Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Dit voordeel heeft grotendeels de volgende oorzaken: Doorberekende rente | € 2.687.000 V Algemene uitkering | € 987.000 V Grondexploitatie | € 458.000 N Rente kortlopend | € 78.000 V Doorberekende rente: De doorberekende rente laat aan de batenkant een voordeel van bijna € 2,7 miljoen zien. Hier staat een nadeel aan de lastenkant tegenover van circa € 2,5 miljoen. Het verschil van € 174.000 tussen de baten en de lasten komt voort uit rente die vanuit de grondexploitaties aan de Treasury wordt toegevoegd en niet vooraf begroot is. Grondexploitatie: Uitgebreide toelichtingen met betrekking tot de grondexploitaties staan beschreven in de paragraaf grondbeleid. 100 101 Algemene uitkering: Het voordeel van € 987.000 aan algemene uitkering is het gevolg van de extra algemene middelen die we bij de decembercirculaire hebben ontvangen uit het gemeentefonds. Rente kortlopend: Op de kortlopende rente is sprake van een rentevoordeel (€ 78.000) schatkistbankieren. dit wordt gematigd begroot in afwachting van liquiditeiten. Daarnaast is er nog een aantal nader te verklaren verschillen aan de lastenkant (€ 1,8 miljoen), dit verschil wordt grotendeels veroorzaakt door: Doorberekende rente € 2.513.000 N Grondexploitatie € 667.000 V Rente langlopend € 51.000 V Doorberekende rente: De doorberekende rente laat aan de batenkant een voordeel van bijna € 2,7 miljoen zien.
Hier staat een nadeel aan de lastenkant tegenover van circa € 2,5 miljoen. Het verschil van € 174.000 tussen de baten en de lasten komt voort uit rente die vanuit de grondexploitaties aan de Treasury wordt toegevoegd en niet vooraf begroot is. Grondexploitatie: Uitgebreide toelichtingen met betrekking tot de grondexploitaties staan beschreven in de paragraaf grondbeleid. Rente langlopend: Op basis van de 2e Bestuursrapportage zouden we nog in 2025 een langlopende lening afsluiten voor € 8,5 miljoen, waarbij € 51.000 aan rente betaald moest worden. De lening is niet opgenomen, waardoor er een rentevoordeel is ontstaan. Lokale belastingen Er is sprake van een batenvoordeel op de OZB-woningen van € 57.000. Hiervan is € 32.000 meer ontvangen dan begroot, tevens is er €25.000 meer binnengekomen vanuit achterstallige betalingen dan bij de begroting 2025 is ingeschat. Onttrekkingen en toevoegingen reserves In dit programma zijn mutaties op de reserves niet aan de orde geweest. Paragrafen Paragraaf lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf gaat over de gemeentelijke belastingen. Na de algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de belastingen onze belangrijkste inkomstenbronnen. We onderscheiden drie typen gemeentelijke belastingen.
De onderstaande drie belastingtypen lichten we later in deze paragraaf verder toe: • Algemene belastingen • Bestemmingsheffingen • Retributies De opbrengsten van de algemene belastingen tellen we op bij de algemene middelen. Dit betekent dat we de opbrengsten van deze belastingen niet labelen. We kunnen ze daardoor voor alle gemeentelijke taken en voorzieningen inzetten. Voorbeelden van deze algemene belastingen zijn de onroerendezaakbelastingen (OZB), precariobelasting, reclamebelasting, forensenbelasting en toeristenbelasting. De opbrengsten van bestemmingsheffingen zijn voor specifieke voorzieningen. Deze specifieke voorzieningen hebben wel een duidelijk algemeen belang. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en rioolheffing. We heffen retributies als de gemeente een specifieke dienst verleent. Leges, begraafrechten en marktgelden zijn de belangrijkste retributies binnen de gemeente Winterswijk. We mogen geen winst maken op bestemmingsheffingen en retributies. De begrote opbrengst mag dus niet hoger zijn dan de begrote kosten om de diensten te verlenen. Beleid We hanteren de volgende uitgangspunten: • | De opbrengst van de onroerendezaakbelasting (OZB) is in 2025 gelijk aan die van 2024 (exclusief inflatie en areaaluitbreiding). • | Het inflatiepercentage van 2,8% is gebaseerd op de loon- en prijsindices van het CPB.
Dit staat in tabel 4.2.2 van de meicirculaire van het gemeentefonds 2024. • | De rioolheffing is 93% kostendekkend op basis van het Gemeentelijk Waterplan (GWP). We wijken af van volledige kostendekkendheid, om te voorkomen dat de tarieven voor rioolheffing buitenproportioneel stijgen. • | De afvalstoffenheffing is 100% kostendekkend. • | Bij de leges streven we naar 100% kostendekking. Belastingdruk De belastingdruk geeft aan welke belastingen voor onze inwoners een direct effect hebben. Om deze belastingdruk te berekenen, tellen we de OZB, de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing bij elkaar op. In de tabel Belastingdruk 2025 rekenen we met een WOZ-waarde van € 307.000 voor een woning. De verwachte waardestijging voor woningen was 3,5%. Verderop in deze paragraaf lichten we de vermelde bedragen verder toe.
De belastingdruk zag er als volgt uit: Gezin (eigen woning) | 2024 | 2025 WOZ-waarde € 297.000 | WOZ-waarde € 307.000* Belastingen: Onroerendezaakbelasting | 293,00 | 303,00 Afvalstoffenheffing - vastrecht | 187,00 | 205,00 - variabel deel (14 aanbiedingen) | 21,00 | 21,00 Rioolheffing (135 m³) | 384,75 | 389,89 Totaal | 885,75 | 918,89 Gezin (huurwoning) | 2024 | 2025 Belastingen: Afvalstoffenheffing - vastrecht | 187,00 | 205,00 - variabel deel (14 aanbiedingen) | 21,00 | 21,00 Rioolheffing (135 m³) | 384,75 | 389,89 Totaal | 592,75 | 615,89 *3,5% waardestijging 102 De belastingdruk voor 2025 stijgt in vergelijking met 2024 De belastingdruk is in 2025 gestegen in vergelijking met 2024. De stijging komt door een hogere OZB en afvalstoffenheffing. De stijging van de OZB is het gevolg van de stijging van de WOZ-waarde in combinatie met het fixeren van het tarief. Daarnaast is het tarief voor de afvalstoffenheffing gestegen. Dit komt doordat de kosten van ROVA gestegen zijn. De kosten voor het aanbieden van restafval in 2024 zijn verwerkt in de aanslagoplegging van 2025, zodat er maar één aanslag nodig is. Voor een verdere toelichting over de wijze van heffing van de afvalstoffenheffing, verwijzen we naar het kopje Afvalstoffenheffing.
Opbrengst heffingen Belastingsoort | Rekening 2024 | Begroting 2025 | Rekening 2025 OZB eigenaren woningen | 4.035.000 | 4.188.000 | 4.220.000 OZB eigenaren niet-woning | 1.820.000 | 1.983.000 | 1.991.000 OZB gebruikers niet-woning | 1.248.000 | 1.372.000 | 1.374.000 OZB totaal | 7.103.000 | 7.543.000 | 7.585.000 Reclamebelasting | 104.000 | 125.000 | 126.000 Toeristenbelasting | 1.135.000 | 1.054.000 | 1.085.000 Forensenbelasting | 120.000 | 120.000 | 124.000 Precariobelasting | 65.000 | 60.000 | 82.000 Afvalstoffenheffing | 2.854.000 | 3.160.000 | 3.091.000 Rioolheffing | 3.324.000 | 4.355.000 | 4.280.000 Grafrechten | 232.000 | 239.000 | 270.000 Marktgelden | 65.000 | 120.000 | 119.000 Leges omgevingsvergunningen | 1.972.000 | 1.340.000 | 1.419.000 Leges (overig) | 653.000 | 572.000 | 664.000 Totaal | 17.627.000 | 18.688.000 | 18.845.000 Onroerendezaakbelastingen Onroerendezaakbelastingen € 7.585.000 (begroot: € 7.543.000) De opbrengst van de onroerendezaakbelastingen (OZB) ligt in lijn met de begroting. De opbrengst komt tot stand door de WOZ-waarde te vermenigvuldigen met het tarief. De WOZ-waarde wordt ieder jaar opnieuw vastgesteld. De dalingen en stijgingen hebben dus een directe invloed op de OZB-opbrengst. Voor 2025 was de totale OZB-opbrengst begroot op € 7.543.000. Uiteindelijk is € 7.585.000 aan OZB opgelegd. Dit is een verschil van 0,6%.
Verschillen zijn er altijd. Dat komt doordat de definitieve WOZ-waarden en dus ook de verwachte OZB- opbrengst bij het opstellen van de begroting nog niet bekend zijn. De OZB-tarieven voor 2025 waren als volgt: Tarieven onroerendezaakbelasting (OZB) | 2024 | 2025 Eigendom woning | 0,0987% | 0,0987% Eigendom niet-woning | 0,2672% | 0,2723% Gebruik niet-woning | 0,2114% | 0,2154% Toeristenbelasting Toeristenbelasting € 1.085.000 (begroot: € 1.054.000) Voor 2025 golden dezelfde tarieven als in 2024. De hogere opbrengst is het gevolg van een hoger aantal overnachtingen. Forensenbelasting Forensenbelasting € 124.000 (begroot: € 120.000) 103 De opbrengst is een fractie hoger dan begroot en wijkt daarmee maar heel weinig af van de begroting. Precariobelasting Precariobelasting € 82.000 (begroot: € 60.000) We heffen precariobelasting voor het gebruik van gemeentegrond. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de terrassen bij cafés en restaurants, en aan uitstallingen. De meeropbrengst van € 22.000 lijkt voornamelijk te komen door de afzonderlijke vergunningsaanvragen. Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing € 3.091.000 (begroot € 3.160.000) De iets lagere opbrengst (-2%) is te verklaren door de kwijtschelding. In de berekening van de opbrengsten is uitgegaan van het totaal aantal huishoudens. Inwoners betalen alleen voor het aanbieden van hun restafval.
Herbruikbare afvalstoffen halen we tegen nultarief op. De afvalstoffenheffing bestaat daarom uit een vastrecht en een tarief per restafvalaanbieding. Tarieven afvalstoffenheffing | 2024 | 2025 Afvalstoffenheffing Vastrecht | 187,00 | 205,00 Variabel: Ondergrondse verzamelcontainer | 1,50 | 1,50 140 liter restafvalcontainer | 6,00 | 6,00 240 liter restafvalcontainer | 9,00 | 9,00 Aanbiedingen restafval | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Ondergrondse afvalcontainer | 165.656 | 149.224 | 144.166 | 147.103 | 148.870 140 liter afvalcontainer | 350 | 344 | 319 | 336 | 359 240 liter afvalcontainer | 17.192 | 16.237 | 15.837 | 16.062 | 16.174 Rioolheffing Rioolheffing € 4.280.000 (begroot: € 4.355.000) De opbrengst ligt iets lager dan begroot. De afwijking is gering en altijd afhankelijk van het waterverbruik, wat zich lastig laat schatten. Ook heeft Vitens een afrekeningsperiode van oktober tot oktober. Dit betekent dat de aanpassingen in de voorschotten later worden verwerkt. Tarieven riool- en waterzorgheffing | 2024 | 2025 Per m³ 0-500 m³ | 2,85 | 3,07 501 - 5.000 m³ | 2,80 | 3,03 5.001 - 20.000 m³ | 2,76 | 2,95 20.001 m³ en meer | 0,00 | 0,00 Grafrechten Grafrechten € 270.000 (begroot: € 242.000) In 2025 is het financieel beheer met betrekking tot de grafrechten verder verbeterd. Hierdoor zijn de opbrengsten hoger dan begroot.
Marktgelden Marktgelden € 119.000 (begroot € 120.000) De afwijking tussen de opbrengsten en de begroting is niet dusdanig dat dit om een extra toelichting vraagt. 104 Tarieven marktgelden | 2024 | 2025 Per m²: Zaterdag | 0,98 | 1,18 Zaterdag vette waren | 1,33 | 1,60 Woensdag | 0,62 | 0,74 Woensdag vette waren | 0,83 | 1,00 Leges algemene dienstverlening De afwijkingen in de opbrengsten van de leges zijn tweeledig. De stijging van de leges voor de aanvraag van documenten zit deels in de prijsstijging, doorgevoerd door het Rijk. De legesopbrengsten uit omgevingsvergunningen zijn hoger dan begroot. Dit komt doordat er qua bouwinvestering een aanmerkelijk hoger aantal grote aanvragen ingediend en vergund zijn. Reclamebelasting Reclamebelasting € 126.000 (begroot € 125.000) De opbrengst ligt in lijn met de begroting. Na aftrek van de kosten (ongeveer € 10.000) wordt de opbrengst overgemaakt naar het Ondernemingsfonds Centrum Winterswijk (OFCW). Kwijtschelding We verleenden voor € 192.000 kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Inwoners die op het sociaal minimum leven, kunnen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Voor inwoners die het afgelopen jaar kwijtschelding hebben gehad, laten we bij het Inlichtingenbureau controleren of zij nog voldoen aan de voorwaarden. Als dit zo is, dan wordt automatisch kwijtschelding verleend.
Zij hoeven hiervoor dan geen verzoek tot kwijtschelding meer in te dienen. De kwijtschelding heeft alleen betrekking op het vastrecht van de afvalstoffenheffing. Zo stimuleren we ook inwoners die in aanmerking komen voor kwijtschelding om het afval zoveel mogelijk te scheiden. Bij de rioolheffing wordt een waterverbruik tot maximaal 45 m³ per persoon niet meegerekend. We informeren Vitens ook als er kwijtschelding voor de rioolheffing is verleend. Kwijtschelding | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Afvalstoffenheffing | 91.000 | 82.000 | 75.000 | 72.000 Rioolheffing | 116.000 | 127.000 | 105.000 | 120.000 Totaal | 207.000 | 209.000 | 180.000 | 192.000 Kwijtschelding | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Aantal verleende kwijtscheldingen | 522 | 470 | 418 | 340 Kostenonderbouwing In deze paragraaf is inzichtelijk gemaakt in hoeverre de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing, grafrechten, marktgelden en leges kostendekkend zijn. Voor deze belastingsoorten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Onder maximaal kostendekkend verstaan we dat de geraamde baten de geraamde kosten niet mogen overschrijden. Verder houden we rekening met de overhead, waarbij deze omschreven zijn als ‘die kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces’.
105 106 Kostenonderbouwing afvalstoffenheffing Kostendekkendheid afvalstoffenheffing Kosten Afval 3.136.000 Overhead 180.000 Totale kosten 3.316.000 Opbrengsten Opbrengst belastingen 3.091.000 Overige opbrengsten 544.000 Totale opbrengsten 3.635.000 Dekking 110% Kostenonderbouwing rioolheffing Kostendekkendheid riool- en waterzorgheffing Kosten Riolering 7.957.000 Overhead 426.000 Totale kosten 8.383.000 Opbrengsten Opbrengst belastingen 4.280.000 Overige opbrengsten 62.000 Totale opbrengsten 4.342.000 Dekking 52% Kostenonderbouwing grafrechten Kostendekkendheid grafrechten Kosten Begraafplaats 298.000 Overhead 61.000 Totale kosten 359.000 Opbrengsten Opbrengst belastingen 270.000 Overige opbrengsten 0 Totale opbrengsten 270.000 Dekking 75% Kostenonderbouwing marktgelden Kostendekkendheid marktgelden Kosten Warenmarkt 120.000 Overhead 23.000 Totale kosten 143.000 Opbrengsten Opbrengst belastingen 128.000 Overige opbrengsten -9.000 Totale opbrengsten 119.000 Dekking 83% Kostenonderbouwing leges Kostendekkendheid leges Lasten: | Baten: | Dekking in %: Titel 1 | Algemene dienstverlening: H 1 | Burgerlijke stand | 74.762 | 54.081 | 72% H 2 | Reisdocumenten/ID-Kaart | 489.529 | 430.244 | 88% H 3 | Rijbewijzen | 109.231 | 102.273 | 94% H 4 | Verstrekkingen uit Basisregistratie Personen | 12.056 | 11.342 | 94% H 7 | Bestuursstukken | 8.219 | 5.758 | 70% H 9 | Bijzondere wetten |
44.805 | 43.825 | 98% Subtotaal | 738.602 | 647.523 | 88% Titel 2 | Omgevingswet: H 3 | Activiteiten met betrekking tot bouwwerken | 1.166.204 | 1.330.784 | 114% H 4 | Activiteiten met betrekking tot cultureel (wereld)erfgoed | 5.367 | 1.703 | 32% H 7 | Aanlegactiviteiten | 14.554 | 1.638 | 11% H 8 | Overige activiteiten | 15.561 | 5.286 | 34% H 9 | Maatwerkvoorschriften bij bouwactiviteiten | 2.239 | 393 | 18% H 11 | Overige tarieven | 551 | 213 | 39% H 12 | Modaliteiten | 93.522 | 79.611 | 85% H 14 | Teruggaaf | -340 Subtotaal | 1.297.998 | 1.419.288 | 109% Titel 3 | Europese Dienstenrichtlijn: H 1 | Horeca | 8.299 | 3.420 | 41% H 3 | Winkeltijdenwet | 256 | 64 | 25% H 4 | Organiseren evenementen | 64.479 | 7.210 | 11% H 5 | APV-vergunningen | 2.249 | 843 | 37% H 7 | Diversen | 16.972 | 5.312 | 31% Subtotaal | 92.255 | 16.849 | 18% Eindtotaal | 2.128.855 | 2.083.660 | 98% De kostendekking van hoofdstuk 2 komt voor 2025 op 109,3%. Dit percentage is hoger dan in voorgaande jaren. De verklaring hiervoor is te vinden in een aantal aspecten: • | Voor een tweetal grote projecten zijn leges in rekening gebracht. De grotere projecten dragen veel bij, terwijl er verhoudingsgewijs lagere kosten tegenover staan. Zonder deze leges ligt de kostendekkendheid onder de 100%.
• | De leges voor de ruimtelijke bouwactiviteiten zijn in 2024 verhoogd vanwege de verwachte terugloop van leges door de inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). In combinatie met het vorige punt heeft dit in 2025 geleid tot een kostendekkendheid van meer dan 100%. De verwachting is dat dit de komende jaren weer stabiliseert. Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In deze paragraaf komen aan de orde: • | Het weerstandsvermogen. • | De inschatting van de risico’s die we lopen. • | De financiële kengetallen en een toelichting daarop. 107 108 Normen: Er gelden geen voorgeschreven normen voor de hoogte van het weerstandsvermogen of voor de verplicht voorgeschreven financiële kengetallen. Voor de hoogte van het weerstandsvermogen hanteren we een weerstandsratio van minimaal 1 (zie voor een nadere toelichting deze paragraaf). Voor wat betreft de financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaalwaarden van de provincie Gelderland. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente Winterswijk om risico’s op te vangen zonder dat de normale bedrijfsgang daardoor wordt verstoord. Het gaat hierbij om risico’s waarvoor geen voorziening of verzekering is afgesloten. Het weerstandsvermogen geeft daarmee inzicht in de gezondheid van de financiële positie van de gemeente op langere termijn.
Risico’s komen af en toe voor, zoals eenmalige negatieve exploitatieresultaten. Deze risico’s worden gedekt vanuit de algemene reserve. De algemene reserve vormt daarmee de incidentele weerstandscapaciteit. Als risico’s een structureel karakter krijgen en daarmee over meerdere jaren tot significant hogere uitgaven leiden, is de algemene reserve onvoldoende. Dan wordt de structurele weerstandscapaciteit aangesproken. Deze bestaat uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien en de capaciteit op grond van de overige heffingen. Incidentele weerstandscapaciteit Onze incidentele weerstandscapaciteit fungeert als financiële buffer. Dit deel van onze reserves kunnen we naar keuze inzetten. Hiervoor wordt een norm gehanteerd van € 60 per inwoner (€ 1,76 miljoen). De algemene reserve bedraagt eind 2025 per saldo € 42,6 miljoen. Daarnaast kent de gemeente Winterswijk een aantal bestemmingsreserves, zoals de bestemmingsreserve Organisatieontwikkeling en de bestemmingsreserve Instandhouding voorzieningen. In tegenstelling tot reserves zijn voorzieningen nodig voor een normale bedrijfsvoering. De voorzieningen zijn vastgesteld op het niveau van het geschatte verlies of de geschatte verplichting. Voor onvoorziene uitgaven was een bedrag van € 1,25 per inwoner opgenomen in de begroting.
Voor een beroep op deze stelpost moet het betreffende voorstel voldoen aan de drie o’s: het moet onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar zijn. In 2025 is hierop geen beroep gedaan. Structurele weerstandscapaciteit In het coalitieakkoord staat dat we als doel hebben dat de lokale lasten niet harder stijgen dan de jaarlijkse prijsindex van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2025 zijn we binnen deze kaders gebleven. Het uitgangspunt voor gemeentelijke tarieven, leges en heffingen is 100% kostendekkendheid. Op basis van de realisatie over 2025 zouden de leges, marktgelden en grafrechten nog ruimte bieden. Als zich structureel hogere risico’s voordoen, kunnen we andere kosten niet altijd jaarlijks met eenzelfde bedrag verlagen. We moeten onze inkomsten dan juist verhogen. Een alternatief is om de extra kosten uit de reserves te financieren, maar deze reserves zijn eindig. Voordat we een beroep kunnen doen op extra financiering van het Rijk, moeten we eerst onze eventuele belastingcapaciteit benutten. Het Rijk heeft een norm gesteld tot welk niveau het nog aanvaardbaar is lokale belastingen te verhogen. Dit is de artikel 12-norm. 109 De onbenutte belastingcapaciteit is het bedrag dat de gemeente aan extra belastinginkomsten kan genereren binnen de hiervoor geldende wet- en regelgeving.
Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit wordt gebruikgemaakt van de normen die gelden voor het zogenoemde artikel 12-beleid. Hierbij wordt gekeken naar de maximale eigen opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting (OZB), rioolheffing en afvalstoffenheffing. Voor rioolheffing en afvalstoffenheffing geldt dat er wordt gestreefd naar 100% kostendekkende tarieven. Vandaar dat deze bij het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit buiten beschouwing worden gelaten. Of de OZB-tarieven kunnen stijgen ten opzichte van de artikel 12-norm wordt jaarlijks berekend. Bij de berekening wordt uitgegaan van de artikel 12-norm uit de meest recente circulaire van het Rijk. De onbenutte belastingcapaciteit is bepaald op € 1,2 miljoen per jaar. Samenvatting totaal weerstandsvermogen Het is belangrijk dat we voldoende dekking hebben. Deze dekking, ofwel ons totale weerstandsvermogen, is per 31 december 2025 als volgt opgebouwd: Incidenteel: algemene reserve € 42,6 miljoen. Structureel: onbenutte belastingcapaciteit afgerond € 1,2 miljoen per jaar. Risico’s Excel-tabel Pr. Onderwerp Risico/oorzaak Beheersmaatregel Voorgedaan Risico's met mogelijk structureel financieel effect 1 WMO en Jeugd Open-einde regelingen en nog onzekerheid over de hoogte van de middelen voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang Uitvoering visie Sociaal Domein.
Beheersmaatregelen toegang geïndiceerde zorg. Ja 2 Particpatiewet Open-einde regeling en landelijke budget ontoereikend Voorkomen instroom en begeleiding naar werk Nee 2 Zwembad Jaspers Als gevolg van de status van diverse onderdelen van het zwembad dreigt sluiting Feitelijk geen Nee 4 Rova Risico op betaling overhead op beheer openbare ruimte Ja 5 Ombuigingen rijk Rijk gaat komende jaren ombuigingen doorvoeren om overheidsfinanciën te verbeteren Voeren van een zuinig begrotingsbeleid Ja Risico's met in principe incidenteel financieel effect 4 AVG Niet voldoen aan de AVG geeft een groot risico op boetes en imagoschade. Een eventueel financieel risico kan een boete door de Autoriteit Persoongegevens inhouden. Processen op orde Nee 4 Informatie- en systeembeveiliging Hacks zijn aan de orde van de dag waarbij het financiele risico eruit bestaat dat er een enorme inzet moet worden gepleegd om de situatie te herstellen. Processen op orde Nee 4 Arbeidsmarkt Risico op niet halen van doelen en meer inhuur voor tijdelijk vervullen van vacatures. Prioriteren en arbeidsmarktbeleid Ja 5 Garanties en leningen Lokale partijen voldoen niet aan hun verplichtingen waardoor er aanspraak wordt gedaan op de garantstelling dan wel verstrekte leningen worden niet terugbetaald.
Feitelijk geen Nee Omschrijving (toelichting) In de begroting zijn, na het bepalen van de weerstandscapaciteit, de financiële risico’s zo goed mogelijk gekwantificeerd om te beoordelen of we over voldoende weerstandsvermogen beschikken. Hiervoor is een risicoprofiel opgesteld, waarvan de basis al jaren geleden is gevormd door een organisatiebrede inventarisatie van alle risico’s. Deze inventarisatie wordt tweemaal per jaar, bij de begroting en de jaarrekening, geactualiseerd. Op basis van de inventarisatie, met kans en impact daarbij, is een top 8 samengesteld die we als ons risicoprofiel beschouwen. 110 Navolgend bespreken we de risico’s zoals die zijn opgenomen in de begroting 2025. Ook kijken we daarbij of ze zich hebben voorgedaan en wat de situatie ultimo 2025 is. Daarna gaan we kort in op de risico’s, die niet in de top 8 zijn opgenomen, maar materieel voldoende van belang zijn om hier te melden. Wmo-jeugd De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van het sociaal domein. Wij begroten nu op basis van ervaringscijfers van voorgaande jaren en ontwikkelingen. Omdat er sprake is van 'openeinderegelingen' en ondersteuning geboden moet worden aan inwoners, kan er bij een toename van het aantal cliënten en in te zetten ondersteuning een overschrijding ontstaan op het budget. Bij de jeugdhulp zien we in 2025 een overschrijding.
Participatiewet De gemeente ontvangt jaarlijks vooraf een uitkering van het Rijk voor het betalen van bijstandsuitkeringen voor het levensonderhoud. Het Rijk heeft een vangnetregeling om forse overschrijdingen van het budget op te vangen. Deze vangnetregeling compenseert een deel van een eventueel tekort. Om voor de vangnetregeling in aanmerking te komen moet het tekort meer dan 7,5% van het rijksbudget bedragen, en moet het gecumuleerd tekort over de drie voorafgaande jaren ook minimaal 7,5% zijn. In 2025 hebben we hierop geen beroep gedaan. Zwembad Jaspers Als gevolg van de status van diverse onderdelen van het zwembad dreigt sluiting. Door renovatie van het zwembad waardoor dit risico kan komen te vervallen. ROVA In 2024 hebben gesprekken plaatsgevonden over de omvang van het beheerareaal van de openbare ruimte in Winterswijk en de tariefontwikkelingen van ROVA. De komende jaren gaat dit leiden tot een structurele kostenverhoging. De verwachting is dat dit begin 2025 leidt tot een concreet voorstel voor de begroting van 2026. Deze gesprekken hebben in 2025 geleid tot een concreet voorstel. De hogere bijdrage vanaf 2026 t/m 2029 aan de ROVA ten behoeve van beheer openbare ruimte is verwerkt in onze meerjarenbegroting 2026 t/m 2029. Ombuigingen Rijk De rijksbijdrage in de vorm van de algemene uitkering uit het gemeentefonds blijft een onzekere factor.
In 2025 kende zowel de mei-, september- als decembercirculaire een voordeel. De structurele omvang van de algemene uitkering is nog onzeker. De vraag is of deze toereikend is voor loon- en prijsontwikkelingen en de wijzigingen in het areaal. Daarnaast is de aanpassing van het verdeelmodel nog niet volledig geëffectueerd. In 2025 hebben we gestuurd op een beleidsarme en realistische begroting, het risico heeft zich daarmee voorgedaan en door alle onzekerheden vanuit het Rijk blijft het nog steeds een risico voor gemeenten. Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) Belangrijk is het 'aantoonbaar' in control zijn op het gebied van privacy. Hoewel implementatie nooit af is zal er altijd een risico blijven. Op basis van een risicoanalyse wordt bepaald met welke prioritering we aan de AVG-regelgeving gaan voldoen en wat het eerst wordt opgepakt. Niet voldoen aan de regelgeving geeft een groot risico op boetes en imagoschade. Een eventueel financieel risico kan een boete door de Autoriteit Persoonsgegevens inhouden.Dit risico heeft zich niet voorgedaan in 2025. 111 Informatie- en systeembeveiliging Informatiebeveiliging is een van de voorwaarden om de privacy te waarborgen, maar gaat qua risico's verder dan dat. Bij informatie- en systeembeveiliging gaat het er ook om dat alle ICT-systemen onder eigen controle continu blijven functioneren om de bedrijfsvoering te waarborgen.
Hacks zijn aan de orde van de dag, waarbij het financiële risico bestaat dat er een enorme (specialistische en dus kostbare) inzet moet worden gepleegd om de situatie te herstellen.Dit risico heeft zich niet voorgedaan in 2025. Arbeidsmarkt Er is op dit moment sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt. Dit uit zich in veel sectoren, waaronder ook bij gemeenten. Hoewel thuiswerken inmiddels tot de standaard mogelijkheden behoort, is de gemeente Winterswijk afhankelijk van een beperkte arbeidscapaciteit. De geografische ligging is hiervan een oorzaak. Het gevolg is dat vacatures lang open kunnen staan. Het risico bestaat eruit dat vertraging optreedt in het tijdig realiseren van doelstellingen en activiteiten. De inzet van externe capaciteit ten behoeve van de continuïteit kan leiden tot extra personele lasten. Voor 2025 is vastgesteld dat vertraging van projecten, mede door personele onderbezetting bij derden is opgetreden. De personele lasten worden beheerst doordat de kosten voor inhuur kunnen worden gedekt uit de middelen voor de vaste formatie. Daarnaast worden de samenwerking met buurtgemeenten gezocht voor de inzet en het delen van (deeltijd) personeel. Verstrekte garanties en leningen De gemeente heeft in het kader van de 'publieke taak' diverse (mede)garanties en geldleningen verstrekt.
Veelal zit dit in de sfeer van woningbouw, lokale, maatschappelijke verenigingen en sportverenigingen. Voor woningbouw gaat het om forse bedragen. Het Rijk en gemeenten staan hierbij in de 'achtervang' voor 50% garant. Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) wordt echter nauwelijks aangesproken en bezit een groot vermogen; het risico voor de gemeente is verwaarloosbaar. Dit risico heeft zich niet voorgedaan in 2025. Conclusie In de begroting voor 2025 is het risico op basis van de beschreven systematiek ingeschat op € 9.300.000. Gebaseerd op de huidige inzichten kan worden vastgesteld dat zich een beperkt deel van de risico's heeft voorgedaan. Hiervoor is echter geen beroep gedaan op het weerstandsvermogen. Vanaf de begroting 2026 hanteren we een nieuwe systematiek voor de beoordeling van onze risico's. We kijken naar de kans dat zich iets voordoet met een risico-inschatting in percentages. Het totale bedrag van de risico's bij elkaar opgeteld vormt ons risicoprofiel. Bij de totstandkoming van dit document hebben we kritisch gekeken naar onze risico's waarmee we in de begroting 2026 een risicoprofiel hebben van € 3.322.500. Deze lijn zetten we in de verdere P&C documenten voort. Weerstandsratio De weerstandsratio komt tot stand door de algemene reserve te delen door het risicoprofiel. In de begroting 2025 is het risicoprofiel ingeschat op € 9.300.000.
Doordat de omvang van de algemene reserve is afgenomen tot € 42.622.000, vermindert de ratio naar 4,6. Volgens de tabel die de provincies hanteren als het gaat om de weerstandsratio, is deze uitstekend en is er geen aanleiding om bijvoorbeeld de algemene reserve te versterken. Dat is pas aan de orde wanneer de ratio richting 1,0 zou dalen. Weerstandsratio Algemene reserve | 42.622.000 Risicoprofiel | 9.300.000 Ratio | 4,6 Ratio | Waardering > 2,0 | Uitstekend 1,4 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,4 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende Kengetallen financiële positie Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor om de volgende financiële kengetallen in de begroting op te nemen: 1. Netto schuldquote 2. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen 3. Solvabiliteit 4. Grondexploitatie 5. Structurele exploitatieruimte 6. Belastingcapaciteit Zie voor het verloop van de kengetallen onderstaande tabel. 2024 | 2025 | 2025 Jaarrekening | Begroting tm prognose 2 | Jaarrekening 1.
Netto schuldquote | 54,94% | V | 67,30% | V | 47,68% | V 2.Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen | 48,84% | V | 63,39% | V | 47,12% | V 3.Solvabiliteit | 38,60% | M | 31,80% | M | 39,80% M 4.Structurele exploitatieruimte | 3,23% | V | 1,90% V | 2,32% | V 5.Grondexploitatie | 5,80% | 5,40% | 5,80% 6.Belastingcapaciteit | 91,00% | 91,00% | 91,40% Signaalwaarden De beoordeling van de score met de kleuren is gebaseerd op onderstaande ‘signaalwaarden’, die de provincie hanteert bij de beoordeling van de begroting en jaarrekening (overigens geen criterium voor het soort financieel toezicht). Kengetal | Minst risicovol | Neutraal | Meest risicovol Netto schuldquote | < 90% | 90% - 130% | > 130% Netto schuldquote (gecorrigeerd) | < 90% | 90% - 130% | > 130% Solvabiliteitsratio | > 50% | 20% - 50% | < 20% Grondexploitatie | < 20% | 20% - 35% | > 35% Structurele exploitatieruimte (begroting) | > 0% | 0% | < 0% Belastingcapaciteit | < 95% | 95% - 105% | > 105% 112 113 Netto schuldquote inclusief verstrekte leningen en netto schuldquote exclusief verstrekte leningen De netto schuldquote geeft de verhouding tussen de schulden en inkomsten aan. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld, hoe meer rentelasten en aflossingen er zijn. Hierdoor wordt de begroting minder flexibel.
De netto schuldquote wordt berekend inclusief en exclusief doorgeleende gelden. Wat betreft de doorgeleende gelden lopen gemeenten over het algemeen weinig risico. Voor de beoordeling is de netto schuldquote (gecorrigeerd) om die reden het meest relevant. Hoe lager het kengetal hoe beter. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente zich in de gevarenzone (rood). Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. De netto schuldquote is verbeterd en zit nog ruim binnen de marge van 100%. Solvabiliteit Onder de solvabiliteitsratio verstaan we het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen. Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin Winterswijkse bezittingen zijn gefinancierd met eigen vermogen. Ook laat het zien of de gemeente in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hier geldt: hoe hoger het kengetal hoe beter. De wijziging van het solvabiliteitsratio van 40,0% komt met name door een afname van de langlopende leningen en een toename van het Eigen Vermogen. Grondexploitatie Gemeenten moeten de risico’s voortvloeiend uit de grondexploitaties kunnen opvangen. Hiervoor is weerstandscapaciteit nodig. De weerstandscapaciteit wordt bepaald door de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om tegenvallers op te vangen zonder dat het nodig is de begroting of het beleid aan te passen.
Het risico dat de gemeente loopt bij de grondexploitaties kan op 2 manieren worden benaderd: 1. Het risico dat de resultaten uit de grondexploitaties lager uitvallen dan wordt verwacht, waarbij nog wel kan worden uitgegaan van een positief resultaat; 2. Het risico dat de toekomstige inkomsten niet voldoende zijn om de gemaakte kosten goed te maken met als gevolg dat verlies wordt geleden. De algemene reserve van de gemeente dient als bron voor het weerstandsvermogen. De relatie tussen risico’s en weerstandscapaciteit hangt samen met het belang dat de gemeente heeft om een positief saldo uit de grondexploitaties te halen. Wanneer verwachte positieve saldi uit grondexploitaties op voorhand worden ingezet om ontwikkelingen te financieren, dan is het verstandig rekening te houden met een grotere risicoreservering. In Winterswijk worden de resultaten uit grondexploitaties niet verwerkt in de meerjarenbegroting. In het jaar waarin duidelijk wordt dat een verlies gaat optreden, moet het verlies worden verwerkt in de jaarrekening door een verliesvoorziening te treffen. Dit wordt per complex beoordeeld. Tekorten moeten worden afgedekt in het jaar waarin ze voorzienbaar worden. Winsten moeten worden genomen naarmate projecten zijn gerealiseerd. Per project moet dit worden beoordeeld.
Het verwachte resultaat van de geactualiseerde grondexploitaties in de Bouwgrond In Exploitatie (BIE) is berekend op € 0,5 miljoen positief. 114 Bij de jaarrekening is een inventarisatie gemaakt van de risico’s in de grondexploitaties. De risico’s zijn beschreven. Beoordeeld is wat de kans is dat de risico’s zich voordoen en wat de impact is. De omvang van de gezamenlijke risico’s is bepaald met een kansberekening. Het is immers niet waarschijnlijk dat alle risico’s zich op hetzelfde moment en in volle omvang voordoen. De kansberekening is uitgevoerd met een Monte Carlo Analyse. Voor de jaarrekening 2024 was een weerstandsvermogen van 1,0 benodigd. Aangezien bij de actualisatie van de Meerjarenprognose Grondexploitatie (MPG) veel risico’s ingecalculeerd zijn, leidt dit tot een verlaging van de resterende risico’s. De analyse 2026 geeft aan dat voor de actuele grondexploitaties een weerstandsvermogen van € 0,3 miljoen toereikend is. Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de begroting worden beoordeeld. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er structurele begrotingsruimte is. Op basis van de realisatie in 2025 is de structurele exploitatieruimte 2,32%.
Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft aan hoe de belastingdruk in de provincie of gemeenten zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Onder de woonlasten verstaan we de onroerendezaakbelasting (OZB), de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met een gemiddelde waarde. Een uitkomst boven de 100% betekent hogere woonlasten dan gemiddeld in Nederland. Dit zegt echter niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze. Zie ook de passage in deze paragraaf over de ‘artikel 12-norm’. Conclusie kengetallen Winterswijk heeft een goede financiële positie. We moeten de kengetallen in relatie tot elkaar bekijken. Geven de kengetallen gezamenlijk een verontrustend beeld? Dan betekent dit dat de financiële positie van onze gemeente onder druk staat en dat maatregelen noodzakelijk zijn. Daar is op dit moment geen sprake van. De kengetallen blijven binnen de signaalwaarden neutraal en minst risicovol. Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Winterswijk heeft een oppervlakte van in totaal 13.881 hectare. Voor het beheer van de openbare ruimte worden middelen ingezet voor: • Wegen en verkeer, inclusief openbare verlichting, kunstwerken, meubilair en bebording. • Waterbeheer, met inbegrip van riolering en beduikering. • Stedelijk groen, buitensportcomplexen en speelterreinen.
Wegen Het wegenbeheer in de gemeente Winterswijk is zowel binnen als buiten de kom gebaseerd op het Wegenbeheerplan 2020-2024. Uitgangspunt is dat de onderhoudsbehoefte functioneel en risicogestuurd wordt bepaald. Daarvoor worden alle verhardingen tweejaarlijks aan een visuele inspectie onderworpen, op basis van de schadecatalogus van het Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en Verkeerstechniek (CROW). De laatste inspectie heeft plaatsgevonden in het vierde kwartaal van 2022 en wordt in 2026 opnieuw uitgevoerd. Het onderhoud van de onverharde wegen is gebaseerd op het in 2023 vastgestelde Beheer- en uitvoeringsplan zandwegen. 115 Uitvoering van de werkzaamheden aan de wegen gebeurt door verschillende partijen. ROVA doet het klein (dagelijks) onderhoud. Middelgroot onderhoud, waarbij weg- of trottoirdelen worden aangepakt, voert een marktpartij uit op basis van een onderhoudsbestek. Groot onderhoud (reconstructie van de hele weg of wijk) besteden we projectmatig aan. Uitvoering van de projecten gebeurt volgens het Investeringsplan. We voerden verschillende geplande onderhouds- en reconstructiewerkzaamheden uit: • De herinrichting van de Groenloseweg is afgerond en de inrichting is geëvalueerd. Daarbij zijn enkele aanbevelingen gedaan voor kleine aanpassingen aan de weginrichting. Deze worden in 2026 uitgevoerd.
• De Pasopweg en een zijtak van de Meenkmolenweg zijn opnieuw bestraat. • De Prangeweg, Drenthelweg, Geesinkweg, Hoeninkstegge en een deel van de Steengroeveweg zijn opnieuw geasfalteerd. Het cluster wegen bestaat uit wegen, openbare verlichting en civiele kunstwerken. De in 2025 gerealiseerde exploitatielasten met betrekking tot dit cluster zijn € 5,7 miljoen. Dit is inclusief de lasten voor straatnaamgeving en huisnummering, bermbeheer en gladheidsbestrijding. De exploitatielasten bestaan uit € 2,6 miljoen aan niet-beïnvloedbare kapitaallasten (rente en afschrijving) en een bijdrage van € 0,8 miljoen aan ROVA. Het restant van € 2,3 miljoen betreft de beïnvloedbare budgetten, zoals klein onderhoud. In 2025 is voor € 2,8 miljoen geïnvesteerd in wegen. Laadpalen Toename elektrische auto’s en laadbehoefte Het aantal elektrische auto’s is in 2025 verder toegenomen. Landelijk groeide het aantal stekkerauto’s met circa 33% ten opzichte van 2024. In Winterswijk zijn in 2025 naar schatting circa 200 elektrische personenauto’s bijgekomen. Volgens de prognoses van ElaadNL groeit het aantal batterij-elektrische personenauto’s in Winterswijk van een kleine 1.000 in 2025 naar een dikke 2.500 in 2030. De behoefte aan laadinfrastructuur groeit mee: van circa 1.250 laadpunten in 2025 naar 2.250 laadpunten in 2030 (thuisladers, werkladers, (semi-) publieke laders en snelladers opgeteld).
Dit vertaalt zich in zo’n 290 (semi-)publieke laadpunten in 2025 naar 580 in 2030: een verdubbeling. Realisatie openbare laadinfrastructuur De concessie voor openbare laadinfrastructuur is (eerder) gegund aan Vattenfall InCharge. In 2025 zijn binnen de gemeente Winterswijk 11 nieuwe publieke laadpalen geplaatst (10 in Winterswijk en 1 in Meddo), goed voor in totaal 22 nieuwe publieke laadpunten. Netcongestie en netbewust laden Netcongestie blijft een belangrijke randvoorwaarde voor de uitrol van laadinfrastructuur. Daarom wordt, in afstemming met netbeheerder Liander en de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL), binnenkort standaard netbewust laden toegepast bij publieke laadpunten. Hiermee wordt de belasting van het elektriciteitsnet tijdens piekmomenten beperkt. 116 Vanaf medio 2026 treedt het nieuwe Autoriteit Consument & Markt (ACM) prioriteringskader in werking. Publieke laadpunten vallen niet in een prioriteringscategorie en mogelijk gaat dit de uitrol van laadpalen blokkeren. De NAL en anderen zijn druk aan het lobbyen om dit te voorkomen, doordat netbewuste laadpalen immers geen (extra) druk op het net hoeven te zetten. Eind 2025 was hierover nog geen zekerheid en daarom zijn aanvragen voor nieuwe laadpalen zoveel mogelijk naar voren gehaald. Voor deze laadpalen zijn de netaansluitingen al aangevraagd en daarmee worden oplopende wachttijden voorkomen.
Laadvisie en de Verlengde Private Aansluiting (pilot VPA) In 2025 is de geactualiseerde Integrale laadvisie en het bijbehorende plaatsingsbeleid vastgesteld. De laadvisie geeft richting aan de verdere uitrol van publieke en private laadinfrastructuur en biedt een actueel kader voor locaties, toegankelijkheid, veiligheid en netbewuste toepassing. Mede in het licht van netcongestie en de verwachte groei van elektrisch vervoer. Bij de actualisatie zijn de ervaringen uit de in 2024 geëvalueerde pilot Verlengde Private Aansluiting (VPA) expliciet meegenomen. Op basis hiervan is de VPA onder voorwaarden toegestaan, door het gebruik van een platte laadkabel. CO2-reductie en schoner elektrisch rijden De groei van elektrisch rijden draagt bij aan een verdere vermindering van de CO2- uitstoot in het verkeer. Elektrisch rijden veroorzaakt per kilometer minder uitstoot dan rijden op fossiele brandstoffen. Bovendien wordt het steeds schoner, doordat het aandeel duurzame elektriciteit in Nederland blijft toenemen. In 2025 is dit aandeel verder gegroeid ten opzichte van 2024 en richting 2030 zal duurzame elektriciteit het grootste deel van de elektriciteitsproductie vormen. Voor Winterswijk betekent de toename van circa 200 elektrische personenauto’s in 2025 een vermeden uitstoot van ongeveer 300 tot 350 ton CO2 per jaar. Deze besparing neemt richting 2030 significant verder toe.
Openbare verlichting Beheer en onderhoud van de openbare verlichting voeren we uit conform het Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting. Het beleids- en beheerplan is geactualiseerd en in het tweede kwartaal van 2025 vastgesteld. Bij integrale afweging van de begroting 2026-2029 is tevens een investeringskrediet beschikbaar gesteld voor een grootschalige vervangingsopgave. Veel bestaande lampen worden namelijk niet meer geproduceerd en de voorraad is gering. Dit betekent dat in de jaren 2026 tot en met 2029 circa 1.950 lampen en 400 masten vervangen moeten worden. De overgang naar ledverlichting moet op termijn leiden tot een nader te kwantificeren besparing op energiekosten. Klein dagelijks onderhoud, vervanging en schadeafhandeling worden uitgevoerd door een marktpartij op basis van een onderhoudsbestek. Civiele kunstwerken Onderhoud aan de civiele kunstwerken gebeurt op basis van visuele en technische inspecties. De inspectieresultaten worden vastgelegd in een beheerprogramma. In 2023 is er een beheerplan opgesteld met als uitgangspunt om bruggen en duikers op een minimaal niveau verkeersveilig te houden. Dit wordt middels regelmatig terugkerende inspecties gemonitord. De plannen voor het vervangen van de houten brugdekken van de fietsbrug Oude Bocholtsebaan en Waliënsestraat zijn verder uitgewerkt en de benodigde vergunningen zijn aangevraagd.
Beheer gebouwen De gemeente beheert naast gronden ook gebouwen, kunstobjecten, herdenkingsmonumenten en fonteinen. Dit betreft: • | 35 gebouwen • | 32 herdenkingsmonumenten en kunstobjecten • | 4 fonteinen/pompen De dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen zijn in 2025 bepaald op basis van de meest recente meerjarenonderhoudsplanningen. Bij het bepalen van het gewenste onderhoudsniveau is conditieniveau twee ‘goed' als uitgangspunt genomen. In onze plannen leggen we de nadruk op het verduurzamen/vergroenen van het gemeentelijk vastgoed op natuurlijke momenten. In 2026 wordt het nieuwe beheerplan voor de gebouwen ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Hierin worden ook nieuwe uitgangspunten voor de conditieniveaus meegenomen. De meerjarenonderhoudsplanningen worden in dit voorstel ook geactualiseerd.
Kengetallen wegen 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Verharde wegen binnen de kom | 101 km | 101 km | 101 km | 101 km Verharde wegen buiten de kom | 212 km | 212 km | 212 km | 212 km Zandwegen | 125 km | 125 km | 125 km | 125 km Fietspaden | 40 km | 40 km | 40 km | 40 km Voormalige RAL-fietspaden | 58 km | 58 km | 58 km | 58 km Instandhouding wegen binnen de kom | 0,6 km | 0,7 km | 1,1 km | 1,2 km Instandhouding wegen buiten de kom | 6,2 km | 2,1 km | 5,2 km | 3,0 km Instandhouding fietspaden | 3,2 km | 1,5 km | 0,9 km | 0,4 km Openbare verlichting | 5.783 st | 5.810 st | 5.791 st | 5.838 st Vervanging openbare verlichting | 127 st | 100 st | 168 st | 50 st Bruggen | 70 st | 70 st | 70 st | 70 st Vervanging bruggen (autoverkeer) | 0 st | 1 st | 0 st | 0 st Vervanging brugdekken (autoverkeer) | 0 st | 0 st | 0 st | 0 st Vervanging voetgangers-/fietsbruggen (dek) | 0 st | 0 st | 0 st | 0 st Tunnel | 1 st | 1 st | 1 st | 1 st Waterbeheer inclusief riolering en beduikering Eind 2023 is het Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 vastgesteld. Het vormt de leidraad voor het aanleggen, beheren en onderhouden van de riolerings- en afwateringsobjecten in de gemeente Winterswijk. Op basis van afschrijving en inspectie worden (druk)rioleringen, drainages, duikers, sloten, wadi’s en vijvers onderhouden, gerenoveerd of vervangen.
Basis is ‘minder verstenen en verzamelen, meer vergroenen en verspreiden’. In bestaande wijken wordt door afkoppelen en bovengrondse afvoer van hemelwater bijgedragen aan het verminderen van het waterprobleem (wateroverlast en droogte). In 2025 is de uitvoering van de Groenloseweg volgens dit principe uitgevoerd; in 2026 is Hakkelerkamp-Oost fase 2 aan de beurt. De regionale en lokale samenwerkingen Achterhoek+ en WintLicht zijn in 2025 gecontinueerd. Binnen Achterhoek+ is aandacht voor het landelijke Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). 117 118 Verder is er regionaal een programmaplan opgesteld voor de aanpak van droogte in de Achterhoek. Het gaat daarbij vooral om de problematiek in het buitengebied. In 2025 is dit verder regionaal uitgewerkt, om de kansen (waaronder subsidies) de komende jaren effectief te kunnen benutten. Om de zoetwaterbeschikbaarheid klimaatbestendig te maken, is er voor de periode van 2022-2027 subsidie aangevraagd en ontvangen (Zoetwatervoorziening Oost- Nederland 2e fase). Waterteam WintLicht (Winterswijk, Oost Gelre en Waterschap Rijn en IJssel) werkt aan de ketenoptimalisatiekansen in het inzamel- en transportstelsel. Hier wordt gekeken naar de bron van verschillende stoffen en hoe deze stoffen verminderd kunnen worden. Aanpak bij de bron.
Beheer en onderhoud riolering en afwatering Beheer en regulier onderhoud aan de riolering, evenals metingen van grondwaterstanden en monitoring van het gemengd riool, worden gecontinueerd. Ditzelfde geldt voor het reinigen van drainage, kolken en lijnafwatering. In 2024 is gestart met het beheerprogramma Mapkit, waarin alle gegevens vanuit Brutis worden overgezet. Alle onderhouds- en reinigingscontracten worden met Mapkit aangestuurd. Uitgangspunt is dat Brutis uiteindelijk wordt uitgefaseerd. Er is gewerkt aan het verder compleet maken van alle data. Alle kolken en lijngoten zijn in beeld gebracht. De eerste twee deelopdrachten voor het reinigen en inspecteren (aanbesteed in 2024) zijn inmiddels uitgevoerd. Er is ook een vierjarig bestek aanbesteed voor het reinigen van de drainageleidingen, waar inmiddels twee deelopdrachten van zijn uitgevoerd. De derde deelopdracht wordt dit jaar uitgevoerd. De aanbesteding van het nieuwe grondwatermeetnet is afgerond en het meetnet is in bedrijf. Monitoring vindt plaats met digitale loggers en de gegevens worden beschikbaar gesteld via een portaal. Op deze manier wordt ook voldaan aan de wettelijke verplichting vanuit de Basisregistratie Ondergrond (BRO). Integrale projecten In 2026 wordt gestart met de voorbereidende werkzaamheden voor de Bargerbosch en de Vredenseweg. Hier zal grootschalige rioolvervanging plaatsvinden.
Daarnaast speelt het afkoppelen van verhard oppervlak een grote rol binnen deze projecten. Hakkelerkamp-Oost fase 2 zal binnenkort worden uitgevoerd. Drukriolering Het reguliere onderhoud van de drukriolering in het buitengebied is in 2025 op dezelfde wijze voortgezet. Daarnaast is er een aantal pompunits en gemalen gerenoveerd. Incidenteel zijn nieuwe aansluitingen op de drukriolering gerealiseerd. Komende jaren vindt er een grootschalige renovatie plaats. We hebben een grootschalig gebiedsonderzoek uitgevoerd in Winterswijk-Zuidoost. Bedrijven willen uitbreiden in activiteiten, maar de riolering is hier niet op ingericht. In het voorjaar van 2025 is de riolering in dit gebied geoptimaliseerd. Ook hebben we veel hemelwater van de riolering afgekoppeld, zodat er meer capaciteit voor vuilwater ontstaat. Onderzoek geuremissie We hebben een onderzoek naar geuremissie uitgevoerd en verbeteringen aangebracht. Zo hebben we veel betonnen kasten vervangen. Geuremissie blijft een aandachtspunt. Alle luchtinjectiesystemen zijn van groot onderhoud voorzien. Onderhoud blijft noodzakelijk om stankklachten te voorkomen. De gerealiseerde exploitatielasten voor waterbeheer, inclusief riolering en beduikering, bedragen in 2025 € 5,7 miljoen. Dit is inclusief € 1,3 miljoen aan kapitaallasten (rente en afschrijving). In 2025 is voor € 0,4 miljoen geïnvesteerd in de riolering.
Kengetallen riolering en waterbeheer 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Riolering gemengd | 176 km | 108 km | 108 km | 108 km Riolering vuilwater | 68 km | 68 km | 68 km Riolering hemelwater | 70 km | 56 km | 57 km | 57 km Riolering infiltratie | 9 km | 10 km | 10 km Drainage | 92 km | 92 km | 92 km Drukriolering persleiding | 273 km | 273 km | 301 km | 301 km Drukriolering pompunits | 1.007 st | 1.010 st | 1.025 st | 1.025 st Beduikering | 6 km | 6 km | 6 km Kolken | 9.260 st | 9.280 st | 10.052 st | 10.052 st Lijngoten | 1.550 m | 1.616 m | 1.616 m Wadi’s | 16 st | 16 st | 20 st | 20 st Bergingsvijver | 10 st | 11 st | 11 st | 11 st Aansluitingen riolering | 10.560 st | 10.570 st | 10.610 st | 10.630 st Aansluitingen drukriolering | 2.685 st | 2.690 st | 2.700 st | 2.700 st Vervanging riolering | 0 km | 0,5 km | 0,5 km | 0,5 km Aanleg hemelwaterriolering | 1,0 km | 1,0 km | 0,5 km | 0,5 km Afgekoppeld verhard oppervlak | 1 ha | 1 ha | 1 ha | 1 ha Inspectie en reiniging riolering | 4,0 km | 7,5 km | 16,2 km | 9 km Stedelijk groen en buitensportcomplexen Stedelijke groen Het onderhoud van het openbaar groen vindt plaats op basis van beeldkwaliteit. Bij herinrichting van groen werken we volgens de vastgestelde Groenstructuurvisie.
De aanleg en het beheer van de ecologische hoofdstructuren en natuurlijke verbindingen binnen de bebouwde kom worden overeenkomstig de kaart ecologische groenstructuren uitgevoerd. Jaarlijks wordt een klein deel van het openbaar groen gerenoveerd. In 2025 zijn meer groenvakken dan normaal gerooid in verband met dode beplanting. Dit is het gevolg van de warme en droge zomers van de voorgaande jaren. Daarnaast is er veel vraat van engerlingen, waardoor beplanting afsterft. De vakken zijn voorzien van nieuwe beplanting of ingezaaid met een gras- of kruidenmengsel. Het laanbomenbestand in het buitengebied is verouderd. In het najaar van 2017 is hiervoor een beheerplan opgesteld dat voorziet in een gefaseerde aanpak van kap en herplant van deze bomen. Conform dit plan zijn in het najaar van 2025 op veel locaties dode en slechte bomen gekapt uit lanen. Waar ruimte is voor herplant worden weer bomen in de lanen aangeplant. Door de storm van 2 juli 2025 zijn veel bomen omgewaaid en is er stormschade in boomkronen. Er is een extra snoeironde uitgevoerd om te voldoen aan de zorgplicht. De gerealiseerde exploitatielasten voor het onderhoud van het stedelijk groen bedragen in 2025 € 4,2 miljoen. Dit is grotendeels (€ 2,9 miljoen) de bijdrage aan ROVA. In 2025 is voor € 0,3 miljoen geïnvesteerd in groen.
119 Buitensportcomplexen en speelvoorzieningen Voetbal Kunstgrasvelden die acht jaar liggen worden tweejaarlijks gekeurd. Indien de velden tien jaar of ouder zijn, worden ze jaarlijks gekeurd. Afhankelijk van de keuringsresultaten worden indien nodig aanvullende onderhoudswerkzaamheden en/of reparaties uitgevoerd. Bij een volledige afkeuring (meestal na meer dan twaalf jaar voor rubber ingevulde velden, en na meer dan vijftien jaar voor zand ingevulde velden) worden deze velden opgevoerd voor volledige vervanging. In het voorjaar van 2025 is het veld van SC Meddo afgekeurd en in de zomer van 2025 vervangen. Alle velden van FC Winterswijk zijn eind 2025 goedgekeurd. De vervangingsplannen liggen klaar, zodat snel geanticipeerd kan worden. Atletiek De hardloopbaan van AV Archeus is afgekeurd. Baan 1 is plaatselijk verzakt. In 2025 is nader onderzoek uitgevoerd en gebleken dat de schuimbetonfundatie van de baan is aangetast door water. Dit is in 2025 onder garantie hersteld. De baan kan voor eigen gebruik weer veilig worden gebruikt. In het voorjaar van 2026 wordt de baan, na het aanbrengen van de belijning, door de Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie (KNAU) gekeurd. Hockey/Korfbal Er heeft vooronderzoek plaatsgevonden naar de toestand van het tweede natuurgrasveld van WIKO/ WMHC Avanti. De ondergrond en de drainage zijn in goede staat.
De kunstgrasmat is mede door de gedeeltelijke ligging in de schaduw dichtgeslibd door alg- en mosvorming. Hierdoor droogt het veld slecht op. Na afkeur is het veld in de nazomer van 2025 vervangen. Tennis/Padel De Winterswijkse Tennis Club heeft vergevorderde plannen om twee extra padelbanen aan te leggen. De vergunningsaanvraag is ingediend. De banen worden op eigen kosten aangelegd. De jaarlijkse exploitatielasten voor onderhoud aan buitensportcomplexen bedragen in 2025 € 194.000. Dit is grotendeels (€ 115.000) de bijdrage aan ROVA. In 2025 zijn de gerealiseerde investeringen voor buitensportaccommodaties € 944.000. Speeltuinen In maart 2025 heeft de gemeenteraad de uitvoeringsagenda Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) vastgesteld. Tot en met 2028 is er geld beschikbaar gesteld voor het vervangen van de bestaande gemeentelijke speelvoorzieningen. In juni 2025 is gestart met de participatie voor zeven locaties waar nieuwe toestellen worden geplaatst. Ook zijn vijf trapveldjes opnieuw ingezaaid. De speeltuinverenigingen worden ambtelijk ondersteund om de levensvatbaarheid te verbeteren. In 2025 hebben drie speeltuinverenigingen deze subsidie aangevraagd. De gerealiseerde lasten voor de vervanging van speeltoestellen komen in 2025 uit op € 281.000.
Kengetallen groen 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Areaal groen | 143,0 ha | 143,5 ha | 143,5 ha | 143,5 ha Vervanging groen | 0,2 ha | 0,3 ha | 0,3 ha | 0,3 ha 120 121 Gebouwen Voor gemeentelijk vastgoed dat langdurig in de vastgoedportefeuille blijft, is een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Deze actualiseren we eens per vier jaar. Bij de actualisatie vindt per gebouw een conditieopname plaats. Daarnaast is een beheerplan onderhoud opgesteld, met daarbij de uitgangspunten met betrekking tot de gehanteerde conditiescores. Het beheerplan wordt in 2026 vastgesteld. We zijn daarnaast bezig om het gemeentelijk vastgoed de komende jaren te verduurzamen. Deze verduurzaming vindt plaats op natuurlijke momenten, zodat er geen onnodige uitgaven worden gedaan en de financiële middelen zo efficiënt mogelijk worden ingezet. Daar waar er bijstellingen van de budgetten plaats dienen te vinden door externe invloeden, voortschrijdende inzichten of gewijzigde plannen, worden deze verwerkt in de jaarlijkse budgetcycli. Onderhoudskosten van panden die naar verwachting de komende jaren worden afgestoten, vallen onder het exploitatiebudget.
Kengetallen gebouwen 2024 2025 2026 Huisvesting organisatie 2 2 2 Brandweer 1 1 1 Begraafplaats 4 4 4 Cultuurhistorie 3 3 3 Sport 9 9 9 Peuterspeelzaal 1 1 1 Niet voor openbare dienst bestemde gebouwen 14 14 13 Paragraaf financiering Inleiding De treasury is een belangrijk aandachtsveld binnen het financiële beleid en beheer van een gemeente. Treasury is het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico's. De Wet financiering decentrale overheden (Fido) geeft de kaders aan waarbinnen decentrale overheden de ‘treasury-activiteiten’ moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering, het bijdragen aan het behoud van een goede kredietwaardigheid en de handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. In het ‘treasury-statuut’ zijn de beleidskaders voor Winterswijk opgenomen. Zo is vastgelegd dat de ‘treasury-functie’ uitsluitend de publieke taak dient en het beheer verstandig is. De provincie houdt toezicht op de ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente. Dit doet de provincie op basis van gegevens die wij verstrekken op grond van de Wet Fido. Hierbij is een aantal onderwerpen van belang: 1. Kasbeheer: maximaal aan te trekken daggelden. 2.
Risicobeheer: renterisiconorm, minimalisatie van het renterisico. 3. Gemeentefinanciering: de relatie tussen kort- en langlopende leningen en de korte- en langetermijnbehoefte aan geld. 4. Rentevisie. Kasbeheer De mogelijkheid om rood te staan of kasgeld aan te trekken, wordt beperkt door de wettelijke bepalingen van de kasgeldlimiet. We mogen op grond van de Wet Fido niet langdurig meer dan 8,5% van onze begroting kort financieren. Deze bepaling voorkomt dat nadelige effecten ontstaan als de variabele rente snel stijgt. Het volgende overzicht toont de toetsing per kwartaal in 2025 aan de kasgeldlimiet. Conclusie is dat de kasgeldlimiet niet is overschreden.
(x € 1.000) 1e kwartaal | 2e kwartaal | 3e kwartaal | 4e kwartaal Omvang begroting | 127.564 | 127.564 | 127.564 | 127.564 1 Toegestane kasgeldlimiet In procenten van de grondslag | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% In bedragen | 10.843 | 10.843 | 10.843 | 10.843 2 Omvang vlottende schuld Opgenomen gelden < 1 jaar | 4.850 | 1.333 | 0 | 0 Overige geldleningen (geen vaste schuld) Totaal | 4.850 | 1.333 | 0 | 0 3 Vlottende middelen Tegoeden in rekening-courant | 7.338 | 6.075 | 9.525 | 12.824 Overige uitgaande gelden < 1 jaar Totaal | 7.338 | 6.075 | 9.525 | 12.824 Toets kasgeldlimiet Toegestane kasgeldlimiet | 10.843 | 10.843 | 10.843 | 10.843 4 Totaal netto vlottende schuld (2-3) | 2.488 | 4.742 | 9.525 | 12.824 Ruimte (+) / Overschrijding (-); 1-4 | 13.331 | 15.585 | 20.368 | 23.667 Risicobeheer Omschrijving (toelichting) Renterisico Voor het renterisicobeheer worden de normen gehanteerd conform de Wet FIDO. Het gaat hierbij om de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De kasgeldlimiet en de renterisiconorm hebben allebei als doel de leningenportefeuille te behoeden voor een onverantwoord grote gevoeligheid voor rentefluctuaties. Met de kasgeldlimiet wordt een beperking opgelegd aan de omvang van de netto vlottende schuld.
De renterisiconorm bepaalt het maximum aan leningen met een rente typische looptijd van één jaar of langer die geherfinancierd moeten worden of waarvan de rente herzien moet worden. Deze bedraagt 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. De ontwikkeling van de renterisiconorm in 2025 is hierna weergegeven, de rente risiconorm is niet overschreden. 122 Excel-tabel (x € 1.000) Renterisiconorm 2025 Berekening renterisiconorm en risico: 1a | Renteherziening vaste schuld o/g | - 1b | Renteherziening vaste schuld u/g | - 2 | Netto rente herziening (1a-1b) | - 3 | Betaalde aflossingen | 5.155 4 | Renterisico op vaste schuld (2 + 3) | 5.155 Rentenorm: 5 | Begrotings- en rekentotaal | 127.564 6 | Bij ministerie regeling vastgesteld % | 20% 7 | Renterisiconorm | 25.513 Toets rente risiconorm: 7 | Renterisiconorm | 25.513 4 | Renterisico op vaste schuld (aflossing en renteherzieningen) | 5.155 8 | Ruimte (+) / Overschrijding (-) (7-4) | 20.358 Gemeentefinanciering De leningenportefeuille is in 2025 afgenomen. Er zijn geen nieuwe leningen afgesloten en de gemeente heeft in 2025 € 5,1 miljoen afgelost. Het gemiddelde rentepercentage van alle langlopende leningen bedroeg 2,6%.