Visie Sociaal domein Winterswijk 2025-2033
Tekst van het document
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave
2
Voorwoord
3
Kernboodschap
4
1. Inleiding
5
1.1. Aanpak visie
5
1.2. Leeswijzer
6
2. Waar komen we vandaan?
7
2.1. Opgaven en ontwikkelingen in het sociaal domein
7
2.2. Het sociaal domein (Wmo & Jeugd) in Winterswijk
8
3. Waar willen we naartoe?
14
3.1. Leidende principes
14
3.2. Ambities
15
4. Randvoorwaarden en samenwerking
29
4.1. Middelen (financiën en capaciteit)
29
4.2. Kwaliteitsmonitoring en contractmanagement
30
4.3. Kennisdeling en informatievoorziening
31
4.4. Samenwerking
32
5. Hoe gaan we dat doen?
34
5.1. Uitgangspunten
35
5.2. Strategie/uitvoering
36
5.3. Hoe nu verder?
39
Bijlage I - Begrippenlijst
40
Bijlage II - Ambities en resultaten – oplegger
46
2
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
VOORWOORD Beste inwoners van Winterswijk, In Winterswijk kijken we naar elkaar om. Dan doen we op de mooie momenten van het leven als we samen feest vieren, maar ook op de momenten dat het wat minder gaat. Het leven is nou eenmaal niet altijd rozengeur en maneschijn. We zijn er voor elkaar en we willen dat iedereen zich welkom voelt en mee kan doen. Jong of oud, alleenstaand of gezin, iedereen verdient een plek in onze gemeenschap. Onze visie heet dan ook niet voor niets: Wij Winterswijk! Met deze visie geven we richting aan hoe we elkaar kunnen ondersteunen op het gebied van zorg, welzijn, opvoeding, werk en inkomen. We zetten in op een sterke basis, waarin mensen elkaar weten te vinden, problemen vroegtijdig worden aangepakt en passende hulp beschikbaar is voor wie dat nodig heeft. Tegelijkertijd zien we dat de uitdagingen groot zijn, vooral op financieel gebied. De stijgende kosten vragen van ons dat we keuzes maken en slim samenwerken, zodat zorg en ondersteuning voor iedereen bereikbaar en betaalbaar blijven. We hebben vertrouwen in de kracht van Winterswijk. In de betrokkenheid van onze inwoners, de nog steeds hechte buurten en wijken, in de initiatieven die hier ontstaan en ons rijke verenigingsleven. In de vele vrijwilligers en mantelzorgers die dagelijks het verschil maken en zo van Winterswijk een hechte gemeenschap maken.
Met elkaar bouwen we aan een toekomst waarin we sterker, gezonder en meer verbonden zijn. Om dit doel te bereiken werken we samen met vele partijen: zowel vrijwilligersorganisaties als professionele instanties. Samen blijven we bouwen aan sterke inwoners en een krachtig sociaal Winterswijk. Deze visie is een uitnodiging om samen verder te werken aan een Winterswijk waar iedereen erbij hoort. Een plek waar we elkaar helpen en waar iedereen de kans krijgt om vooruit te komen. Hartelijke groet,
Elvira Schepers en Sylvia Fleuren Wethouders Sociaal domein
3
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
KERNBOODSCHAP
In Winterswijk werken we dagelijks aan een samenleving waaraan iedereen kan meedoen, waarin uitdagingen samen worden opgepakt en sociale binding versterkt. Elk kind krijgt de kans om veilig, gezond en kansrijk op te groeien in Winterswijk. Ook voor volwassenen vinden we het belangrijk dat onze inwoners gezond en energiek zijn en regie kunnen nemen op hun eigen gezondheid en geluk. We bouwen op de samenkracht in de Winterswijkse samenleving en bieden de Winterswijkers die het nodig hebben passende zorg en ondersteuning. In ons sociaal domein stellen we vijf ambities centraal: 1. We maken de organisatie van het sociaal domein toekomstbestendig en houden de basis op orde in de organisatie van het sociaal domein. 2. Met preventieve initiatieven en maatregelen pakken we problematiek meer aan de voorkant aan. 3. We doen een sterker beroep op de eigen kracht van onze inwoners. 4. We doorbreken zware problematieken. 5. In 2040 is Winterswijk armoedevrij en drempels zijn weggenomen zodat iedereen in Winterswijk mee kan doen. Om deze ambities te realiseren, werken we samen met onze partners zoals huisartsen, scholen en politie. Winterswijkers hebben een warm hart voor elkaar. Met de vele organisaties en initiatieven in Winterswijk versterken we de sociale basis waardoor we problemen voorkomen. We zorgen ervoor dat onze organisatie in staat is om te doen wat nodig is.
Uitvoerbaarheid van onze visie is voor ons een belangrijk uitgangspunt. Daarom werken we de visie uit in een uitvoeringsprogramma waarin we duidelijk maken wat we wanneer gaan doen. We zijn aanspreekbaar op het realiseren van onze ambities. Hieronder geven we aan wat we per ambitie willen bereiken. In bijlage 2 vindt u een grotere weergave van deze informatie.
Visie sociaal domein Winterswijk 2025-2033 In Winterswijk werken we dagelijks aan een samenleving waaraan iedereen kan meedoen, waarin uitdagingen samen worden opgepakt en sociale binding versterkt. Elk kind krijgt de kans om veilig, gezond en kansrijk op te groeien in Winterswijk. Ook voor volwassenen vinden we het belangrijk dat onze inwoners gezond en energiek zijn en regie kunnen nemen op hun eigen gezondheid en geluk. We bouwen op de samenkracht in de Winterswijkse samenleving en bieden de Winterswijkers die het nodig hebben passende zorg en ondersteuning. We maken de organisatie van het sociaal domein toekomstbestendig en houden de basis op orde in de organisatie van het sociaal domein.
Met preventieve initiatieven en maatregelen pakken we problematiek meer aan de voorkant aan.
We doen een sterker beroep op de eigen kracht van onze inwoners.
We doorbreken zware problematieken.
In 2040 is Winterswijk armoedevrij en drempels zijn weggenomen zodat iedereen in Winterswijk mee kan doen.
- De basis is op orde in de organisatie
- Meer inzet op preventie zodat het
- Door te normaliseren en eigen kracht
- Intergenerationele problematiek
- Bestaanszekerheid versterken door
- Financieel houdbaar en uitvoerbaar
voorkomen (aandeel doorverwijzingen
op maatwerkvoorzieningen
veilig en kansrijk opgroeien.
armoede.
van het sociaal domein. sociaal domein.
- Betere informatievoorziening.
- Meer samenhang en integraliteit in
de toegang.
- Sterkere samenhang met de sociale basis en betere samenwerking met ketenpartners.
beroep op zwaardere zorg wordt
naar maatwerkvoorzieningen daalt). - Een sterke sociale basis waarin
iedereen mee kan doen (meer inzet
van laagdrempelige algemene voorzieningen in plaats van maatwerkvoorzieningen).
- Mentale en/of fysieke problemen
worden zo veel mogelijk voorkomen door de preventieve inzet vanuit onderwijs, sport, cultuur en bibliotheken.
4
van inwoners te benutten het beroep verminderen.
- Betere aansluiting op de samenkracht in de Winterswijks wijken en
buurtschappen.
doorbreken zodat kinderen gezond, - Betere regievoering op dossiers. - Versterken domein- en
ketenoverstijgende samenwerking en
betere aanpak complexe multiproblematiek.
uitvoering van het beleidsplan - Armoede aanpakken als
maatschappelijk vraagstuk.
- Drempels zijn weg zodat iedereen
mee kan doen en Winterswijkers
uiteindelijk minder zorg nodig hebben. - Nog beter aansluiten op de
leefwereld van de inwoners, dus ook armoede.
- Toegankelijkheid en integraliteit van de toegang, hulp en voorzieningen
versterken, waarbij aandacht is voor TwynstraGudde werk •en©inkomen.
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
INLEIDING
1
Het sociaal domein omvat alles wat we als gemeente doen op het gebied van zorg, welzijn, opvoeden, opgroeien, participatie, werk en inkomen. In Winterswijk werken we dagelijks aan een samenleving waaraan iedereen kan meedoen, waarin uitdagingen samen worden opgepakt en sociale binding versterkt. Elk kind krijgt de kans om veilig, gezond en kansrijk op te groeien in Winterswijk. Ook voor volwassenen vinden we het belangrijk dat onze inwoners gezond en energiek zijn en regie kunnen nemen op hun eigen gezondheid en geluk. We bouwen op de samenkracht in de Winterswijkse samenleving en bieden de Winterswijkers die het nodig hebben passende zorg en ondersteuning. Winterswijk kent een rijk verenigingsleven en een bovengemiddeld aantal vrijwilligers en mantelzorgers. Dit getuigt van een zorgzame gemeenschap en toont de betrokkenheid en wil van onze inwoners om er voor elkaar te zijn. Deze sterke sociale basis vormt het fundament waarop wij verder bouwen. We zijn ons ervan bewust dat de maakbaarheid van de samenleving (en het sociaal domein daarbinnen) beperkt is. Niet op alle ontwikkelingen hebben wij als gemeente Winterswijk invloed. Toch blijven we ons – samen met maatschappelijke partners – inzetten om voor onze inwoners van betekenis te zijn, zowel nu als in de toekomst. Een deel van onze inzet is gericht op het verder versterken van het sociaal domein op de lange termijn.
Dit vraagt om een lange adem en betekent dat niet alle resultaten direct zichtbaar zijn. Met deze visie, gericht op de Jeugdwet en Wmo 2015, op het sociaal domein leggen we vast wat we belangrijk vinden, hoe we er voor onze inwoners willen zijn, wat wij ook van hen verwachten en hoe we dat willen doen. De visie helpt ons bij het opstellen van beleid en het maken van de juiste keuzes. Het bouwt voort op wat we de afgelopen jaren hebben gedaan en bereikt. Deze visie vormt de basis voor een toekomstbestendig sociaal domein zodat we als gemeente effectief kunnen blijven inspelen op zowel landelijke en demografische ontwikkelingen alsook de behoeften van onze inwoners en samen kunnen bouwen aan een sociaal krachtig Winterswijk.
1.1. Aanpak visie De eerste stap in het traject om tot een nieuwe visie te komen, was een quick scan evaluatie naar de werking van het sociaal domein in Winterswijk. Aan de hand van de resultaten van de evaluatie is vervolgens gestart met het ontwikkelen van de visie. In de totstandkoming van deze visie is de gemeenteraad ook actief betrokken. De gemeenteraad heeft in juni 2024 op basis van de uitkomsten van de quick scan evaluatie uitgangspunten en leidende principes voor de nieuwe visie vastgesteld. Deze begrippen zijn met stakeholders besproken. Op 19 september 2024 is een politiek forum gehouden over inkoop en visie sociaal domein. In het politiek forum is met de raad gesproken over de invulling van de uitganspunten en leidende principes voor de nieuwe visie op het sociaal domein. De uitkomsten van deze bijeenkomst en de gesprekken met stakeholders zijn verwerkt in de kadernota ‘Winterswijkse visie sociaal domein’ die in de raadsvergadering op 24 oktober 2024 is vastgesteld door de raad. Op basis van deze kaders is de visie verder uitgewerkt.
5
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
De visie is tot stand gekomen in interactie met de verschillende stakeholders. Daarbij gaat het om bijvoorbeeld de gemeenteraad, het college, de ambtelijke organisatie, medewerkers die de toegang tot ondersteuning en zorg vormen alsook samenwerkingspartners en maatschappelijke organisaties, zoals vrijwilligersorganisaties, welzijnswerk/ voorliggend veld, onderwijs en huisartsen. Met deze stakeholders zijn gesprekken gevoerd over de ambities en doelen, waarden en uitgangspunten, randvoorwaarden en samenwerking ten behoeve van de nieuwe visie. In deze gesprekken hebben maatschappelijke partners ook aangegeven welke zaken zij in de nieuwe visie willen zien. Dit is niet alleen van meerwaarde voor de inhoud van de visie maar draagt er ook aan bij dat de nieuwe visie uiteindelijk breed gedragen wordt door stakeholders. Bij de vaststelling van de kadernota heeft de raad de ambitie over armoede toegevoegd. De gesprekken met stakeholders hadden toen al plaatsgevonden. Daardoor is dat thema niet op eenzelfde manier uitgediept in de gesprekken maar wel op eenzelfde manier uitgewerkt in de visie.
1.2. Leeswijzer In het volgende hoofdstuk schetsen we het huidige beeld van het sociaal domein, zowel landelijke ontwikkelingen als de situatie in Winterswijk. In hoofdstuk 3 beschrijven we wat we willen bereiken. Dit doen we aan de hand van leidende principes en ambities. In hoofdstuk 4 wordt beschreven welke randvoorwaarden nodig zijn voor implementatie en wat de visie betekent voor de samenwerking met (maatschappelijke) partners. Tot slot lichten we in hoofdstuk 5 toe hoe we dit willen bereiken, dit gebeurt aan de hand van uitgangspunten en vier verandersporen.
6
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
WAAR KOMEN WE VANDAAN?
2
2.1. Opgaven en ontwikkelingen in het sociaal domein Met de decentralisatie van de drie wetten in het sociaal domein (Jeugdwet, Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Participatiewet) in 2015 werd het takenpakket van gemeenten in Nederland flink uitgebreid. Gemeenten hebben door de overheveling van taken vanuit het Rijk een grotere verantwoordelijkheid gekregen op het gebied van zorg en ondersteuning aan hun inwoners. Het idee achter de decentralisaties was dat gemeenten dichterbij hun inwoners staan en dat zij inwoners sneller en beter kunnen helpen en de zorg en ondersteuning kunnen afstemmen op de lokale situatie. De decentralisaties waren niet alleen gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de zorg maar gingen ook gepaard met forse bezuinigingen. De overdracht van taken en verantwoordelijkheden van de Rijksoverheid naar gemeenten is de transitie van het sociaal domein. Winterswijk heeft in 2014 ter voorbereiding op deze transitie een visie en beleidskader genaamd ‘De Kracht van Winterswijk’ vastgesteld. Na het afronden van de transitie zijn de gemeenten het vervolgproces aangegaan waarin de transformatie centraal staat. In deze transformatie moest een andere rolverdeling tussen inwoners, maatschappelijke organisaties en de overheid gerealiseerd worden.
Met de omslag naar een participatiesamenleving maakt de overheid het vooral mogelijk dat burgers beter voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen. In 2018 is met het beleidskader ‘Meedoen in Winterswijk’ de slag gemaakt naar de transformatie van het sociaal domein.
Uitgelicht: Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo 2015) en Jeugdwet Wmo 2015: het belangrijkste doel van deze wet is dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. De gemeente geeft ondersteuning thuis en is verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Het gaat bijvoorbeeld om begeleiding, dagbesteding, ondersteuning bij mantelzorg, beschermd wonen, opvang in geval van huiselijk geweld en dakloosheid. Jeugdwet: deze wet is gericht op het bieden van hulp en ondersteuning aan kinderen en gezinnen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van alle vormen van jeugdhulp. Dit gaat bijvoorbeeld om jongeren met een beperking, stoornis of aandoening maar ook om hulp aan huis bij problemen in het gezin en ondersteuning bij opvoedvragen.
7
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
2. WAAR KOMEN WE VANDAAN?
Inmiddels zijn we bijna 10 jaar verder en staan gemeenten voor grote opgaven in het sociaal domein en de veranderingen die daarbinnen spelen. Er is een groeiend tekort aan (zorg)medewerkers. Dit terwijl de vraag naar hulp steeds meer toeneemt. Ook neemt het aantal complexe hulpvragen toe. Er wordt steeds meer een beroep gedaan op het sociaal domein waardoor de kosten stijgen. Verschillende ontwikkelingen en keuzes op Rijksniveau hebben invloed op het gemeentelijk beleid. Zo moet vanuit de Hervormingsagenda Jeugd een (versterkte) omslag worden gemaakt naar de inzet op preventie en normalisering, lichte vormen van begeleiding en ondersteuning, meer samenwerking met scholen en huisartsen en een sterke(re) sociale basis. Op het gebied van de Wmo wordt met de inzet van verschillende akkoorden zoals GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) en IZA (Integraal Zorgakkoord) ingezet op het verleggen van de focus op het verlenen van zorg naar gezondheid, welzijn en preventie. Dit heeft als doel om de druk op de zorg te verlichten, ook door in te zetten op het versterken van de sociale basis.
2.2. Het sociaal domein in Winterswijk In Winterswijk hebben we te maken met verschillende uitdagingen in het sociaal domein. Er wordt gesproken van ‘een dorp met stadse problematieken’, zoals intergenerationele problemen, armoede, verslaving en criminaliteit. Er wordt een hoger beroep gedaan op het sociaal domein dan in vergelijkbare gemeenten. We merken daarnaast dat de complexiteit van de casussen de laatste jaren toeneemt. Winterswijk heeft te maken met een aantal complexe en dure dossiers waarin multiproblematiek speelt. Net als veel andere gemeenten, heeft Winterswijk te maken met stijgende lasten op zowel Wmo als Jeugd. Jeugd Ook als we data over het sociaal domein in Winterswijk vergelijken met het gemiddelde van gemeenten in dezelfde grootteklasse (25.000-50.000 inwoners) en met een (gemiddelde van een) groep referentiegemeenten (Aalten, Oude IJsselstreek, Coevorden, Losser, Peel en Maas en Steenwijkerland) komt dit beeld naar voren. Zo blijkt dat het totaal aantal jongeren dat een vorm van jeugdhulp ontvangt, uitgedrukt in het aandeel jongeren tot 18 jaar, hoger ligt dan in vergelijkbare gemeenten. De lasten per inwoner liggen op dit gebied ook hoger in Winterswijk (€275) dan in de groep referentiegemeenten (€256) en dan in gemeenten uit dezelfde grootteklasse (€229).
JONGEREN MET JEUGDHULP % VAN JONGEREN TOT 18 JAAR
13% 10,6% Winterswijk
Referentiegemeenten
11,1%
25.000 - 50.000 gemeenten Eerste halfjaar 2023
Figuur 1. Bron: Waarstaatjegemeente.nl
Wmo Daarnaast hebben demografische ontwikkelingen, zoals de vergrijzing, impact op de (verwachte) ondersteuningsbehoefte in het sociaal domein in Winterswijk. Door vergrijzing neemt de druk op voorzieningen toe. Daarnaast kan vergrijzing gepaard gaan met toenemende eenzaamheid en dementie, wat de druk op het sociaal domein verder vergroot. De grijze druk geeft inzicht in de verhouding van de ouderen tot het werkende deel van de bevolking.
8
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
2. WAAR KOMEN WE VANDAAN?
De grijze druk is het aantal 65-plussers als percentage van het aantal 20-64-jarigen. Naar verwachting zal de grijze druk tot 2040 landelijke aanzienlijk stijgen. Landelijk is de grijze druk in 2024 34,9%. In Winterswijk ligt het aantal personen van 65 jaar of ouder ten opzichte van de 20 tot 64-jarigen hoger (45,5% in 2024). Ook in vergelijking met het gemiddelde van de groep referentiegemeenten en met gemeenten van dezelfde grootteklasse is de grijze druk in Winterswijk iets hoger (zie figuur 2).
GRIJZE DRUK % VAN PERSONEN VAN 65 JAAR OF OUDER T.O.V. HET AANTAL PERSONEN VAN 20 TOT 65 JAAR
45,5% 45,2% 42,1% Winterswijk
Referentiegemeenten
25.000 - 50.000 gemeenten 2024
Figuur 2. Bron: Waarstaatjegemeente.nl
9
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
2. WAAR KOMEN WE VANDAAN?
Sociaaleconomische positie Het CBS heeft een indicator ontwikkeld om de sociaaleconomische status van een wijk of gemeente te bepalen, de SESWOA-score. De score is gebaseerd op welvaart (inkomen), opleiding (opleidingsniveau) en arbeid (arbeidsverleden). Die aspecten bepalen mede de maatschappelijke positie van verschillende huishoudens. Winterswijk heeft een SES-WOAscore van 0,036 in 2022. Dit geeft aan dat inwoners van Winterswijk een net iets hogere sociaaleconomische positie hebben dan Nederland als geheel (0). Als we kijken naar vergelijkbare gemeenten zien we echter dat inwoners van Winterswijk een minder goede sociaaleconomische positie hebben dan gemiddeld. Winterswijk heeft een lagere SESWOA-score dan gemiddeld in dezelfde grootteklasse (in 2022: 0,04 ten opzichte van 0,1) en dan in de referentiegemeenten (in 2022: 0,07). Inwoners van Winterswijk zijn dus gemiddeld minder welvarend en/of minder hoogopgeleid en/of minder langdurig aan het werk ten opzichte van inwoners in de referentiegemeenten en inwoners uit gemeenten van dezelfde grootteklasse.
Indicator 2022
Winterswijk
Referentiegemeenten
25.000-50.000
SES-WOA-score
0,036
0,073
0,099
Tabel 1. Bron: Waarstaatjegemeente.nl
De sociaaleconomische positie hangt samen met de gezondheid van inwoners en kan een verklaring bieden voor verschillen op het gebied van leefbaarheid, brede welvaart, participatie en welzijn. Inwoners met een slechtere sociaaleconomische positie maken over het algemeen meer gebruik van zorg en hebben een minder goede gezondheid. Daardoor worden er uiteindelijk meer lasten gemaakt op het sociaal domein. Armoede De zwakkere sociaaleconomische positie blijkt ook uit de vergelijking met andere Achterhoekse gemeenten wat betreft armoede op basis van de recente CBS-cijfers (Armoede in Nederland). Winterswijk heeft van die gemeenten het hoogste percentage armoede. In 2023 is dat in Winterswijk 2,7%. Daarna volgt Doetinchem met 2,6% en Oude IJsselstreek met 2%.
Gemeente
2022: arm (%)
2023: arm (%)
Berkelland
1,7
1,5
Aalten
2,0
1,3
Bronckhorst
1,7
1,4
Doetinchem
2,8
2,6
Oost Gelre
1,3
1,0
Oude IJsselstreek
2,5
2,0
Winterswijk
3,8
2,7
Tabel 2. Bron: CBS Armoede in Nederland)
10
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
2. WAAR KOMEN WE VANDAAN?
Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt? Ondanks deze uitdagingen laat de huidige stand van zaken in het sociaal domein in Winterswijk al verschillende positieve ontwikkelingen zien. Zo wordt er al ingezet op preventie, normalisering en laagdrempelige algemene voorzieningen wat helpt om duurdere tweedelijnszorg te voorkomen en vroegtijdig passende hulp te bieden. Een goed voorbeeld hiervan is de inclusieve BSO. De inclusieve BSO draagt bij aan normalisering door meer vraag naar jeugdhulp te voorkomen. Voor kinderen en gezinnen met een (nu nog) eenvoudige zorgvraag zijn een vroege signalering en betrokkenheid van het Ondersteuningsteam voldoende om de problematiek aan te pakken. Dit voorkomt dat zij in de jeugdhulp terechtkomen of zwaardere jeugdhulp nodig hebben.
Voorbeeld: de Inclusieve BSO Hier wordt buiten de reguliere kinderopvang extra zorg en ondersteuning geboden. Het kan dat kinderen extra ondersteuning nodig hebben vanwege een fysieke of verstandelijke beperking, ontwikkelachterstand of gedragsproblemen. Op de Inclusieve BSO is aanvullende hulp beschikbaar voor ieder kind, dus ook zonder indicatie. Ook als dat maar incidenteel nodig is. Deze aanpak maakt het mogelijk om ook kinderen zonder zorgvraag extra aandacht of een prikkelvrije omgeving te bieden wanneer dat nodig is. Hierdoor ontstaat een inclusieve opvangomgeving, waar alle kinderen de kans krijgen om zich optimaal te ontwikkelen. Daardoor kan een aantal indicaties worden voorkomen wat uiteindelijk tot een besparing op jeugdhulp leidt.
In het kader van de Hervormingsagenda Jeugd zal de inzet van lichte (ambulante) vormen van begeleiding en ondersteuning bij de toegang versterkt moeten worden. Door een verschuiving naar algemene voorzieningen en lichte vormen van ondersteuning zou het beroep op maatwerk verminderd worden. Om de (toegang tot) ondersteuning voor inwoners zo integraal en laagdrempelig mogelijk te maken, zijn in Winterswijk verschillende activiteiten ontplooid. En met resultaat. Er zijn diverse algemene voorzieningen waaraan mensen zonder indicatie kunnen deelnemen. Met deze voorzieningen kunnen we onze inwoners tijdig en zo laagdrempelig mogelijk helpen. Voorbeelden van algemene voorzieningen zijn de Whemer Hof (zie pagina 14) en het Preventie Platform Jeugd.
11
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
2. WAAR KOMEN WE VANDAAN?
Voorbeeld: Preventie Platform Jeugd Het PPJ is een samenwerking tussen de gemeenten Aalten, Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk en (zorg)organisaties gericht op het gezond, stabiel en veilig opgroeien van kinderen en jongeren tot en met 23 jaar in de gemeenten. De doelen van het PPJ zijn: 1. Zorgen dat jongeren in de Oost-Achterhoek gezond, veilig en stabiel kunnen opgroeien; 2. Zorgen dat ouders voldoende handvatten hebben om te kunnen opvoeden; 3. Voorkomen dat kleine vragen, grote problemen worden; 4. Voorkomen dat duurdere zorg nodig is; 5. Minder versnippering in aanpak. De deskundigheid van de verschillende organisaties die werken met kinderen, jongeren en/of opvoeders wordt in het PPJ gebundeld. De betrokken partijen bespreken signalen en vragen die vaak voorkomen. Afhankelijk van de vraag biedt het PPJ een preventief aanbod rondom verschillende thema’s zoals echtscheiding, armoede, opvoeden, alcohol- en drugspreventie en weerbaarheid. Deze integrale aanpak rondom collectieve preventie bij Jeugd levert een bijdrage aan het gezond, veilig en stabiel opgroeien van jongeren, voornamelijk door de activiteiten en bijeenkomsten die georganiseerd worden. Het PPJ biedt goede handvatten aan ouders om te kunnen opvoeden. Er wordt ingespeeld op wat er in de praktijk leeft.
Doordat veel verschillende partijen binnen de vier gemeenten samenwerken, wordt het preventieve aanbod gebundeld. Door, onder andere, het Ondersteuningsteam, het Sociaal Team De Post en jeugdconsulenten worden regelmatig inwoners gewezen op het aanbod van het PPJ.
Uitleg: algemene voorzieningen vs. maatwerkvoorzieningen Algemene voorzieningen zijn vrij toegankelijke voorzieningen. Er zijn enerzijds algemene voorzieningen die niet specifiek op het sociaal domein gericht zijn, maar wel een bijdrage kunnen leveren aan het realiseren van zelfredzaamheid. Het gaat voor de Wmo bijvoorbeeld over de hulp aan buurthuizen en verenigingen of het bieden van een ontmoetingsruimte voor mensen die eenzaam zijn. Vanuit de Jeugdwet kan het gaan over vroegsignalering op de kinderopvang. Anderzijds, zijn er vrij toegankelijke voorzieningen waaruit lichte ondersteuning geboden wordt. Voor deze voorzieningen is geen beschikking van de gemeente nodig en ook geen verwijzing door een huisarts, medisch specialist of jeugdarts. Lichte vormen van ondersteuning worden, waar nodig, geboden door het Sociaal Team De Post en het Ondersteuningsteam. Een voorbeeld hiervan is het psychosociaal contact met medewerkers bij De Post. Maatwerkvoorzieningen voorzien in individuele hulp wanneer een algemene voorziening niet voldoende is. Deze voorzieningen zijn alleen toegankelijk nadat de inwoner een beschikking van de gemeente heeft gekregen. Vanuit de Jeugdwet gaat het bijvoorbeeld om psychologische hulp en behandeling en individuele begeleiding. Voor de Wmo kan het gaan om een scootmobiel, woningaanpassing, individuele begeleiding of dagbesteding.
Deze hulp-op-maat wordt op de inwoner afgestemd.
12
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
2. WAAR KOMEN WE VANDAAN?
Daarnaast zijn het Sociaal Team De Post en het Ondersteuningsteam belangrijke plekken waar inwoners op een laagdrempelige manier terechtkunnen met uiteenlopende vragen, bijvoorbeeld rond opgroeien, opvoeden, (mantel) zorg, welzijn, geld of werk. De hulpvragen die hier binnenkomen, worden breed opgepakt en bekeken. Soms kunnen hulpvragers met advies, informatie of lichte ondersteuning zelf verder. Het doel is om waar nodig ondersteuning te bieden die gericht is op het vergroten van de zelfredzaamheid van onze inwoners. Zo wordt bijvoorbeeld gekeken of er mensen in het eigen netwerk zijn die hulp kunnen bieden of de hulpvrager wordt gewezen op voorliggende voorzieningen. Voor de armoedeproblematiek is een beleidsplan in ontwikkeling. Daar wordt actief de samenwerking met de gemeenschap en belanghebbende partijen opgezocht. Ook armoede pakken we samen aan. De afgelopen jaren hebben we in de opgave ‘Winterswijk Armoedevrij’ gewerkt aan het voorkomen en tegengaan van financiële problemen en armoede. Hier hebben we goede stappen gezet om het taboe rond armoede te doorbreken, de informatievoorziening toegankelijker te maken door het gebruik van simpele taal en het trainen van vrijwilligers en professionals in het signaleren en bespreekbaar maken van armoede.
De organisatiekracht van de Winterswijkse samenleving blijkt ook hier weer uit bijvoorbeeld het Platform Armoedevrij Winterswijk. We helpen zo vroeg mogelijk wanneer inwoners financiële problemen hebben. Zo voorkomen we dat deze problemen groter worden. We hebben in vroegsignalering geïnvesteerd met de inzet van een budgetcoach en drie sociaal werkers. Dit deden wij al voordat het een wettelijke taak werd omdat wij geloven in een preventieve aanpak. Ook ondersteunen wij inwoners actief in de toeleiding naar de Stadsbank. Vanuit de opgave ‘Iedereen doet mee’ hebben we de afgelopen jaren bovendien gewerkt aan een inclusief Winterswijk. We willen een gemeente zijn waar inwoners kunnen zijn wie ze willen zijn en eenieder zijn identiteit en eigenheid met trots kan uitdragen. Iedereen krijgt gelijke kansen om zich te ontwikkelen en mee te doen. We hebben hierop ingezet door knelpunten in de openbare ruimte in beeld te brengen en op te lossen door fysieke drempels weg te halen voor mensen met een beperking. Ook zijn we een regenbooggemeente en dragen we dit uit met de regenboogvlag en een regenboogzebrapad voor het gemeentekantoor. Over de uitdagingen die in Winterswijk spelen, hebben we met stakeholders gesproken en zij herkennen zich en hebben hetzelfde beeld van wat er gedaan moet worden.
Dit nemen we als gemeente mee richting een sociaal domein waarin preventie, normalisering en een sterke sociale basis centraal staan. We gaan door met de positieve ontwikkelingen die er al zijn en zetten, waar nodig, in op het verder versterken van het sociaal domein.
13
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
WAAR WILLEN WE NAARTOE?
3
3.1. Leidende principes De gemeenteraad heeft in juni 2024 op basis van de uitkomsten van de evaluatie de volgende leidende principes voor de nieuwe visie vastgesteld. Om invulling te geven aan deze leidende principes is met stakeholders en de gemeenteraad gesproken over wat deze begrippen inhouden. Buurt, huishouden en inwoner centraal We stellen de inwoner centraal door te kijken naar wat de inwoner nodig heeft. Dit kan betekenen dat we meer en gerichter gaan inzetten op die inwoners die hulp het hardst nodig hebben. En dat lichtere hulpvragen door een gesprek met onze professionals in de toegang worden opgevangen of dat de inwoner wordt geholpen in onze sociale basis. Door aandacht voor preventie en gezond leven zetten we in op het voorkomen van zorg en ondersteuning. We stellen het huishouden centraal waar het gaat over regievoering op dossiers en zetten in op het aanpakken van intergenerationele problematiek in huishoudens. Ten slotte, staat de buurt centraal door de versterking van de sociale basis en de aansluiting van het sociaal domein op de gebiedsgerichte aanpak. Eigen kracht en maatwerk We doen een beroep op de eigen kracht van inwoners die het zelf kunnen en op hun omgeving. In complexe casussen willen we meer en gerichter maatwerk inzetten voor inwoners die dat het hardst nodig hebben.
Eenvoudig en overzichtelijk Enerzijds willen we dat het sociaal domein richting de eigen organisatie en medewerkers eenvoudig en overzichtelijk is. Dit doen we door het robuuster maken van de structuur van het sociaal domein. Anderzijds gaat het om het eenvoudig en overzichtelijk houden voor de inwoner met een hulpvraag door de hulpvraag integraal te bekijken, de toegang meer samen te brengen en in gezamenlijkheid te organiseren. Vertrouwen We hebben vertrouwen in de eigen kracht en samenkracht van inwoners. Vanuit de basis hebben we vertrouwen in zorgaanbieders. Dit is geen blind vertrouwen. Door middel van monitoring en contractmanagement houden we hier de controle over. Vanuit Sociaal Domein Achterhoek wordt bovendien ingezet op fraudebestrijding. Ook hebben we vertrouwen in de professionals die bijvoorbeeld werkzaam zijn in de toegang en kunnen inschatten of direct zwaardere hulp nodig is of dat een inwoner geholpen is met een luisterend oor en hulp vanuit de sociale basis. We begrijpen dat in de praktijk van professionals er afwegingen gemaakt moeten worden en bewogen moet worden in grijze gebieden tussen dwang en vrijwillige medewerking. We hebben vertrouwen in onze professionals dat die daarin de juiste keuzes maken en in het belang van de inwoner doen wat nodig is. Kwaliteit borgen, zorg inwoner staat centraal We borgen ten eerste de kwaliteit van ons eigen werk.
Dit doen we door de opdrachtgevende rol van de gemeente richting zorgaanbieders verder te versterken. Dit gebeurt ook bij de nieuwe aanbesteding waar we striktere voorwaarden aan verbinden en ook in het kader van contractmanagement zorgen we ervoor dat de kwaliteit van de zorg voor onze inwoners geborgd is.
14
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
3.2. Ambities Als antwoord op de groeiende vraag naar hulp en ondersteuning in het sociaal domein willen we met behulp van onze sterke sociale basis inwoners op tijd met activiteiten en voorzieningen een duwtje in de rug te geven en een helpende hand reiken. We willen inwoners zo vroeg mogelijk, zo licht mogelijk en zo dichtbij mogelijk helpen. Zo voorkomen we samen met hen dat ze in de problemen komen of dat hun problemen groter worden. Daarnaast willen we, gezien de toenemende complexiteit van casussen, ons bij het inzetten van ondersteuning richten op inwoners die dit het hardst nodig hebben. De inzet van de sociale basis moet daarop worden afgestemd. Er wordt in Winterswijk gesproken van ‘een dorp met stadse problematieken’, zoals intergenerationele problemen, armoede, verslaving en criminaliteit. Om de toekomstbestendigheid van het sociaal domein te garanderen, zetten we in op het doorbreken van deze zware problematieken. Samen met onze partners willen we armoede zo veel mogelijk voorkomen en financiële stabiliteit van inwoners bevorderen. Wij streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen gezond, veilig en met gelijke kansen kan wonen en leven. Deze visie is tot stand gekomen in interactie met verschillende partijen die betrokken zijn bij de zorg en ondersteuning aan onze inwoners.
Er zijn bijvoorbeeld gesprekken gevoerd met het college, de gemeenteraad, de ambtelijke organisatie, het Sociaal Team De Post, het Ondersteuningsteam Oost Achterhoek, samenwerkingspartners en maatschappelijke organisaties. Dit zijn PPJ, Humanitas, Klimop, Stichting Hier, Winterswijkse Uitdaging, huis- en kinderartsen, bibliotheken, taalhuis, Seniorenraad, Cliëntenraad Fijnder. Adviesraad Sociaal Domein, scholen, kinderdagverblijven, Yunio, woningcorporatie, politie/ jeugdagenten en Halt. We hebben vijf ambities voor het sociaal domein, dit zijn:
1. We houden de basis op orde in het sociaal domein. 2. We zetten in op preventieve initiatieven en maatregelen waardoor problematiek aan de voorkant wordt aangepakt. 3. We doen een sterker beroep op de eigen kracht van onze inwoners. 4. We zetten nog meer in op het doorbreken van zware problematieken. 5. We zetten in op een armoedevrij Winterswijk 2040 en nemen drempels weg zodat iedereen in Winterswijk mee kan doen.
3.2.1. We maken de organisatie van het sociaal domein toekomstbestendig Om de uitdagingen van nu en in de toekomst aan te kunnen, is het van belang dat de basis op orde is. Dit houdt in dat de structuur en opzet van het sociaal domein in de gemeentelijke organisatie eenvoudig, overzichtelijk en efficiënt is. Hierin hebben we al de eerste stappen gezet door de verbetering van processen en het aan elkaar koppelen van verschillende informatiesystemen. Zo streven we naar een toekomstbestendig sociaal domein dat zowel efficiënt is in de inzet van zorg als in het besteden van onze financiële middelen. Door te streven naar een eenvoudige, overzichtelijke en efficiënte structuur houden we de basis op orde in de organisatie van het sociaal domein.
15
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Wat willen we bereiken? • De basis is op orde in de organisatie van het sociaal domein. • Financieel houdbaar en uitvoerbaar sociaal domein. • Betere informatievoorziening. • Meer samenhang en integraliteit in de toegang. • Sterkere samenhang met de sociale basis en betere samenwerking met ketenpartners.
De basis is op orde in de organisatie van het sociaal domein Onze ambitie is dat we de huidige structuur van het sociaal domein robuuster maken en daarmee eenvoudiger en overzichtelijker. Dit betekent dat het sociaal domein een stevige structuur kent die duidelijk, helder én toegankelijk is voor onze inwoners. Maar ook voor de gemeentelijke organisatie moet de structuur duidelijk, helder en toegankelijk zijn. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het borgen van de benodigde capaciteit en expertise om de ontwikkelingen in het sociaal domein tot uitvoering te brengen. We moeten er rekening mee houden dat het door krapte op de arbeidsmarkt lastig zal zijn om vacatures te bemensen en snel vervanging te vinden als een collega ziek wordt of een andere baan vindt. Daarom stellen we onze ambities zo op dat deze gefaseerd kunnen worden uitgevoerd. Op het moment dat we voldoende capaciteit hebben, versnellen we. Financieel houdbaar en uitvoerbaar sociaal domein We streven naar een toekomstbestendig sociaal domein dat financieel houdbaar en uitvoerbaar is. Dit betekent dat we kiezen voor betrouwbare en duurzame oplossingen die niet alleen inspelen op de vraagstukken van vandaag, maar dat we ook voorbereid zijn op de uitdagingen van morgen. Zeker in het licht van de beschikbare middelen en (personele) capaciteit is dit van belang.
Zo zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst zorg en ondersteuning kunnen blijven verlenen, binnen verantwoorde financiële kaders en met een efficiënte inzet van capaciteit. Ook voor de inwoner heeft dit voordelen. Zij ontvangen in een zo vroeg mogelijk stadium en zo dichtbij mogelijk hulp. Dit kan verdere escalatie voorkomen. Met het oog op een preventieve werking en een sterke sociale basis kan de omslag gemaakt worden van de inzet van maatwerkvoorzieningen naar lichte vormen van begeleiding en ondersteuning aan de voorkant. Deze laagdrempelige algemene voorzieningen dienen ter voorkoming van (zwaardere) ondersteuning. Ook levert de inzet van algemene voorzieningen in plaats van duurdere tweedelijnszorg een kostenbesparing op. Betere informatievoorziening Goede informatievoorziening vormt de basis van ons handelen en voor het goed informeren van college en raad. Gezien de grootte en breedte van het sociaal domein is het cruciaal om elkaar te kennen en kennis te delen. De informatievoorziening om te weten hoe het sociaal domein in Winterswijk zich ontwikkelt, behoeft versterking. Zowel bij de toegang in het Sociaal Team De Post als over de geïndiceerde zorg is een goede informatievoorziening van belang. Zo is er meer behoefte aan inzicht in (de aard van) de doorverwijzingen.
De koppeling tussen beslissingen in de uitvoering aan financiële consequenties wordt nog niet gefaciliteerd. We zetten in op een verdere versterking van de informatievoorziening en de inbreng van informatie en kennisdeling in het samenspel met partners. We bespreken de relevante informatie met onze partners en maken hen deelgenoot van onze opgaven. Zo kan op basis van actuele inzichten het gesprek worden gevoerd over de ontwikkeling van het sociaal domein in Winterswijk en kan er, zo nodig, worden bijgestuurd.
16
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Meer samenhang en integraliteit in de toegang Specifiek willen we de toegang anders vormgeven. Tussen het Sociaal Team De Post en Ondersteuningsteam wordt het onderscheid gemaakt naar ondersteuning voor inwoners op het gebied van opgroeien en opvoeden en overige vragen. Het Ondersteuningsteam is er voor kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar en hun ouders of verzorgers. Het Sociaal Team De Post verwijst inwoners met vragen over Jeugd door naar het Ondersteuningsteam als uit de vraag van de inwoner blijkt dat het een vraag betreft die niet door het Sociaal Team De Post opgepakt kan worden. Wij versterken de samenhang en integraliteit van het Sociaal Team De Post en het Ondersteuningsteam. We gaan met onze samenwerkingspartners van het Ondersteuningsteam in gesprek hoe we de werkprocessen zoveel mogelijk kunnen integreren. Wij gaan ook in gesprek met onze samenwerkingspartners van Fijnder om te kijken of de integratie van werk en inkomen in de toegang verder doorontwikkeld kan worden. Dit maakt het ook voor de inwoner eenvoudiger en overzichtelijker. Ons uitgangspunt is dat we lokaal organiseren, wat lokaal het beste kan. Dit door gebruik te maken van algemene voorzieningen en het aanbod uit de sociale basis alsook de vroegtijdige inzet van lichte (ambulante) vormen van begeleiding en ondersteuning die bij de toegang geboden kunnen worden.
Met deze beweging willen we versterkt inzetten op preventie, de samenhang met de sociale basis, de samenwerking met de ketenpartners en lokaal, rondom de toegang georganiseerde lichte vormen van hulp en ondersteuning. Door deze verschuiving zal het beroep dat op maatwerk wordt gedaan, verminderd worden. Lokaal doen, wat lokaal het beste kan, is ook het uitgangspunt voor de zorg die inwoners ontvangen. Tenzij voor de betaalbaarheid, het borgen van de kwaliteit en continuïteit of het werken aan complexe vraagstukken een grotere schaal nodig is dan wij lokaal kunnen bieden. De vorm waarin wij uitvoering geven aan dit uitgangspunt, gaan we nader onderzoeken.
Voorbeeld: inloopspreekuur bij De Post Elke werkdag is er in de ochtend inloopspreekuur bij De Post. Inwoners kunnen hier met allerlei vragen terecht over opvoeden, zorg en veiligheid, mantelzorg of geldzaken. Maar ook als inwoners zich eenzaam voelen, kunnen ze hier terecht. Het Sociaal Team De Post kan helpen met informatie, advies en ondersteuning. Inwoners die een brief hebben ontvangen die zij zelf niet begrijpen, bijvoorbeeld omdat zij moeite hebben met lezen, kunnen naar De Post om hulp te krijgen bij het begrijpen van de brief. Zo wordt een hoop stress voorkomen en worden problemen vroeger aangepakt en daarmee vaak verminderd of helemaal voorkomen.
17
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Sterkere samenhang met de sociale basis en betere samenwerking met ketenpartners Het versterken van de sociale basis doen we niet alleen als gemeente. Netwerkvorming tussen het sociaal domein en de sociale basis is hiervoor een randvoorwaarde. De gemeente is slechts een van vele spelers in de sociale basis. Samen doen betekent ook dat het in de sociale basis gaat om bijvoorbeeld de jongere én zijn ouders en school en om de oudere én zijn kinderen en huisarts. Je kunt een jongere of oudere alleen maar helpen als je haar of zijn omgeving daarbij betrekt. In de komende periode zullen we de ketensamenwerking met sociaalmaatschappelijke initiatieven, scholen, huisartsen en partners als vrijwilligersinitiatieven, de bibliotheek en woningbouwcorporatie verder versterken. Een bredere en nauwere samenwerking met professionele organisaties, zorgaanbieders, is hierbij ook van belang. Hierin durven wij te prioriteren en een proactieve rol in te nemen in de keten. Op deze manier versterken we de al bestaande organisatiekracht in onze gemeenschap en zetten we optimaal in op preventie. De plek van De Post in de ketensamenwerking verdient hierbij extra aandacht. In 2025 verhuist De Post van het postkantoor naar het gemeentekantoor. Dit heeft als voordeel dat bijna alle dienstverlening van de gemeente op één locatie zit.
Ook na de verhuizing willen we ervoor zorgen dat De Post een laagdrempelige plek blijft waar inwoners goed geholpen kunnen worden.
3.2.2. Met preventieve initiatieven en maatregelen pakken we problematiek meer aan de voorkant aan Voorkomen is beter dan genezen. Wanneer een inwoner een vraag of probleem heeft, is het belangrijk dat deze snel en adequaat kan worden opgepakt. Met gerichte, preventieve inzet willen we niet alleen voorkomen dat inwoners hulp nodig hebben, maar ook voorkomen dat zwaardere, specialistische hulp noodzakelijk is. Dit doen we door vroegtijdig in te zetten op lichte vormen van ondersteuning in de vorm van elkaar helpen en met inzet van algemene voorzieningen. Ook vinden we het belangrijk dat cultuur, sport en bibliotheken voor iedereen toegankelijk zijn.
Wat willen we bereiken? • Meer inzet op preventie zodat het beroep op zwaardere zorg wordt voorkomen (aandeel doorverwijzingen naar maatwerkvoorzieningen daalt). • Een sterke sociale basis waarin iedereen mee kan doen (meer inzet van laagdrempelige algemene voorzieningen in plaats van maatwerkvoorzieningen). • Mentale en/of fysieke problemen worden zo veel mogelijk voorkomen door de preventieve inzet vanuit onderwijs, sport, cultuur en bibliotheken.
Meer inzet op preventie zodat het beroep op zwaardere zorg wordt voorkomen (aandeel doorverwijzingen naar maatwerkvoorzieningen daalt) In de beweging naar eigen kracht en samenkracht speelt preventie een belangrijke rol. Preventie gaat over het voorkomen van problemen of het voorkomen van verergering van problemen. Dit vergroot het welzijn van onze inwoners. Door in te zetten op preventie kunnen daarnaast uiteindelijk de lasten voor duurdere tweedelijnszorg verminderen en de druk op het sociaal domein verlichten.
18
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Voorbeeld: de brugfunctionaris op school Op initiatief van een basisschool zit daar sinds dit jaar een brugfunctionaris. Deze functionaris legt verbinding tussen het gezin thuis en het kind op school en – waar nodig – met professionals, instanties en partners in de buurt. Het zijn geen zorgverleners, maar ze weten wel door te verwijzen naar plekken waar ouders en kinderen hulp en ondersteuning kunnen krijgen. Zo kunnen ze ouders helpen, kunnen leerkrachten zich concentreren op hun kerntaak en krijgen leerlingen de kans om zich goed te ontwikkelen. Door signalen op te pakken en snel door te verwijzen naar de juiste hulp kunnen gezinnen eerder en sneller ondersteund worden bij hun vragen en zorgen. Daarmee vervult de brugfunctionaris een belangrijke rol in preventie. Ze kijken ook naar kansen: wat is nodig zodat kinderen de kans krijgen om zich optimaal te ontwikkelen.
We willen inwoners zo vroeg mogelijk, zo licht en dichtbij mogelijk helpen en investeren in een passend voorzieningenaanbod in de buurt voor iedereen. Daar waar dat het beste is, organiseren we lokaal rondom de toegang de zorg en hulp. We kijken hierbij ook naar een wijkgerichte aanpak. Zo kan snel en makkelijk geschakeld worden tussen toegang, sociale basis, algemene voorzieningen en lichte vormen van begeleiding en ondersteuning. Winterswijk heeft een rijk verenigingsleven met sterke maatschappelijke functie dat onderdeel is van de sociale basis. We willen ook meer gebruik maken van de (organisatie)kracht van de samenleving zelf. Hierin leggen we ook de link naar het cultuurbeleid. Dit kan bijvoorbeeld goed toegepast worden rondom het thema eenzaamheid, waar buurtinitiatieven, vrijwilligers en het (culturele) aanbod een belangrijke rol spelen.
Voorbeeld: de Whemer Hof Ouderensoos De Whemer Hof is tot stand gekomen door samenwerking van de gezamenlijke ouderenbonden. Whemer Hof organiseert activiteiten en inloop voor oudere Winterswijkers. Ook worden er preventieactiviteiten georganiseerd, bijvoorbeeld over het thema valpreventie. Wekelijks komen er 400/450 bezoekers. Als gemeente geven we subsidie voor de betaling van de huur. De Whemer Hof is een mooi voorbeeld van een laagdrempelige inloopvoorziening die, onder andere, bijdraagt aan het voorkomen van eenzaamheid. Er komen relatief veel ouderen en de kosten voor de gemeente zijn relatief laag.
19
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Een sterke sociale basis waarin iedereen mee kan doen (meer inzet van laagdrempelige algemene voorzieningen in plaats van maatwerkvoorzieningen) We streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen. Dit betekent dat er laagdrempelige voorzieningen dichtbij de inwoner georganiseerd zijn waar iedereen aan mee kan doen. Wij geloven dat een sterke sociale basis de sleutel is om de uitdagingen in het sociaal domein het hoofd te bieden. Met een sterke sociale basis kan namelijk de omslag gemaakt worden van de inzet van maatwerkvoorzieningen naar lichte vormen van begeleiding en ondersteuning aan de voorkant. We gaan uit van de eigen kracht van inwoners die het zelf of met hun omgeving kunnen. Ook hebben we vertrouwen in de samenkracht van de gemeenschap. In onderstaande figuur wordt de beweging die is ingezet naar de sociale basis weergegeven. Deze beweging wordt nu versterkt doorgezet.
aa zw
s
al
Zo
ht
lic
Voorliggend veld / algemene voorzieningen
Zo
ra
ls
Maatwerkvoorzieningen
Sociale basis: eigen kracht en samenkracht
Figuur 3. De verschillende lagen in het sociaal domein
Met het oog op vergrijzing komt mogelijk eenzaamheid meer om de hoek kijken. En inwoners met een laag inkomen hebben het moeilijk om rond te komen. Het kunnen sporten of het kunnen aansluiten bij een muziekvereniging zijn belangrijke activiteiten voor de ontwikkeling van een kind, maar ook voor volwassenen. Het behoud en de versterking van deze sociale basis blijft dan ook een prioriteit voor onze gemeente. Wij willen samen zorgen voor een sterke sociale basis waarin iedereen zoveel als mogelijk gelijkwaardige kansen heeft om zich te ontwikkelen en om mee te doen. De sociale basis staat in verbinding met zowel inwoners(initiatieven) als met de gemeentelijke structuren en is gericht op het veerkrachtig houden van inwoners waardoor de druk op zwaardere zorg en ondersteuning wordt verlicht.
Definitie: sociale basis Onder sociale basis verstaan wij het geheel van organisaties, diensten en voorzieningen die het mogelijk maken dat mensen in wijken, buurten, groepen, netwerken en gezinnen samen kunnen leven en participeren in Winterswijk. Dit is een brede definitie waar veel onder valt. Het Sociaal Team De Post valt daar bijvoorbeeld ook onder. Maar ook sportverenigingen, kerkgenootschappen, zorgaanbieders, huisartsen, scholen, culturele instellingen en vele andere organisaties, diensten en voorzieningen maken hier onderdeel van uit.
20
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Ook mantelzorgers zijn een belangrijk onderdeel van de sociale basis. Winterswijk kent een bovengemiddeld aantal mantelzorgers. Dit getuigt van een zorgzame gemeenschap en toont de betrokkenheid en wil van onze inwoners om er voor elkaar te zijn. Mantelzorgers geven veel in de zorg voor hun naasten in een kwetsbare positie. Dankzij hun inzet kan een zorgvrager langer thuis blijven wonen. Er komt echter steeds meer druk te liggen op mantelzorgers, onder andere doordat mensen langer thuis blijven wonen, personeelstekorten in de zorg en de vergrijzing. En doordat de onderlinge relatie tussen hulpvrager en mantelzorger verandert naar een zorgrelatie, kan het geven van zorg en ondersteuning extra belastend zijn. We gaan ons inzetten om mantelzorgers te ondersteunen in het verlenen van hun zorgtaken en spreken onze waardering voor hen uit. Ieder jaar zetten we rond de Dag van de Mantelzorg de mantelzorgers in het zonnetje. Mentale en/of fysieke problemen worden zo veel mogelijk voorkomen door de preventieve inzet vanuit onderwijs, sport, cultuur en bibliotheken Ieder kind in Winterswijk krijgt de kans om het eigen talent te ontwikkelen. We zetten in op sterke verbindingen tussen gezondheid, onderwijs, welzijn, sport en maatschappelijk organisaties. Van het aanpakken van (taal)achterstand tot extra inzet op het gebied van bijvoorbeeld sport en cultuur.
Kinderen ontmoeten elkaar, gaan samen naar school, kunnen veilig buitenspelen en krijgen allemaal een schooladvies dat past bij hun capaciteiten. We maken het mogelijk dat kinderen mee kunnen sporten, muziek- of dansles kunnen volgen of huiswerkbegeleiding en bijles krijgen. Voor kinderen die van huis uit minder in contact komen met de Nederlandse taal, met boeken, met cultuur of met sport, nemen we drempels weg. We hechten dan ook aan goede voor- en vroegschoolse educatie en kinderopvang. Het vraagt op scholen extra inzet om alle kinderen, ongeacht hun achtergrond en thuissituatie, de beste kansen te bieden zodat zij een maximaal schoolresultaat kunnen behalen. Meedoen in het onderwijs, aan sport en cultuur speelt een belangrijke rol in preventie. Het verbindt mensen actief met hun omgeving en bevordert inclusie. Sporten draagt bij aan een gezondere levensstijl, wat het risico op fysieke en mentale gezondheidsproblemen verkleint. En door deel te nemen aan culturele activiteiten kunnen mensen zich persoonlijk ontwikkelen, nieuwe vaardigheden leren, en zich verbonden voelen met anderen en hun gemeenschap. Sport en cultuur dragen zo bij aan een sterke sociale basis waarin iedereen mee kan doen en (gezondheids)problemen zo veel mogelijk voorkomen worden.
Vanuit onze visie op Bewegen Ontmoeten Spelen en Sporten (BOSS) werken we aan de ontwikkeling van plekken in de openbare ruimte voor jong en oud vanuit een meer integrale benadering van bewegen, ontmoeten, spelen en sporten.
21
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
3.2.3. We doen een sterker beroep op de eigen kracht van onze inwoners We helpen graag onze inwoners maar dat willen we vooral doen bij de inwoners die dat het hardst nodig hebben. We gaan een sterker beroep doen op de eigen kracht van mensen die het wél zelf en met hun omgeving kunnen. We hebben vertrouwen in de eigen kracht van inwoners en in de Winterswijkse gemeenschap en de organisatiekracht die daarin zit. Winterswijk is een sterke gemeenschap waarin mensen elkaar helpen. Dat vinden we belangrijk en willen we voeden en versterken. Hierbij hoort een beweging naar algemene voorzieningen, de inzet van vrijwilligers, gebruik maken van samenkracht in de gemeenschap en het lokaal, dichtbij ondervangen van lichte hulpvragen. Een lichte hulpvraag wordt door een gesprek met onze professionals in de toegang opgevangen of wordt geholpen in onze sociale basis. Dit doen we vooral ook om de inwoner eerder te helpen en geïndiceerde zorg te voorkomen. We zetten in op de eigen kracht van inwoners en hun netwerk. In het aanspreken van je eigen netwerk om hulp te vragen, zit vaak ook een drempel. Dat hoort ook bij het leven. We vinden het belangrijk dat inwoners daarover het gesprek durven en kunnen voeren, ook met hun omgeving, zodat je die ook om hulp kan vragen als het zelf even niet meer lukt.
Wat willen we bereiken? • Door te normaliseren en eigen kracht van inwoners te benutten het beroep op maatwerkvoorzieningen verminderen • Betere aansluiting op de samenkracht in de Winterswijks wijken en buurtschappen.
Door te normaliseren en eigen kracht van inwoners te benutten het beroep op maatwerkvoorzieningen vermindere Niet iedere vraag om zorg of ondersteuning behoeft direct specialistische (tweedelijns)zorg. Met een groeiende vraag naar jeugdhulp wordt het begrip normaliseren steeds vaker gebruikt. Normaliseren wordt in dit kader gezien als het minder problematiseren en minder medicaliseren van gedrag. Veel problemen van inwoners zijn problemen die bij het leven of een levensfase horen. Bij opgroeien en opvoeden horen hobbels, zorgen en onzekerheden. Hiervoor is zorg van een specialist of de gemeente niet altijd nodig. We spreken ook ons vertrouwen uit in onze professionals die bijvoorbeeld werkzaam zijn in de toegang. Zij zijn bij uitstek in staat goed in te schatten wanneer direct zwaardere hulp nodig is en wanneer een inwoner geholpen is met een luisterend oor en hulp vanuit de sociale basis. Het begrip normaliseren kan op verschillende manieren worden ingevuld en het is niet vastgelegd waar de grens ligt tussen problematiek die bij de leeftijd (bijvoorbeeld de puberteit) hoort en problematiek waarbij hulp en zorgverlening nodig is. Het is daarom belangrijk om het gesprek te voeren over normalisering, niet alleen binnen de eigen organisatie maar ook met scholen, kinderdagverblijven en zorgverleners om zo tot een lokale invulling van normalisering te komen.
Hiervoor is ook een omslag in denken nodig, we moeten af van het denken aan hulp in termen van ‘recht hebben op’. Door vervolgens in te zetten op het normaliseren van problemen willen we de instroom in geïndiceerde voorzieningen beperken. Zo kunnen we de zorg en ondersteuning kwalitatief, toegankelijk en betaalbaar houden voor de inwoners die dat echt nodig hebben. We zetten daarmee mensen in hun kracht die het wél zelf en met hun omgeving kunnen.
22
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
Betere aansluiting op de samenkracht in de Winterswijks wijken en buurtschappen Er zijn veel initiatieven en organisaties actief in Winterswijk. De grote diversiteit aan initiatieven, organisaties en activiteiten wordt gewaardeerd en is van groot belang voor onze sociale basis. De keerzijde van diversiteit is versnippering waardoor mensen of organisaties van elkaar niet weten wat ze doen en waardoor kansen om elkaar te helpen, worden gemist. Versnippering willen we in het vervolg voorkomen. Met een beweging naar algemene voorzieningen is het erg belangrijk dat professionals en vrijwilligers bij zowel algemene als maatwerkvoorzieningen van elkaars bestaan en aanbod afweten. Burgers die zelf zorg organiseren in zorgcoöperaties of zelfregie- en herstelorganisaties vormen een voorbeeld van samenkracht. We kijken of en hoe we dit soort initiatieven kunnen helpen of ondersteunen. Aan de beweging naar algemene voorzieningen leveren we een bijdrage door mensen, groepen, en organisaties te verbinden en hen te helpen om elkaar te vinden met als doel het versterken van de sociaalmaatschappelijke netwerken en het zorgen voor verbinding. Zij weten wat er speelt in de wijk of buurt en welke voorzieningen er zijn. Door de verbinding met de toegang te leggen, kunnen zij inwoners laagdrempelig de weg wijzen naar passende hulp. We zijn de gebiedsgerichte aanpak aan het ontwikkelen en uitvoeren.
We zien dat door demografische ontwikkelingen en het drukke leven van inwoners de beschikbaarheid van vrijwilligers en de sociale cohesie in onze wijken, ook in het buitengebied, onder druk komen te staan. We gaan vanuit het sociaal domein meer aansluiten op de gebiedsgerichte aanpak die al in ontwikkeling is. Ook kijken we op andere beleidsdomeinen of een bijdrage kan worden geleverd aan de versterking van de sociale cohesie in onze wijken en buurtschappen. Denk aan wonen en ruimte waar het gaat om passende woonvormen waarbij ouderen geholpen kunnen worden door hun kinderen. Dergelijke woonvormen stimuleren mantelzorg en verminderen het beroep op zorg. Maar ook de speel- en ontmoetingsplekken die vanuit BOSS worden ontwikkeld, leveren een positieve bijdrage aan de sociale cohesie en het sociale netwerk in de buurt.
3.2.4. We doorbreken zware problematieken We willen meer en gerichter maatwerk inzetten op inwoners met zware (multi)problematieken die onze zorg en ondersteuning het hardst nodig hebben. We merken dat de complexiteit van casussen de laatste jaren toeneemt. De complexere zorgvraag heeft ook stijgende kosten als gevolg. In vergelijking met andere gemeenten heeft Winterswijk te maken met een hoger aantal complexe en dure dossiers waarin multiproblematiek speelt. Dergelijke complexe hulpvragen zetten de financiën en beschikbare capaciteit onder druk. Wanneer er keuzes gemaakt moeten worden in verband met schaarste van financiële middelen en/of personeel, leggen we onze prioriteit bij inwoners in de meest kwetsbare positie.
23
VISIE SOCIAAL DOMEIN WINTERSWIJK 2025-2033
3. WAAR WILLEN WE NAARTOE
Problemen zoals armoede, verslaving en criminaliteit worden in sommige gevallen van generatie op generatie doorgegeven. Kinderen worden geraakt door deze problematieken en beginnen daardoor met een achterstand in het leven. Het is voor hen lastig om aan deze problematiek te ontkomen. We willen deze cirkel doorbreken zodat kinderen gezond, veilig en kansrijk opgroeien in Winterswijk. Wij willen de inwoners helpen die de zorg en ondersteuning het hardst nodig hebben. Dit doen we door meer en gerichter in te zetten op inwoners met zware problemen. In onze focus op complexe en zware problematiek gaat het om tal van maatregelen en hier wordt al veel inzet op gepleegd. Rondom inwoners met multiproblematiek zijn meerdere partijen betrokken. We willen de regievoering op dit proces verder verstevigen. Voor een duurzame oplossing is het belangrijk dat alle partners in de keten zich bewust zijn van hun eigen rol en het grotere plaatje en dat zij de inwoner centraal stellen. Het bevorderen van deze bewustwording en het stimuleren van samenwerking zien we als onze gemeentelijke rol.
Wat willen we bereiken? • Intergenerationele problematiek doorbreken zodat kinderen gezond, veilig en kansrijk opgroeien. • Betere regievoering op dossiers. • Versterken domein- en ketenoverstijgende samenwerking en betere aanpak complexe multiproblematiek.