Ruimtelijke onderbouwing (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Het bevoegd gezag, gemeente Winterswijk en de toetser namens de gemeente, de Regioarcheologen van de Omgevingsdienst Achterhoek , zullen de resultaten van dit onderzoek toetsen. Afbeelding 1: Topografische kaart met plangebied in het rode kader (Pdok). 377 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 7 van 49 1.2 Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek Het doel van het bureauonderzoek is het verkrijgen van inzicht in bekende en te verwachten archeologische waarden in en om het plangebied. Op basis van de verworven informatie wordt een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied opg esteld.
1.3 Werkwijze Bureauonderzoek Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (protocol 4002 Bureauonderzoek KNA, versie 4.2) en bestaat uit de volgende onderdelen: • Afbakenen Plan - en onderzoeksgebied, vermelden overheidsbeleid, vaststellen consequenties toekomstig gebruik (KNA LS01) • beschrijving van het huidig gebruik (KNA LS02); • beschrijving van de historische situatie en de mogelijke verstoringen KNA LS 03); • beschrijving van de bekende archeologische, ondergrondse bouwhistorische en aardwetenschappelijk kenmerken (KNA LS04); • het opstellen van een specifieke verwachting en formulering onderzoeksstrategie (KNA LS05); • het opstellen van een standaardrapport (KNA LS06). Om tot een gespecifieerd archeologisch verwachtingsmodel te komen is voor het onderzoek relevant bronnenmateriaal geraadpleegd. Door informatie uit verschillende invalshoeken samen te voegen ontstaat de mogelijkheid dwarsverbanden te leggen tussen de diverse brontypen en aan de hand hiervan een geïntegreerd archeologisch verwachtingsmodel op te stellen.
De gegevens voor het bureauonderzoek zijn ontleend aan: • Format archeologisch bureau - en booronderzoek van de Omgevingsdienst Achterhoek1 • Archis3, het geautomatiseerde archeologische informatiesysteem voor Nederland • geomorfologisch, geologische, bodemkundig, topografisch en historisch kaartmateriaal; • Digitaal beschikbare archeologische rapporten en publicaties in Archis3 of Dans - easy en indien niet aanwezig opgevraagd bij het bevoegd gezag • archeologische beleidsadvieskaart Winterswijk2 • archeologische rapporten en publicaties. 1 ODA in bestand Format-archeologisch-bureau-en-booronderzoek 2019.docx. 2 Brugman, 2014. 378 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 8 van 49 1.4 Beleidskaders Rijksbeleid In 1992 werd in Valetta door de Ministers van Cultuur van de bij de Raad van Europa aangesloten landen het 'Europees Verdrag inzake de bescherming van het Archeologisch Erfgoed', beter bekend onder de naam 'Verdrag van Malta', ondertekend. De Wet op de Archeologische Monumentenzorg is op 1 september 2007 in werking getreden. De nieuwe wet heeft zijn beslag gekregen via een wijziging van de Monumentenwet 1988, aanpassingen in de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) en enkele andere wetten en met de invoering van de Wabo (2010).
Met de nieuwe Wet op de Archeologische Monumentenzorg is het accent komen te liggen op het streven naar het behoud en beheer van archeologische waarden in de bodem (in situ) en het beperken van (de noodzaak van) archeologische opgravin gen. Uitgangspunt van het nieuwe beleid is tevens het principe 'de verstoorder betaalt'. Bij het voorbereiden van werkzaamheden die het bodemarchief kunnen verstoren (zoals de aanleg van een weg, een nieuwe woonwijk, een bedrijventerrein), dient onderzocht te worden of daardoor archeologische resten verstoord kunnen worden. Als uit het onderzoek blijkt dat er archeologische waarden aanwezig zijn en deze niet ter plaatse behouden kunnen blijven, dan dient de initiatiefnemer van het werk de kosten te dragen die gepaard gaan met het opgraven en conserveren van de plaats. Met de introductie van de nieuwe wet zijn de kerntaken en bestuurlijke verantwoordelijkheden van gemeenten veranderd. Eén van de belangrijkste consequenties is, dat gemeenten een centrale rol i s toegekend in de bescherming van archeologisch erfgoed. In de wet is bepaald, dat gemeenten door inzet van een planologisch instrumentarium het archeologisch belang dienen te waarborgen. Bescherming van het archeologisch erfgoed kan onder meer vorm krijgen door in bestemmingsplannen regels ter bescherming van bekende en te verwachten archeologische waarden op te nemen.
In de regelgeving is vastgelegd dat in het kader van een omgevingsvergunning van de aanvrager geëist kan worden dat hij een rapport overlegt waarin de archeologische waarde van het te verstoren terrein voldoende is vastgesteld. Voor de toetsing van archeologische waarden is een archeologisch bestel ontwikkeld, waarmee de archeologische waarde van een terrein bepaald kan worden door middel van een getrapt systeem van onderzoek. In het kader van het vrijstellingsbesluit volstaat in eerste instantie een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO). Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van toepassing. De Erfgoedwet harmoniseert bestaande wet- en regelgeving, schrapt overbodige regels en legt de verantwoordelijkheid voor de bescherming van het cultureel erfgoed zoveel mogelijk bij het erfgoedveld zelf: mus ea, collectiebeheerders, archeologen, eigenaren en overheden. Bepaalde onderdelen van de wettelijke bescherming van het cultureel erfgoed verhuizen naar de nieuwe Omgevingswet. De vuistregel hierbij is: duiding van erfgoed in de Erfgoedwet, omgang met erfg oed in de fysieke leefomgeving in de Omgevingswet.” De nieuwe omgevingswet is per 1 januari 2024 van kracht.
379 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 9 van 49 Provinciaal Beleid Het provinciaal beleid van Gelderland t.a.v. cultuurhistorie en archeologische monumentenzorg is vastgelegd in het Cultuur- en erfgoedprogramma3. Zij wil bewerkstelligen: • Versterken van de functionaliteit van erfgoed • Verbeteren van de uitvoeringskwaliteit door samenwerking in het erfgoednetwerk • Stimuleren van innovatie en nieuwe ontwikkelingen • Verankeren van de geschiedenis van Gelderland in de identiteit van de Gelderse regio’s • Versterken van de maatschappelijke rol van musea • Versterken van de presentatie van collecties beeldende kunst die verbonden zijn met onze provincie, de ‘Gelderse school’ • Stimuleren van kwalitatief hoogwaardig cultuuronderwijs op basisscholen. Cultuureducatie heeft een vaste plek in het lesaanbod binnen het basisonderwijs • Stimuleren van cultuur- en erfgoedparticipatie Gemeentelijk beleid Gemeente Winterswijk beschikt over eigen archeologiebeleid. Er is een vastgestelde geactualiseerde archeologische beleidskaart uit 2020.4 In 2012 is er in opdracht van de gemeentes in de Regio Achterhoek een nieuw afwegingskader voor archeologiebeleid in de Regio Achterhoek5 opgesteld.
Het plangebied heeft op de archeologische beleidskaart van de gemeente Winterswijk (zie Afbeelding 2) een hoge verwachting (AWV categorie 5; hoog en afgedekt) met als onderzoeksgrenzen 250 m² en 40 cm -mv. Daarnaast heeft het plangebied in het bestemmingsplan ‘Kom Winterswijk (2013) een dubbelbestemming Waarde – Archeologische verwachting 2. Dit houdt in dat archeologisch onderzoek verplicht is bij projecten met een omvang groter dan 50 m2 en dieper dan 30 cm-mv (waarde 1) en 100 m² en 40 cm-mv. 3www.gelderland.nl/bestanden/Documenten/Gelderland/Bestuur-en- organisatie/beleidsplannen/Beleid_Cultuur_Erfgoed.pdf. 4 Boshoven en Keunen, 2020. 5 Willemse & Kocken, 2012. 380 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 10 van 49 Afbeelding 2: Uitsnede van de beleidskaart met het plangebied binnen het blauwe kader (Boshoven en Keunen, 2020). Legenda: rood = AWV categorie 5 (hoge verwachting).
381 Project | : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk | : DWS/ALG/HAMA/255751 1.5 | Administratieve gegevens Tabel 1: Gegevens projectgebied Projectnaam | Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) Uitvoerder | Hamaland Advies Bevoegd gezag | Gemeente Winterswijk, Toetser namens bevoegd | Regioarcheologen van de ODA gezag Beheer en plaats documentatie | Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Provincie, Gemeente, Plaats | Gelderland, Winterswijk, Winterswijk Adres en Toponiem | Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) RD-coördinaten NW | 247.712 / 442.986 NO | 247.790 / 442.986 ZW | 247.852 / 442.886 Z | 247.766 / 442.871 ZO | 247.695 / 442.916 Centrumcoördinaat | 247.759 / 442.926 Hoogte centrumcoördinaat | 35,19 – 35,97 m+NAP Onderzoekmeldingsnummer | 5855445001 Oppervlakte plangebied en | Circa 11.880 m² (1,18 hectare) onderzoeksgebied Huidig grondgebruik | Grasveld met enkele bomen Toekomstig grondgebruik | Bebouwing en parkeerplaatsen 3L31 | Vereffeningsrest-welvingen 2M31yd Vereffeningsrest-vlakte, al dan niet met dekzand Geomorfologie (extrapolatie) | 2M53 | Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden of löss 3L51yc | Dekzandwelvingen, al dan niet met oud- bouwlanddek Hn21 | Veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Bodemtype | Zn21 | Vlakvaaggronden; leemarm en zwak lemig fijn zand pZg23 | Beekeerdgronden; lemig fijn zand
Geologie | Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden (dekzand en overige periglaciale afzettingen, BX4) Grondwatertrap | Niet gekarteerd (bebouwde kom) Periode | Laat-Paleolithicum t/m Nieuwe Tijd © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem | 11 van 49 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 12 van 49 2 Bureauonderzoek en verwachtingsmodel 2.1 Landschapsgenese Geologie, Geomorfologie en Bodemgesteldheid Het plangebied is gelegen op het Oost -Nederlandse Plateau. Het Oost-Nederlandse Plateau helt naar het noordwesten en wordt begrensd door het Pleistocene bekken. De geologische opbouw van het gebied is zeer gecompliceerd. Gedurende de voorlaatste ijstijd, h et Saalien (ca. 250.000 - 130.000 jaar geleden) heeft het gebied geruime tijd onder een dikke, schuivende ijskap gelegen, waardoor het landoppervlak werd 'overreden', geërodeerd en afgevlakt. Onder het landijs werd op veel plaatsen grondmorene (meestal kei leem) afgezet. De grondmorene is gevormd op het contactvlak tussen het voortschuivende ijs en de ondergrond en bestaat in zijn meest kenmerkende vorm uit een structuurloze leem vermengd met grof zand, grind en stenen. Onder het honderden meters dikke gletsjerijs verzamelde zich gedurende het smeltseizoen veel water.
Dit concentreerde zich in subglaciale smeltwaterstromen, die door de enorme hydrostatische druk een diep ingesneden systeem van tunneldalen vormden. De aanwezigheid van deze slecht waterdoorlate nde afzetting aan of nabij de oppervlakte is, samen met de onderliggende tertiaire kleien, de oorzaak van het voorkomen van ondiepe grondwaterstanden tijdens regenachtige perioden. Naast de grondmorenes werden tijdens het Saalien plaatselijk glaciofluviale sedimenten afgezet door ijssmeltwater. Deze glaciofluviale afzettingen worden gerekend tot de Formatie van Drenthe, Laagpakket van Schaarsbergen, en bestaan voornamelijk uit grindhoudende zanden. Gedurende de laatste ijstijd, het Weichselien (ca. 115.000 - 10.000 jaar geleden), bereikte het landijs Nederland niet. Toentertijd heerste er in Nederland een continentaal periglaciaal klimaat. Dit houdt in dat de omstandigheden erg koud en droog waren. Het landschap in Nederland bestond uit een poolwoestijn, waa rin vrijwel geen vegetatie aanwezig was. Over een groot deel van Nederland werden eolische zanden afgezet. Grootschalige afzetting van niveo-eolische en fluvio-eolische zanden (voorheen aangeduid als de Oude Dekzanden) vond met name plaats tijdens het Laat -Pleniglaciaal.
Deze zanden worden gerekend tot de Formatie van Boxtel en betreffen vaak matig gesorteerde zanden, welke onder zeer koude omstandigheden door water en wind als een vlakke deken over het landschap zijn afgezet. Kenmerkend is dan ook dat deze zanden veelal horizontaal gelaagd zijn en dat er lemige banden in voorkomen. Deze afzettingen worden vaak aangezien voor verspoelde dekzanden. De term verspoeld dekzand is enigszins misleidend. Het gaat namelijk niet om eolische zanden die later zijn verspoeld, maar eerder om fluviatiele zanden die later deels zijn opgestoven. De droog -eolische zanden, de dekz anden (voorheen Jonge Dekzanden), zijn afgezet tijdens het Laat - Glaciaal en behoren tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. De zanden zijn veelal afgezet in de vorm van langgerekte, vaak ZW- NO georiënteerde ruggen. Gelaagdheid is hierin meesta l niet aanwezig, er komen geen leemlagen in voor en het betreft vaak goed gesorteerde zanden. De keileem is later grotendeels bedekt met dekzand.
In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, met name in het Laat-Pleniglaciaal (circa 26.000 – 15.700 jaar geleden) en sommige perioden van het Laat -Glaciaal (circa 15.700 – 11.755 jaar geleden), was de vegetatie vrijwel verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving kon optreden, waarbij dekzand werd afgezet .6 Dit (vaak lemige) zand is kalkloos, fijnkorrelig (150– 210 μm), goed afgerond, goed gesorteerd en arm aan grind en wordt tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend. Op de plateaus is slechts een dunne laag dekzand afgezet of ontbreekt het helemaal. In de lager gelegen vlaktes is de dekzandbedekking dikker en komen dekzandruggen voor. 6 Berendsen, 2004. 383 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 13 van 49 In het Holoceen (vanaf ca. 10.000 jaar geleden) zijn door verwaaiing van de (nat -)eolische zanden lokaal stuifzandgebieden ontstaan. Bij het ontstaan hiervan speelde de mens een belangrijke rol, door beweiding, afbranden en het steken van plaggen op de hei develden dat voornamelijk plaatsvond in de Nieuwe tijd. De stuifzanden worden gerekend tot het Laagpakket van Kootwijk, welke behoort tot de Formatie van Boxtel.
Daarnaast zijn er in (lokale) beekdalen afzettingen gevormd bestaande uit leem, veen en zand. Deze afzettingen worden gerekend tot het Laagpakket van Singraven, welke tevens behoren tot de Formatie van Boxtel. Veel beken bevinden zich binnen de lager gelegen smeltwaterdalen (tunneldalen). Daar waar tertiaire kleien en keileem (vrijwel) dagzomen bevinden zich, vanwege hun slechte waterdoorlatendheid, relatief veel natte bodems. Geologisch gezien is er in het plangebied sprake van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden; dekzand en overige periglaciale afzettingen (BX4). Op de geomorfologische kaart (zie Afbeelding 3) is het plangebied wegens de ligging binnen de bebouwde kom niet gekarteerd. Ten oosten van het plangebied komen vereffeningsrest - welvingen (3L31) en vereffeningsrest -vlaktes, al dan niet bedekt of opgevuld met dekzand (2M31yd) voor. Het meest waarschijnlijk komen deze eenheden (of één daarvan) binnen het plangebied ook voor. Ten zuiden is een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden of löss gelegen (2M53) en ten zuidwesten zijn dekzandwelvingen, al dan niet met oud -bouwlanddek (3L51yc) aanwezig. Afbeelding 3: Geomorfologische kaart, met het plangebied in het rode kader (Archis3). Het plangebied is op de bodemkaart (zie Afbeelding 4) eveneens niet gekarteerd vanwege de ligging binnen de bebouwde kom.
Ten oosten zijn veldp odzolgronden in leemarm en zwak lemig fijn zand (Hn21) gekarteerd, alsook Vlakvaaggronden; leemarm en zwak lemig fijn zand (Zn21). Ten zuiden komen beekeerdgronden in lemig fijn zand (pZg23) voor. Op de kaart ‘Plaggendekken in Winterswijk’ in de Cultuurhistorische Atlas ligt het plangebied waarschijnlijk in een zone met enkeerdgronden (>50 centimeter dikke plaggenbodems); deze kartering komt op de bodemkaart niet terug. 384 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 14 van 49 Afbeelding 4: Bodemkaart met het plangebied in het rode kader (Archis3). Grondwater Het plangebied is op de grondwaterkaart7 niet gekarteerd vanwege de ligging binnen de bebouwde kom. Vanwege deze ligging wordt echter ook geen natuurlijke grondwaterstand meer verwacht. Hoogte Op het AHN heeft het plangebied een maaiveldhoogte van circa 35,19 tot 35,97 m+NAP (zie Afbeelding 5 en Afbeelding 6). Er is sprake van enig microreliëf, waarbij de hoogste delen de voormalige bebouwde locatie betreft (zie paragraaf 2.2). Uitgezoomd is goed te zien dat het plangebied op enige afstand ten noordoosten van het lager gelegen (voormalige) beekdal van de Whemerb eek gelegen is. De hogere delen van het landschap bevinden zich ten (noord)oosten van het plangebied.
De hoogte van het plangebied komt wel overeen met die van de directe omgeving. 7 http://maps.bodemdata.nl/bodemdatanl/index.jsp 385 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 15 van 49 Afbeelding 5: Ingezoomde uitsnede van het AHN met het plangebied in het rode kader (AHN4). Afbeelding 6: Uitgezoomde uitsnede van het AHN met het plangebied in het rode kader (AHN4). 386 Project | : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk | : DWS/ALG/HAMA/255751 Milieu- en geotechnische gegevens De omgevingsrapportage8 laat zien dat er meerdere meldingen zijn die deels een overlap hebben met het huidige plangebied. Deze zullen hieronder besproken worden: • | Melding AA029401805, Spirealaan (wegtracé): in 2008 is een indicatief onderzoek uitgevoerd. Verdere informatie is niet bekend. • | Melding AA029401620, Jasmijnlaan (wegtracé): in 2008 is een indicatief onderzoek uitgevoerd. Verdere informatie is niet bekend. • | Melding AA029401779, Ribeslaan (wegtracé): in 2008 is een indicatief onderzoek uitgevoerd. Verdere informatie is niet bekend.
Bij het Dinoloket9 (zie Afbeelding 7) zijn de volgende boringen in de nabijheid van het plangebied geregistreerd: • | Boring BHR000000095306, 190 meter ten noordoosten: tot 5 cm-mv sterk siltig, matig humeus zand dat is geïnterpreteerd als Ah-horizont. Daaronder komt de C-horizont voor, die tot 130 cm-mv uit matig siltig zand bestaat. De rest van de boring (einde 180 cm-mv) bestaat uit sterk siltig zand. • | Boring B41E0697, 140 meter ten oosten: tot 20 cm-mv humeus zand, daaronder fijn zand dat tot 80 cm-mv grindig is. Vanaf 300 cm-mv komt tot het einde van de boring op 500 cm- mv sterk zandige leem voor. • | Boring BHR000000029338, 190 meter ten oosten: de Ah-horizont heeft een dikte van 10 centimeter en bestaat uit sterk siltig, matig humeus zand. De rest van de boring (einde 180 cm-mv) bestaat uit matig siltig zand. • | Boring B41E0696, 115 meter ten zuiden: tot 40 cm-mv humeus zand met daaronder tot 295 cm-mv fijn, grindig, siltig zand. De basis van de boring, waarvan het einde op 500 cm- mv ligt, bestaat uit leem. • | Boring BHR000000221191, 225 meter ten zuidoosten: de Ah-horizont bestaat uit matig siltig, matig humeus zand en reikt tot 30 cm-mv. Daaronder is sprake van een B-horizont, bestaande uit matig siltig zand. Op 80 cm-mv gaat deze over in een BC-horizont met dezelfde textuur. Vanaf 100 cm-mv is de uit matig siltig zand bestaande C-horizont aangetroffen.
De boring is tot 180 cm-mv doorgezet. 8 https://gelderland.nazca4u.nl/rapportage/viewerLookUp/Geolocator.aspx?showzoeker=1 9 www.dinoloket.nl © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem | 16 van 49 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 17 van 49 Afbeelding 7: Geologische boringen uit het Dinoloket met het plangebied in het rode kader (Dinoloket.nl). 2.2 Historische en bouwkundige ontwikkeling van het plangebied De naam Winterswijk wordt voor het eerst genoemd in 1493 in een kopie van een 11 e-eeuws document als Wintereswick. De uitgang ‘wijk’ verwijst naar een hoeve, nederzetting of dorp, terwijl ‘Winter verwijst naar een persoonsnaam (Winidheri). 10 Op de kaart ‘Historisch Geografische - en Landschapstypologische Kaart’ van de Cultuurhistorische Atlas Winterswijk ligt het plangebied binnen kampontginningen: essen. Historische kaarten Op de kadastrale minuut van 1828 (zie Afbeelding 8) is het plangebied in gebruik als weiland, hakhout en bouwland. Het hakhout en enkele stroken weiland zijn als afscheiding van de percelen aanwezig. Vanaf 1936 (zie Afbeelding 9) verdwijnen alle houtwallen, behalve die aan de noordkant van het plangebied.
Hoewel er vanaf dit moment enkele wisselingen in landgebruik plaatsvinden, blijft het een agrarische functie houden. De topografische kaart van 1975 ( zie Afbeelding 11) laat zien dat de wijk waarvan het plangebied deel uitmaakt bebouwd is. Het huidige stratenpatroon is ook aangelegd. Het plangebied zelf blijft nog onbebouwd en het duurt tot op de kaart van 1987 (zie Afbeelding 9) dat er voor het eerst bebouwing binnen het plangebied is weergegeven. Vanaf de kaart van 2017 (zie Afbeelding 10) bestaat deze niet meer en is de huidige situatie ontstaan. 10 https://etymologiebank.nl/trefwoord/winterswijk 388 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 18 van 49 Tweede Wereldoorlog Uit de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed 11 blijkt dat het plangebied in een gebied zonder specifieke kenmerken ligt. Algemeen wordt gesteld dat in dit gebied resten kunnen worden verwacht van kl einere objecten en structuren zoals crashlocaties, veldgraven en onderduikholen. In het Verliesregister 12 is geen melding van een neergestort vliegtuig in de omgeving opgenomen. Op de Ruimingskaart van BeoBOM 13 maakt het plangebied deel uit van een vooronderzoek door BeoBOM of Euroradar – er heeft historisch onderzoek of opsporingsproces plaatsgevonden.
Daarnaast ligt op enige afstand ten noorden een indicatief geplaatste luchtaanvalslocatie, waar de Britse Second Tactical Airforce tussen september 1944 en mei 1945 luchtaanvallen hebben uitgevoerd. Afbeelding 8: Situatie in 1811-1832 met het plangebied in het rode kader (Archis3). 11 oorspronkelijke aanwijzende tafel Winterswijk, Gelderland, sectie D, blad 005 via https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl 12https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ 13 https://www.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=06c40275dd5b414299aeeb7fce0009c0 389 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 19 van 49 Afbeelding 9: Situatie in 1987 met het plangebied in het rode kader (topotijdreis.nl). Afbeelding 10: Situatie in 2017 met het plangebied in het rode kader (topotijdreis.nl). 390 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 20 van 49 Afbeelding 11: Situatie in 1975 met het plangebied in het rode kader (topotijdreis.nl). Afbeelding 12: Situatie in 1975 met het plangebied in het rode kader (topotijdreis.nl).
391 Project | : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk | : DWS/ALG/HAMA/255751 2.3 | Bouwhistorische waarden Op basis van cartografische gegevens en bouwdossiergegevens is het plangebied pas vanaf 1972 bebouwd geweest en daarvoor agrarisch in gebruik geweest. Bouwhistorische waarden worden daarom niet verwacht. Op 5 november 2025 is een bezoek gebracht aan het ECAL in Doetincem voor het bestuderen van de bouwdossiers. Er is 1 dossier beschikbaar met nummer 1.4706 bestaande uit bouwtechnische gegevens en 4 mappen met bouwtekeningen, zie Bijlage 3. Het betreft de bouwaanvraag van 20-09-1972 voor de bouw van een 6-klassige school annex 2-klassige kleuterschool aan de Ribeslaan 2 en 4 in Winterswijk. Het pand wordt gebouwd op 190 funderingspalen van 29 x 29 cm. De palen staan hoofdzakelijk in lijnen van 3,45 h.o.h. Binnen de lijn staan de palen op circa 2,30 meter h.o.h. Zie palenfunderingstekening in Bijlage 3. De funderingsbalken liggen op 60 cm-mv. Volgens het palenplan van ir. H. Nip uit Rotterdam d.d. 5-10-1972 ligt het bestaande maaiveld rond 35,0 m + NAP en wordt het toekomstig maaiveldniveau 35,9 m + NAP. De bovenkant van de 9 meter lange funderingspalen moet op 35,8 m + NAP komen te liggen. De onderkant van de funderingsbalken komt deels op 60 – peil en deels op 80 – peil.
Het peil is de bovenkant van de afgewerkte begane grondvloeren op 36,1 m+NAP. De vloeren worden toegepast op liggers op 2 of 3 steunpunten. Rond de school is verder in totaal 1.308,87 m2 aan bestrating voorzien. Volgens de gegevens hebben voorafgaand aan het werk ontgrondingswerkzaamheden en grondverbeteringswerkzaamheden plaatsgevonden, maar er wordt niet expliciet vermeld wat precies en tot hoe diep. Conclusie: De bodem binnen de contouren van de voormalige school in het centrale deel van het plangebied is vrijwel vlakdekkend geroerd voor de fundering(sbalken) van het schoolgebouw tot dieptes van 60 cm min het oorspronkelijke maaiveldniveau, deels dieper. Onder de funderingen zijn in totaal 190 funderingspalen geslagen met een gemiddelde afstand h.o.h. van 3,45 | meter tussen | de funderingsbalken | en | onder de funderingsbalken met een gemiddelde tussenafstand van 2,30 meter. Er mag aangenomen worden dat bij de sloop van het voormalige schoolgebouw de funderingsbalken ruim zijn uitgegraven en verwijderd, waarna de koppen van de funderingspalen tot onbekende diepte afgeknipt (‘gesneld’) zijn. Hierdoor is de kans gering dat binnen de contouren van het schoolgebouw nog intacte bodems en | intacte behoudenswaardige vindplaatsen te verwachten zijn. Uitsluitend | buiten | de contouren | van | het | voormalige | schoolgebouw | worden | nog | intacte | bodems | verwacht.
Verkennend bodemonderzoek zal dit uit moeten wijzen. 2.4 | Archeologische waarden Bij PAN (Portable Antiquities Netherlands) zijn geen vondsten bekend in of nabij het plangebied.14 In een straal van 500 meter rondom het plangebied zijn in Archis3 (zie | Afbeelding 13) de volgende meldingen bekend – vindplaatsen gekoppeld aan onderzoeksmeldingen worden niet apart beschreven: • | Onderzoeksmelding | 2079840100, | ook | binnen | plangebied: | voor | een | groot onderzoeksgebied heeft RAAP in 1997 een booronderzoek uitgevoerd. Dit heeft in de nabijheid van het huidige plangebied geen vindplaatsen opgeleverd. • | Onderzoeksmelding 2377856100, 335 meter ten noordwesten: Econsultancy heeft in 2012 een bureau- en booronderzoek uitgevoerd. Tijdens het verkennend- en karterend booronderzoek is een sterk wisselende bodemopbouw aangetroffen. In drie boringen is 14 Geraadpleegd op 28-10-2025. © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem | 21 van 49 Project | : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk | : DWS/ALG/HAMA/255751 een watergang aangetroffen, die waarschijnlijk de grens vormde tussen de historische bouwlanden en de ten noorden daarvan gelegen heidevelden. In het algemeen is er sprake van een vrij dik geroerd pakket op een intact plaggendek/oude bouwvoor. In een enkele boring is een (restant van de) B-horizont nog aanwezig.
De natuurlijke ondergrond bestaat | uit | dekzand | op | (vanaf | 240 | cm-mv) | keileem. | Vermoedelijk | heeft | er | een grootschalige egalisatie plaatsgevonden om de huidige situatie te creëren. In | het plangebied zijn twee fragmenten aardewerk uit de 16e-18e eeuw aangetroffen, welke vermoedelijk met het eerddek opgebracht zijn.15 • | Onderzoeksmelding 4703454100, 165 meter ten oosten: in 2019 heeft RAAP voor het tracé van de Bataafseweg een bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd. Nabij het huidige plangebied zijn boring 23 t/m 27 gezet. In de noordelijke van deze boringen is een A/C-profiel aangetroffen, terwijl de zuidelijke verstoord zijn. Aan deze zone is een lage verwachting toegekend.16 • | Onderzoeksmelding 4896932100 en 4919774100, 370 meter ten zuiden: in 2020 heeft Hamaland Advies een bureauonderzoek en verkennend en karterend booronderzoek uitgevoerd. De C-horizont bestaat uit dekzand, aangetroffen vanaf 55 à 105 cm-mv. Daarboven | is een | geroerde | laag aanwezig: de restanten van de oorspronkelijke podzolbodem vermengd met de bovenlaag. In één boring is een intacte podzolbodem aangetroffen tussen 50 en 70 cm-mv en in één boring is tussen 100 en 120 cm-mv sprake van de oorspronkelijke eerdlaag.
Tijdens het booronderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen.17 • | Onderzoeksmelding 2059330100, 405 meter ten zuiden: in 2003 heeft RAAP voor een groter gebied een booronderzoek uitgevoerd. Hierbij is één vindplaats aangetroffen. De bodem is in een groot deel van het plangebied verstoord tot 50 en soms meer dan 100 cm-mv. Hieronder is dekzand aanwezig, met daarop een esdek en een mogelijke oude akkerlaag. ADC heeft hier eerder opgegraven en deze resten vormen maar een deel van een vindplaats die waarschijnlijk in zowel noordelijke als zuidelijke richting uitstrekt. De aan de vindplaats gekoppelde resten bestaan uit houtskool, vuursteen en aardewerk met een complextype ‘bewoning (inclusief verdediging)’ Neolithicum – Romeinse tijd. • | Onderzoeksmelding 2047067100, 485 meter ten zuidwesten: in 2004 heeft RAAP een booronderzoek uitgevoerd in een gebied dat overlap heeft met hun hierboven genoemde onderzoek uit 2003. Ook bij dit onderzoek is één vindplaats aangetroffen. Hoewel het als booronderzoek aangemeld is, blijkt uit de omschrijving van de vindplaats dat een groot aantal archeologische sporen aangetroffen is in de vorm van paalkuilen, greppels en recente verstoringen. Er zijn geen structuren waargenomen, waardoor aangenomen wordt dat de paalkuilen het gevolg zijn van incidentele agrarische activiteiten buiten de context van een nederzetting.
De periode Late Bronstijd – Nieuwe tijd wordt hiermee gedekt. De aangetroffen vondsten beslaan tevens een grote tijdsperiode. • | AMK-terrein 15370, 500 meter ten zuidwesten: terrein van hoge archeologische waarde – Eelinkes. Op meer dan 100 cm-mv bevinden zich archeologische resten. Tijdens een booronderzoek zijn onder het oostelijk deel van de es scherven prehistorisch aardewerk, een | vuurstenen | afslag | en | enkele | ijzerslakken | aangetroffen. | Het | complextype | is omschreven als ‘terrein met archeologisch resten uit vermoedelijk de Late Bronstijd en/of de IJzertijd’. 15 Spanjaard, 2012 16 Vosselman, 2019 17 Assië, Van der Kuijl en Rohling, 2020 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem | 22 van 49 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 23 van 49 Afbeelding 13: Archis-meldingen met het plangebied in het rode kader (Archis 3). 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel Op grond van de bekende geologische, landschappelijke, aardkundige, archeologische en historische gegevens in en rond het plangebied is de archeologische verwachting voor het plangebied opgesteld (Tabel 2). Het plangebied is waarschijnlijk gelegen binnen een dekzandgebied op keileem. In het plangebied is waarschijnlijk een plaggendek is ontstaan.
Deze landschappelijke ligging, inclusief potentieel conserverend pakket, zorgen voor een hoge verwachting op archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd geldt een lage verwachting op nederzettingen, maar een hoge verwachting voor agrarische activiteiten. Op basis van historische gegeven s blijkt dat het plangebied vanaf 1972 bebouwd is geraakt. Daarvoor kende het een agrarische functie. Tijdens booronderzoeken in de omgeving is vaak geconstateerd dat de bodem geroerd is tot in de natuurlijke afzettingen. Daar waar wel (deels) intacte bodems aangetroffen zijn, blijkt dat de top van de C -horizont op wisselende dieptes vanaf circa 50 cm -mv g elegen is. Archeologische resten zijn alleen ten zuidwesten van het plangebied aangetroffen, waar ook het AMK -terrein gelegen is. Het gaat hier om nederzettingsresten en off -site resten uit de Bronstijd – Romeinse tijd.
Verstoringskans: Uit de resultaten van het bouwdossieronderzoek is gebleken dat de bodem binnen de contouren van de voormalige school in het centrale deel van het plangebied vrijwel vlakdekkend is geroerd voor de fundering(sbalken) van het schoolgebouw tot dieptes van 60 394 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 24 van 49 cm min het oorspronkelijke maaiveldniveau, deels dieper. Onder de funderingen zijn in totaal 190 funderingspalen geslagen met een gemiddelde afstand h.o.h. van 3,45 meter tussen de funderingsbalken en onder de funderingsbalken met een gemiddelde tussenafst and van 2,30 meter. Er mag aangenomen worden dat bij de sloop van het voormalige schoolgebouw de funderingsbalken ruim zijn uitgegraven en verwijderd, waarna de koppen van de funderingspalen tot onbekende diepte afgeknipt (‘gesneld’) zijn. Hierdoor is de kans gering dat binnen de contouren van het schoolgebouw nog intacte bodems en intacte behoudenswaardige vindplaatsen te verwachten zijn. Uitsluitend buiten de contouren van het voormalige schoolgebouw worden nog intacte bodems verwacht. Verkennend bodemonderzoek zal dit uit moeten wijzen. Daar waar geen bebouwing heeft gestaan, kan de bodem geroerd zijn door agrarische bewerking van de bodem.
Echter, indien er inderdaad sprake is van een plaggendek, kan deze potentiële archeologische resten ook beschermd hebben tegen bodemingrepen. Tabel 2: Archeologische verwachting plangebied Periode Verwachting Verwachte vindplaatstypen Verwachte grondlaag (diepte) Tweede wereldoorlog Laag Kleinere objecten en structuren zoals crashlocaties, veldgraven en onderduikholen In de bouwvoor (0- 30 cm-mv) Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd Middelhoog Losse (strooi)vondsten door landgebruik, resten van infrastructuur, verkaveling, afvaldumps, akkerlagen Direct onder de bouwvoor of eventueel plaggendek Neolithicum-Vroege Middeleeuwen Hoog Nederzettingen, infrastructuur, grafvelden, resten van ijzerbewerking, dumps, meilers, urnenvelden, jachtkampen, aardwerk, haardplaatsen/haardkuilen, vuursteenstrooiingen In een eventueel plaggendek en de in de top van de C- horizont, naar verwachting vanaf 50 cm-mv Paleolithicum – Mesolithicum Hoog Nederzettingsterreinen, jachtkampen, haardplaatsen/haardkuilen, vuursteenstrooiingen, In een eventueel plaggendek en de in de top van de C- horizont, naar verwachting vanaf 50 cm-mv 395 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 25 van 49 3 Resultaten booronderzoek 3.1 Werkwijze Booronderzoek Het verkennend en karterend booronderzoek
is op 7 november 2025 uitgevoerd door l (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector) . Het booronderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de KNA versie 4. 2, specificatie VS03 , protocol BRL SIKB 4003 en het vooraf opgestelde Plan van Aanpak 18. Ten tijde van het onderzoek was het plangebied in gebruik als park met gras en bomen. In totaal zijn verspreid over het plangebied zeven (7) boringen gezet met een edelmanboor met een boordiameter van 7 cm. De boringen zijn doorgezet tot minimaal 25 centimeter in de C-horizont. De maximale boordiepte bedroeg 175 cm-mv (boring 2). De boorpunten zijn uitgezet met GPS (X- en Y-coördinaten). Van alle boringen is de maaiveldhoogte afgeleid van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4). Het opgeboorde sediment is in het veld bodemkundig beschreven conform de NEN 5104 en de bodemclassificatie volgens De Bakker en Schelling (1989). Alle afzonderlijke bodemlagen zijn droog gezeefd over een metalen zeef met een maaswijdte van 4 mm en geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische indicatoren zoals fragmenten vuursteen, aardewerk, houtskool, verbrande leem, bot etc. 3.2 Resultaten Geologie en Bodem Voor de ligging van de boorpunten wordt verwezen naar Bijlage 4. De resultaten van de boringen (de boorbeschrijvingen) zijn separaat opgenomen in Bijlage 5.
In het plangebied zijn verspreid nog enkele afgetopte eerdlagen aangetroffen, maar het merendeel van de boringen laat een tot in de C-horizont verstoord bodem zien als gevolg van subrecente bodemingrepen, waaronder de bouw en sloop van de voormalige school . Beantwoording onderzoeksvragen Op basis van de onderzoeksresultaten kunnen de onderzoeksvragen uit het Plan van Aanpak als volgt beantwoord worden: 1. Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? Onder een subrecente bouwvoor van bruin humeus fijn zand met een dikte variërend van 10 cm (boring 2) tot 50 cm (boring 7) of grijs ophoogzand zijn meerdere subrecente sterk gevlekte ophogingslagen van geel, grijs en bruin fijn zand met modern puin aangetroffen die scherp overgaan in de natuurlijke ondergrond die grotendeels bestaat uit geel matig fijn zand met grindjes en kiezels (smeltwaterafzettingen) en deels bestaat uit grijze stugge tertiaire leem (boring 7). De top van de C-horizont is aangetroffen op dieptes variërend van 90 cm-mv in boring 5 tot 150 cm -mv in boring 2. In enkele boringen is nog het restant van een afgetopte beekeerd aangetroffen van donkerbruin sterk humeus fijn zand. Dit betreft boring 1 (tussen 85 en 110 cm-mv), boring 4 (tussen 60 en 80 cm-mv), boring 5 (tussen 70 en 90 cm-mv) en boring 7 (tussen 50 en 95 cm-mv).
In boring 4 is onder de eerdlaag een menglaag van geelbruin sterk gevlekt fijn zand aanwezig (A/C-horizont). 18 Woolschot-Verheij en Van der Kuijl 2025. 396
Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 26 van 49 Afbeelding 14: Foto van het boorprofiel van boring 2 met van linksboven naar rechtsonder bruin humeus fijn zand op grijs ophoogzand, de grijsbruin gevlekte ophogingslaag met puin en het gele dekzand (C- horizont). Afbeelding 15: Foto van het boorprofiel van boring 3 met v.l.n.r. geelgrijs ophoogzand met puin, geelbruin gevlekte ophogingslaag met iets puin, grijze stugge tertiaire leem (C-horizont) Afbeelding 16: Foto van het boorprofiel van boring 7 met v.l.n.r. de bruine humeuze bouwvoor, de donkerbruine sterk humeuze eerdlaag (A1) en grijs sterk lemig fijn zand met kiezels (C-horizont) 2. Wat is de intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied? Zie antwoord op vraag 1. In vrijwel alle boringen is de bodemopbouw subrecent verstoord. In boring 1, 4, 5 en 7 is nog het restant aanwezig van een sterk afgetopte beekeerdgrond. In de overige boringen is sprake van subrecent gevormde A -C profielen die vermengd zijn met brokjes modern puin als gevolg van de sloop van de voormalige kleuter- en basisschool in het plangebied. 3.
Zijn, daar waar de bodem intact is, archeologische indicatoren aangetroffen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het onderzoeksgebied? Zo ja, wat is de aard en diepteligging ervan? Tijdens het uitzeven van de afzonderlijke bodemlagen van de boringen zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. 397 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 27 van 49 4. Zijn er archeologische lagen aangetroffen (cultuur - en afvallagen c.q. ophogingslagen)? Zo ja, wat is de aard, diepteligging en minimale en maximale dikte ervan? Tijdens het booronderzoek zijn behalve de afgetopte eerdlaag in boring 1, 4, 5 en 7 geen archeologische lagen aangetroffen. 5. In welke mate stemmen de resultaten overeen met de verwachtingen? Uit de resultaten van het verkennend en karterend booronderzoek is gebleken dat de bodemopbouw in het plangebied grotendeels is verstoord tot in de top van de natuurlijke ondergrond. Er zijn behalve de afgetopte beekeerd in boring 1, 4, 5 en 7 geen archeologische lagen of archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats.
In boring 4 gaat de eerdlaag bovendien over in een geroerde A/C -horizont. Bovendien zijn de aangetroffen beekeerdgronden gevormd onder relatief natte omstandigheden binnen de invloedsfeer van de voormalige loop van de Whemerbeek die niet erg geschikt waren voor permanente bewoning. Dergelijke gronden werden door landbouwers in het verleden (en heden) veelal gebruikt als hooiland. 6. Is er vervolgonderzoek noodzakelijk? Zo ja, welke methode is hiervoor het meest geschikt? De hoge archeologische verwachting kan op basis van het uitgevoerde booronderzoek voor alle perioden naar laag worden bijgesteld. Op basis van de resultaten van het verkennend booronderzoek wordt de kans dat bij de beoogde bodemingrepen intacte behoudenswaardige archeologische vindplaatsen verstoord worden laag ingeschat. Hamaland Advies adviseert daarom het plangebied vrij te geven. 398 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 28 van 49 Afbeelding 17: Foto van het plangebied genomen ter hoogte van boring 4. Foto genomen in oostelijke richting.
399 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 29 van 49 Afbeelding 18: Foto van het plangebied ten tijde van het booronderzoek. De foto is genomen vanaf boring 7 in westelijke richting. 400 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 30 van 49 4 Conclusie en aanbeveling 4.1 Conclusie Bureauonderzoek Het plangebied is waarschijnlijk gelegen binnen een dekzandgebied op keileem. In het plangebied is waarschijnlijk een plaggendek is ontstaan. Deze landschappelijke ligging, inclusief potentieel conserverend pakket, zorgen voor een hoge verwachting op archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd geldt een lage verwachting op nederzettingen, maar een hoge verwachting voor agrarische activiteiten. Op basis van historische gegeven s blijkt dat het plangebied aan het eind van de jaren ’80 van de vorige eeuw bebouwd is geraakt. Daarvoor kende het een agrarische functie. Tijdens booronderzoeken in de omgeving is vaak geconstateerd dat de bodem geroerd is tot in de natuurlijke afzettingen.
Daar waar wel (deels) intacte bodems aangetroffen zijn, blijkt dat de top van de C -horizont op wisselende dieptes vanaf circa 50 cm -mv g elegen is. Archeologische resten zijn alleen ten zuidwesten van het plangebied aangetroffen, waar ook het AMK -terrein gelegen is. Het gaat hier om nederzettingsresten en off -site resten uit de Bronstijd – Romeinse tijd. De bodem binnen de contouren van de voormalige school in het centrale deel van het plangebied is vrijwel vlakdekkend geroerd voor de fundering(sbalken) van het schoolgebouw tot dieptes van 60 cm min het oorspronkelijke maaiveldniveau, deels dieper. Onder d e funderingen zijn in totaal 190 funderingspalen geslagen met een gemiddelde afstand h.o.h. van 3,45 meter tussen de funderingsbalken en onder de funderingsbalken met een gemiddelde tussenafstand van 2,30 meter. Er mag aangenomen worden dat bij de sloop va n het voormalige schoolgebouw de funderingsbalken ruim zijn uitgegraven en verwijderd, waarna de koppen van de funderingspalen tot onbekende diepte afgeknipt (‘gesneld’) zijn. Hierdoor is de kans gering dat binnen de contouren van het schoolgebouw nog intacte bodems en intacte behoudenswaardige vindplaatsen te verwachten zijn. Uitsluitend buiten de contouren van het voormalige schoolgebouw worden nog intacte bodems verwacht. Verkennend bodemonderzoek zal dit uit moeten wijzen.
Booronderzoek Onder een subrecente bouwvoor van bruin humeus fijn zand met een dikte variërend van 10 cm (boring 2) tot 50 cm (boring 7) of grijs ophoogzand zijn meerdere subrecente sterk gevlekte ophogingslagen van geel, grijs en bruin fijn zand met modern puin aangetr offen die scherp overgaan in de natuurlijke ondergrond die grotendeels bestaat uit geel matig fijn zand met grindjes en kiezels (smeltwaterafzettingen) en deels bestaat uit grijze stugge tertiaire leem (boring 7). De top van de C -horizont is aangetroffen o p dieptes variërend van 90 cm -mv in boring 5 tot 150 cm -mv in boring 2. In enkele boringen is nog het restant van een afgetopte beekeerd aangetroffen van donkerbruin sterk humeus fijn zand. Dit betreft boring 1 (tussen 85 en 110 cm-mv), boring 4 (tussen 60 en 80 cm-mv), boring 5 (tussen 70 en 90 cm-mv) en boring 7 (tussen 50 en 95 cm-mv). In boring 4 is onder de eerdlaag een menglaag van geelbruin sterk gevlekt fijn zand aanwezig (A/C-horizont). 4.2 Selectieadvies Op basis van de resultaten van het verkennend booronderzoek wordt de kans dat bij de beoogde bodemingrepen intacte behoudenswaardige archeologische vindplaatsen verstoord worden laag ingeschat. Hamaland Advies adviseert daarom het plangebied vrij te geven.
401 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 31 van 49 4.3 Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Wij wijzen erop dat het selectiebesluit van het bevoegd gezag af kan wijken van het selectieadvies van Hamaland Advies. Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (Erfgoedwet 1-7-2016, art. 5.10 en 5.11) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘ Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. N.B. Het gaat dan bijvoorbeeld om archeologische vonds ten, oud muurwerk, een beerput of een waterput. Deze aangifte dient te gebeuren bij de RCE te Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Winterswijk ( ) hiervan per direct in kennis te stellen. 402
Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 32 van 49 Gebruikte Bronnen Gebruikte literatuur Assië, C., E.E.A. van der Kuijl en J.F.M. Rohling, 2020. Bureauonderzoek, verkennend en karterend booronderzoek archeologie plangebied Landgoed Eelink en erve Den Harden te Winterswijk. Hamaland Advies project 202919. Bakker, H. de & Schelling J., 1989; Systeem van bodemclassificatie voor Nederland: de hogere niveaus. Wageningen. Berendsen, H.J.A., 2005; Landschappelijk Nederland: De fysisch-geografische regio’s. Assen Berendsen, H.J.A., 2008; De vorming van het land: inleiding in de geologie en de geomorfologie. Assen. Boshoven, E.H. en L.J. Keunen, 2020. Archeologie in de gemeente Winterswijk; een actualisatie van de archeologische waarden-, verwachtingen- en beleidskaart. RAAP-rapport 3146. Neefjes, J. en Willemse, N., 2009; Cultuurhistorische Atlas Winterswijk. Raap Archeologisch Adviesbureau en Bureau Overland, rapportnummer RAAP-rapport 1878. Weesp. Spanjaard, G.W.J., 2012. Archeologisch bureau - en verkennend en deels karterend booronderzoek Hakkelerkampstraat te Winterswijk in de gemeente Winterswijk. Econsultancy rapport 10075867. Tol, drs. A.
et al., 2012; Leidraad inventariserend veldonderzoek Deel: karterend booronderzoek, 4 december 2012, versie 2.0 vastgesteld door het CCvD Archeologie. Gouda. Vosselman, J., 2019. Plangebied fietspad Bataafseweg te Winterswijk, gemeente Winterswijk; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP- rapport 3904. Willemse, N.W. & M.H.J.M. Kocken 2012. Archeologie met beleid. Afwegingskader voor archeologiebeleid in de Regio Achterhoek, RAAP-rapport 2501.Weesp. Geraadpleegde websites http://zoeken.cultureelerfgoed.nl; Archis3 voor informatie over vondsten, onderzoeken, Bonneblad, minuutplan 1811- 1832, geomorfologie, bodem, rd-coördinaten, hoogtekaart, kadaster https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/ voor doen van melding http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl voor OAT, minuutplan en verzamelblad www.topotijdreis.nl voor informatie historische kaarten vanaf 1845 www.dans.easy.nl voor rapporten www.dinoloket.nl voor informatie over ondergrondse boringen en grondwatertrap http://www.bodemloket.nl voor bodemkwaliteitsgegevens https://omgevingswet.overheid.nl/home voor bestemmingsplaninformatie www.ikme.nl voor gegevens over WOII https://originals.dotkadata.com, http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl, http://www.vergeltungswaffen.nl voor informatie over WOII 403 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied
Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 33 van 49 BIJLAGEN 404 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Bijlage 1: Plangebied en inrichtingsschets (bron: Opdrachtgever) 405 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 406 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Bijlage 2: Overzicht van geologische en archeologische perioden 407 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 408 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 409 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Bijlage 3: Foto’s van de bouwtekeningen van de school (ECAL, 1972) 410
Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Palenplan met funderingsstroken 411 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Funderingsstroken 412 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 413 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 414 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Funderingsopbouw: Balken + opleggers en palen 415 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 416 Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Bijlage 4: Boorpuntenkaart en RD-coördinaten van de boorpunten 417 Project
: BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem 418 Project | : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk | : DWS/ALG/HAMA/255751 Boring | X | Y | Z 1 | 247718 | 442976 | 35,26 2 | 247783 | 442975 | 35,61 3 | 247750 | 442944 | 35,63 4 | 247702 | 442916 | 35,22 5 | 247749 | 442886 | 35,17 6 | 247791 | 442910 | 35,34 7 | 247831 | 442893 | 35,43 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Project : BO, BDO en IVO Archeologie Plangebied Ribeslaan 2-4 (Ribeslocatie) te Winterswijk Kenmerk : DWS/ALG/HAMA/255751 © Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem Bijlage 5: Boorlegenda en boorstaten (separaat bijgevoegd) 420 Projectnummer 20255751 Blad 1 van 4 Locatie adres Ribeslaan 2-4 te Winterswijk Plangebied Ribeslaan Opdrachgever Gemeente Winterswijk Gemeente Winterswijk Uitvoerder Hamaland Advies Land Nederland 25 Boring 1 RD-coördinaten: 247718/442976 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,26 0,25 35,01 0,5 34,76 0,75 34,51 1 34,26 1,25 34,01 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, bruin, scherpe ondergrens, Ap1-horizont 85 zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ grijs/ bruin, zwak puinhoudend, scherpe ondergrens, sterk gevlekt, Ap2-horizont 110 zand, zeer fijn, matig siltig, sterk humeus, donkerbruin,
scherpe ondergrens, A-horizont 135 zand, matig fijn, zwak siltig, geel, C-horizont, roestvlekken, iets kiezels 10 Boring 2 RD-coördinaten: 247783/442975 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,61 0,25 35,36 0,5 35,11 0,75 34,86 1 34,61 1,25 34,36 1,5 34,11 1,75 33,86 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, bruin, scherpe ondergrens, Ap1-horizont 65 zand, matig grof, matig siltig, matig grindig, grijs, scherpe ondergrens, Ap2-horizont 150 zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, grijs/ bruin/ geel, sterk puinhoudend, scherpe ondergrens, gevlekt, Ap3-horizont 175 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, roestvlekken 421 Projectnummer 20255751 Blad 2 van 4 Locatie adres Ribeslaan 2-4 te Winterswijk Plangebied Ribeslaan Opdrachgever Gemeente Winterswijk Gemeente Winterswijk Uitvoerder Hamaland Advies Land Nederland 60 Boring 3 RD-coördinaten: 247750/442944 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,63 0,25 35,38 0,5 35,13 0,75 34,88 1 34,63 zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, zwak grindig, geel/ bruin, zwak puinhoudend, scherpe ondergrens, sterk gevlekt, Ap1-horizont 95 zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, geel/ bruin, zwak puinhoudend, scherpe ondergrens, gevlekt, Ap2-horizont 120 leem, zwak zandig, grijs, C-horizont, stug 20 Boring 4 RD-coördinaten: 247702/442916 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,22 0,25 34,97 0,5 34,72 0,75
34,47 1 34,22 1,25 33,97 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, bruin, scherpe ondergrens, Ap1-horizont 60 zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, bruin/ grijs/ geel, scherpe ondergrens, gevlekt, Ap2-horizont 80 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, A-horizont, restant a-hor1zont 100 zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ bruin, scherpe ondergrens, sterk gevlekt, A/C-horizont 125 zand, matig fijn, zwak siltig, geel, C-horizont, roestvlekken, kiezels 15 Boring 5 RD-coördinaten: 247749/442886 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,17 0,25 34,92 0,5 34,67 0,75 34,42 1 34,17 zand, zeer fijn, matig siltig, bruin/ geel, scherpe ondergrens, gevlekt, Ap1-horizont 50 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, bruin, scherpe ondergrens, Ap2-horizont 70 zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ bruin, scherpe ondergrens, gevlekt, brokjes roodbruin verkit zand, Ap3-horizont 90 zand, zeer fijn, matig siltig, bruin/ grijs, scherpe ondergrens, A-horizont, restant a-horizont 115 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, grijs, C-horizont 15 Boring 6 RD-coördinaten: 247791/442910 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,34 0,25 35,09 0,5 34,84 0,75 34,59 1 34,34 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, bruin, scherpe ondergrens, Ap1-horizont 75 zand, zeer fijn, matig siltig, geel/ bruin, zwak puinhoudend, scherpe ondergrens, gevlekt,
Ap2-horizont 90 zand, zeer fijn, matig siltig, zwak grindig, grijs/ bruin, scherpe ondergrens, gevlekt, Ap3-horizont 120 zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont 422 Projectnummer 20255751 Blad 3 van 4 Locatie adres Ribeslaan 2-4 te Winterswijk Plangebied Ribeslaan Opdrachgever Gemeente Winterswijk Gemeente Winterswijk Uitvoerder Hamaland Advies Land Nederland 50 Boring 7 RD-coördinaten: 247831/442893 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 35,43 0,25 35,18 0,5 34,93 0,75 34,68 1 34,43 zand, zeer fijn, matig siltig, matig humeus, bruin, onscherpe ondergrens, Ap1-horizont 95 zand, zeer fijn, sterk siltig, sterk humeus, donkerbruin, scherpe ondergrens, A-horizont, brokjes roodbruin sinltig zand 120 zand, zeer fijn, sterk siltig, grijs, C-horizont, kiezels, sterk lemig 423 Projectnummer 20255751 Blad 4 van 4 Locatie adres Ribeslaan 2-4 te Winterswijk Plangebied Ribeslaan Opdrachgever Gemeente Winterswijk Gemeente Winterswijk Uitvoerder Hamaland Advies Land Nederland 424