigers, ontwikkelaars, makelaars, woningcorporaties en de zorg- en welzijnspartijen. Deze partijen zijn in een vroeg stadium geconsulteerd om de lokale opgaven en ieders perspectief hierop te schetsen. In interactieve sessies hebben ze kansen en opgaven voor gemeente Woensdrecht benoemd. Daarnaast heeft er een bijeenkomst met commissieleden plaatsgevonden om inhoudelijk het gesprek te voeren over mogelijk instrumentarium om als gemeente te sturen op het beter betaalbaar en beschikbaar bouwen en houden van woningen. De inzichten zijn neergelegd in een kennisdossier (link). Al deze inzichten zijn meegenomen in het voorliggende concept volkshuisvestingsprogramma. Ook zijn er meerdere sessies met de projectgroep, het college, en de Commissie Omgeving georganiseerd, en was er een commissievergadering over instrumenten om woningen betaalbaar te maken en te houden. In het proces is rekening gehouden met lopende trajecten, waaronder de regionale woonzorgvisie.

Figuur 2: Doorlopen proces

Bron: Stec Groep (2025).

Leeswijzer Op de volgende pagina geven we een overzicht van het programma in één oogopslag. Elk van de eerdergenoemde thema’s vormt een eigen hoofdstuk en wordt geschreven aan de hand van vier vragen die zorgen voor de totstandkoming van een gedragen programma: 1. wat zien we? 2. wat horen we? 3. wat zijn onze doelstellingen? 4. wat gaan we doen? Ter beantwoording van de vierde vraag worden de doelstellingen omgezet in concrete actiepunten en uitgangspunten. De actiepunten richten zich specifiek op nieuw volkshuisvestingsbeleid. De uitgangspunten daarentegen hebben betrekking op het bestaande beleid, zowel binnen het domein wonen als in bredere beleidsvelden zoals openbare ruimte en beheer, het sociaal domein en duurzaamheid en milieu. Stec Groep is penvoerder voor het volkshuisvestingsprogramma. Overal waar ‘we’ staat, is dit namens gemeente Woensdrecht.

8

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Volkshuisvestingsprogramma in één oogopslag

9

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Schets van de gemeente Woensdrecht

10

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Schets van de gemeente Woensdrecht Wonen op een gunstige locatie dicht bij natuur en de stad… De gemeente Woensdrecht ligt in het uiterste zuidwesten van Noord-Brabant en grenst direct aan België en de provincie Zeeland. Door deze ligging is onze gemeente een echte grensgemeente: lokaal, regionaal, provinciaal én internationaal verbonden. Wat ons onderscheidt, is de unieke combinatie van natuur en economische bedrijvigheid. De gemeente wordt omringd door waardevolle natuurgebieden zoals de Brabantse Wal en de Kalmthoutse Heide. Dit landschap, met zijn bossen en heidevelden, geeft een herkenbare identiteit en biedt bewoners en bezoekers een aantrekkelijk leef- en recreatiegebied. Tegelijkertijd ligt Woensdrecht dicht bij steden als Bergen op Zoom en Antwerpen en heeft het economische landschap van de gemeente Woensdrecht zich in de loop der jaren continu ontwikkeld. Met een mix van gevestigde bedrijven en nieuwe ondernemingen heeft Woensdrecht een dynamische en diverse economie weten op te bouwen. De luchtvaartsector vervult met Hive Aerospace Collective en Vliegbasis Woensdrecht een centrale rol binnen onze gemeente. Hier werken Defensie, bedrijven en onderwijsinstellingen samen aan toekomstbestendige civiele en militaire luchtvaart. Binnen het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie zijn uitbreidingen van jachtvliegcapaciteit voorzien, waaronder op de kazerneterreinen.

De combinatie van een groene omgeving en ruime werkgelegenheid maakt Woensdrecht tot een gewilde plek om te wonen. Tegelijkertijd zorgt de ligging nabij beschermde Natura 2000-gebieden voor ruimtelijke knelpunten, vooral bij woningbouw en economische ontwikkelingen, vanwege strikte regelgeving rond stikstofuitstoot en natuurvergunningen.

11

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

…in dorpskernen met prettige maat en schaal Woensdrecht kent vijf dorpskernen die zich laten kenmerken door de prettige maat en schaal en de dorpse sfeer: Hoogerheide, Ossendrecht, Putte, Huijbergen en Woensdrecht. De kwaliteit van de woonomgeving, zowel in de dorpen zelf als met de Brabantse Wal binnen handbereik, is goed. Het brede aanbod aan voorzieningen (zowel lokaal al regionaal) en de goede bereikbaarheid ervan maken het prettig wonen in Woensdrecht. Alle dorpen hebben een sterke eigen identiteit en een bruisend verenigingsleven. De dorpsplatforms zorgen met hun onafhankelijke positie voor burgerparticipatie in het bestuur. Daarnaast heeft iedere kern zijn eigen sport- en onderwijsvoorzieningen. Dit maakt onze gemeente naast wonen ook aantrekkelijk voor vrijetijdsbesteding. Of je nu op zoek bent naar rustige woonomgeving, een plek om fijn te recreëren of een levendige en hechte gemeenschap, Woensdrecht heeft het.

Met veelal ruime, grondgebonden koopwoningen… Het woningaanbod in Woensdrecht bestaat voornamelijk uit ruime eengezinswoningen in de dorpskernen. Van de circa 10.215 woningen is 87% een eengezinswoning en slechts 13% een appartement. Met een gemiddelde woonoppervlakte van 139 m² ligt Woensdrecht ruim boven het landelijke gemiddelde van 120 m². Daarnaast beschikken we over relatief veel koopwoningen: 74% van de woningvoorraad bestaat uit koopwoningen, terwijl 19% in bezit is van een woningcorporatie en 7% wordt verhuurd door particuliere verhuurders. Wanneer de woningvoorraad wordt uitgesplitst naar prijssegment, blijkt dat circa 20% uit sociale huurwoningen bestaat (prijspeil 2024: € 879,66 per maand). Daarmee is de sociale huurvoorraad in de gemeente relatief beperkt.

12

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Thema 1: Vitale dorpen

13

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

1. Vitale dorpen Woensdrecht kent vijf sterke kernen, elk met een hoge kwaliteit van leven. In volgorde van grootte: Hoogerheide, Ossendrecht, Putte, Huijbergen en Woensdrecht. Onze inwoners beoordelen de kwaliteit van leven in hun eigen kern gemiddeld met een 7,4 (bron: Leefbaarheidsmonitor Lemon 2024). Kenmerkend is de prettige maat en schaal en goede dorpse sfeer. Wij streven ernaar om ook in de toekomst een vitale gemeente te blijven, waarin álle inwoners zich thuis voelen en zo lang mogelijk actief blijven deelnemen. Daartoe dient de directe woon- en leefomgeving de juiste voorwaarden te scheppen.

1.1 Wat zien we? Niet alle voorzieningen kunnen in alle vijf de dorpen aanwezig zijn Een goed voorzieningenniveau is essentieel voor de leefbaarheid in onze gemeente. Dit omvat zowel de (openbare) buitenruimte als binnenruimtes zoals winkels, cafés, bibliotheken, medische voorzieningen, verenigingen en scholen. In elk dorp zijn er waardevolle activiteiten en voorzieningen die bijdragen aan het dagelijks leven, gezondheid, participatie en ontmoeting. Deze maken het prettig wonen in Woensdrecht. De voorzieningen zijn verspreid over de kernen, waarbij er per dorp verschillende accenten zijn. Keerzijde van het dorpse leven is het ontbreken van grootstedelijke voorzieningen. Deze zijn met name te vinden in Bergen op Zoom en Antwerpen. We zien dat het niet haalbaar of rendabel is om alle type voorzieningen in alle vijf de kernen te realiseren. Bereikbaarheid van voorzieningen vraagt om aandacht Een goed voorzieningenniveau draait niet alleen om het aanbod, maar ook om de bereikbaarheid ervan. De afgelopen jaren is de toegankelijkheid van bepaalde voorzieningen licht afgenomen. Dit raakt met name kwetsbare groepen zoals ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking, voor wie bereikbaarheid cruciaal is om te kunnen deelnemen aan de samenleving.

Om hierin verbetering te brengen, is dit jaar de dienstregeling van BravoFlex uitgebreid en zijn extra opstapplaatsen gerealiseerd in Woensdrecht, Calfven en aan de Oostlaan. Daarnaast organiseren inwoners in Ossendrecht, Huijbergen en Putte taxivervoer. Deze maatregelen dragen bij aan een betere ontsluiting van voorzieningen en vergroten de bereikbaarheid voor alle inwoners. Samenredzaamheid van bewoners komt niet vanzelf tot stand Zowel jongeren als ouderen in Woensdrecht ervaren een sterke behoefte aan meer sociaal contact. De eenzaamheidscijfers blijken zorgwekkend: circa 51% van de volwassenen in de gemeente Woensdrecht voelt zich wel eens eenzaam en 16% is sterk eenzaam (bron: RIVM, 2024). In Putte spelen daarnaast zorgen over de integratie van nieuwe Belgische huishoudens. Omdat deze huishoudens hun sociale leven grotendeels in België voortzetten, komt de sociale cohesie in de kern onder druk te staan. Publieke ruimtes en voorzieningen waar Nederlandse en Belgische inwoners elkaar ontmoeten en zich thuis voelen, zijn schaars. Tegelijkertijd worden mensen met een zorgbehoefte of beperking gestimuleerd om langer thuis te wonen en zorg in de wijk te ontvangen. In de praktijk blijkt dit echter niet altijd haalbaar. Zo lukt het mensen met een mentale beperking vaak minder goed om actief deel te nemen aan de

14

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

samenleving. Deze paradox vraagt om gerichte beleidsmaatregelen voor een toekomstbestendige inrichting van onze dorpen. Juist nu er volop wordt ingezet op woningbouw en verduurzaming, is het essentieel om in onze fysieke leefomgeving ook ruimte te maken voor ontmoeting en de juiste sociale infrastructuur. Afval, veiligheid en de uitstraling van de leefomgeving verdienen meer aandacht Fijn wonen doe je in een buurt waar het schoon en veilig is. We zien hiervoor een aantal aandachtspunten voor onze leefomgeving. Zo nemen meldingen over afval en rommel op straat bijvoorbeeld toe (bron: Leefbaarheidsmonitor Lemon 2024). Bewoners vragen hiervoor om meer toezicht én gedragsverandering, bijvoorbeeld via campagnes of handhaving. Ook is verkeersveiligheid een aandachtspunt.

1.2 Wat horen we? “Inwoners met een lokale binding dragen bij aan het behoud van voorzieningen. Daarom is het belangrijk dat er voldoende woningen beschikbaar komen voor mensen uit onze gemeente.” •

•

•

Het ontwikkelen van gebiedsgerichte programma’s over leefbaarheid per dorp is cruciaal. Inwoners geven aan dat het belangrijk is om gebiedsgerichte programma’s bij de dorpen zelf en specifieke doelgroepen te toetsen. Voorzieningen kunnen niet overal in de gemeente in stand worden gehouden. Dit is een nobel streven. De stakeholders geven aan dat de focus met name moet liggen op het beschermen van het aanbod en de bereikbaarheid van voorzieningen voor kwetsbare bewoners. Creëer draagvlak voor voorzieningen door woningen te bouwen voor je eigen inwoners. Bewoners uit de eigen gemeente hebben immers al een binding met Woensdrecht en zullen eerder gebruik maken van maatschappelijke voorzieningen zoals onze verenigingen.

1.3 Wat zijn onze doelstellingen? We versterken de leefbaarheid op kernniveau, gebaseerd op de behoeften per kern Onze dorpen verschillen van elkaar en hebben ieder hun eigen unieke kwaliteiten én uitdagingen. Daarom hanteren we een dorpsgerichte benadering: beleid op maat dat rekening houdt met de identiteit, bewonersbehoeften en lokale dynamiek van elk dorp. We streven ernaar in ieder dorp een aanbod van voorzieningen te hebben dat passend is bij de omvang van het dorp en de behoefte van de inwoners. We hebben als gemeente beperkte sturingsmogelijkheden om het aanbod te beïnvloeden en zijn voor een groot deel van de voorzieningen, zoals bij winkels of kinderopvang, afhankelijk van marktpartijen. Wel hebben we invloed op het verder terugdringen van leegstand. Dit komt de ruimtelijke kwaliteit ten goede. Ook zetten we in op een goede infrastructuur (voor eigen- en openbaar vervoer, maar ook digitaal). Dit is van belang om het voorzieningenniveau bereikbaar te houden. Met name voor de ouder wordende inwoners en kwetsbare groepen is dit van belang. Daarnaast stimuleren we het samenbrengen van verschillende voorzieningen in centrumgebieden en in gebouwen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een zorgcentrum met verschillende zorgactiviteiten, of een bibliotheek met een sociale

15

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

ontmoetingsplaats. Het clusteren van voorzieningen kan het draagvlak versterken en leegstand beperken. Daarnaast willen we leegstand beperken door mogelijkheden te bieden voor transformatie van panden ten behoeve van de woningbouwopgave. Door elke drie jaar een leefbaarheidsmeting uit te voeren, houden we goed zicht op hoe inwoners de kwaliteit van leven in hun dorp ervaren. De resultaten gebruiken we als basis voor concrete acties en ook in dorpsgesprekken, die plaatsvinden via de bestaande Dorpsplatforms en de nieuwe dorpsteams die worden verkend binnen het project Vraagwijzer. We zetten in op ontmoeting, veiligheid en participatie in een nette leefomgeving De verbinding van het sociale en fysieke domein is cruciaal. We zijn ervan overtuigd dat ruimtelijke condities de sociale cohesie kunnen bevorderen. Leefbaarheid hangt niet (alleen) af van stenen, maar vooral ook van ontmoeting, veiligheid en participatie. Investeren in preventie en samenleven loont: door wijkgericht te werken aan cohesie en ontmoeting, kunnen gevoelens van tevredenheid toenemen en kan er een nog hechtere samenleving ontstaan. Via het project Vraagwijzer zetten we in op een verbreding van de sociale cohesie en draagkracht in de wijken. Ook investeren we met het multifunctioneel centrum (MFC) blijvend in wijk- en buurthuizen.

Het faciliteren van laagdrempelige plekken kan helpen om onderlinge verbanden te versterken. Daarnaast is in de regio (Veiligheidsdistrict De Markiezaten) een integraal veiligheidsbeleid vastgesteld. In het kader van dit volkshuisvestingsprogramma streven we naar een fysieke leefomgeving die bijdraagt aan integrale veiligheid. Daarbij besteden we aandacht aan de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte, de aanwezigheid van verlichting, zichtbaarheid en zichtlijnen in relatie tot de groenstructuur en veilige wegen, fiets- en wandelpaden in zowel de dorpen als in het buitengebied. We ondersteunen bewonersinitiatieven actief om de leefbaarheid in de kernen te versterken Ruimte maken voor ontmoeting is een gezamenlijke opgave voor ons als gemeente en onze inwoners. Dit vraagt iets van iedereen. En als gemeente kunnen we de kans hierop vergroten. Daarom stimuleren en faciliteren we bewonersinitiatieven als essentiële bouwstenen voor het versterken van leefbaarheid en sociale cohesie in de kernen. Dit doen we al door financiële en organisatorische ondersteuning te bieden aan lokale verenigingen en gemeenschapsinitiatieven. Inwoners kunnen voor hun projecten subsidie ontvangen; het subsidieteam begeleidt hen daarbij, zodat zij niet zelf hoeven uit te zoeken welke regeling van toepassing is.

In de toekomst brengen we de behoefte aan nieuwe ontmoetingsplekken in kaart en onderzoeken of we deze kunnen faciliteren. We beoordelen nieuwe woningbouwinitiatieven ook op hun bijdrage aan sociale samenhang. Een initiatief kan hier bijvoorbeeld aan bijdragen door een gevarieerd aanbod aan woningtypen toe te voegen. Het samenbrengen van verschillende doelgroepen binnen één woonomgeving stimuleert ontmoeting, onderlinge betrokkenheid en een gevoel van gemeenschap. Zo ontstaat de juiste basis voor een natuurlijk samenspel tussen buurtbewoners die zich willen inzetten voor hun dorp. We blijven de leefbaarheid monitoren Het monitoren van de leefbaarheid is essentieel om tijdig te kunnen inspelen op veranderingen in de woonomgeving. Door continu inzicht te houden in factoren zoals veiligheid, sociale cohesie, voorzieningen en de kwaliteit van de openbare ruimte, kunnen knelpunten vroeg worden gesignaleerd en doelgericht worden aangepakt. Daarom voeren we eens per drie jaar met de Leefbaarheidsmonitor onderzoek uit naar hoe inwoners de leefbaarheid in de gemeente ervaren. Op basis van deze inzichten kunnen we gericht werken aan het versterken van de woonkwaliteit en het ontwikkelen van een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving.

16

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

1.4 Wat gaan we doen? Tabel 1: Doelstellingen met bijbehorende actiepunten en uitgangspunten Doelstelling

Actiepunten en uitgangspunten

We versterken de leefbaarheid op kernniveau, gebaseerd op de behoeften per kern

Actiepunt

We zetten in op ontmoeting, veiligheid en participatie in een nette leefomgeving

We ondersteunen bewonersinitiatieven actief om de leefbaarheid in de kernen te versterken

We blijven de leefbaarheid monitoren

•

Op basis van de sociale kaarten ontwikkelen we een aanpak voor de leefbaarheid per dorpskern.

Uitgangspunten •

We verbeteren het onderhoud van de woonomgeving. We pakken klachten aan over slecht onderhoud, afval en vervuiling.

•

We voeren samen met bewoners de Nota Speelvoorzieningen uit, die in juni 2025 is vastgesteld door de gemeenteraad. Hiermee verbeteren we het aanbod en onderhoud van speelvoorzieningen.

•

We pakken zwerfafval en verkeerd afvalbeheer aan.

Uitgangspunten •

We brengen de wensen van jongeren in kaart en onderzoeken de mogelijkheden voor de realisatie van een Jongeren Ontmoetingsplek (JOP). Ook faciliteren we ontmoetingsplekken voor ouderen en bekijken waar deze het beste gerealiseerd kunnen worden.

•

We zetten in op het verminderen van verkeersoverlast. We sluiten hiervoor aan op het Mobiliteitsplan. Verder worden knelpunten situationeel beoordeeld en waar nodig aangepakt.

•

We verbeteren school-huisroutes met betere verplichting en infrastructuur. Situationeel wordt gekeken naar knelpunten.

•

We betrekken inwoners actief bij het thema veiligheid. Dit doen we samen met buurtpreventieteams, de dorpsplatforms en (wijk)agenten.

•

Om bewoners weerbaarder te maken zetten we in op bewustwordingscampagnes.

Uitgangspunten •

Middels het project Vraagwijzer stimuleren we initiatieven om de betrokkenheid en bereidheid tot inzet voor de buurt te versterken. Buurtnetwerken en sociale initiatieven worden ondersteund die het positieve contact tussen bewoners bevorderen. Hierdoor wordt de positieve omgang, de zelfredzaamheid en het thuisgevoel gestimuleerd.

•

We blijven budget beschikbaar stellen voor het stimuleren en ondersteunen van initiatieven van bewoners gericht op het waarborgen/verbeteren van de leefbaarheid.

•

We beoordelen nieuwe woningbouwinitiatieven op hun bijdrage aan sociale samenhang.

Uitgangspunt •

Eens per drie jaar voeren we met de Leefbaarheidsmonitor onderzoek uit naar hoe inwoners de leefbaarheid in de gemeente ervaren.

17

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Thema 2:Duurzame en toekomstbestendige dorpen

18

19

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

2. Duurzame en toekomstbestendige dorpen We staan voor de uitdaging om onze leefomgeving energiezuinig, klimaatbestendig en toekomstgericht te maken. Daarbij speelt de bestaande woningvoorraad een cruciale rol, aangezien het grootste deel van de woningen in Woensdrecht al gebouwd is. Door deze woningen te verbeteren, optimaal te benutten en aan te passen aan veranderende woonwensen, zetten we in op het verlagen we de woonlasten, het beperken van schade en het vergroten van de leefbaarheid. Maar een écht toekomstbestendige leefomgeving vraagt om meer. Daarom zetten we ook in op een circulaire bouweconomie, verduurzamen we de bestaande infrastructuur en richten we de openbare ruimte in met groene, klimaatadaptieve oplossingen. Zo bouwen we samen aan een gezonde en duurzame toekomst voor onze inwoners.

2.1 Wat zien we? We staan voor een grote transformatieopgave ten aanzien van de bestaande woningvoorraad Binnen de bestaande woningvoorraad (circa 10.075 woningen) van de gemeente Woensdrecht is sprake van een grote verduurzamingsopgave. Circa 61% van de huishoudens woont namelijk in een woning met een energielabel C of lager. Het succes van de energietransitie hangt af van het draagvlak van onze inwoners. Gelukkig horen en zien we dat veel bewoners zelf al aan de slag zijn gegaan met het verduurzamen van de woning. Dit zien we ook terug in de cijfers van het warmte- en elektriciteitsverbruik van woningen in onze gemeente. Tegelijkertijd zien we ook dat deze transitie niet voor iedereen haalbaar en betaalbaar is. Zo geeft 18% van de Woensdrechtse inwoners aan onvoldoende financiële middelen te hebben om de woning te verduurzamen (bron: Leefbaarheidsmonitor Lemon 2024).

Figuur 3: Woningvoorraad naar energielabels in gemeente Woensdrecht

23%

0%

15%

10%

20%

30%

A (+)

B

C

27%

40%

12%

50% D

60% E

9%

70% F

80% G

4%

90% Onbekend

Bron: Duurzaamheidsvisie gemeente Woensdrecht (2025, peildatum 2023). Bewerking Stec Groep (2025). *Gebaseerd op een combinatie van schattingen, openbare en eigen bronnen.

9% 1%

100%

20

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Afgelopen jaar een stijging van de energiearmoede In 2023 was er bij circa 3,8% van de huishoudens in Woensdrecht sprake van energiearmoede, een stijging van 0,2% ten opzichte van 2022 (bron: Monitor Energiearmoede). We spreken van energiearmoede als een huishouden te maken heeft met een laag inkomen in combinatie met een hoge energierekening en/of een woning van slechte energetische kwaliteit3. Dit probleem doet zich vooral voor in het huursegment: bij sociale huurwoningen was het aandeel 10,5%, en bij particuliere huurwoningen zelfs 14,9%. Ter vergelijking: onder koopwoningen lag dit percentage op slechts 1,2%. Ondanks de gestegen energieprijzen is er op langere termijn een dalende trend zichtbaar. In 2019 lag het percentage energiearme huishoudens nog op 6,4%. Deze daling is deels te verklaren door onderconsumptie en tijdelijke overheidssteun van het Rijk. Nu die steun grotendeels is weggevallen, zien we in 2023 opnieuw een stijging. Om de energiearmoede terug te dringen is het van groot belang om onze woningvoorraad verder te verduurzamen. Als we kijken waar we nu staan, is er nog een enorme uitdaging om dat te bereiken. Nog zo’n 6.000 woningen moeten één of meerdere labelsprongen maken om te komen tot wat minimaal nodig is (energielabel B of hoger).

Figuur 4: Ontwikkeling van energiearmoede in de gemeente Woensdrecht 25,0% 20,0%

19,6%19,2%

14,1%

15,0%

18,2%

16,0%

14,0%

6,4% 1,9%

5,0% 1,5%

4,8% 1,4%

1,2%

14,9% 10,5%

9,5%

10,0% 5,0%

19,2%

3,6%

1,2%

3,8%

0,0% 2019 Koop

2020 Woningcorporatie

2021

2022 Particuliere huur

2023 Totaal

Bron: Monitor Energiearmoede (2019-2022). Monitor Energiearmoede (2023). Bewerking Stec Groep (2025).

De woningbouw leunt nog te veel op primaire grondstoffen Naast de warmtetransitie staat de woningbouwsector ook voor andere uitdagingen, waaronder de instroom van niet-duurzame bouwmaterialen. Door zowel de voorziene (energie)renovatie van de bestaande woningvoorraad als de nieuwbouwopgave wordt verwacht dat het materiaalgebruik in de woningsector de komende decennia zal toenemen. Momenteel bestaat de grootste materiaal in- en uitstroom qua massa uit traditionele bouwmaterialen: beton, baksteen en overige constructiematerialen zoals gips, staal en ijzer. Bij biobased bouwen ligt de focus juist op de grootschalige toepassing van materialen die zijn gemaakt van vezelgewassen zoals vlas, hennep, sorghum en miscanthus. Het gebruik van deze materialen is nog volop in ontwikkeling. De woonomgeving is onvoldoende klimaatadaptief en natuurinclusief Door klimaatverandering zullen we steeds vaker te maken krijgen met weersextremen. We zien steeds vaker hevige buien maar ook langere perioden van droogte en hitte. Vanuit onze Groene Agenda en Duurzaamheidsvisie zijn we al bezig om onze gemeente nog groener en klimaatbestendiger te maken. Zo is het bijvoorbeeld ons doel om ervoor te zorgen dat in 2030 iedereen bij (extreme) hitte te allen tijde in de directe nabijheid toegang heeft tot verkoelende en alternatieve verblijfsplekken.

Ondanks dat wij een zeer groene gemeente zijn, is nu nog niet voor 3

Van lage energetische kwaliteit is sprake als een woning slecht te verwarmen is (bijvoorbeeld door slechte isolatie) en/of er geen mogelijkheden zijn om energie op te wekken (bijvoorbeeld met zonnepanelen). Een laag huishoudensinkomen is maximaal 30% hoger dan de lage-inkomensgrens.

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

al onze inwoners het geval. Ook streven we naar meer ruimte voor groen bij nieuwbouwprojecten en gebruiken we waar mogelijk waterdoorlatende bestrating. Het is van belang om klimaatadaptatie goed mee te nemen in het ontwerp en de ontwikkeling van onze woon- en leefomgeving. Dit is essentieel om de toekomstbestendigheid en veiligheid van de gemeente Woensdrecht te kunnen waarborgen. Stikstofdepositie beïnvloedt de uitvoering van de woningbouwplanning In en rond de gemeente Woensdrecht liggen veel Natura 2000-gebieden: beschermde natuurgebieden waarvoor het Rijk doelen heeft gesteld om stikstofdepositie te verminderen en de kwaliteit van kwetsbare natuur te verbeteren. Op 18 december 2024 heeft de Raad van State uitspraken gedaan die grote gevolgen hebben voor het verkrijgen van stikstofvergunningen. Zo is bepaald dat intern salderen opnieuw vergunningplichtig is. Intern salderen houdt in dat bij woningbouw stikstof mag worden uitgestoten, zolang dit binnen de bestaande vergunde uitstoot blijft. Dit kan bijvoorbeeld door oude uitstootbronnen te verminderen zonder dat de totale uitstoot toeneemt. Door de nieuwe uitspraak wordt dit echter gezien als een nieuwe activiteit, waarvoor een aparte natuurvergunning nodig is. Dit vormt een grote belemmering voor bouwprojecten nabij Natura 2000-gebieden, waardoor veel nieuwbouw in onze gemeente is stilgevallen.

Deze situatie onderstreept het belang van alternatieve oplossingen om toch woningen aan de voorraad toe te voegen. Denk aan het beter benutten van bestaande woningen via vergunningsvrije ingrepen. Dit draagt niet alleen bij aan het verkleinen van het woningtekort, maar ook aan het verduurzamen van de woningvoorraad en het verbeteren van de leefbaarheid in onze wijken.

2.2 Wat horen we? “Onze gemeente kenmerkt zich door rust en ruimte. Het is belangrijk om te voorkomen dat verdichting van de woningvoorraad leidt tot overlast, bijvoorbeeld door een toename van geluid en verkeer.” •

Denk zorgvuldig na over waar in de gemeente verdichting mogelijk is. Veel bewoners waarderen juist de rust en ruimte, en maken zich zorgen dat intensievere benutting zal leiden tot minder groen en mogelijk overlast zal verergeren.

•

Maak indien mogelijk gebruik van de uitkoopregeling voor agrarische bedrijven als kansrijke locaties voor woningbouw. Ontwikkelaars signaleren dat deze percelen vaak strategisch gelegen zijn en wellicht mogelijkheden bieden voor de ontwikkeling van woningen.

•

Verlaag de kosten voor het beter benutten van de woningvoorraad. Zowel voor het splitsen van woningen als voor het plaatsen van pre-mantelzorgwoningen worden momenteel relatief hoge leges in rekening gebracht in vergelijking met grotere plannen.

21

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

2.3 Wat zijn onze doelstellingen? Verduurzamen woningvoorraad belangrijk voor toekomstbestendigheid, kwaliteit en betaalbaarheid De Woensdrechtse woningvoorraad moet verduurzamen. De transformatieopgave houdt in dat alle woningen CO2-neutraal, aardgasvrij, schoon, heel en veilig moeten zijn. Onze doelstelling is om in 2050 alleen nog energie uit hernieuwbare bronnen te gebruiken. Samen met onze partners richten we ons energiesysteem daarnaast zo in dat we externe invloeden zoveel mogelijk beperken. Zo houden we de kosten voor onze inwoners beheersbaar. Ook willen we in 2030 alle woningen in de gemeente Woensdrecht minimaal op energielabel B hebben. Dit is gemiddeld het minimale dat nodig is om een woning elektrisch te kunnen verwarmen. Vanwege eerder benoemde uitdagingen, houden we rekening met een gemiddeld energielabel A in onze gemeente om van het gas af te kunnen. De afgelopen jaren hebben we vooral de opgave waar we voor staan in beeld gebracht en tegelijkertijd mensen proberen te helpen waar dat nodig was, bijvoorbeeld met de witgoedregeling, de ‘klusbus’ en de regeling tegemoetkoming energiearmoede. Nu wordt gestart met onze Lokale Aanpak Isolatie (LAI). Het Rijk heeft hier budget voor ter beschikking gesteld. We kunnen deze middelen maar één keer uitgeven, dus het is zaak dat dit zorgvuldig gebeurt en dat de inzet doeltreffend is.

Daarom gaan we de voortgang van de verduurzaming indicatief monitoren, zodat we tijdig kunnen beoordelen of onze aanpak leidt tot het gewenste resultaat en waar bijsturing nodig is. We stimuleren circulair (ver)bouwen De Duurzaamheidsvisie gemeente Woensdrecht 2025 stelt dat we in 2030 minimaal 50% van de woningen circulair bouwen. Het toepassen van circulaire strategieën in de woningsector helpt de toename van materiaalgebruik te verminderen en zorgt voor diversifiëring van materiaalstromen richting 2050. Om deze doelstelling te behalen, kijken we naar alternatieven voor nieuwe producten en aankopen. Dit brengt ons bij de R-ladder aan de hand waarvan we ons circulaire beleid en uitvoeringsprogramma gaan insteken. Aan de hand van deze ladder zullen we onze beslissingen, inkopen en opdrachten toetsen. Daarbij streven we ernaar om in de loop van de tijd steeds hoger te scoren op deze ladder. Hoe hoger een strategie op de R-ladder staat, hoe meer circulair de strategie is. Op basis van de R-ladder4 zetten we ten eerste in op het verkleinen van de materiaalinstroom. In plaats van materialen na gebruik weg te gooien, wordt ingezet op het hergebruik ervan. Hierdoor verbruiken we minder energie en stoten we minder CO2 uit. Ten tweede stimuleren we het verduurzamen van de productie van ‘traditionele’ primaire grondstoffen.

Waar mogelijk zetten we in op het vervangen hiervan door hernieuwbare biobased grondstoffen. Zo stelt de Duurzaamheidsvisie gemeente Woensdrecht 2025 dat we het gebruik van hernieuwbare (biobased) bouwmaterialen en/of het hergebruik van bouwmaterialen verhogen van 25% in 2025 naar 50% in 2030. Ten derde zetten we in op het behouden van de bestaande woningvoorraad en bouwen we nieuwe woningen aanpasbaar en flexibel voor toekomstig hergebruik. Ten slotte stimuleren we het sluiten van kringlopen via recycling van producten, materialen en grondstoffen ter voorkoming van verlies van bouwmaterialen door stort en verbranding. De verdere uitwerking hiervan komt terug in het Uitvoeringsprogramma Circulair. We streven naar een klimaatadaptieve gebouwde omgeving We (ver)bouwen de woonomgeving 2030 in de gemeente Woensdrecht zoveel mogelijk klimaatadaptief en natuurinclusief, zodat ze bestand is tegen weersextremen als gevolg van

4

De R-ladder geeft de mate van circulariteit aan. De R-ladder heeft 6 tredes (R1 tot en met R6) die verschillende strategieën van circulariteit weergeven. Strategieën hoger op de ladder, besparen meer grondstoffen. Hoe hoger een strategie op de R-ladder staat, hoe meer circulair de strategie is. Waarbij R1 de hoogste trede is.

22

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

klimaatverandering. Deze ambitie is vastgelegd in de woondeal West-Brabant. Dit moet leiden tot minder wateroverlast, minder hittestress, minder nadelige gevolgen van langdurige droogte en bodemdaling en meer biodiversiteit. We stimuleren inwoners om zelf thuis maatregelen te treffen door subsidie te verlenen voor het verwijderen van onnodige verharding in de tuin en/of het aanleggen van een geveltuintje. Ook maken we het aanvragen van deze subsidie eenvoudiger en toegankelijker. Beter benutten van bestaand stedelijk gebied biedt kansen voor extra woningen We grijpen kansen aan om bestaande (woon)gebouwen beter te benutten. Stec Groep heeft in 2024 de potentie voor beter benutten-ingrepen in beeld gebracht voor de gemeente Woensdrecht. In dit onderzoek zijn de ruimtelijke mogelijkheden per type ingreep verkend. Uit het onderzoek blijkt een potentie voor beter benutten in Woensdrecht voor twee type ingrepen. De grootste potentie is te zien voor het realiseren van extra wooneenheden op kavels: 1.404 extra woningen zouden in potentie hiermee aan de woningvoorraad kunnen worden toegevoegd. Er zijn veel grote kavels in onze gemeente, zo bevindt 63% van de 1.404 woningen met potentie zich op een kavel van meer dan 750 vierkante meter.

Door met name op deze grote kavels woningen toe te voegen kan worden voorkomen dat beter benutten ten koste gaat van de rust en ruimte in onze gemeente. Hoewel momenteel alleen vergunningsvrije mantelzorgwoningen op het erf zijn toegestaan, maakt een lopend wetsvoorstel het straks mogelijk om familiewoningen vergunningsvrij op het erf te bouwen. Ook verkennen we de mogelijkheid om de regelgeving voor de bouw van pre-mantelzorgwoningen te versoepelen. Dit past goed bij onze gemeente en wat onze inwoners willen.

(Pre-)mantelzorg- en familiewoning vergunningvrij plaatsen Op 13 februari 2025 informeerde minister Keijzer van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) de Tweede Kamer over een aantal aanpassingen van het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting. De wijzigingen moeten procedures vereenvoudigen en versnellen, zodat woningbouw sneller op gang komt. Een van de voorstellen is het vergunningvrij bouwen van premantelzorgwoning en familiewoningen. In Woensdrecht mag je sinds 2017 onder voorwaarden al een mantelzorgvoorziening op eigen erf bouwen zonder vergunning. Daarvoor bestaan wel regels: zo moet je onder andere aantonen dat er sprake is van intensieve mantelzorg. Daarnaast moet de woning opgeheven worden zodra de mantelzorg is beëindigd. Voor een pre-mantelzorg- en familiewoning is nu echter nog een vergunning nodig. Bij een premantelzorgwoning is sprake van een woning die je kunt bouwen op het erf, voordat er daadwerkelijk sprake is van mantelzorg. Familiewoningen zijn van toepassing op familieleden in de eerste graad. Het bijbouwen van een pre-mantelzorgwoning of familiewoning op bestaande kavels bij een woning kan een oplossing bieden voor een grote groep mensen die zo lang mogelijk in hun eigen omgeving wil blijven wonen, maar ook voor kinderen die geen betaalbare woningen kunnen vinden.

Naast de potentie voor wonen op kavels zien we in onze gemeente ook een potentie van 155 extra woningen voor het splitsen van woningen. Die potentie blijft nu echter grotendeels onbenut. De ligging van veel locaties in onze gemeente ten opzichte van Natura 2000-gebieden belemmert momenteel de uitvoerbaarheid omdat een natuurvergunning benodigd is. Alleen op grotere afstanden van deze gebieden is splitsing mogelijk, en zulke locaties zijn schaars. Versoepelt de regelgeving? Dan onderzoeken we actief hoe we het splitsen van woningen in Woensdrecht kunnen stimuleren, bijvoorbeeld door leges te differentiëren.

23

24

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Figuur 5: Potentie wonen op kavels (1.404) naar kaveloppervlakte

37% 0%

10% 500-750 m2 1500-1750 m2

20%

18% 30%

40%

750-1000 m2 1750-2000 m2

13% 50%

60%

6%

4% 4%

18%

70%

80%

90%

1000-1250 m2 2000 m2 en groter

1250-1500 m2

Bron: Beter Benutten Onderzoek Noord-Brabant (2024). Bewerking Stec Groep (2025).

Vergroten van de financiële haalbaarheid van beter benutten We streven ernaar kostenverhaal bij nieuwbouw effectiever in te zetten. Hierdoor ontstaat ruimte om leges meer te differentiëren. Leges voor kleine initiatieven, zoals voor woningsplitsing of premantelzorgwoningen worden bij voorkeur verlaagd. Op deze manier verlagen we de drempels voor bewoners, houden we onze financiële basis op orde en vergroten we de haalbaarheid van woningbouw in onze gemeente.

100%

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

2.4 Wat gaan we doen? Tabel 2: Doelstellingen met bijbehorende actiepunten en uitgangspunten Doelstelling

Actiepunten en uitgangspunten

Verduurzamen woningvoorraad belangrijk voor toekomstbestendigheid, kwaliteit en betaalbaarheid

Uitgangspunten

We stimuleren circulair (ver)bouwen

We streven naar een klimaatadaptieve gebouwde omgeving

•

We stimuleren de verduurzaming van woningen om de energievraag te verlagen, de energielasten te beperken en het risico op energiearmoede te verminderen. Dit doen we door bewoners te informeren en te ondersteunen bij verduurzaming, als onderdeel van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP).

•

Samen met onze partners werken we aan de verduurzaming van de woningvoorraad en woonomgeving, met het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid als leidraad.

•

In samenwerking met inwoners, bedrijven, woningcorporaties en andere partijen streven wij ernaar om in 2050 een aardgasvrije woningvoorraad te hebben.

•

We stimuleren onze inwoners om het energieverbruik te verlagen. Hiervoor zetten we verschillende acties in, zoals het inzetten van energiecoaches. Hier betrekken we de woningcorporaties bij.

•

De stimuleringsregeling blijft beschikbaar. Daarmee helpen we bewoners hun woning duurzamer, veiliger en levensloopbestendig te maken.

•

Op basis van het Warmteprogramma maken we samen met de woningcorporaties uitvoeringsplannen om van het gas af te gaan.

Uitgangspunten •

We hanteren het Nieuwe Normaal als eenduidige taal voor circulair bouwen.

•

Op basis van de Duurzaamheidsvisie gemeente Woensdrecht 2025 wordt de toepassing van biobased materialen actief gestimuleerd in projecten, waarbij we ons inspannen om het gebruik van hernieuwbare (biobased) bouwmaterialen en/of het hergebruik van bouwmaterialen te verhogen naar 50% in 2030.

•

Op basis van de Duurzaamheidsvisie gemeente Woensdrecht 2025 spannen we ons in om onze eigen inkopen en aanbestedingen voor 50% circulair te doen in 2030.

•

Op basis van de Duurzaamheidsvisie gemeente Woensdrecht 2025 spannen we ons in om woningen voor minimaal 50% circulair en industrieel te bouwen in 2030.

Actiepunt •

We stimuleren onze inwoners een bijdrage te leveren aan natuurinclusieve en klimaatbestendige leefomgevingen (bijvoorbeeld door een NK Tegelwippen). Hier betrekken we de woningcorporaties bij.

25

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Uitgangspunt •

Beter benutten van het bestaand stedelijk gebied biedt kansen

We implementeren maatregelen voor verkoeling in de kernen zoals wadi’s, vergroening van de openbare ruimte en het verbeteren van isolatie.

Actiepunten •

We maken samen met de andere gemeenten in de regio WestBrabant een verdiepende analyse van de potentie voor het beter benutten van bestaand stedelijk gebied, vertaald naar een realistische ambitie/opgave voor de periode t/m 2030.

•

We gaan in overleg met de provincie Noord-Brabant om te onderzoeken of er meer maatwerk aangebracht kan worden in de provinciale omgevingsverordening zodat de mogelijkheden voor bouwen in het buitengebied vergroot worden.

•

We streven ernaar leges te differentiëren om de kosten voor kleine initiatieven, zoals voor woningsplitsing of pre-mantelzorgwoningen, te verlagen.

26

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

Thema 3: Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling

27

28

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

3. Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling De gemeente Woensdrecht staat voor een grote uitdaging op de woningmarkt. De toenemende druk op de woningmarkt vraag om een doortastende aanpak: nieuwe woningen bouwen om te voldoen aan de groeiende vraag. Zo spelen we in op vergrijzing en kleinere huishoudens. We bouwen waar de kwalitatieve vraag ligt en versterken daarmee de identiteit en kracht van Woensdrecht. Tegelijkertijd zorgen recente stikstofuitspraken van de Raad van State voor vertraging. Met merendeel van de nieuwbouwprojecten zijn stil komen te liggen. We roepen de provincie en het Rijk op om snel met een werkbare oplossing te komen, zodat woningbouw weer op gang komt en Woensdrecht kan blijven inspelen op de woonbehoefte.

3.1 Wat zien we? Het aantal huishoudens stijgt sneller dan het aantal inwoners Als we naar de afgelopen tien jaar (2014-2024) kijken zien we een ‘huishoudensverdunning’ in Woensdrecht: het aantal huishoudens zijn sneller toegenomen dan het aantal inwoners. Zo steeg het aantal huishoudens in onze gemeente de afgelopen tien jaar met 7% en het aantal inwoners met 3%. De belangrijkste oorzaak van deze huishoudensverdunning is de groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. De verwachting is dat deze trend zich in de toekomst door zal zetten door de veroudering van de naoorlogse generatie en de langere levensverwachting. De opmars van eenpersoonshuishoudens, vooral onder ouderen, vraagt om een fundamentele herziening van de woningvoorraad. De veranderende huishoudenssamenstelling resulteert namelijk niet alleen in een behoefte aan meer woningen, maar ook aan woningen die passen bij de groeiende groep alleenstaanden en ouderen.

Figuur 6: Inwonersontwikkeling en huishoudensontwikkeling (links) en inwonersontwikkeling naar samenstelling (rechts) (2014-2024) 26.000

4.000 3.500

19.000

3.000 2.500

12.000

2.000 5.000

1.500

Inwoners

Huishoudens

Bron: CBS (2025). Bewerking Stec Groep (2025).

Alleenstaanden

Stellen

Gezinnen

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

We staan voor een woningbouwopgave van 700 woningen t/m 2030 In 2024 is op basis van de landelijke Primos-prognose een nieuwe provinciale woningbehoefte uitgekomen voor de provincie Noord-Brabant. Hieruit blijkt een totale woningbouwopgave van 7.730 woningen en een bruto5 groei van 8.930 woningen in de regio West-Brabant. Alle gemeenten, corporaties, marktpartijen in deze stedelijke regio zetten zich gezamenlijk in voor de realisatie van ten minste deze opgave. De woningbouwopgave voor onze gemeente komt van 2025 t/m 2030 uit op 700 woningen (bruto). De huisvesting van ouderen beslaat naar verwachting circa 64% van de totale woningbehoefte. Dit komt neer op een opgave van 450 woningen voor deze doelgroep. Deze opgave kan zowel via nieuwbouw, als via het aanpassen van de bestaande voorraad worden aangepakt. Koopwoningmarkt beperkt beschikbaar door stokkende doorstroming De huidige woningvoorraad sluit niet in elk segment voldoende aan op de voorkeuren van onze inwoners. In de gemeente Woensdrecht is de beschikbaarheid van koopwoningen beperkt. Er komen weinig koopwoningen op de markt. Stokkende doorstroming is hiervoor de voornaamste oorzaak. Veel 65-plushuishoudens die in dit segment wonen verhuizen niet snel. Zij blijven in hun (vaak) grote eengezinswoning wonen en stromen niet door naar een meer passende kleine(re) nultredenwoning.

Hoewel ze de behoefte hebben om te verhuizen en de vraag naar dit type woning in de gemeente toeneemt, is er gebrek aan aantrekkelijk aanbod. Hierdoor is het vaak niet mogelijk om te verhuizen met als gevolg dat de druk op dit segment toeneemt. Doorstroming stokt ook doordat verhuizen voor ouderen vaak te groot of ingewikkeld is, en ouderen in veel gevallen liever in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Ook betekent verhuizen soms dat ouderen meer moeten gaan betalen voor minder oppervlakte - al is het comfort van een woning niet zozeer in vierkante meters af te lezen. Het is dus een uitdaging om doorstroming toch op gang te krijgen. Thuis blijven wonen is namelijk niet altijd een haalbare optie. Voor het wooncomfort en de veiligheid kan het soms beter zijn om te verhuizen naar een woning die beter aansluit bij de behoeften. Een bijkomend voordeel van een verhuizing is dat hierdoor een woning vrijkomt, wat een keten van verhuizingen in gang zet en de doorstroming op de woningmarkt bevordert. De economie van de gemeente Woensdrecht kent van oudsher een grote aanwezigheid van Defensie, maakindustrie, landbouw en handel. Het internationale karakter van Business Park Aviolanda en de Vliegbasis Woensdrecht trekt bedrijven en professionals uit de luchtvaart- en defensiesector.

Passende huisvesting is van belang om professionals en studenten in onze gemeente aan te trekken en te behouden. Dit omvat zowel tijdelijke als permanente huisvestingsopties, variërend van studentenhuisvesting tot woonruimte voor gezinnen.

Koopwoningmarkt slecht bereikbaar voor alleenstaanden, starters en middeninkomens In gemeente Woensdrecht is het aanbod van betaalbare woningen beperkt. De woningmarkt van gemeente Woensdrecht bestaat voor circa 73% uit koopwoningen. De gemiddelde koopsom is toegenomen van gemiddeld € 296.747 in 2020 naar € 382.087 in 2024. Lang niet ieder huishouden met een koopwens kan in gemeente Woensdrecht een woning kopen. Vooral alleenstaanden,

5

De bruto groei van de woningvoorraad betreft exclusief de verwachte sloop.

29

30

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

starters en middeninkomens hebben het hier moeilijk. Dit heeft twee redenen. Ten eerste heeft deze doelgroep niet of nauwelijks vermogen kunnen opbouwen en daardoor is hun (eigen) budget vaak beperkt(er). Daardoor worden zij gemakkelijk overboden door huishoudens die hun woning met overwaarde verkopen of door kopers uit de Randstad waar de gemiddelde verkoopprijzen veel hoger liggen dan in onze gemeente. Ten tweede heeft een groot deel van de relatief betaalbare woningen nog flinke kwaliteits- en duurzaamheidsinvesteringen nodig voordat deze geschikt zijn voor een nieuwe bewoner. Een gevolg hiervan is dat deze groepen moeilijk een eigen woning kunnen bemachtigen. Druk op de sociale huurwoningmarkt neemt toe Inwoners van onze gemeente kunnen via Zuidwestwonen reageren op sociale huurwoningen. Zowel Woningstichting Woensdrecht als Stadlander is hierbij aangesloten. Zuidwestwonen werkt met een maximale inschrijfduur van vijf jaar, wat het systeem toegankelijker en eerlijker maakt voor woningzoekenden. Hoewel de druk op de sociale huurmarkt in Woensdrecht in vergelijking met andere aangesloten gemeenten relatief laag is, zien we dat deze markt de afgelopen jaren wel aanzienlijk meer onder druk is komen te staan. Zo steeg tussen 2022 en 2024 het gemiddeld aantal reacties per woningadvertentie (reactiegraad) van 40 naar 140.

Ook nam de gemiddelde zoektijd toe: van 13 maanden in 2022 naar 16 maanden in 2024. Deze stijgende druk heeft meerdere oorzaken. Ten eerste wijken starters vaker uit naar sociale huurwoningen, omdat de koopmarkt krap is. Daarnaast vestigen zich relatief veel huishoudens van buiten de gemeente in onze regio. Zo wordt in Woensdrecht momenteel slechts 37% van de sociale huur- en betaalbare koopwoningen (tot de grens van € 405.000) toegewezen aan eigen inwoners. Daarnaast is het aandeel verhuringen aan bijzondere doelgroepen de afgelopen jaren toegenomen. We beschikken over onvoldoende harde plancapaciteit Om aan onze woningbouwopgave te voldoen is het van groot belang om voldoende plancapaciteit te hebben. Hoewel we met een totale plancapaciteit van 1.104 woningen voldoende plancapaciteit hebben, beschikken we nog over onvoldoende harde plancapaciteit. Slechts circa 5% van onze planvoorraad (60 woningen) bestaat uit ‘harde plannen’. Deze plannen hebben juridische zekerheid en kan gestart worden met de bouw. Voor de overige 95% van de plancapaciteit is dus dit nog niet het geval. Dit hangt ook samen met onzekerheid over stikstofregelgeving, die voor onze gemeente heel belangrijk is.

Figuur 7: Confrontatie woningbehoefte t/m 2030 en plancapaciteit

Woningbehoefte

700

Plancapaciteit

1.104 0

200

400

600

Bron: Woondeal West-Brabant (2025). Bewerking Stec Groep (2025).

800

1.000

1.200

Volkshuisvestingsprogramma gemeente Woensdrecht

3.2 Wat horen we? “Om écht bij te dragen aan doorstroming moeten woningen niet te duur worden gebouwd. Zet daarom in op betaalbaarheid.” •

•

•

Doorstroming stokt. Stakeholders geven aan dat dit met name komt door het beperkte aanbod van ouderenhuisvesting, de hoge kosten en lange wachtlijsten voor geliefde complexen. Denk kritisch na over de locatie van nieuwbouw. Zorg- en welzijnsorganisaties geven aan dat nieuwbouw voor ouderen pas een kwalitatieve aanvulling is wanneer woningen in de buurt van de juiste voorzieningen staan. Bouw gedifferentieerd, in woningtype en woninggrootte. De woningvraag is gedifferentieerd: ouderen, starters en doorstromers hebben verschillende behoeften. Projectontwikkelaars hebben behoefte aan een regelarme benadering om meer woningen te kunnen bouwen. Kleinere woningen kunnen geschikt zijn voor jongeren en ouderen, zeker in een community met gedeelde voorzieningen. De kwaliteit van woningen moet wel geborgd blijven.

3.3 Wat zijn onze doelstellingen? We bouwen naar de behoefte van onze inwoners We willen een aantrekkelijke woongemeente zijn en blijven voor al onze inwoners. Hiervoor is vernieuwing nodig, waarbij we bouwen naar behoefte. Op basis hiervan is de huidige ambitie om minimaal 700 woningen (bruto) te bouwen tot in de periode 2025 t/m 2030. We sturen op betaalbaarheid van nieuwbouw en werken met vastgestelde percentages Er is een grote behoefte aan betaalbare woningen in Nederland. Het kabinet streeft ernaar om tot en met 2030 maar liefst 980.000 woningen te bouwen, waarvan twee derde betaalbaar. De Woondeal West-Brabant sluit hierbij aan. Alle gemeenten in de regio bouwen twee derde van de nieuwe woningen in het betaalbare segment. Hieronder verstaan we sociale huurwoningen, huurwoningen met een huurprijs tussen de sociale huurgrens (€ 900,07 prijspeil 2025) en de maximale huurprijs die past bij 186 WWS-punten (€ 1.184,82 prijspeil 2025) en koopwoningen tot € 405.000 (prijspeil 2025). We richten ons vooral op het vergroten van het aanbod aan betaalbare koopwoningen, maar investeren daarnaast in een bescheiden middenhuurvoorraad om de doorstroming op de woningmarkt te ondersteunen. We sluiten hierbij aan op het woonbehoefteonderzoek. Samen met de corporaties onderzoeken we in hoeverre zij een rol spelen in het middenhuursegment.