CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Vitaliteitsonderzoek Verblijfsrecreatie Achterhoek

Algemene raadscommissie 16 mei 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Beleidsvisie Recreatie en Toerisme Winterswijk 2024 ‘Groeien in balans’16.072 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Vitaliteitsonderzoek Achterhoek Volledige rapportage

Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, september 2019 Opdrachtgever Dhr. M. Hezeman, Achterhoek Toerisme i.s.m. de Achterhoekse gemeenten Auteurs

C. (Cindy) Gelderman, BSc. E.M.T. (Ellen) Ruiter, MSc. Drs. J.J. (Jan Jaap) Thijs J.A.G. (Jeske) van Gerven, BSc. K.J. (Karim) Sahhar, BSc. Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Newday Offices Jansbuitensingel 30 6811 AE Arnhem T 06-51174193 e-mail: thijs@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl

De foto’s in deze rapportage zijn afkomstig van Achterhoek Toerisme, tenzij anders vermeld. Fotograaf: Stan Bouwman.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

2

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2

Inleiding Aanleiding Opbouw onderzoek

4 4 5

2.1 2.2 2.3

Conclusies Algemene conclusies Inzoomen op de sectoren Ontwikkelrichtingen op basis van leefstijlen

6 6 7 12

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Aanbevelingen Inleiding Opstellen van gezamenlijke doelen Belangrijkste opgaven Strategieën per groep In te zetten instrumenten

16 16 16 17 19 19

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Ontwikkeling vraag en aanbod logiesaccommodaties Definities en methoden Het karakter van de Achterhoekse logiessector Ontwikkeling afgelopen jaren Marktruimte tot 2025 Conclusies

24 24 25 26 27 28

2

3

4

5

Profiel van vraag- en aanbod in de Achterhoek 5.1 De leefstijlvinder 5.2 Leefstijlprofiel van de Nederlandse verblijfstoerist aan de regio 5.3 Het verblijfsrecreatieve aanbod in de Achterhoek gekleurd 5.4 Vraag en aanbod in de regio Achterhoek 5.5 Conclusies

6 6.1 6.2 6.3 6.4

Vitaliteitsonderzoek Vitaliteitsscan De Achterhoek in het vitaliteitsmodel Ingezoomd op de sectoren Niet deelnemende bedrijven

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

29 29 31 32 43 44 45 45 46 49 53

3

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

1 Inleiding De Achterhoek wordt gekenmerkt door relatief kleinschalig, karakteristiek verblijfsrecreatie aanbod, met daarnaast enkele grote spelers. Met name de kampeersector is sterk vertegenwoordigd in de Achterhoek, maar de toerist kan ook terecht in één van de vele hotels, bungalowparken, groepsaccommodaties of andere vormen van verblijfsrecreatie. Vanwege het belang van de sector voor de regio is de vraag gesteld hoe vitaal de verblijfsrecreatie sector is. In dit vitaliteitsonderzoek geven we daar inzicht in.

1.1 Aanleiding Tien Achterhoekse gemeenten (Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, OostGelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen) werken samen aan een Vrijetijdsagenda. In de Vrijetijdsagenda Achterhoek 2016-2019 wordt onder andere de ambitie uitgesproken om toerisme in de Achterhoek te versterken door betere kwaliteit met als doel meer overnachtingen te genereren. Overheid en ondernemers hebben gezamenlijk geconstateerd dat het voor de komende jaren van belang is om een vernieuwingsslag te maken binnen de verblijfsrecreatie sector om de ontwikkelingen in de markt te volgen en te beïnvloeden.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

De verblijfsrecreatie sector in de Achterhoek is in beweging. Dat roept vragen op. Hoe houden we de sector gezond? Aan welke vernieuwing is behoefte in de Achterhoek? Wat weten we over de huidige kwaliteit van de bedrijven en over het toekomstperspectief? Kortom, hoe houdt de Achterhoek de sector verblijfsrecreatie duurzaam vitaal? In dit vitaliteitsonderzoek gaan we hierop in. Het onderzoek richt zich op de Achterhoek en betreft de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Doesburg, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen.

1.2 Opbouw onderzoek We starten met de conclusies en aanbevelingen in hoofdstuk 2 en 3. Ons onderzoek en dit rapport zijn daarnaast opgebouwd uit drie onderdelen, namelijk: 1. Ontwikkeling van vraag naar en aanbod van logiesaccommodaties (hoofdstuk 4) Deze cijfermatige analyse is van belang om te weten of er sprake is van een verzadigde markt, en zo ja voor welke segmenten dan precies. Heeft de Achterhoek voldoende toeristische capaciteit om meer overnachtingen te genereren? Wat is de planvoorraad? Is er behoefte aan aanvullende capaciteit, en zo ja aan welke capaciteit? 2. Het profiel van vraag en aanbod met behulp van leefstijlen (hoofdstuk 5) Door gebruik te maken van de Leefstijlvinder (vraag- én aanbod) krijgen we inzicht in twee onderdelen, namelijk: ▪ In hoeverre sluit het aanbod in kwalitatieve zin aan op de vraag van de toerist in de Achterhoek? Dit geeft inzicht in de vraag voor welke doelgroepen de markt met name aantrekkelijk is en wat voor soort nieuwe initiatieven ook daadwerkelijk wat toevoegen aan het bestaande aanbod. Idem: van welk bestaand aanbod is er in relatie tot de vraag al relatief veel? ▪ Hoe scoort het verblijfsrecreatie aanbod in de Achterhoek ten opzichte van het adoptie- en innovatiemodel, die als een slinger door het leefstijlmodel heenloopt? Dat geeft inzicht in hoeverre er (op termijn) behoefte is aan vernieuwing en innovatie.

In paragraaf 5.3.7 lichten we dat nader toe. We hanteren hiervoor de nieuwe Leefstijlmethodiek die sinds juli 2018 beschikbaar is gesteld via het platform leefstijlvinder.nl. 3. Vitaliteit: kwaliteit en toekomstperspectief (hoofdstuk 6) In dit deel van het onderzoek kijken we naar de daadwerkelijke vitaliteit van de verblijfsrecreatie (kampeer-, bungalow-, hotelsector en grootschalige groepsaccommodaties en B&B’s) door de bedrijven, in het door ons ontwikkelde vitaliteitsmodel, een plek te geven. Aan de hand van parameters die iets zeggen over de kwaliteit en het toekomstperspectief van het bedrijf geven we een weergave van de sector in de Achterhoek.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

5

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

2 Conclusies In dit hoofdstuk geven we de conclusies van het onderzoek weer, waarbij we beginnen met algemene conclusies, vervolgens inzoomen op de verschillende sectoren en ontwikkelrichtingen weergeven op basis van leefstijlen.

2.1 Algemene conclusies 2.1.1 Kwantitatieve ontwikkeling vraag en aanbod logiesaccommodaties Over het algemeen zien we een markt met groeiende bezettingen, uitgezonderd de kampeersector. Dat geeft ook naar de toekomst toe ruimte om extra overnachtingen op te vangen. Voor hotels en groepsaccommodaties zal er daarom naar verwachting nog (beperkte) marktruimte zijn voor extra bedden, ondanks dat er in de nu bekende plannen al extra bedden voorzien zijn. Bij bungalowparken en campings zien we deze marktruimte niet, en zullen nieuwe initiatieven dus kunnen zorgen voor teruglopende bezettingen op al bestaande parken. Bij de bungalowparken komt dat door al een relatief grote planvoorraad, want er is nog steeds sprake van groeiende overnachtingsaantallen; bij de campings speelt met name de teruglopende vraag naar overnachtingen een rol, in combinatie met nog steeds genomen initiatieven voor nieuwe kampeerplekken. Belangrijk is om te benadrukken is dat deze puur kwantitatieve analyse niet als blauwdruk dient te worden gelezen voor marktontwikkelingen in de toekomst. Een negatieve marktruimte wil niet automatisch zeggen dat er voor nieuwe initiatieven geen plek meer is. Nieuw aanbod kan immers ook nieuwe vraag creëren.

Het onderscheidend vermogen van nieuwe initiatieven wordt daarmee wel des te belangrijker, alsmede de potentiële invloed die nieuwe initiatieven kunnen hebben op al bestaande bedrijven die het mogelijk al wat moeilijker hebben.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

2.1.2 Analyse op doelgroepen (Leefstijlvinder) ▪ Het verblijfsrecreatieve aanbod in de Achterhoek is tamelijk eenzijdig als we kijken naar de aantrekkelijkheid voor de leefstijlen. Vooral de harmoniezoekers en verbindingszoekers vinden aantrekkelijk aanbod, gevolgd door de rustzoekers. ▪ Het aanbod voor de stijlzoekers, avontuurzoekers en plezierzoekers is beperkter; zeker in relatie tot de vraag. Dat betekent dat vernieuwing van het aanbod specifiek gericht op de genoemde doelgroepen een aandachtspunt in de regio is. In paragraaf 2.3 geven we korte illustraties van welke accommodaties bij dit soort ontwikkelingen zouden kunnen passen. 2.1.3 Vitaliteitsscan Over het algemeen is de verblijfssector in de Achterhoek vitaal. Het merendeel (72% van de bedrijven en maar liefst 79% van de bedden) scoort zowel positief op het gebied van kwaliteit als op perspectief. Daarbinnen beschouwen we ongeveer 12% als echte voorlopers in de verblijfsrecreatie, dit betreft 15% van de bedden. Hierbij komen we vooral hotels en campings tegen. Daarmee beschikt de Achterhoek over een uitstekende gezonde basis. Belangrijk voor deze kopgroep is wel om vitaal te blijven door te (blijven) vernieuwen en te investeren om de koppositie vast te houden. Er is een grote groep middenmoters (60% van de bedrijven en 64% van de bedden). Deze groep is erg divers met veel bedrijven die het prima doen.

De uitdaging voor deze groep is om te blijven ontwikkelen en vernieuwen, dit geldt vooral voor de bedrijven onderin, om niet af te zakken naar de groep zorgenkindjes. Tegelijkertijd zien we belangrijke aandachtspunten voor de verblijfssector in de Achterhoek. Onze inschatting is dat ongeveer 4% van de bedrijven (alleen hotels en bungalowbedrijven, met ongeveer 2% van de bedden) geen (of weinig) toekomst meer zullen hebben als recreatief bedrijf. Voor hen is het de uitdaging om op zoek te gaan naar een andere functie of een overname. Daarnaast is er ook reden tot zorg vanuit de 25% bedrijven (19% van de bedden) die wij als ‘zorgenkindjes’ hebben benoemd. De problematiek is veelal divers en de oplossingen zijn dan ook veelal ingewikkeld. Als bij deze bedrijven geen impuls voor de toekomst wordt gegeven, ligt verdere achteruitgang op de loer: verpaupering, verdergaande permanente bewoning of niet goed gereguleerde huisvesting van arbeidsmigranten.

2.2 Inzoomen op de sectoren We hebben in het onderzoek op de volgende sectoren nader ingezoomd: de hotelsector, bungalowsector, kampeersector en de groepsaccommodaties. Deze worden hieronder verder uiteengezet. 2.2.1 Hotelsector In de hotelmarkt in de Achterhoek zien we een sterke groei van het aantal overnachtingen. Alhoewel het aanbod in de afgelopen jaren ook is gegroeid, is deze minder sterk dan de groei van het aantal overnachtingen. Uiteindelijk leidt dat tot een sterke groei van de bezettingsgraden over de afgelopen jaren. Trekken we de groei van de overnachtingen als trend door naar de toekomst, dan zien we, ondanks de al bestaande plannen voor nieuwe hotels in de Achterhoek, nog marktruimte voor een (beperkt: ongeveer 300350) aantal extra bedden, bovenop de al bestaande plannen. Het aanbod in de hotellerie is voor de verschillende leefstijlgroepen (vanuit de Leefstijlvinder) redelijk divers. De nadruk ligt echter wel erg sterk op de ‘onderkant’ van het leefstijlmodel: de meer introverte groepen. Voor de (extraverte) groepen, die op zoek zijn naar meer reuring, zien we relatief weinig aanbod. Daar liggen dan ook vooral de kansen om aanbod in de regio toe te voegen.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

7

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Figuur 2.1: ontwikkelmogelijkheden leefstijlen voor de hotelsector, groene cirkel is huidige situatie, gele cirkel geeft aan waar nog relatief weinig aanbod voor is

Kijken we naar de vitaliteit van de hotelsector, dan zien we dat het overgrote merendeel (69% van de bedrijven met 79% van de bedden) vitaal is. 13% van de bedrijven behoren zelfs tot de groep voorlopers; uiterst vitale bedrijven. De hotels die het vooral goed doen, zijn bedrijven die recent vernieuwd zijn of zijn overgenomen; hierdoor is de kwaliteit goed en zijn de bedrijven eigentijds. De ondernemers durven keuzes te maken en naar de toekomst te kijken. Het merendeel van de bedrijven profiteert dus inderdaad van de groei in de sector. Opvallend is dat een deel (31% van de bedrijven met 21% van de bedden) echter niet, of heel lastig, kan profiteren van de groei. Het zijn vooral bedrijven waar het perspectief nog positief is, maar de kwaliteit achter blijft. We zien hierbij dat het vaak bedrijven zijn met een beperkte omvang en bedrijven met meerdere functies zoals ook een café of feestzaal. De bedrijven zijn niet ingericht op de huidige wensen van de gasten en kampen met achterstallig onderhoud. Kwaliteitsverbetering en vernieuwing lijkt bij deze groep bedrijven dan ook de belangrijkste opgave. 2.2.2 Bungalowsector Ook in de bungalowmarkt in de Achterhoek zien we een sterke groei van het aantal overnachtingen. Alhoewel het aanbod in de afgelopen jaren ook in deze sector is gegroeid, is deze minder sterk dan de groei van de overnachtingen.

Uiteindelijk leidt dat tot een sterke groei van de bezettingsgraden over de afgelopen jaren. Trekken we de groei van de overnachtingen als trend door naar de toekomst, dan zien we dat er nog ruimte lijkt te zijn voor extra bedden in de bungalowsector. Er liggen echter veel concrete plannen voor nieuwe bungalowparken of uitbreidingen van bestaande parken op de plank. Door deze hoeveelheid aan plannen lijkt de uiteindelijke marktruimte voor extra bungalowparken zelfs negatief uit te pakken. Kortom: het is raadzaam voorzichtig te zijn met nóg meer initiatieven in de bungalowsector en daarbij vooral de focus te leggen op initiatieven die zich op bedrijfsmatige exploitatie richten. Het aanbod in de bungalowsector is voor de verschillende leefstijlgroepen (vanuit de Leefstijlvinder) redelijk divers. De nadruk ligt echter hier ook wel erg sterk op de ‘rechteronderkant’ van het leefstijlmodel: de meer introverte groepen, waarbij het vooral belangrijk is dat iedereen het naar zijn of haar zin heeft. Voor de met name extraverte groepen die op zoek zijn naar bijzonderder aanbod is er relatief weinig aanbod. Daar liggen dan ook vooral de kansen om aanbod in de regio toe te voegen. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

8

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Figuur 2.2: ontwikkelmogelijkheden leefstijlen voor de bungalowsector, groene cirkel is huidige situatie, gele cirkel geeft aan waar nog relatief weinig aanbod voor is

Kijken we naar de vitaliteit van de bungalowsector, dan zien we een gevarieerd beeld. Een deel van de bedrijven is vitaal (44% van de bedrijven met 62% van de bedden), maar daaronder bevinden zich geen ‘voorlopers’. Opvallend is dat bij de vitale bungalowparken er veel ‘in transitie’ zijn, deze parken zijn overgenomen door een concern of investeerder. Maar liefst 57% van de bedrijven (met 38% van de bedden) is minder vitaal of zelfs helemaal niet meer vitaal. Zorgelijk is dat veel parken juist op de parameter ‘perspectief’ minder goed scoren. Belangrijke aspecten die hierbij een rol spelen, zijn dat bedrijfsopvolging een probleem kan vormen of dat de parken deels of volledig zijn uitgepond. Het lijkt erop dat een relatief groot deel van de bungalowsector niet goed toegerust is om de te verwachten groei in de sector op goede wijze op te kunnen vangen. De bungalowparken die het slecht doen worden niet commercieel geëxploiteerd. De grond is uitgepond, er vindt permanente bewoning plaats en er worden arbeidsmigranten gevestigd. De bungalows worden niet of nauwelijks toeristisch verhuurd en van een recreatiepark is nog amper sprake. De regie op de parken ontbreekt en er zijn geen investeerders.

De te verwachten toename van het aanbod (via de plannen die al concreet zijn) vanuit nieuwe initiatieven zal de druk op de bedrijven die we als ‘zorgenkindjes’ hebben betiteld alleen maar laten toenemen. Ondanks de positieve ontwikkeling vanuit de markt, zien we daarmee wel een belangrijke opgave in de bungalowsector om daar optimaal van te kunnen profiteren. 2.2.3 Kampeersector De kampeersector in de Achterhoek staat onder druk, vooral als we kijken naar de terugloop van het aantal overnachtingen. Als deze trend zich doorzet, zal er een sterke negatieve marktruimte ontstaan. Niet alleen vanwege de dalende vraag, maar ook omdat er nog veel ruimte is op de bestaande bedrijven (de bezettingsgraden zijn relatief laag) en omdat er nog steeds nieuwe initiatieven zijn voor uitbreidingen van bestaande terreinen. Alleen bij verhuuraccommodaties (bijvoorbeeld verhuurchalets, glampingconcepten) zien we groei, waardoor voornamelijk daar nog de kansen liggen voor toeristische bedrijven. Betrekken we daarbij ook nog specifiek de mini-campings (dus de niet recreatief-bestemde terreinen), dan zien we daar ook een dalende trend in het kamperen, terwijl het aanbod juist toeneemt. Dat maakt de druk op de kampeermarkt nog groter dan deze al is. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

9

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Het aanbod in de kampeersector is voor de verschillende leefstijlgroepen (vanuit de Leefstijlvinder) redelijk eenzijdig. We zien vooral aanbod aan de rechterkant van het leefstijlmodel, waarbij de oriëntatie op de groep voorop staat. Voor de meer individueel georiënteerde groepen zien we relatief weinig aanbod. Hier liggen vooral de kansen om aanbod in de regio toe te voegen, zie figuur 2.3. Figuur 2.3: ontwikkelmogelijkheden leefstijlen voor de kampeersector, groene cirkel is huidige situatie, gele cirkel geeft aan waar nog relatief weinig aanbod voor is

Kijken we naar de vitaliteit van de kampeersector (NB enkel regulier bestemde campings, dus geen minicampings, zijn in dit deel van het onderzoek meegenomen), dan zien we eigenlijk een verrassend positief beeld. Ondanks de teruglopende cijfers en het relatief eenzijdige aanbod, is het overgrote deel (80% van de bedrijven met 82% van de slaapplaatsen!) vitaal, terwijl we in de groep ‘achterblijvers’ zelfs helemaal geen bedrijven vanuit de kampeersector vinden. De campings die het goed doen zijn campings die op een aantrekkelijke locatie liggen. Het ondernemerschap is uitstekend, de ondernemer durft keuzes te maken en luistert goed naar de gasten. De ondernemers weten wat er speelt in de markt en zijn aan het vernieuwen en ontwikkelen, waardoor de bedrijven eigentijds zijn. In de groep ‘zorgenkindjes’ (20% van de bedrijven met 18% van de slaapplaatsen) zien we vooral bedrijven waarbij het perspectief nog gunstig lijkt, maar vooral de kwaliteit een aandachtspunt is. Dit zijn vooral campings met veel jaarplaatsen, welke vaak verouderd zijn. Veel campings proberen te vernieuwen en minder jaarplaatsen aan te bieden, maar dit kost veel tijd. Opvallend is dat deze campings aangeven vooral Duitse en oudere gasten te hebben. Voor een aantal van deze bedrijven is bedrijfsopvolging een probleem.

Met andere woorden: met het juiste ondernemerschap en investeringen zijn deze bedrijven weer vitaal te krijgen. De vraag is wel of deze ondernemers dat nog zelfstandig kunnen of een duwtje in de rug nodig hebben.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

10

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

2.2.4 Groepsaccommodaties Bij de groepsaccommodaties zien we een lichte groei van de overnachtingen én de bezettingsgraden. De bezettingsgraden liggen bovendien relatief hoog. Dit betekent dat, als we kijken naar de toekomst, we nog enige marktruimte zien voor extra accommodaties 1. Er zijn daartoe al enkele initiatieven, maar zelfs na realisatie van deze initiatieven lijkt er nog enige extra ruimte te bestaan. Het aanbod aan groepsaccommodaties is voor de verschillende leefstijlgroepen (vanuit de Leefstijlvinder) redelijk eenzijdig. We zien vooral aanbod voor de harmoniezoeker en de verbindingszoeker. Er liggen dan ook vooral kansen om aanbod in de regio toe te voegen voor andere leefstijlgroepen. Figuur 2.4: ontwikkelmogelijkheden leefstijlen voor de groepsaccommodaties, groene cirkel is huidige situatie, gele cirkel geeft aan waar nog relatief weinig aanbod voor is

Over de vitaliteit van de groepsaccommodaties kunnen we slechts voorzichtig uitspraken doen, omdat we deze maar beperkt een plek hebben gegeven in de vitaliteitsscan. In totaal zijn 6 bedrijven (de grootste) onderzocht in het kader van vitaliteit. Daaruit komt vooral een beeld naar voren van een uiterst vitale sector, met enkel vitale bedrijven. De groepsaccommodaties die het goed doen zijn bedrijven die eigentijds zijn, goed op de hoogte zijn van de markt en uitstekend ondernemerschap laten zien, ook hier durft de ondernemer keuzes te maken en creatief te zijn. De groepsaccommodaties hebben een uitstekende bezetting, zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden en investeren flink. Of het beeld voor de gehele sector zo gunstig is, kunnen we op basis van dit onderzoek niet zeggen.

NB van veel al bekende initiatieven voor de ontwikkeling van nieuwe groepsaccommodaties is het aantal bedden nog niet bekend. Omdat de extra marktruimte beperkt is (100 tot 150 bedden), zou deze marktruimte in theorie ook al ‘ingenomen’ kunnen worden door reeds bekende initiatieven. 1

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

11

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

2.2.5 Gemengde bedrijven De categorie gemengde bedrijven bevat bedrijven die meerdere functies aanbieden, het zijn vooral campings met een nevenfunctie als bungalowpark, hotel, groepsaccommodatie of B&B. Qua kwantitatieve ontwikkeling kunnen we over deze bedrijven niets zeggen, omdat deze gegevens alleen worden geregistreerd voor de afzonderlijke accommodatievormen (kamperen, bungalows etc.). We zien dat deze bedrijven het over het algemeen goed doen. 72% van de bedrijven, met 80% van de bedden, in deze categorie beschouwen als vitaal. De overige 28%, met 20% van de bedden, valt in de categorie ‘zorgenkindjes’. De gemengde bedrijven die het uitstekend doen zijn grote spelers in de markt die voorbeeldbedrijven zijn voor de regio. Het zijn grote investeerders met uitbreidingsplannen en ze denken goed na over de toekomst en de strategie om daar te komen. De ondernemers zijn gepassioneerd en spelen in op veranderingen om hen heen en in de markt. De gemengde bedrijven die het slechter doen (er vallen geen achterblijvers in deze groep), zijn vooral bedrijven die niet eigentijds zijn en waarvan het onderhoud achterstallig is. De locatie is soms niet optimaal waardoor men tegen problemen aanloopt. Er zijn veel vaste jaarplaatsen op deze bedrijven. Sommige bedrijven zijn deels uitgepond, er vindt permante bewoning plaats en er worden arbeidsmigranten gehuisvest.

Bij de bedrijven waar het slechter gaat investeren de ondernemers niet of nauwelijks meer.

2.3 Ontwikkelrichtingen op basis van leefstijlen Wat voor soort voorzieningen passen nu bij de leefstijlen waarbij we leemtes hebben geconstateerd? Over het algemeen kan men niet stellen dat een bepaald soort voorziening (bijv. hotel, camping, bungalowpark) past bij een bepaalde leefstijl. De leefstijlsegmentatie gaat uit van een ‘beleving’, die past bij een bepaalde leefstijl, of dat nu gaat om een camping, een hotel of een bungalowpark. Daarom geven we in deze paragraaf weer welke kenmerken voor de verblijfsrecreatie aantrekkelijk zijn voor de avontuur-, stijl- en plezierzoekers. Vanuit de vraag-aanbodanalyse kwamen deze leefstijlen als het meest kansrijk naar voren. In bijlage 1 zijn ook van de overige leefstijlen die hier niet genoemd worden de kenmerken van de ideale accommodatie weergegeven.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

12

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Figuur 2.5: De ideale accommodatie voor de avontuurzoeker

Figuur 2.6: De ideale accommodatie voor de plezierzoeker

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Figuur 2.7: De ideale accommodatie voor de stijlzoeker

2.3.1 Mogelijke strategieën om invulling te geven aan de ontwikkelrichting Hoe kan er invulling worden gegeven aan de ontwikkelrichting? We zien hiervoor drie mogelijke strategieën, die in combinatie met elkaar zouden kunnen worden toegepast: ▪ Het creëren van nieuw aanbod. Dit kan een goede strategie zijn om de ‘leemtes’ op te vullen en nieuw aanbod te creëren voor doelgroepen die nog onvoldoende aantrekkelijk aanbod kunnen vinden. Gezien de verzadiging in de markt die we constateerden bij een aantal sectoren (vooral de kampeer- en bungalowsector) dient hier in onze ogen echter voorzichtig mee te worden omgegaan. ▪ Het verbreden van bestaande accommodaties. Bestaande bedrijven kunnen in sommige gevallen hun doelgroep verbreden door binnen het bestaande park aanvullend of aangepast aanbod te verzorgen. ▪ Het transformeren van huidige accommodaties. Bestaande bedrijven kunnen ook een omslag maken, waarbij ze (op termijn) de focus leggen op een andere doelgroep. Een voorbeeld vanuit de Achterhoek is camping Lolotte (voorheen ’t Klumpke), dat zich op een geheel andere doelgroep richt sinds de overname. 2.3.2 Verbreden naar extra doelgroepen Het verbreden van de doelgroep is waarschijnlijk het meest succesvol door te verbreden naar leefstijlen die in het leefstijlmodel relatief dichtbij de huidige doelgroep liggen.

Belangrijk aandachtspunt daarbij is dat een té breed profiel juist kan zorgen voor te weinig focus en daarmee te weinig samenhang en/of herkenbaarheid voor de gast. Op de volgende pagina staan de meest voorkomende leefstijlen die goed bij elkaar kunnen passen:

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

14

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Figuur 2.8: verbreden van de doelgroep in het leefstijlenmodel

Het figuur geeft de meest logische combinaties van leefstijlgroepenweer. Is een bedrijf bijvoorbeeld voornamelijk aantrekkelijk voor rustzoekers, dan is een verbreding naar inzicht-, verbindings- of harmoniezoekers het meest voor de hand liggend. Verbreding naar bijvoorbeeld stijlof avontuurzoekers ligt veel minder voor de hand.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

15

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

3 Aanbevelingen In dit hoofdstuk geven we aanbevelingen op basis van het onderzoek.

3.1 Inleiding Achterhoek Toerisme, de gemeenten in de Achterhoek en brancheorganisaties RECRON en KHN hebben de ambitie uitgesproken dat zij met de uitkomsten van het onderzoek aan de slag willen. De regio wil gezamenlijk werken aan een vitale toeristische sector. Op dit moment werkt Achterhoek Toerisme, namens de gemeenten uit de regio, aan het opstellen van een nieuwe vrijetijdsagenda voor de Achterhoek. In deze agenda zullen onder meer concrete acties worden uitgewerkt die voortkomen uit dit vitaliteitsonderzoek verblijfsrecreatie. Alhoewel de uitkomsten van dit onderzoek een plek zullen krijgen in de vrijetijdsagenda, is er in de regio het besef dat een integrale aanpak, breder dan vanuit de vrijetijdseconomie alleen, noodzakelijk zal zijn om alle uitdagingen het hoofd te bieden en alle kansen te grijpen. In dit hoofdstuk geven we de belangrijkste aanbevelingen vanuit het Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd. Deze zijn mede gebaseerd op ervaringen elders in het land, een werksessie met ambtenaren van alle onderzochte gemeenten en een overleg met de verantwoordelijke portefeuillehouders. Het is aan de regio zelf om in de vrijetijdsagenda keuzes te maken.

3.2 Opstellen van gezamenlijke doelen We hebben met het onderzoek een goed beeld gekregen van hoe de sector in de Achterhoek ervoor staat. Om in de vrijetijdsagenda te bepalen of de regio aan de juiste zaken werkt, is het belangrijk om ook doelen te stellen in een visie voor de toekomst: een stip aan de horizon waar alle gemeenten in gezamenlijkheid met BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

16

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

elkaar aan gaan werken. Nu inzichtelijk is geworden hoe groot de groep gezonde en niet-gezonde bedrijven is, ligt het voor de hand (net als andere regio’s in Nederland, waaronder de Veluwe, Drenthe en de regio NoordHolland Noord) concrete doelstellingen af te spreken voor een termijn van ongeveer 5 jaar. Uitgangspunten zouden hierbij moeten zijn: ▪ Het vergroten van het aandeel vitale bedrijven, vooral in de doorgroei van de groep middenmoters naar voorlopers. Over het algemeen is de sector immers al vrij gezond, en ligt de opgave vooral de groep voorlopers te vergroten; ▪ Het aandeel zorgenkindjes sterk te verminderen; ▪ Het aandeel achterblijvers tot 0% te reduceren. De belangrijkste opgave is daarbij dan tweeledig: ▪ Het ‘uit de markt nemen’ van de groep achterblijvers door zorgvuldige transformatie naar een nieuwe functie; ▪ Het voorkomen van het afglijden van ‘zorgenkindjes’ naar de groep achterblijvers. In feite betekent het reduceren van de groep achterblijvers tot 0% dat ieder recreatief bestemd bedrijf ook daadwerkelijk een toeristische functie zal hebben. Op basis hiervan adviseren wij de volgende doelstellingen te hanteren voor 2025. Exacte afstemming in de vrijetijdsagenda is uiteraard noodzakelijk. Tabel 3.1: Doelstellingen 2025 Groep

2019

Mogelijk doel in 2025

Voorlopers

12%

20%

Middenmoters

60%

65%

Zorgenkindjes

25%

15%

Achterblijvers

4%

0%

3.3 Belangrijkste opgaven Op basis van het onderzoek en de bespreking met de gemeenten hebben we de belangrijkste opgaven voor de regio bepaald. We geven eerst een viertal algemene opgaven weer, daarna gaan we in op de belangrijkste opgaven per sector. In paragraaf 3.4 hebben we de strategieën bepaald en in paragraaf 3.5 geven we advies over in te zetten instrumenten om aan de opgaven te werken. 3.3.1 Algemene opgaven De volgende vier vragen zijn de centrale opgaven om te komen tot een vitale verblijfsrecreatie in de Achterhoek: 1. Hoe kan de regio tot gezamenlijke afspraken komen om ruimte voor nieuwe initiatieven te bepalen? Gezien de beperkte marktruimte, die zelfs negatief uitvalt voor de kampeer- en bungalowsector, is het goed om hier zo veel mogelijk gezamenlijke afspraken in te maken. 2. Hoe kan de regio sturen op meer diversiteit in het aanbod, zodat nieuw en veranderd bestaand aanbod

echt iets toevoegt aan het bestaande aanbod? Aan de hand van de Leefstijlvinder hebben we gezien dat het huidige aanbod relatief eenzijdig is. De regio wil voorkomen dat nieuwe initiatieven ‘meer van hetzelfde’ zijn en huidige ondernemers stimuleren om bewuster met de keuze voor doelgroepen om te gaan. 3.

Hoe kan de kwaliteit van het ondernemerschap worden gestimuleerd? Bij veel ‘zorgenkindjes’, maar ook bij een grote groep ‘middenmoters’, zien we in het onderzoek dat de mate van ondernemerschap beperkt is. In sommige gevallen is de ondernemer meer een beheerder dan

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

17

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

een ondernemer. Er liggen belangrijke kansen voor veel bedrijven in de Achterhoek als het ondernemerschap van deze groep bedrijven een impuls kan krijgen. 4.

Hoe gaan we om met de druk die vanuit andere sectoren op de verblijfsrecreatie ligt? Veel parken en bedrijven krijgen te maken met mensen die tijdelijk huisvesting zoeken die ze elders lastig kunnen krijgen. Het gaat bijvoorbeeld om arbeidsmigranten, maar ook mensen die tijdelijk een woning zoeken in het kader van een scheiding of verbouwing, of mensen die om andere redenen nergens anders terecht kunnen. Het is belangrijk om zicht te krijgen op de omvang van deze huisvestingsopgave én een uiteindelijke oplossing, zodat deze opgave niet gaat drukken op de verblijfsrecreatie.

3.3.2 Opgaven per sector Daarnaast hebben we voor de hotels, bungalowparken en de kampeerbedrijven de volgende belangrijkste opgaven geformuleerd. Hierbij ligt de focus op de grootste zorgen; het is belangrijk daarbij in gedachten te houden dat het overgrote merendeel van de verblijfsrecreatie sector vitaal is.

1.

Hotels Hier is vooral de grote groep zorgenkindjes reden tot zorg. Hoe voorkomen we dat deze bedrijven verder afglijden? Vooral het verbeteren van de kwaliteit van het aanbod en het ondernemerschap is bij deze bedrijven van belang.

2.

Bungalowparken Ook hier vormen de zorgenkindjes de belangrijkste reden tot zorg. Dit wordt mede ingegeven door het feit dat er nog veel plannen voor het ontwikkelen van bungalowparken (of het omvormen van kampeerplekken naar bungalows) in de regio bestaan; het totale aanbod aan plannen zal naar verwachting de groei van de vraag overschrijden. Dat maakt het voor de ‘zorgenkindjes’, die het nu toch al moeilijk hebben, des te complexer om een vitale toekomst tegemoet te gaan. Als we ons tegelijkertijd beseffen dat de bij de bungalowparken vooral de parameter ‘perspectief’ zorgelijk is (uitponding, weinig sturing, geen commerciële exploitatie) bij de zorgenkindjes, dan vraagt dus om extra aandacht om verdere afglijding te voorkomen.

3.

Kampeersector De bezettingsgraden in de kampeersector liggen relatief laag. De belangrijkste sleutels om groei te realiseren lijken te liggen in het onderscheidend vermogen van bestaande campings (ze richten zich momenteel grotendeels op dezelfde doelgroepen) en het ondernemerschap. Tegelijkertijd lijkt het verstandig om in deze sector, waar een sterke negatieve marktruimte gaat ontstaan door teruglopende overnachtingsaantallen, ook regionaal te kijken hoe om te gaan met nieuwe initiatieven. Gezien de groei van het aantal plaatsen en het teruglopende aantal overnachtingen op minicampings (dus niet recreatief bestemde campings), lijkt het verstandig ook deze deelsector in de afwegingen te betrekken. Hoe wil de regio omgaan met de mogelijkheid om bij boerenbedrijven (of in sommige gemeenten ook bij burgers) kampeerplekken te creëren?

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

18

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

3.4 Strategieën per groep Om te komen tot een vitale sector is het belangrijk om een aantal strategieën te bepalen. We adviseren de volgende strategieën, uitgesplitst per groep uit het vitaliteitsmodel: Tabel 3.2: Strategieën per groep Groep

Belangrijkste strategieën

Voorlopers

Faciliteren van het ondernemerschap, faciliteren van innovaties en eventuele uitbreidingsplannen

Middenmoters

Stimuleren van ondernemerschap (via coaching, kennis, het voorhouden van een spiegel) en het diversificeren van het aanbod

Zorgenkindjes

Voorkomen van verdere achteruitgang. Een aanpak op maat, (de 1-park-1-plan-gedachte) vanwege de soms complexe situaties. Handhaving is enkel zinvol in combinatie met de reikende hand, omdat de achterliggende problematiek aangepakt dient te worden. In enkele gevallen zal mogelijk toch transformatie de enige oplossing zijn.

Achterblijvers

Zorgvuldige transformatie naar nieuwe gereguleerde functies, zoals opvang arbeidsmigranten, tijdelijke huisvesting van andere groepen, wonen of natuur.

3.5 In te zetten instrumenten Om invulling te geven aan de strategieën is een combinatie van verschillende instrumenten nodig. Belangrijk daarbij is dat: 1. Deze instrumenten zo veel mogelijk regiobreed in worden gezet. De toerist is zich niet bewust van gemeentegrenzen en ontwikkelingen in de ene gemeente hebben effect op andere gemeenten in de regio. 2. Een vitale sector kan alleen bereikt worden door een integrale benadering van de sector. Daarom stellen we hieronder niet alleen economische instrumenten voor. We adviseren de regio om een mix van de volgende instrumenten een plek te geven in de vrijetijdsagenda. We adviseren de gemeenten hierbij om in overleg met de sector uit deze lijst met instrumenten nog een nadere keuze te maken.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

19

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Tabel 3.3: Overzicht instrumenten Soort

Instrumenten

Economische

1.

Kennis- en coaching

instrumenten

2.

Subsidies

3.

Financieringsfondsen

4.

Ondersteuning bij bedrijfsopvolging

5.

Lastendruk verminderen

Ruimtelijke

1.

Regionaal uitnodigingskader met behulp van leefstijlen

instrumenten

2.

Afspraken over minicampings

3.

Borging van bedrijfsmatige exploitatie

4.

Experimenteerruimte

5.

Tijdelijke functie

6.

Functieverandering: transformatie

1.

Interne kennisdeling

2.

Handhaving oneigenlijk gebruik

3.

1-park-1-plan

4.

Inzicht in maatschappelijke en regionale opgaven

5.

Aanjager om veranderingen te bewerkstelligen

6.

Inzicht in dagrecreatie

Overige instrumenten

Hieronder werken we de voorgestelde instrumenten kort uit: 3.5.1 Economische instrumenten ▪ Kennis- en coaching Om het ondernemerschap te stimuleren en een impuls te geven is het belangrijk om in te zetten op kennisontwikkeling en -deling, zoals nu ook al binnen het Kennisplein van Achterhoek Toerisme gebeurt. Vooral op het gebied van doelgroepen (leefstijlen, buitenlandse gasten) liggen kansen om het ondernemerschap te versterken. In sommige gevallen is de opgave complex en kan een integrale blik behulpzaam zijn, zoals op de Veluwe gebeurt via het Kwaliteitsteam of in Drenthe met het Recreatie Expert Team2. Veel ondernemers zouden ook al gebaat kunnen zijn bij een sparringpartner, iemand die met enige regelmaat een spiegel kan voorhouden, om zo de ondernemer te helpen om nieuwe wegen in te slaan als dat nodig is. ▪ Subsidies Om innovaties, productontwikkeling en diversificatie van het aanbod aan te jagen, kunnen subsidies een rol spelen. Vooral in de provincie Overijssel zijn hiermee goede ervaringen opgedaan, zoals de regelingen IOTO (Innovatief Ondernemen Toeristisch Overijssel) en PMPC (Product Markt Partner Combinatie). ▪ Financieringsfondsen Het is te overwegen om een fonds op te zetten voor innovaties in de sector, zoals bijvoorbeeld recentelijk in Noord-Brabant in de vorm van het Leisure Ontwikkelings Fonds (LOF; zie www.stimulus.nl/lofbrabant) is opgezet.

Doel van dit fonds is om innovatief en kwalitatief onderscheidend vrijetijdsaanbod te stimuleren. Met het fonds worden (achtergestelde) leningen verstrekt aan ondernemers met een plan

In beide gevallen is een team van specialisten met verschillende expertises beschikbaar om zich gezamenlijk over een vraagstuk van een bedrijf te buigen en tot een advies te komen; naderhand wordt een coach ter beschikking gesteld om de betreffende ondernemers te helpen bij de implementatie van de adviezen. 2

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

20

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

tegen marktconforme voorwaarden. Op deze wijze wordt financiering van nieuwe initiatieven voor de sector makkelijker gemaakt. ▪

Ondersteuning bij bedrijfsopvolging Ondernemers oriënteren zich in sommige gevallen pas te laat op mogelijke bedrijfsopvolging (al dan niet binnen de familie) of er is überhaupt geen bedrijfsopvolger beschikbaar. Vroegtijdige kennisfacilitering op dit punt kan problemen voor de toekomst voorkomen. Mogelijk kan het Landelijk Expertisecentrum Familiebedrijven hierin iets betekenen, omdat deze problematiek veel vaker voorkomt binnen familiebedrijven.

▪

Lastendruk verminderen Uit recent onderzoek in opdracht van RECRON blijkt dat de lastendruk (het aandeel van elke euro aan omzet die een ondernemer in de verblijfsrecreatie kwijt is aan belastingen, heffingen en het voldoen aan regels) hoog is, namelijk minimaal 30 cent per euro aan omzet . Dit kan de druk op het bedrijfsresultaat van sommige bedrijven dusdanig groot maken, dat dit de mogelijkheden om te blijven investeren in het bedrijf verkleint en daarmee de vitaliteit van het bedrijf kan aantasten. Het is aan te bevelen om in gesprek met de sector te kijken in hoeverre onnodige lastendruk verminderd kan worden, voor zover de invloed van gemeenten hiertoe reikt.

3.5.2 Ruimtelijke instrumenten ▪ Regionaal uitnodigingskader met behulp van leefstijlen De beperkte (en soms negatieve) marktruimte vraagt om regionale afspraken over nieuwe ontwikkelingen. Nieuwe ontwikkelingen kunnen ook ten koste gaan van bestaande bedrijven die het mogelijk al moeilijk hebben, en dat effect gaat over gemeentegrenzen heen. Tegelijkertijd lijkt het ‘op slot zetten’ van de markt ook niet de juiste oplossing. Daarom is het raadzaam om met elkaar tot afspraken te komen hoe om te gaan met nieuwe ontwikkelingen en daarbij vooral aan te geven aan wat voor soort initiatieven de gemeenten vooral bereid zijn om mee te werken. Dat kan via een uitnodigingskader aan de sector. De leefstijlsegmentatie kan daarin ook een plek krijgen. Niet als blauwdruk voor hoe nieuwe ontwikkelingen eruit zouden moeten zien, maar vooral uitnodigend naar de sector voor welke initiatieven van toegevoegde waarde zijn aan het bestaande. De vier samenwerkende gemeenten in Noordoost Twente hebben al goede ervaringen opgedaan met het werken met leefstijlen in een dergelijk kader. ▪ Afspraken over minicampings Onderdeel van de regionale afspraken zouden ook afspraken kunnen zijn over de ontwikkeling van minicampings. Het is belangrijk om te beseffen dat het overgrote deel van de overnachtingscapaciteit in de Achterhoek zich op (regulier bestemde) campings bevindt.

Deze sector gaat het de komende jaren naar verwachting moeilijker krijgen. Een extra toename van het aantal slaapplaatsen op minicampings, terwijl ook daar de overnachtingen teruglopen, zal deze opgave alleen maar vergroten. Daarom adviseren we de regio om in de regionale afspraken ook goed te kijken naar hoe om te gaan met de minicampings. ▪ Borging van bedrijfsmatige exploitatie Bij nieuwe ontwikkelingen of uitbreidingsplannen is het wenselijk om bedrijfsmatige exploitatie te borgen, zodat het risico op ander gebruik dan beoogd verkleind wordt, en de kans op toeristisch perspectief op lange termijn vergroot. Deze borging kan worden opgenomen als gebruiksregel van een bestemmingsplan. ▪ Experimenteerruimte Met experimenteerruimte in de verblijfsrecreatie is onder meer ervaring opgedaan in het Overijsselse Vechtdal. Met experimenteerruimte kan men flexibel bestemmen met oog op innovaties en tijdelijkheid. De voorlopers kunnen hierdoor makkelijker inspringen op de veranderende vraag van de gast, door concepten aan te bieden die net wat anders zijn dan in de reguliere bestemmingsplannen wordt voorzien. Denk aan het gemakkelijker realiseren van boomhutten e.d. ▪ Tijdelijke functie Op sommige parken kan een tijdelijke functie worden gereguleerd om te zorgen voor een mogelijke vitaliseringsslag.

Het kan bijvoorbeeld gaan om het tijdelijk gereguleerd huisvesten van arbeidsmigranten, BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

21

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

om zo te zorgen voor voldoende financiële middelen om weer te investeren in het park of bedrijf tot een vitaal toeristisch geheel. Onder meer in de gemeente Putten wordt hier ervaring mee opgedaan. ▪

Functieverandering: transformatie Voor de achterblijvers ligt in principe geen toekomst meer als recreatief park of bedrijf in het verschiet. Daar ligt dus de opgave om te zorgen voor een zorgvuldige en gereguleerde transformatie naar een andere functie. Ook hierbij is regionale afstemming gewenst, zodat bijvoorbeeld via transformatie op afgestemde wijze invulling gegeven kan worden aan de regionale opgaven (zie ook de volgende paragraaf (3.5.3), onderdeel: inzicht in de opgaven).

3.5.3 Overige instrumenten ▪ Interne kennisdeling De uitkomsten van dit onderzoek zijn zeker niet alleen relevant voor de ambtenaren en bestuurders met toerisme in hun portefeuille, maar ook de collega’s die zich bezighouden met ruimtelijke ordening, veiligheid, handhaving, huisvesting en sociale vraagstukken. Daarom is het van belang dat de uitkomsten van dit onderzoek breed worden gedeeld, en dat bij de uitwerking van de strategie meerdere disciplines betrokken zijn. ▪ Handhaving oneigenlijk gebruik De sector is gebaat bij handhaving van oneigenlijk gebruik. Permanente bewoning of langdurig verblijf van niet-toeristische gasten botst immers met het toeristische karakter van een park. Ondernemers zelf zijn vaak ook gebaat bij handhaving. Cruciaal daarbij zijn echter twee dingen: 1) de wijze waarop handhaving plaatsvindt kan de toeristische belangen ook schaden; onaangekondigde grootschalige invallen van politie en belastingdienst op parken van welwillende ondernemers kunnen veel kwaad doen voor de sector; 2) handhaving alleen heeft niet op alle parken zin. Vooral bij de zorgenkindjes en de achterblijvers zal handhaving mogelijk leiden tot vertrek van de ongewenste gebruikers, maar zal in veel gevallen weer leiden tot terugkeer van andere ongewenste gebruikers, simpelweg omdat het bedrijf toeristisch gezien geen of een lastig perspectief heeft.

Daarom heeft handhaving op die parken alleen maar zin, indien ook meegedacht wordt over het lange termijnperspectief. ▪ 1-park-1-plan In veel regio’s die bezig zijn met de vitaliteitsopgaven in de verblijfsrecreatie wordt gesproken over de 1park-1-plan gedachte. In ogen is deze parkgerichte aanpak vooral noodzakelijk voor de categorie ‘zorgenkindjes’. Zonder interventies zullen deze bedrijven en parken immers naar verwachting afglijden naar de ‘achterblijvers’, wat de problematiek in de Achterhoek plotseling veel groter zou maken. Daarom is het belangrijk om juist met deze parken en bedrijven aan de slag te gaan. ▪ Inzicht in maatschappelijke en regionale opgaven We noemden het al bij de belangrijkste opgaven: als er een gebrek is aan huisvestingsmogelijkheden voor arbeidsmigranten of andere tijdelijke, soms urgente, woningzoekers, dan zal deze vraag als vanzelf terecht komen bij de verblijfsrecreatie. Het is daarom van belang om inzicht te krijgen in hoe groot deze huisvestingsopgave is, in hoeverre dit oplosbaar is en eventueel hoe de sector daar gereguleerd en eventueel tijdelijk een oplossing voor kan bieden. Voor arbeidsmigranten is door het Expertisecentrum Flexwonen in 2018 hier al een deelonderzoek naar gedaan dat belangrijke inzichten biedt.

▪ Aanjager om veranderingen te bewerkstelligen De opgaven en instrumenten zoals in dit rapport geschetst zijn omvangrijk en complex. Om te zorgen voor optimale samenhang, een integrale aanpak en het laten aanhaken van ondernemers bij de in te zetten instrumenten, is het raadzaam daarvoor een aanjager verantwoordelijk te stellen. Een soort ‘vitaliteitsmanager’ die zorg draagt voor coördinatie en uitvoering van alle straks op te nemen acties in de vrijetijdsagenda op dit thema. ▪ Inzicht in dagrecreatie Tot slot: de focus van dit onderzoek ligt enkel en uitsluitend op de verblijfsrecreatie. Een gezonde verblijfsrecreatie kan echter niet zonder een gezonde en aantrekkelijke omgeving met voldoende BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

22

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

aantrekkelijke dagrecreatieve voorzieningen. Om de in dit rapport geschetste ontwikkelrichtingen in de verblijfsrecreatie op basis van de Leefstijlvinder succesvol te laten verlopen, dient er ook passend dagrecreatief aanbod te zijn. Daar is op dit moment in de Achterhoek nog geen inzicht in; dit zou wel belangrijke aanvullende inzichten kunnen bieden.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

23

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

4 Ontwikkeling vraag en aanbod logiesaccommodaties Dit hoofdstuk beschrijft de kwantitatieve ontwikkeling van de vraag naar en het aanbod van logiesaccommodaties in de Achterhoek, met de ontwikkeling van bezettingsgraden als resultante. Deze gegevens geven antwoord op de vraag of er, op basis van kwantitatieve gegevens, sprake kan zijn van verzadiging van de markt.

Voor een volledige weergave van de ontwikkelingen van de vraag (overnachtingen) en aanbod (slaapplaatsen) in de Achterhoek per logiestype, wordt verwezen naar bijlage 2 in het bijlagenrapport.

4.1 Definities en methoden De cijfers in dit hoofdstuk zijn grotendeels afkomstig van de toerisme en recreatie monitors van Stichting Achterhoek Toerisme, die sinds 2013 door ZKA Leisure Consultants worden uitgevoerd. Daar waar nodig zijn de gegevens bewerkt en ontwikkelingen berekend door Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd. Voor overige bronnen wordt verwezen naar de bronnenlijst. Hieronder volgt een toelichting op wat in die monitors onder de logiescategorieën verstaan wordt: ▪ Bungalowparken: vakantieparken met minimaal tien vakantiewoningen (op één park) voor toeristische verhuur. ▪ Kleinschalige parken en solitaire bungalows: vakantiewoningen op parken met maximaal tien vakantiewoningen voor toeristische verhuur, en solitaire vakantiewoningen. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

24

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

▪ ▪ ▪ ▪

Campings: campings met veertig of meer plaatsen, verdeeld over jaarplaatsen, plaatsen voor seizoensarrangementen, toeristische kampeerplaatsen en verhuuraccommodaties. Minicampings: campings met minder dan veertig plaatsen, verdeeld over jaarplaatsen, plaatsen voor seizoensarrangementen, toeristische kampeerplaatsen en verhuuraccommodaties. Verhuuraccommodaties: dit zijn bijvoorbeeld safaritenten, trekkershutten en glamping-logies. Deze worden veelal aangeboden op bestaande (of reguliere) bedrijven zoals campings. Camperplaatsen: overnachtingen op zelfstandige camperplaatsen (geen onderdeel van een camping) of op camperplaatsen op (mini)campings.

Voor de overige categorieën (bed & breakfasts, hotels, groepsaccommodaties) zijn geen grenzen gesteld aan het aantal plaatsen. Gegevens over (overnachtingen bij) jachthavens zijn in dit hoofdstuk buiten beschouwing gelaten, hierdoor wijkt bijvoorbeeld de optelsom van het aantal overnachtingen in de Achterhoek iets af van de gegevens in de toerisme en recreatie monitor van 2017.

4.2 Het karakter van de Achterhoekse logiessector De Achterhoek telt bijna 90.000 slaapplaatsen bij hotels, bed & breakfasts, (kleinschalige) bungalowparken, solitaire bungalows, groepsaccommodaties, (mini-)campings, verhuuraccommodaties en camperplaatsen3. Samen realiseerden deze plaatsen zo’n drie miljoen overnachtingen in 2017. 4.2.1 Verdeling van het aanbod De Achterhoek wordt gekenmerkt door relatief veel campingaanbod. Bijna 80% van de slaapplaatsen betreft campingaanbod, zoals figuur 3.1 illustreert. 42% van het totaal aantal slaapplaatsen zijn te vinden op toeristische kampeerplaatsen (29% op campings en 13% op mini-campings) en 37% op vaste standplaatsen op campings. Figuur 4.1 Verdeling slaapplaatsen Achterhoek naar categorie, 2017 3%

3%

3% 1% 1%

Campings en mini-campings, vast Campings, toeristisch

4%

Mini-campings, toeristisch 6%

37%

Bungalowparken Groepsaccommodaties Hotels

13%

Verhuuraccommodaties Solitaire bungalows en kleinschalige parken Bed & Breakfasts Camperplaatsen 29%

3

Jachthavens behoren niet tot de scope van dit onderzoek en zijn bij deze statistieken buiten beschouwing gelaten.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

25

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

4.2.2 Omvang van het aanbod De logiessector in de Achterhoek kenmerkt zich, naast relatief veel campingaanbod, door relatief kleinschalig aanbod, met enkele grote spelers. De campings in de Achterhoek tellen de meeste slaapplaatsen in de regio (voor de totalen, zie bijlage 2). ▪ Hotels in de Achterhoek tellen gemiddeld 45 slaapplaatsen per hotel. ▪ Bed & breakfasts tellen gemiddeld 5 slaapplaatsen per bed & breakfast. ▪ Bungalowparken tellen gemiddeld 438 slaapplaatsen per park. ▪ Solitaire bungalows en kleinschalige parken tellen gemiddeld 8 slaapplaatsen. ▪ Toeristische campings in de regio tellen gemiddeld 360 slaapplaatsen per camping. ▪ Toeristische mini-campings in de Achterhoek tellen gemiddeld 93 slaapplaatsen. ▪ Campings met vaste plaatsen tellen gemiddeld 650 slaapplaatsen. ▪ Aanbieders van verhuuraccommodaties tellen gemiddeld 45 slaapplaatsen per aanbieder. ▪ Groepsaccommodaties tot slot tellen gemiddeld 38 slaapplaatsen per aanbieder.

4.3 Ontwikkeling afgelopen jaren De verschillende logiestypes in de Achterhoek laten overwegend groeiende bezettingsgraden zien. In veel gevallen nemen daarbij zowel de vraag (aantal overnachtingen) als het aanbod (aantal bedden) toe. Een uitzondering daarop vormen de campings. Bij de vaste plaatsen en toeristisch kamperen nemen vraag en aanbod af, wat resulteert in een stabiele bezettingsgraad. Bij de mini-campings neemt het aanbod toe, maar de vraag af, met een dalende bezettingsgraad als gevolg. Onderstaande tabellen laten per logiestype de belangrijkste ontwikkelingen zien, dit betreft de ontwikkeling voor de periode 2013-2017. De ontwikkeling van bezettingsgraden is uitgedrukt in een indexcijfer om verwarring met de daadwerkelijke bezettingsgraden te voorkomen. Het jaar 2013 is het basisjaar (index = 100). De index voor 2017 geeft de relatieve ontwikkeling weer ten opzichte van 2013. In een aantal gevallen staat de index van 2017 op 100; dit betekent dat de bezettingsgraden gelijk zijn gebleven. Hotels – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+10%

Overnachtingen

+24%

Bezettingsgraden

Index 125

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt minder snel toe dan het aantal overnachtingen. De bezettingsgraad neemt zodoende ook toe.

Bed & Breakfasts – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+28%

Overnachtingen

+21%

Bezettingsgraden

Index 119

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt iets harder toe dan het aantal overnachtingen. De bezettingsgraad neemt desondanks ook toe.

Bungalowparken – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+10%

Overnachtingen

+28%

Bezettingsgraden

Index 139

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt minder snel toe dan het aantal overnachtingen. De bezettingsgraad neemt zodoende ook toe.

26

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

Solitaire bungalows en kleinschalige parken – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+9%

Overnachtingen

+3%

Bezettingsgraden

Index 104

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt iets harder toe dan het aantal overnachtingen. De bezettingsgraad neemt desondanks ook iets toe.

Campings (toeristisch kamperen) – ontwikkelingen Slaapplaatsen

-4%

Overnachtingen

-4%

Bezettingsgraden

Index 100

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen daalt even sterk als het aantal overnachtingen. Dit resulteert in een stabiele bezettingsgraad.

Mini-campings (toeristisch kamperen) – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+15%

Overnachtingen

-13%

Bezettingsgraden

Index 90

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt toe, het aantal overnachtingen daalt. Dit resulteert in een dalende bezettingsgraad.

Campings (vaste plaatsen) – ontwikkelingen Slaapplaatsen

-2%

Overnachtingen

-3%*

Bezettingsgraden

Index 100

Conclusie: het aantal slaapplaatsen daalt, evenals het aantal overnachtingen. Dit resulteert in een stabiele bezettingsgraad.

* Overnachtingen: inclusief overnachtingen op vaste plaatsen bij mini-campings en jachthavens.

Verhuuraccommodaties – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+55%4

Overnachtingen

+18%

Bezettingsgraden

Index 104

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt harder toe dan het aantal overnachtingen. Desondanks neemt de bezettingsgraad toe.

Groepsaccommodaties – ontwikkelingen Slaapplaatsen

+14%

Overnachtingen

+6%

Bezettingsgraden

Index 105

Conclusie: het aanbod aan slaapplaatsen neemt harder toe dan het aantal overnachtingen. De bezettingsgraad neemt desondanks toe.

In bijlage 2 vindt u een uitgebreidere beschrijving en onderbouwing van deze ontwikkelingen.

4.4 Marktruimte tot 2025 We maken in deze paragraaf een vooruitblik naar 2025 en maken een inschatting van de marktruimte die al dan niet aanwezig is voor nieuwe initiatieven voor hotels, groepsaccommodaties, bungalowparken en campings. In bijlage 2 wordt uiteengezet hoe deze prognose tot stand is gekomen. Kort samengevat maken we een inschatting van de te verwachten marktruimte op basis van: ▪ De te verwachten ontwikkeling van de vraag (aantal overnachtingen); ▪ De eventuele ruimte om deze overnachtingen (indien groei) op te vangen op bestaande accommodaties (is de bezettingsgraad relatief laag of juist hoog en is er dus nog ruimte voor groei);

Deze toename vindt met namen plaats omdat toeristische kampeerplaatsen (veldjes) worden omgezet naar verhuuraccommodaties. 4

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

27

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

▪

De planvoorraad: de initiatieven die al op de plank liggen om extra capaciteit toe te voegen aan de huidige voorraad.

Uiteindelijk leidt dat tot een inzicht per sector in hoeverre er nog ruimte is voor extra bedden: ▪ Hotels: marktruimte van ongeveer 800-850 extra bedden. Omdat er voor ongeveer 5005 bedden aan concrete plannen (planvoorraad) bekend is, is er naar verwachting nog ruimte voor zo’n 300 tot 350 extra bedden. ▪ Groepsaccommodaties: ook hier zien we extra marktruimte, van ongeveer 400-450 extra bedden. In al bekende concrete plannen zijn ongeveer 300 bedden6 voorzien, waarmee er een marktruimte van 100 tot 150 bedden overblijft. ▪ Bungalowparken: alhoewel we ook hier een groei zien van de vraag naar overnachtingen, voorzien we geen marktruimte voor extra bedden. Sterker nog: de marktruimte is met ruim 2.700 bedden negatief. Dat heeft vooral te maken met een relatief grote planvoorraad van ruim 4.1007 bedden. ▪ Campings: bij campings vinden we een grote negatieve marktruimte (ruim 5.800 bedden). Dat komt voornamelijk door een teruglopende vraag, zelfs rekening houdend met de toenemende vraag van verhuuraccommodaties, maar ook door een nog steeds aanwezige planvoorraad (van ruim 600 bedden, ondanks dat er ook ruim 1100 slaapplaatsen aan de markt worden onttrokken door omzetting naar recreatiewoningen).

Let op: marktvoorraad is geen blauwdruk Belangrijk is om te benadrukken is dat deze puur kwantitatieve analyse niet als blauwdruk dient te worden gelezen voor marktontwikkelingen in de toekomst. Een negatieve marktruimte wil niet automatisch zeggen dat er voor nieuwe initiatieven geen plek meer is. Nieuw aanbod kan immers ook nieuwe vraag creëren. Het onderscheidend vermogen van nieuwe initiatieven wordt daarmee wel des te belangrijker, alsmede de potentiële invloed die nieuwe initiatieven kunnen hebben op al bestaande bedrijven die het mogelijk al wat moeilijker hebben.

4.5 Conclusies Over het algemeen zien we een markt met groeiende bezettingen, uitgezonderd de kampeersector. Dat geeft ook naar de toekomst toe ruimte om extra overnachtingen op te vangen. Voor hotels en groepsaccommodaties zal er daarom naar verwachting nog (beperkte) extra marktruimte zijn voor extra bedden, ondanks dat er in de nu bekende plannen al veel extra bedden voorzien zijn. Bij bungalowparken en campings zien we deze marktruimte niet, en zullen nieuwe initiatieven dus kunnen zorgen voor teruglopende bezettingen op al bestaande parken. Bij de bungalowparken komt dat door al een relatief grote planvoorraad, want er is nog steeds sprake van groeiende overnachtingsaantallen; bij de campings speelt met name de teruglopende vraag naar overnachtingen een rol, naast een aanwezige planvoorraad. Daar liggen voor bestaande bedrijven vooral nog kansen om verhuuraccommodaties aan te bieden, omdat in deze markt nog wel een groei zichtbaar is.

Er zijn ongeveer 600 bedden bekend in initiatieven die bekend zijn bij gemeenten. Tegelijkertijd zijn we het in vitaliteitsonderzoek (hoofdstuk 5) ongeveer 100 bedden tegen gekomen van hotels die recreatief bestemd zijn, maar feitelijk niet zo gebruikt worden en waarvoor wij ook geen toekomstperspectief als hotel meer zien. Die hebben we voor de rekensom uit de planvoorraad gehaald. 6 NB dit aantal is echt een benadering. Van veel initiatieven is (nog) niet bekend om hoeveel bedden het gaat. 7 Deze grote planvoorraad is ondanks de ruim 700 bedden die wij in het vitaliteitsonderzoek (hoofdstuk 5) als niet meer vitaal hebben aangeduid: bungalows met een recreatieve bestemming die feitelijk niet zo gebruikt worden en waar wij een recreatieve toekomst ook niet haalbaar meer achten. Voor de rekensom hebben we de 700 bedden van de planvoorraad afgetrokken. 5

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

28

VITALITEITSONDERZOEK ACHTERHOEK SEPTEMBER 2019

5 Profiel van vraag- en aanbod in de Achterhoek In hoeverre sluit het aanbod in kwalitatieve zin aan op de vraag? We beginnen dit hoofdstuk met een uitleg over de leefstijlvinder (5.1). Daarna maken we een analyse van de vraag (5.2) en het aanbod (5.3) in de Achterhoek en we zetten deze tegen elkaar af in een vraag-aanbodanalyse (5.4). In paragraaf 5.5 trekken we tot slot enkele conclusies. Dit hoofdstuk geeft inzicht in voor welke doelgroepen de markt met name aantrekkelijk is en wat voor soort nieuwe initiatieven ook daadwerkelijk wat toevoegen aan het bestaande aanbod. Tegelijkertijd geeft het inzicht in van welk bestaand aanbod er in relatie tot de vraag al relatief veel is.

5.1 De leefstijlvinder In dit onderzoek maken we gebruik van de Leefstijlvinder, ontwikkeld door SAMR Marktvinders in opdracht van acht provincies. De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. Dit zijn de volgende zeven leefstijlen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. Deze Leefstijlvinder is het uitgangspunt voor de analyse van vraag en aanbod in dit onderzoek. De zeven Leefstijlen zijn weergegeven in figuur 4.1.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=842bf1eb-70ac-45a4-8493-0c08c4a9aae9