Bijlagen bij toelichting Goossensweg-nabij 7
Tekst van het document
Goossensweg, nabij 7
bestemmingsplan Goossensweg, nabij 7
Inhoudsopgave Bijlage 1
Erfinpassingsplan Goossensweg nabij 7
3
Bijlage 2
Beeldkwaliteitsplan
25
Bijlage 3
Bodemadvies Omgevingsdienst Achterhoek
39
Bijlage 4
Verkennend bodemonderzoek Montferland MIlieu
43
Bijlage 5
Advies Externe Veiligheid
125
Bijlage 6
Archeologisch onderzoek
130
Bijlage 7
Quickscan natuurwaarden
156
Bijlage 8
Watertoets
214
Bijlagen bij de toelichting
2
planstatus:vastgesteld
bestemmingsplan Goossensweg, nabij 7
Bijlage 1 Erfinpassingsplan Goossensweg nabij 7
planstatus:vastgesteld
3
Erfinrichtingsplan Het Fabriek Goossens Winterswijk-Meddo In opdracht van Dhr. N. Goossens
Colofon Erfinrichtingsplan Het Fabriek Goossens Winterswijk-Meddo Opdrachtgever Contactpersoon
Dhr. N. Goossens Dhr. N. Goossens
Opdrachtnemer
Staring Advies Jonker Emilweg 11 6997 CB Hoog-Keppel
Rapportnummer Auteurs Controle Status Publicatiedatum Foto voorblad
2439 D.J. Stronks S.J.J. Wamelink definitief 9 november 2022 De restanten van het steenfabriekje (foto: D.J. Stronks)
Copyright Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever, noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. Netwerk Groene Bureaus Staring Advies is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB) de brancheorganisatie voor groene adviesbureaus. Het netwerk hanteert een gedragscode die opdrachtgevers en andere belanghebbenden een basis biedt om de leden aan te spreken op de kwaliteit van hun werk. www.netwerkgroenebureaus.nl
Inhoud
1
Inleiding ....................................................................................................................... 3
2 Het plangebied ................................................................................................................ 4 2.1 Ligging van het plangebied ........................................................................................ 4 2.2 Beschrijving van de planlocatie .................................................................................. 5 2.3 Landschap ................................................................................................................. 6 2.4 Archeologie en cultuurhistorie .................................................................................... 8 2.5 Bodem ....................................................................................................................... 9 3 Landschappelijke inpassing herbouw Het Fabriek Goossens ........................................ 11 3.1 Uitgangspunten landschappelijke inpassing............................................................. 11 3.2 De landschappelijke inpassing ................................................................................. 13 3.3 Beheer ..................................................................................................................... 14 4. Landschappelijke verbeteringen in de omgeving ...........................................................
15 4.1 Winningskuil steenfabriek ........................................................................................ 15 4.2 Geriefbos steenfabriek ............................................................................................. 15 4.3 Waterput steenfabriek en ontginningsgrens ............................................................. 16 4.4 Boomgaard .............................................................................................................. 17 Bijlagen ............................................................................................................................. 18 Bijlage 1. Fotografische impressie van het plangebied .................................................. 18
1 Inleiding De heer Goossens wil op de locatie van een voormalige kleine steenfabriek een woonhuis realiseren in de vorm van deze voormalige steenfabriek: Het Fabriek Goossens. De gemeente Winterswijk wil hier in principe aan meewerken indien aan een aantal randvoorwaarden wordt voldaan. Als uitgangspunt stelt de gemeente dat het belangrijk is ‘het verhaal en de geschiedenis van het gebied’ te vertellen d.m.v. het landschap en de bebouwing. Enerzijds door herbouw van het steenfabriekje met eenvoudige erfinrichting en anderzijds door de landschappelijke verbeteringen in het grotere plangebied de Giffel. In dit plan wordt de landschappelijke inpassing van het te realiseren erf beschreven. Daarnaast wordt beschreven welke acties worden ondernomen om de landschappelijke verbeteringen in de omgeving gestalte te geven. In hoofdstuk 2 wordt de huidige en historische situatie van het plangebied en omgeving beschreven. In hoofdstuk 3 komt het erfinrichtingsplan aan de orde. Eerst worden in dit hoofdstuk de uitgangspunten voor het plan geformuleerd. Vervolgens komt het inrichtingsplan aan de orde, gevolgd door een beschrijving van het gewenste beheer van de aan te leggen groene elementen. In hoofdstuk 4 wordt beschreven welke landschappelijke verbeteringen in de omgeving worden uitgevoerd.
Pagina 3
2 Het plangebied
2.1 Ligging van het plangebied De topografische ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1. Het plangebied ligt ten noorden van de bebouwde kom van Meddo.
Figuur 1. Topografische ligging van en nieuwe erf (rode cirkel) en het gebied waarbinnen landschappelijke verbeteringen gewenst zijn (binnen de blauwe ovaal). Bron topografische kaart: https://gelderland.maps.arcgis.com/apps/webappviewer.
Pagina 4
2.2 Beschrijving van de planlocatie De planlocatie en directe omgeving is weergegeven in figuur 2. De planlocatie ligt in een natuurrijke, cultuurhistorisch waardevolle kleinschalige enclave in een vrij open gebied met intensief agrarisch gebruik. De planlocatie betreft een agrarisch graslandperceel met restanten van een oude steenoven en een berkenboom. De noordzijde van het plangebied grenst aan de Goossensweg, de oostzijde aan de Beijersdiek, de zuidzijde aan een opgaande groenstructuur en de westzijde aan een graslandperceel met een boomgaard met enkele oude hoogstam fruitbomen.
Figuur 2. Luchtfoto van de planlocatie (binnen de rode lijn) en cultuurhistorisch belangrijke elementen die in dit plan aan de orde komen. Bron luchtfoto: https://gelderland.maps.arcgis.com/apps/webappviewer.
De foto’s die in bijlage 1 zijn opgenomen geven een indruk van de planlocatie.
Pagina 5
2.3 Landschap In de figuren 3, 4, 5 en 6 zijn topografische kaarten uit 1850, 1900, 1950 en 2020 van de planlocatie en omgeving weergeven. Hieruit is de landschappelijk ontwikkeling op en rond de planlocatie in de afgelopen 170 jaar af te leiden. Op de topografische kaart uit 1850 is aan de verkaveling te zien dat de directe omgeving van de planlocatie al in cultuur was. De boerderij de Giffel en een steenoven waren toen al aanwezig. De ruimere omgeving bestond nog uit woeste gronden met naar het zuiden toe de overgang naar het kleinschalige oude hoevenlandschap. De kaart van 1900 laat in de omgeving verschillende veranderingen zien ten opzichte van die van 1850. Op de woeste grond (heide) verschijnen kaarsrechte wegen. De eerste stukken woeste grond zijn ontgonnen. Tussen 1900 en 1950 is in de omgeving de meeste heide ontgonnen tot landbouwgrond en hier en daar stukjes bos. In de heideontginning verschijnen verschillende boerderijen. In het begin van de periode tussen 1950 en 2020 zijn de laatste stukjes heide ontgonnen. In deze periode neemt de kleinschaligheid van het landschap af. Rond 2000 worden er weer nieuwe stukjes woeste grond ontwikkeld (schrale graslanden) langs de oostzijde van de kleinschalige enclave in de omgeving van de Giffel.
Figuur 3. De topografische kaart van 1850. Het plangebied is rood omcirkeld. Bron: Topotijdreis.nl.
Pagina 6
Figuur 4. De topografische kaart van 1900. Het plangebied is rood omcirkeld. Bron: Topotijdreis.nl.
Figuur 5. De topografische kaart van 1950. Het plangebied is rood omcirkeld. Bron: Topotijdreis.nl.
Pagina 7
Figuur 6. De topografische kaart van 2020. Het plangebied is rood omcirkeld. Bron: Topotijdreis.nl.
2.4 Archeologie en cultuurhistorie RAAP heeft in de periode mei - juli 2021 een archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorisch onderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het onderzoeksgebied “De Giffel” te Meddo in de gemeente Winterswijk. Dit omvat zowel een archeologisch bureauonderzoek als een cultuurhistorisch onderzoek, dat door de gemeente Winterswijk als voorwaarde wordt gesteld voor de herbouw van Het Fabriek Goossens. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning. Uit dit onderzoek blijkt dat de steenfabriek of panoven al voorkomt op historische kaarten van 1632. Op deze locatie bevindt zich leem aan of vlak onder de oppervlakte. In 1832 bestond het complex uit enkele boerderijen en een steenfabriek. Dit was waarschijnlijk een droogschuur aangezien het bakken plaatsvond in tijdelijke veldovens. Eind 19e eeuw werd de permanente steenoven ‘Het Fabriek Goossens’ gebouwd en het areaal winningskuilen uitgebreid. Voor verdere bijzonderheden betreffende de archeologie en de cultuurhistorie van het plangebied wordt verwezen naar het hierboven genoemde rapport van RAAP (RAAPRAPPORT 5277, “De Giffel” te Meddo Gemeente Winterswijk Archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorisch onderzoek: een bureauonderzoek).
Pagina 8
2.5 Bodem Op het grootste deel van de planlocatie wordt het bodemtype KX-V aangetroffen. Zie figuur 7. Bij dit type wordt op geringe diepte keileem aangetroffen. De grondwatertrap is hier V, d.w.z. dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand tot minimaal 40 cm beneden maaiveld reikt en de gemiddeld laagste grondwaterstand tot meer dan 120 cm beneden maaiveld reikt. Langs de noordoostgrens van het plangebied wordt het bodemtype gHn21x-V aangetroffen. Dit is een velpodzolgrond bestaande uit leemarm tot zwak lemig fijn zand. De toevoeging “x” geeft aan dat er plaatselijk keileem in de ondiepere ondergrond aanwezig kan zijn. Ook hier is sprake van grondwatertrap V.
Figuur 7. Bodemkaart van het plangebied en omgeving. Het plangebied is blauw omlijnd. Bron: geoportaal.gelderland.nl.
In het plangebied en omgeving zijn aanzienlijke hoogteverschillen aanwezig. De hoogteverschillen in het plangebied zijn deels veroorzaakt door kleinschalige leemafgravingen in het verleden. Zie figuur 8 voor de hoogtekaart. Het hoogteverschil tussen het laagste en hoogste punt op deze kaart is ruim 8 meter. Het plangebied ligt op de flank van een plateau.
Pagina 9
Figuur 8. Hoogtekaart van het plangebied en directe omgeving. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: ahn.arcgisonline.nl.
Pagina 10
3 Landschappelijke inpassing herbouw Het Fabriek Goossens
3.1 Uitgangspunten landschappelijke inpassing De landschappelijke inpassing is opgesteld op basis van adviezen die zijn uitgebracht door onderzoeks- en adviesbureau RAAP (RAAP-RAPPORT 5277, “De Giffel” te Meddo Gemeente Winterswijk Archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorisch onderzoek: een bureauonderzoek). De steenfabriek - het hoofdgebouw - wordt gebouwd op de fundering van de oude steenfabriek. Het gebouw zal in klassieke stijl worden opgetrokken en een bescheiden schoorsteen hebben (een belangrijk uiterlijk kenmerk van een steenfabriek). De oorspronkelijke toegangsweg van de Goossensweg naar het steenfabriekje ligt verhoogd ten opzichte van de rest van het maaiveld. Het aangrenzende weiland is in het verleden afgegraven voor kleiwinning. Belangrijk is dat dit reliëf behouden blijft en eventueel versterkt wordt. Voor een natuurlijke, oorspronkelijke uitstraling wordt hier gekozen voor een toegangsweg in de stijl van een karrenspoor. Voor de verharding van het karrenspoor kunnen onder andere veldkeien worden gebruikt. Deze zijn van nature veel aanwezig in het gebied en in het verleden ook gebruikt als verharding bij de andere erven in het gebied. Daarnaast zou een karrenspoor van gebakken klinkers ook goed kunnen passen bij het thema steenfabriek.
Belangrijk is in ieder geval dat de toegangsweg een natuurlijke uitstraling krijgt, zodat de verhoogde toegangsweg opgaat in het landschap, waarbij de aandacht van de kijker niet voornamelijk op de toegangsweg maar op het steenfabriekje zelf wordt gevestigd. De locatie van de bijgebouwen is bepaald in samenspraak met de gemeente Winterswijk. Het bijgebouw wordt gebouwd in de vorm van een droogschuur. Bestaande hoogteverschillen in het gebied die door het historische gebruik zijn ontstaan worden door het beheer geaccentueerd. In de laagte ten oosten van de oprit en het hoofdgebouw wordt een verschralend graslandbeheer uitgevoerd. Hierdoor zal in de laagte de vegetatie minder hoog zijn dan langs de oprit. Ook langs de andere zijde van de oprit wordt een verschralend graslandbeheer uitgevoerd waardoor de vegetatie minder hoog is dan in de boomgaard en langs de oprit. Zowel de oprit als de boomgaard liggen hoger dan het grasland. Het verschralend graslandbeheer zal deze hoogteverschillen optisch vergroten.
Pagina 11
Bij het vormgeven van de landschappelijke inpassing zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • • • •
Het hoofdgebouw wordt door het groen zo weinig mogelijk aan het oog onttrokken. Het bijgebouw dient minder prominent aanwezig te zijn. De inrichting van het groen rond zowel het hoofdgebouw als het bijgebouw heeft een sobere natuurlijke uitstraling en een hoge biodiversiteit. Het beheer van het groen is minimaal.
Pagina 12
3.2 De landschappelijke inpassing De landschappelijk inpassing bestaat uit het ontwikkelen van bloemrijk grasland en groep van inheemse struiken. De uitgangspunten ten aanzien van de inrichting zoals geformuleerd in de vorige paragraaf zijn zoveel mogelijk verwerkt in het plan. Zie figuur 9 voor de plankaart.
Figuur 9. Plankaart.
Hieronder worden de verschillende onderdelen van het inpassingsplan toegelicht. •
•
Bestaande beplanting. De tweestammige berk op de locatie van het voormalige steenfabriekje wordt gerooid. Andere bomen en struiken grenzend aan de planlocatie blijven gehandhaafd. Aanplant meidoorn en hazelaar. Direct ten oosten van het bijgebouw wordt een strook van circa 5 bij 2 meter beplant met 5 stuks eenstijlige meidoorn en 5 stuks hazelaar. Het plantgoed heeft een lengte van 60 tot 100 centimeter en is van
Pagina 13
•
autochtone afkomst. Het doel van deze beplanting is om het bijgebouw gezien vanuit oostelijke richting enigszins aan het oog te onttrekken. Bloemrijk grasland. Rond de gebouwen en de strook tussen de boomgaard en de Goossensweg wordt door gepast beheer bloemrijk grasland ontwikkeld. Inrichtingsmaatregelen zijn hier niet aan de orde.
3.3 Beheer Hieronder wordt het gewenste beheer van de groenelementen toegelicht. •
•
•
Hakhoutbeheer. Langs de oostzijde is tussen de planlocatie en de Beijersdiek hakhout en struikgewas aanwezig op twee open plekken tussen opgaande eiken in de berm van de Beijersdiek. Indien dit te ver uitgroeit, wordt het uitzicht op Het fabriek Goossens vanaf de Beijersdiek geheel belemmerd, hetgeen niet gewenst is. Het is daarom gewenst deze begroeiing periodiek af te zetten (afzagen op circa 30 cm hoogte), waarna de stobben weer uit kunnen lopen. Door middel van dit beheer kan het zicht vanaf de Beijersdiek "gestuurd" worden. In de noordelijke plek met hakhout en struikgewas staat een wilde roos, vermoedelijk een hondsroos. Deze moet bij het afzetten van de beplanting ontzien worden. De frequentie van het beheer is afhankelijk van de mate waarin er nog zicht is op de planlocatie vanaf de Beijersdiek. Bloemrijk grasland. In de eerste vijf jaar het gras 2 tot 3 keer gefaseerd maaien, waarbij bloemrijke stukken worden overgeslagen. Deze worden bij de volgende maaibeurt gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd. Hierdoor wordt het grasland voedselarmer en daardoor kruidenrijker en bloemrijker. Na 5 jaar kan het maaien geëxtensiveerd worden tot één à twee keer per jaar. Eventueel kan er dan plaatselijk ook vers maaisel van de twee schraallandjes op kort gemaaid gras worden verspreid om zo de soortenrijkdom te verhogen. Meidoorn en hazelaar.
De weelderig uitgegroeide delen van de aangeplante meidoorn en hazelaar naast het bijgebouw kunnen periodiek gesnoeid worden.
Pagina 14
4. Landschappelijke verbeteringen in de omgeving In de directe omgeving van Het fabriek Goossens komen een aantal cultuurhistorisch belangrijke landschapselementen voor die deels een duidelijke relatie hebben met het industriële verleden van het gebied. In dit hoofdstuk wordt per element aangegeven welke inrichtingsmaatregelen en beheermaatregelen worden uitgevoerd. In de Quickscan natuurtoets + ecologisch advies Goossensweg 7 in Winterswijk-Meddo, Staring Advies 2022, wordt per element advies gegeven over de gewenste maatregelen. Daarbij is niet alleen gekeken naar de kansen voor de biodiversiteit, maar zijn ook de adviezen van RAAP (RAAP (RAAP-RAPPORT 5277, “De Giffel” te Meddo Gemeente Winterswijk Archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorisch onderzoek: een bureauonderzoek) ten behoeve van de cultuurhistorie meegenomen in het advies. Voor de onderbouwing van de hierna beschreven maatregelen wordt verwezen naar beide hiervoor genoemde rapporten.
4.1 Winningskuil steenfabriek Locatie: zie “Winningskuil” in figuur 2. Inrichtingsmaatregelen/startbeheer: • •
Verwijderen van enkele elzen langs de Giffelweg ter hoogte van de winningskuil. Verwijderen van enkele braamstruiken rond de winningskuil.
Door deze maatregelen is er beter zicht vanaf de Giffelweg op de winnigskuil. Beheer: • •
Periodiek verwijderen van boomopslag en (braam)struiken. Periodiek met een kraan de winningskuil opschonen. Door bladval zal de winningskuil op termijn verlanden en nauwelijks meer zichtbaar zijn. Het opschonen zal hooguit eens in de 30 jaar plaatsvinden.
4.2 Geriefbos steenfabriek Locatie: zie “Geriefbos” in figuur 2. Inrichtingsmaatregelen/startbeheer: •
Aanplanten van inheemse en streekeigen boom- en struiksoorten langs de zuidrand van het bos. Aan te planten soorten en aantallen: Boswilg 5 st., Egelantier 5 st., Gelderse roos 5 st., Hondsroos 5 st., Tweestijlige meidoorn 5 st., Viltroos 5 st. en
Pagina 15
Wilde appel 5 st. Als plantmateriaal wordt bosplantsoen van autochtone herkomst gebruikt met een lengte van 60 tot 100 centimeter. •
Verwijderen van uitheemse en niet streekeigen acaciabomen (Robinia pseudoacacia). Op de vrijgekomen plekken vindt herplant plaats. Aan te planten soorten en aantallen: Gewone vogelkers 25 st., Hulst 25 st., Hazelaar 25 st., en sporkehout 25 st. Als plantmateriaal wordt bosplantsoen van autochtone herkomst gebruikt met een lengte van 60 tot 100 centimeter.
Beheer: • Afgestorven plantmateriaal vervangen (inboeten). • Langs de zuidrand van het bos periodiek gefaseerd te ver uitgroeiende bomen en struiken snoeien/afzetten, waarbij de ontwikkeling van een bosmantel (een geleidelijke overgang van lage vegetatie naar opgaand bos) wordt nagestreefd. • Oude (eiken) bomen en dode bomen zoveel mogelijk handhaven en niet kappen, tenzij bomen een gevaar voor de omgeving vormen.
4.3 Waterput steenfabriek en ontginningsgrens De waterput op het perceel ten oosten van Panovvenschoppe (“Grasperceel met waterput” in figuur 2) ligt verscholen tussen opslag van diverse soorten. Hierdoor is deze waterwinplaats niet als zodanig herkenbaar. Dit wordt weer zichtbaar gemaakt. Het walletje in hetzelfde perceel is de enige nog bestaande perceelsgrens van de oudste ontginning. De herkenbaarheid hiervan wordt vergroot door deze lijn als perceelsgrens in ere te herstellen. Dit krijgt vorm door de aanplant van struiken. Hierdoor wordt de herkenbaarheid van het walletje versterkt en wordt er een broed- en schuilplek voor verschillende struweelvogels als braamsluiper, geelgors en kneu gecreëerd. Door het gebruik van bloeiende en besdragende soorten ontstaat er ook een geschikt habitat voor allerlei zoogdieren en insecten als dagvlinders. Inrichtingsmaatregelen/startbeheer: • •
•
De opslag rondom de waterput wordt verwijderd waardoor het open water weer zichtbaar wordt. Met een graafmachine wordt grenzend aan de waterput een geleidelijke overgang van open water naar grasland gecreëerd, waardoor er een geschikt leefgebied voor allerlei soorten amfibieën en libellen ontstaat. De herkenbaarheid van de ontginningsgrens in het perceel wordt vergroot door op deze lijn over een breedte van twee meter pleksgewijs groepjes struiken aan te planten. Aan te planten soorten en aantallen: Eenstijlige meidoorn 25 st., Egelantier 25 st., Hondsroos 25 st. en Sleedoorn 25 st.
Pagina 16
Beheer: De waterput en de glooiende oeverzone periodiek opschonen/maaien. De vegetatie tussen de groepjes struiken eens per 3 tot 5 jaar gefaseerd maaien. Door dit extensieve maaibeheer ontstaat er een ruigtestrook met verspreid staande groepjes struiken. De struiken periodiek snoeien of afzetten indien deze hoger worden dan circa 3 meter. Ook dit beheer gefaseerd uitvoeren.
4.4 Boomgaard De oude hoogstamboomgaard (“Hoogstamboomgaard” in figuur 2) is in het verleden regelmatig onderhouden. Rond elke boom is een afrastering aangebracht om vraat door het vee te voorkomen. Regelmatig zijn afgestorven bomen vervangen door jonge aanplant. Inrichtingsmaatregelen/startbeheer: •
Herstellen van de afrasteringen rond de bomen indien de boomgaard begraasd gaat worden.
Beheer: •
• •
•
Het gras onder en tussen de bomen jaarlijks één- of tweemaal maaien en het maaisel afvoeren. Het maaien gefaseerd uitvoeren. Als alternatief kan de boomgaard ook begraasd worden door enkele schapen. De appel- en perenbomen eens in de twee jaar snoeien voor een betere oogst en om te voorkomen dat takken te zwaar worden en uitscheuren. Rond de bomen jaarlijks compost aanbrengen. Daarbij moet wel enige afstand tot de stamvoet van de bomen worden gehouden om vraat door muizen of aantasting door schimmels van de stamvoet te voorkomen. Afgestorven bomen vervangen door oude hoogstam rassen. Deze zijn minder gevoelig voor ziekten en aanplant hiervan zorgt voor de instandhouding van deze soorten.
Pagina 17
Bijlagen Bijlage 1. Fotografische impressie van het plangebied
Muurrestanten van het voormalige fabriekje, gezien vanuit oostelijk richting.
De projectlocatie gezien vanuit noordelijke richting. Rechts op de foto de boomgaard.
Pagina 18
Doorkijkje door het struweel op de projectlocatie vanaf de Beijersdiek.
Pagina 19
Staring Advies Jonker Emilweg 11 6997 CB Hoog-Keppel T 0314 641 910 info@staringadvies.nl
Pagina 20
bestemmingsplan Goossensweg, nabij 7
Bijlage 2 Beeldkwaliteitsplan
planstatus:vastgesteld
25
‘HET FABRIEK GOOSSENS’
CONCEPT BEELDKWALITEITSPLAN ERFINRICHTING Steenfabriekje ‘Het Fabriek Goossens’ Goossensweg - Winterswijk Meddo
Beknopte geschiedenis van ‘Het Fabriek Goossens’
Het Fabriek Goossens Beeldkwaliteitsplan erfinrichting
Inleiding & aanleiding Dit beeldkwaliteitsplan komt voort uit het initiatief om steenfabriekje ‘Het Fabriek Goossens’ in ere te herstellen en hierop een woonbestemming te vestigen. In dit document wordt specifiek ingegaan op de verbeelding van de planlocatie (erfinrichting). De planlocatie is gelegen aan de Goossensweg op steenbakkersenclave de Giffel te Winterswijk Meddo, een landschappelijk interessant gebied met een uiterst fascinerende geschiedenis.
De geschiedenis van de steenfabricage op ‘Enclave de Giffel’ gaat terug tot in de 17e eeuw. De Gelderse cartograaf en landmeter Nicolaes van Geelkercken vervaardigt enige kaarten ten behoeve van de ‘questie in ’t Mastervelt’. Op deze kaarten is het ontgonnen eiland ‘panoven’ al ingetekend. Twee eeuwen later bestaat het complex uit enkele boerderijen en een steenfabriek. Deze steenfabriek was waarschijnlijk een droogschuur omdat het bakken nog altijd plaatsvond in tijdelijke veldovens. In de tweede helft van de 19e eeuw wordt de permanente steenoven ‘Het Fabriek Goossens’ gebouwd en het areaal winningskuilen uitgebreid (RAAP, 2021). Rond 1911 wordt het steenbakken gestaakt. Door kleinschalige opzet is het fabriekje niet meer opgewassen tegen de concurrentie van nieuwere steenovens. Halverwege de jaren negentig raakt het gebouw in verval en wordt het dak verwijderd. Tot op heden zijn de buitenmuren van het voormalige steenfabriekje nog altijd aanwezig en te bezichtigen vanaf de Goossensweg.
Steenfabriekje ‘Het Fabriek Goossens’ (~ 1990)
Beleving van de cultuurhistorie en het landschap vormen een belangrijk onderdeel van het initiatief. Voor landschappelijke verbeteringen die worden voorgesteld in het grotere gebied ‘de Giffel’ wordt verwezen naar het landschappelijk inpassingsplan. Deze voorstellen zijn tevens verbeeld in de bijlage beleving & recreatie. Het beeldkwaliteitsplan bouwt voort op eerder uitgevoerd cultuurhistorisch, archeologisch en bouwhistorisch onderzoek uitgevoerd door onderzoeks- en adviesbureau RAAP. Het ecologisch advies en landschappelijk inpassingsplan zijn opgesteld door adviesbureau voor natuur en landschap Staring Advies.
Herbouw steenfabriekje ‘Het Fabriek Goossens’
Een “ambitieus” project dat misschien op langere termijn te verwezenlijken is zou kunnen zijn “Het Fabriek Goossens” uitwendig weer ter plekke op te trekken. In dit uitzonderlijke geval is dit te bepleiten aangezien het om een betrekkelijk eenvoudige schuur handelt die midden in de Winterswijkse bouwtraditie staat. Uitwendig herstel is in dit geval geheel verantwoord vanwege de industrieel archeologische terreinkwaliteiten van de enclave, waarin het beeld van de fabriek wordt gemist! (cultuurhistorische verkenning in opdracht van stichting Waardevol Cultuurlandschap Winterswijk - W. Knoop, 2001).
Beschrijving planlocatie
Steenfabriekje - 2022
Het plangebied ligt aan de Goossensweg, ten noorden van de bebouwde kom van Meddo.
Landschappelijke verbeteringen zullen plaatsvinden in het grotere plangebied ‘de Giffel’.
Dit plan beschrijft het initiatief om het voormalige steenfabriekje ‘Het Fabriek Goossens’ te herbouwen en hierop een woonbestemming te realiseren. De planlocatie is gelegen aan de Goossensweg te Winterswijk Meddo.
“De planlocatie ligt in een natuurrijke, cultuurhistorisch waardevolle kleinschalige enclave in een vrij open gebied met agrarisch gebruik. De planlocatie betreft een agrarisch graslandperceel met restanten van een oude steenoven en een berkenboom. De noordzijde van het plangebied grenst aan de Goossensweg, de oostzijde aan de Beijersdiek, de zuidzijde aan een opgaande groenstructuur en de westzijde aan een graslandperceel met een boomgaard met enkele oude hoogstam fruitbomen” (Staring Advies, 2022).
“Als uitgangspunt stelt de gemeente dat het belangrijk is ‘het verhaal en de geschiedenis van het gebied’ te vertellen d.m.v. het landschap en de bebouwing. Enerzijds door herbouw van het steenfabriekje met eenvoudige erfinrichting en anderzijds door de landschappelijke verbeteringen in het grotere plangebied de Giffel” (Staring Advies, 2022 - Landschappelijk inpassingsplan ‘Het Fabriek Goossens’).
Voorgestelde landschappelijke verbeteringen in het grotere gebied ‘de Giffel’ staan beschreven in het landschappelijk inpassingsplan en de bijlage beleving en recreatie.
Situatie 2022 Enclave de Giffel
Steenfabriekje - 2022 Giffe lweg
Beijersdie
k
Steenfabriekje ‘Het Fabriek Goossens’ Goossensweg - Winterswijk Meddo
Go
oss
ens
we
g
Plangebied
Perceel ‘Het Fabriek Goossens’ - 2022
Landschappelijke ontwikkeling ‘Enclave de Giffel’ 1850
1900
1950
2020
1934
“Op de topografische kaart uit 1850 is aan de verkaveling te zien dat de directe omgeving van de planlocatie al in cultuur was. De boerderij de Giffel en een steenoven waren toen al aanwezig. De ruimere omgeving bestond nog uit woeste gronden met naar het zuiden toe de overgang naar het kleinschalige oude hoevenlandschap.” “De kaart van 1900 laat in de omgeving verschillende veranderingen zien ten opzichte van die van 1850. Op de woeste grond (heide) verschijnen kaarsrechte wegen. De eerste stukken woeste grond zijn ontgonnen. Tussen 1900 en 1950 is in de omgeving de meeste heide ontgonnen tot landbouwgrond en hier en daar stukjes bos. Ten tijde van de heideontginning verschijnen verschillende boerderijen. In het begin van de periode tussen 1950 en 2020 zijn de laatste stukjes heide ontgonnen. In deze periode neemt de kleinschaligheid van het landschap af. Rond 2000 worden er weer nieuwe stukjes woeste grond ontwikkeld (schrale graslanden) langs de oostzijde van de kleinschalige enclave in de omgeving van de Giffel” RAAP heeft in de periode mei - juli 2021 een archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt dat de steenfabriek of panoven al voorkomt op historische kaarten van 1632. Op deze locatie bevindt zich leem aan of vlak onder de oppervlakte.
Eind 19e eeuw werd de permanente steenoven ‘Het Fabriek Goossens’ gebouwd (Raap, 2021 - RAAP-Rapport 5277 - “De Giffel” te Meddo Gemeente Winterswijk - archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorisch onderzoek)” (Staring Advies, 2022).
Uitgangspunten erfinrichting Bij het vormgeven van de landschappelijke inpassing zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Het hoofdgebouw wordt door het groen zo weinig mogelijk aan het oog onttrokken. • Het bijgebouw dient minder prominent aanwezig te zijn. • De inrichting van het groen rond zowel het hoofdgebouw als het bijgebouw heeft een sobere natuurlijke uitstraling en een hoge biodiversiteit. • Het beheer van het groen is minimaal. Hoofdgebouw De steenfabriek wordt gebouwd op de fundering van de oude steenfabriek. Het gebouw zal in klassieke stijl worden opgetrokken Bijgebouw Het bijgebouw wordt gebouwd in de vorm van een droogschuur. Toegangsweg De oorspronkelijke toegangsweg van de Goossensweg naar het steenfabriekje ligt verhoogd ten opzichte van de rest van het maaiveld. Belangrijk is dat dit reliëf behouden blijft en eventueel versterkt wordt. Reliëfrijk landschap Bestaande hoogteverschillen in het gebied die door het historische gebruik (kleiafgraving) zijn ontstaan worden door het beheer geaccentueerd (Staring Advies, 2022).
Kaart beoogde erfinrichting perceel ‘Het Fabriek Goossens’
Groene elementen erfinrichting Aanplant meidoorn en hazelaar Direct ten oosten van het bijgebouw wordt een strook van circa 5 bij 2 meter beplant met 5 stuks eenstijlige meidoorn en 5 stuks hazelaar. Het plantgoed heeft een lengte van 60 tot 100 centimeter en is van autochtone afkomst. Het doel van deze beplanting is om het bijgebouw gezien vanuit oostelijke richting enigszins aan het oog te onttrekken. Bloemrijk grasland Rond de gebouwen en de strook tussen de boomgaard en de Goossensweg wordt door gepast beheer bloemrijk grasland ontwikkeld. Inrichtingsmaatregelen zijn hier niet aan de orde. Hakhoutbeheer Langs de oostzijde is tussen de planlocatie en de Beijersdiek hakhout en struikgewas aanwezig op twee open plekken tussen opgaande eiken in de berm van de Beijersdiek. Indien dit te ver uitgroeit, wordt het uitzicht op Het fabriek Goossens vanaf de Beijersdiek geheel belemmerd, hetgeen niet gewenst is. Het is daarom gewenst deze begroeiing periodiek af te zetten (afzagen op circa 30 cm hoogte), waarna de stobben weer uit kunnen lopen. Door middel van dit beheer kan het zicht vanaf de Beijersdiek "gestuurd" worden. In de noordelijke plek met hakhout en struikgewas staat een wilde roos, vermoedelijk een hondsroos. Deze moet bij het afzetten van de beplanting ontzien worden.
Bestaande beplanting De tweestammige berk op de locatie van het voormalige steenfabriekje wordt gerooid. Andere bomen en struiken grenzend aan de planlocatie blijven gehandhaafd (Staring Advies, 2022).
Kaart beoogde erfinrichting perceel ‘Het Fabriek Goossens’
Groene elementen erfinrichting Toegangsweg De oorspronkelijke toegangsweg van de Goossensweg naar het steenfabriekje ligt verhoogd ten opzichte van de rest van het maaiveld. Het aangrenzende weiland is in het verleden afgegraven voor kleiwinning. Belangrijk is dat dit reliëf behouden blijft en eventueel versterkt wordt. Voor een natuurlijke, oorspronkelijke uitstraling wordt hier gekozen voor een toegangsweg in de stijl van een karrenspoor. Voor de verharding van het karrenspoor kunnen onder andere veldkeien worden gebruikt. Deze zijn van nature veel aanwezig in het gebied en in het verleden ook gebruikt als verharding bij de andere erven in het gebied. Daarnaast zou een karrenspoor van gebakken klinkers ook goed kunnen passen bij het thema steenfabriek.
Toegangsweg in de vorm van een karrenspoor
Bloemrijk grasland
Reliëfrijk landschap
Belangrijk is in ieder geval dat de toegangsweg een natuurlijke uitstraling krijgt, zodat deze opgaat in het landschap, waarbij de aandacht van de kijker niet voornamelijk op de toegangsweg maar op het steenfabriekje wordt gevestigd. Reliëf in het landschap Bestaande hoogteverschillen in het gebied die door het historische gebruik zijn ontstaan worden door het beheer geaccentueerd. In de laagte ten oosten van de oprit en het hoofdgebouw wordt een verschralend graslandbeheer uitgevoerd. Hierdoor zal in de laagte de vegetatie minder hoog zijn dan langs de oprit. Ook langs de andere zijde van de oprit wordt een verschralend graslandbeheer uitgevoerd waardoor de vegetatie minder hoog is dan in de boomgaard en langs de oprit. Zowel de oprit als de boomgaard liggen hoger dan het grasland. Het verschralend graslandbeheer zal deze hoogteverschillen optisch vergroten (Staring Advies, 2022).
Meidoorn
Hazelaar
Hakhoutbeheer
Originele hoogstam fruitboomgaard
Plattegrond bebouwing
De fundering van het steenfabriekje (hoofdgebouw) meet 10 x 11 meter. Het oorspronkelijke gebouw heeft een dak dat zeer laag eindigt. In combinatie met de vorm van het dak zorgt dit voor de kenmerkende industriële uitstraling. Vanwege het bouwbesluit in combinatie met de wens het originele aanzicht te behouden wordt voorgesteld het dak / de gevel aan beide kanten tot maximaal een meter over de fundering door te trekken. 1
Afhankelijk van het definitieve ontwerp ontstaan hier ontstaat dus mogelijk aan beide kanten 1 meter ‘open ruimte’.
10 1 1
Conform de historische situatie wordt het bijgebouw uitgevoerd in de vorm van een droogschuur. Oorspronkelijk stonden de droogschuren aan de noordzijde van het gebouw. In samenspraak met de gemeente Winterswijk wordt voorgesteld het bijgebouw aan de zuidzijde - tegen de houtwal - te plaatsen. Dit zorgt voor mooie zichtlijnen vanaf de Goossensweg; een ensemble waarbij de visuele nadruk op het steenfabriekje ligt.
11 1
Fundering: 10m x 11m Visuele toevoeging dak: 1m noord Visuele toevoeging gevel: 1m zuid Totaal aanzicht: 12m x 11m Bijgebouw: 22 x 6 m
Aanzicht hoofdgebouw - steenfabriek Het steenfabriekje, het hoofdgebouw, zal in klassieke stijl worden opgetrokken en zo dicht mogelijk bij het originele ontwerp blijven. Hierbij wordt gekozen voor het gebruik van natuurlijke materialen (hout, steen en gebakken dakpannen) en de kenmerkende sobere kleuren (zwart, wit en grijstinten). De vorm van het gebouw, het gebintwerk, de grote deuren en de vierkante ramen zorgen voor de oorspronkelijke industriële uitstraling van het steenfabriekje. Mogelijk kan er een bescheiden schoorsteen worden toegevoegd, ter verwijzing naar de originele functie van het gebouw.
Gevel gericht op het noordwesten - aanblik vanaf de Goossensweg
Enkele historische foto’s van ‘Het Fabriek Goossens’
Aanzicht hoofdgebouw - steenfabriek Voor het dak zullen originele blauwgrijze oud Hollandse dakpannen gebruikt worden. Aan de noordoostzijde loopt het dak tot over de fundering. Deze steunt op eiken palen. Dit zodat de zijmuur zeer laag eindigt, net zoals bij het originele steenfabriekje. Waar mogelijk wordt het dakvlak gericht op het noordoosten zo weinig mogelijk verstoord (onder voorbehoud; afhankelijk van de berekeningen daglicht volgens het bouwbesluit). Een dicht dakvlak zorgt voor een mooi aanzicht op het steenfabriekje vanaf de Goossensweg. Het dak en de gevel op het zuidwesten zullen grote ramen krijgen (deze ramen zijn niet ingetekend in de schets; deze zijde is niet zichtbaar zijn vanaf de openbare weg). Aan de zuidoostzijde is het ontwerp gespiegeld, met drie ramen en een deur.
Dak gericht op het noordoosten - aanblik vanaf de Goossensweg
Gevel gericht op het zuidoosten - aanblik vanaf de Beijersdiek (de zandweg)
Dak gericht op het zuidwesten - niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Aanzicht ensemble - steenfabriek & droogschuur In het verleden hebben er op diverse plekken op enclave de Giffel droogschuren gestaan. De enige nog bestaande droogschuur in het gebied is het gerenoveerde pand ‘museum de panoven’. In de ontwerpschets van de droogschuur komen diverse elementen van de originele droogschuur de panoven terug, te weten het schilddak bekleed met oudhollandse dakpannen, de open constructie op eikenhouten palen en de zwarte houten gevelbekleding. Wat betreft de vorm van de droogschuur is er in de ontwerpschets uitgegaan van een ingetogen opzet. De sobere kleuren en natuurlijke materialen komen terug in het ontwerp. Zo ontstaat een compleet geheel, waarbij het gebouw opgaat in de landelijke compositie en het verhaal van het steenfabriekje ondersteunt en versterkt.
Het schilddak, de open constructie op eikenhouten palen en zwarte gevelbekleding vormen de inspiratie voor het ontwerp van de droogschuur.
Droogschuur Rijksmonument ‘steenbakkerij Randwijk’ te Heteren
Droogschuur de Panoven op enclave de Giffel (voorafgaand Dak aan gericht de renovatie) op het zuidwesten - niet zichtbaar vanaf de openbare weg
Materiaal & Kleurgebruik Bij de herbouw van het steenfabriekje zal het vanzelfsprekend worden geacht dat er gebruikt wordt gemaakt van producten zoals die ook in het gebouw zelf vervaardigd werden of in de omgeving beschikbaar waren. Dat wil zeggen, gebakken dakpannen, gebakken stenen en hout.
Witte houten
Oudhollandse dakpannen
windveren
De voornaamste inspiratiebron voor kleur en materiaalkeuze zijn de historische foto’s van het steenfabriekje zelf. Daarnaast is gekeken naar andere 19e eeuwse gebouwen op enclave de Giffel en in het buurtschap Meddo. Voor de muren van het steenfabriekje wordt voorgesteld deze op te trekken uit gebakken stenen met een 19e-eeuws landelijk industrieel karakter. Het kenmerkende gemêleerde kleurpallet komt voort uit het bakproces waarbij locatie in de oven (temperatuurverschil), vochtgehalte en samenstelling van de klei niet altijd constant waren. Het voorbeeld op rechts van boerderij Gelder Esch laat zien dat ook de juiste kleur voeg (kalkkleurig) erg belangrijk is.
Industriële ramen brede kozijnen
Overstekend dak
Dakpannen van klei met kenmerkende vorm en kleur
Vakwerk
Zwarte deuren Hout
Gebakken stenen
Gerenoveerde schoppe - Goossensweg 7
De uitstraling van het steenfabriekje wordt voor een groot gedeelte bepaald door de keuze van de dakpannen. Vanwege het cultuurhistorisch aspect en in harmonie met de directe omgeving wordt er hier gekozen voor ‘originele Goossens’ matte gesmoorde grijsblauwe dakpannen, met vorm en kleur gelijk aan ‘Nieuwe Giffel’ en de schoppe op Goossensweg 7.
Rijksmonument Gelder Esch Meddo - Bouwjaar 1860
Conform het originele uiterlijk van het steenfabriekje en andere historische schuren op de Giffel wordt voorgesteld het houten vakwerk / zichtbaar gebintwerk en de zwarte houten topgevel terug te laten komen in het ontwerp. Wanneer de droogschuur wordt voorzien van dezelfde gebakken dakpannen en hetzelfde kleurenpallet als het steenfabriekje, dan zal dit zorgen voor het gewenste rustig en sober ogende geheel.
19e-eeuwse fundering ‘Het Fabriek Goossens’ (Raap, 2022)
Typisch Achterhoekse planken topgevel
Overzicht bebouwing op ‘enclave de Giffel’
Panovenhuuske
De Giffel
Panovenschoppe
Droogschuur de panoven
Panoven Illebarg
Het Fabriek Goossens
Nieuwe Giffel
Goossens Nieuwhuis
bestemmingsplan Goossensweg, nabij 7
Bijlage 3 Bodemadvies Omgevingsdienst Achterhoek
planstatus:vastgesteld
39
Vooradvies bodem bestemmingsplanprocedure Aan Zaaknummer Adres/onderwerp Behandeld door Datum
: Gemeente Winterswijk, t.a.v. Tom Schopman : 2022EA0049 : Goossensweg 7 Winterswijk Meddo : Jeroen van Meijgaarden : 20 januari 2022
Advies De bodemkwaliteit vormt mogelijk een belemmering voor de aangevraagde ontwikkeling. Het is niet zeker dat de bodemkwaliteit geschikt is voor het voorgenomen gebruik. Het uitvoeren van bodemonderzoek is wel nodig. Het ligt daarbij voor de hand het onderzoek zo in te steken dat deze ook geschikt is voor de aanvraag van de Omgevingsvergunning bouw.
Inleiding Voor een locatie nabij Goossensweg 7 te Winterswijk Meddo is een verzoek ingediend om een woning te bouwen. Deze ontwikkeling past niet binnen de geldende bestemming voor deze locatie. Er is daarom een planologische procedure nodig om de voorgenomen ontwikkeling mogelijk te maken. Daarnaast moet worden beoordeeld of er een bodemonderzoek noodzakelijk is in het kader van de aanvraag van de Omgevingsvergunning Bouw.
situatietekening plangebied Voor deze wijziging van het bestemmingsplan is een onderbouwing nodig. De gemeente Winterswijk vraagt de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) om advies over het onderwerp bodem.
Beoordelingskader Bij een bestemmingsplanprocedure geldt een verplichting om te toetsen of de bodemkwaliteit past bij de gevraagde ontwikkeling. De ODA voert een bodeminventarisatie uit om in beeld te brengen wat de lokale bodemkwaliteit is. We geven aan of er nog bodemonderzoek uitgevoerd moet worden of dat er maatregelen nodig zijn om de bodemsituatie te verbeteren. De ODA geeft haar beoordeling/advies onafhankelijk van mogelijke specifieke voorwaarden en/of uitzonderingen, van het vigerende bestemmingsplan. Bij de bouw van een woon- of verblijfsruimte1 schrijft de Bouwverordening/Woningwet voor dat bodemonderzoek verricht moet worden. Er moet dan verplicht getoetst worden of de bodemkwaliteit voldoet aan de wettelijke normen die gelden voor de gebruiksfunctie wonen. Inhoudelijke beoordeling Om in beeld te brengen of ter plaatse van locatie mogelijk sprake is van een afwijkende bodemkwaliteit, heeft de ODA een inventarisatie uitgevoerd: -
-
-
-
De locatie is momenteel in gebruik als grasland en tuin. Het betreft een extensief gebruikt terreindeel in het buitengebied van Winterswijk Meddo. Op het perceel is geen woonhuis aanwezig. Het te bouwen huis zal worden geplaatst op de (nog aanwezige) fundering van een voormalige steenfabriek. Op basis van oude topografische kaarten (Topotijdreis) is vastgesteld dat al vanaf circa 1860 sprake is van een (groter) gebouw op deze locatie onder vermelding van Steenoven. Vanaf circa 1940 vervalt de benaming Steenoven bij deze locatie. Het huidige gebouw is op de topografische kaart nog aanwezig tot circa 1995. Los van het gebruik als steenoven hebben voor zover ons bekend hebben in het verleden geen bodembedreigende activiteiten plaatsgevonden. Volgens het inrichtingenbestand / het historisch bodembestand (HBB) is ter plaatse geen sprake geweest van een bedrijf. Op de locatie is, voor zover ons bekend, geen ondergrondse tank aanwezig geweest. Op de locatie is, voor zover ons bekend, niet eerder bodemonderzoek verricht. Op basis van de ouderdom van de (voormalige) bebouwing is het terrein niet verdacht op de aanwezigheid van asbest. Er is ook geen sprake van een gebouw met mogelijk asbesthoudende dakbedekking. De (toegangs)weg is niet geregistreerd als (particulier onderhouden) asbestverdachte puinweg.
Conclusie en advies Uit de bodeminventarisatie blijkt dat er weinig gegevens beschikbaar zijn voor de locatie en dat kan worden aangenomen dat al lange tijd geen bodembedreigende activiteiten worden uitgevoerd. Echter, in een ver verleden heeft op deze locatie een Steenfabriek / Steenoven gestaan en dat is wel een activiteit die mogelijk heeft gezorgd voor een vermindering van de bodemkwaliteit, bijvoorbeeld door het gebruik van brandstoffen (waaronder kolen) en het storten van restproducten. Niet uitgesloten kan worden dat als gevolg hiervan bodemverontreiniging is ontstaan. In het kader van de bestemmingplanprocedure en de aanvraag van de Omgevingsvergunning Bouw moet bodemonderzoek worden uitgevoerd door een hiertoe erkend onderzoeksbureau volgens de richtlijn NEN5740 voor verkennend bodemonderzoek (inclusief het vooronderzoek conform NEN5725) en – bij een asbestverdenking - de richtlijn NEN5707 of NEN5897 voor asbest(bodem)onderzoek. Het onderzoek moet zich tenminste richten op de verdachte deellocaties, inclusief de asbestverdenking, en de te bouwen woon-/verblijfsruimten waaronder de toekomstige “leefruimte” uitpandig (tuin e.d.) omdat daar de blootstellingsrisico’s het grootst zijn. Mocht voorzien zijn dat in de toekomst nog grond van het perceel vrijkomt, dan is het verstandig om aanvullend op PFAS-verbindingen te analyseren].
Dat wil zeggen dat één en dezelfde persoon vrijwel dagelijks meer dan 2 uur per dag in het bouwwerk aanwezig is. 1
2 van 3
Op grond van de onderzoeksresultaten kan worden vastgesteld of de bodemkwaliteit geschikt is voor de gevraagde ontwikkeling. Het is verstandig om de onderzoeksstrategie vooraf aan de ODA voor te leggen en de rapportage daarna door de ODA te laten beoordelen. Deze bodeminventarisatie kan gedeeld worden met het uitvoerend onderzoeksbureau. Aandachtspunten In algemene zin gelden de volgende aanbevelingen (alleen laten staan voor zover relevant) - Wanneer tijdens graafwerkzaamheden waarnemingen worden gedaan die op een verontreiniging wijzen, dan moet het werk direct gestopt worden en moet met de ODA worden overlegd. - Voor de toepassing van vrijkomende grond en bouwstoffen gelden de voorschriften uit het Besluit bodemkwaliteit. Aandachtspunt hierbij is de eventuele verplichting voor aanvullende analyse op PFAS-verbindingen. - Wanneer tijdens de uitvoering van het werk grondwater wordt opgepompt en geloosd, moet eerst contact worden gelegd met het waterschap.
3 van 3
bestemmingsplan Goossensweg, nabij 7
Bijlage 4 Verkennend bodemonderzoek M ontferland M Ilieu
planstatus:vastgesteld
43
2022 Verkennend bodemonderzoek Goossensweg (ong.) te Winterswijk
MM22046 Montferland Milieu B.V. 19-4-2022
Montferland Milieu B.V. Zeddamseweg 77 7041 CN ‘s-Heerenberg Tel: 0314-640414 info@montferlandmilieu.nl www.montferlandmilieu.nl
TITELBLAD
Projectnaam Projectnummer
Goossensweg (ong.) te Winterswijk MM22046
Adres
Goossensweg (ong.)
Postcode en plaats
7104AX Winterswijk
Gemeente
Winterswijk
Aanleiding
Bestemmingsplanwijziging
Versienummer
1
Status
Definitief
Datum
19-4-2022
Plaats
‘s-Heerenberg
Opsteller
Montferland Milieu B.V.
INHOUDSOPGAVE 1.
INLEIDING ...................................................................................................................................................... 3 1.1
Achtergrond .......................................................................................................................................... 3
1.2
Kwaliteit ................................................................................................................................................ 3
1.3
Betrouwbaarheid .................................................................................................................................. 3
1.4
Onafhankelijkheid ................................................................................................................................. 3
1.5
Leeswijzer ............................................................................................................................................. 3
2.
VOORONDERZOEK ......................................................................................................................................... 4 2.1
Geraadpleegde bronnen ....................................................................................................................... 4
2.2
Huidige situatie ..................................................................................................................................... 4
2.3
Historie ................................................................................................................................................. 5
2.4
Verdachte activiteiten .......................................................................................................................... 6
2.5
Bodemkwaliteitskaart ........................................................................................................................... 6
2.6
Asbest ................................................................................................................................................... 6
2.7
PFAS ...................................................................................................................................................... 6
2.8
Voorgaande onderzoeken .................................................................................................................... 6
2.9
Geohydrologie ...................................................................................................................................... 6
2.10
Locatie inspectie .................................................................................................................................... 7
2.11
Conclusie vooronderzoek ..................................................................................................................... 7
3.
HYPOTHESE EN ONDERZOEKSOPZET ............................................................................................................. 8 3.1
Hypothese ............................................................................................................................................. 8
3.2
Onderzoeksopzet .................................................................................................................................. 8
4.
RESULTATEN .................................................................................................................................................. 9 4.1
Uitvoering veldwerk.............................................................................................................................. 9
4.2
Samenstelling (meng)monsters en chemische analyses .................................................................... 10
4.3
Interpretatie analyseresultaten .......................................................................................................... 10
5.
CONCLUSIE .................................................................................................................................................. 11 5.1
Algemeen ............................................................................................................................................ 11
5.2
Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................................... 11
BIJLAGEN BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 BIJLAGE 4 BIJLAGE 5 BIJLAGE 6 BIJLAGE 7 BIJLAGE 8 BIJLAGE 9 BIJLAGE 10 BIJLAGE 11 BIJLAGE 12 BIJLAGE 13
Topografische kaart Kadastrale kaart met gegevens Situatietekening met monsternamepunten Boorprofielen Analysecertificaten grond Analysecertificaten grondwater Toetsingstabellen Projectfoto's Informatie vooronderzoek Onafhankelijkheidsverklaring Toegepaste normen Toelichting toetsingskader Verklarende woordenlijst
1.
INLEIDING
1.1 Achtergrond In opdracht van de initiatiefnemer heeft Montferland Milieu B.V. een verkennend bodemonderzoek verricht aan de Goossensweg (ong.) te Winterswijk (gemeente Winterswijk). Het bodemonderzoek is uitgevoerd in het kader van een voorgenomen bestemmingsplanwijziging. Het onderzoek heeft tot doel met een relatief geringe onderzoeksinspanning vast te stellen of er een grond- en/of grondwaterverontreiniging aanwezig is en welke mogelijk een belemmering kan vormen. 1.2 Kwaliteit De veldwerkzaamheden zijn uitgevoerd door Montferland Milieu B.V. conform de beoordelingsrichtlijn BRLSIKB 2000. Montferland Milieu B.V. is gecertificeerd en erkend voor het uitvoeren van milieuhygiënisch bodemonderzoek conform deze beoordelingsrichtlijn. Het toepassingsgebied van dit certificaat betreft de BRLSIKB protocollen 2001 (plaatsen handboringen en peilbuizen, nemen grondmonsters), 2002 (nemen van grondwatermonsters) en 2018 (maaiveldinspectie en monsterneming asbest in bodem). De grond- en grondwatermonsters zijn (voor)behandeld door middel van de AS3000-methode in het door de Raad voor Accreditatie erkende laboratorium Eurofins Analytico B.V. te Barneveld. Montferland Milieu B.V. werkt volgens een kwaliteitssysteem, zoals beschreven in het kwaliteitshandboek. Ons kwaliteitssysteem is gecertificeerd volgens de kwaliteitsborgingsnormen van de NEN-EN-ISO 9001:2015.
1.3 Betrouwbaarheid Het bodemonderzoek is uitgevoerd conform de Nederlandse Norm NEN5740 (NEN5740:2009+A1:2016 nl ‘Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond’). Het vooronderzoek, dat parallel loopt aan deze norm, is uitgevoerd conform de Nederlandse Norm NEN5725 (NEN 5725:2017 nl 'Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van vooronderzoek bij verkennend en nader onderzoek'). Ondanks de zorgvuldigheid waarmee het onderzoek is uitgevoerd, is het altijd mogelijk dat eventueel lokaal voorkomende verontreinigingen niet zijn ontdekt. 1.4 Onafhankelijkheid Tussen Montferland Milieu B.V. en de opdrachtgever is geen sprake van een relatie, die de onafhankelijkheid en de integriteit zouden beïnvloeden en/of haar werkzaamheden zou kunnen belemmeren. De onafhankelijkheidsverklaring van het uitgevoerde veldwerk is opgenomen in bijlage 10. De veldwerkzaamheden zijn uitgevoerd door erkende medewerker van Montferland Milieu B.V. 1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 is de voorinformatie beschreven. Aan de hand van deze gegevens is in hoofdstuk 3 de hypothese gedefinieerd en is de onderzoeksopzet vastgesteld. Hoofdstuk 4 behandelt de resultaten van het onderzoek. Ten slotte zijn in hoofdstuk 5 de conclusies en aanbevelingen gedefinieerd.
MM22046
3
2.
VOORONDERZOEK
2.1 Geraadpleegde bronnen Voorafgaand aan de uitvoering van de veldwerkzaamheden is een milieuhygiënisch vooronderzoek bodem uitgevoerd op basis van de NEN 5725. Van de locatie en de directe omgeving zijn uit verschillende informatiebronnen gegevens verzameld over het historische, huidige en toekomstige gebruik, eventuele calamiteiten, eventueel eerder uitgevoerde bodemonderzoeken, de bodemopbouw en geohydrologie, verhardingen, kabels en leidingen. In bijlage 9 is de informatie van het vooronderzoek opgenomen. Bij het vooronderzoek zijn de volgende bronnen geraadpleegd: informatie van de gemeente/omgevingsdienst informatie van de opdrachtgever informatie uit het provinciaal informatiesysteem informatie van de website topotijdreis.nl informatie van de website bodemloket.nl informatie van de website DINOloket.nl informatie van de website ruimtelijkeplannen.nl informatie van KLIC online locatie inspectie Opgemerkt wordt dat de voor het vooronderzoek geraadpleegde bronnen niet altijd zonder fouten en volledig zijn. Voor het verkrijgen van historische informatie is Montferland Milieu B.V. afhankelijk van deze bronnen, waardoor we niet kunnen instaan voor de juistheid en volledigheid van de verzamelde historische informatie. Montferland Milieu B.V. streeft wel naar het geven van een zo volledig mogelijk en betrouwbaar beeld.
2.2 Huidige / toekomstige situatie De onderzoekslocatie is gelegen aan de Goossensweg (ong.) te Winterswijk (gemeente Winterswijk). De locatie is kadastraal bekend als gemeente WTW00, sectie P, nummer 282. De onderzoekslocatie heeft een oppervlakte van circa 1600 m². In bijlage 1 is de topografische kaart weergegeven. Bijlage 2 bevat de kadastrale kaart met kadastrale gegevens en in bijlage 3 is de situatietekening met monsternamepunten weergegeven. De onderzoekslocatie is gelegen in het buitengebied van Winterswijk. Het perceel is in gebruik ten behoeve van agrarische- /natuurdoeleinden. De initiatiefnemer is voornemens de bestemming te wijzigen en nieuwbouw op het perceel te realiseren.
Figuur 1: Weergave ruimtelijkeplannen.nl
MM22046
4
2.3 Historie Informatie van de gemeente/omgevingsdienst Er zijn geen relevante gegevens van de historie van het terrein bekend welke van invloed zouden kunnen zijn op de onderzoeksstrategie. Op de locatie hebben zich in het verleden, voor zover bekend, geen calamiteiten voorgedaan. Informatie van de website topotijdreis.nl Uit historisch kaartmateriaal is gebleken dat het perceel vanaf 1937 bebouwd is geraakt. Rond 1999 is de bebouwing niet langer aanwezig. In de periode waarin organochloorbestrijdingsmiddelen werd gebruikt (1945 tot 1973) is een (boom)gaard aanwezig geweest.
Figuur 2: Historische kaart (1900)
Figuur 3: Historische kaart (1940)
Figuur 4: Historische kaart (1970)
Figuur 5: Historische kaart (2000)
Informatie van de website bodemloket.nl Uit informatie van het bodemloket blijkt dat er geen historische activiteiten bekend zijn die van invloed kunnen zijn op de onderzoeksstrategie.
Figuur 6: Weergave bodemloket.nl
MM22046
5
2.4 Informatie lokale of regionale achtergrondgehalten De gemeente Winterswijk beschikt, in samenwerking met 9 andere gemeenten in de Regio Achterhoek over een Nota Bodembeheer / Bodemkwaliteitskaart (Lievense Milieu B.V., projectnummer: SOB011396, 2020). De onderzoekslocatie ligt binnen de bodemfunctie "Overig gebied". De gemeente Winterswijk hanteert de 80percentielwaarde (80% van de beschikbare gemeten stofgehalten voor die zone zijn lager dan deze waarde vastgesteld) als gebiedseigen bodemkwaliteit binnen een zone. Als deze waarde onder de landelijke achtergrondwaarde (AW) is gelegen, geldt de AW als de gebiedseigen bodemkwaliteit. Regionaal komen verhoogde concentraties van metalen in het grondwater voor. Bodemkwaliteitskaart: Ontgravingsklasse bovengrond Ontgravingsklasse ondergrond Toepassingsklasse (generiek) bovengrond Toepassingsklasse (generiek) ondergrond Toepassingsklasse (gebiedsspecifiek) bovengrond Toepassingsklasse (gebiedsspecifiek) ondergrond
Landbouw/natuur Landbouw/natuur Landbouw/natuur Landbouw/natuur Landbouw/natuur Landbouw/natuur
2.5 Asbest Bij het vooronderzoek zijn geen gegevens naar voren gekomen die kunnen duiden op de aanwezigheid van asbest op of in de bodem van de onderzoekslocatie. Er zijn geen gegevens bekend omtrent eventuele verhardingslagen, dempingen of verdachte activiteiten. 2.6 PFAS Er zijn geen specifieke aanwijzingen voor de aanwezigheid van PFAS ter plaatse van de onderzoekslocatie. Atmosferische depositie kan de enige (beperkte) bron van PFAS-verontreiniging op de locatie zijn. Van atmosferische depositie is bekend dat dit beperkt tot verhoogde PFAS-gehaltes voornamelijk in de bovengrond. 2.7 Voorgaande onderzoeken Op en in de nabije omgeving van de onderzoekslocatie hebben voorzover bekend geen voorgaande bodemonderzoeken plaatsgevonden. In de directe omgeving van de projectlocatie zijn geen relevante bodemverontreiniging aanwezig die eventueel invloed hebben op de onderzoeksstrategie.
Figuur 7: Voorgaande onderzoeken
Figuur 8: Verontreinigings- saneringscontouren
2.8 Verdachte activiteiten Er zijn in de huidige situatie geen verdachte activiteiten op het terrein bekend welke van invloed zouden kunnen zijn op de onderzoeksstrategie.
MM22046
6
2.9 Geohydrologie Op basis van de geologische overzichtskaarten en grondwaterkaart van Nederland kan het volgende beeld van de bodemopbouw worden geschetst. Het maaiveld bevindt zich volgens het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) op een hoogte van circa 35 m +NAP. De gemiddelde stand van het freatisch grondwater bedraagt ± 32,5 m +NAP, waardoor het grondwater zich op ± 2,5 m -mv zou bevinden. Uit de grondwaterkaarten van TNO blijkt dat de regionale grondwaterstromingsrichting zuidwestelijk is gericht. De lokale grondwaterstromingsrichting kan plaatselijk worden beïnvloed door sloten, beken, rivieren, rioleringen, onttrekkingen e.d. 2.10 Locatie inspectie Bij de locatie inspectie zijn geen bijzonderheden waargenomen. De onderzoekslocatie werd aangetroffen zoals op basis van het vooronderzoek kon worden verwacht. De vml. bebouwing is voorzien van een (betonnen)vloer.
Figuur 9: Vml. bebouwing
Figuur 10: Vloer vml. bebouwing
2.11 Conclusie vooronderzoek Aangezien een deel van het terrein in het verleden in gebruik is geweest als boomgaard is de bovengrond verdacht op het voorkomen van organochloorbestrijdingsmiddelen (OCB). De onderzoekslocatie kan derhalve op basis van het vooronderzoek als verdacht op het voorkomen van bodemverontreiniging worden beschouwd. De onderzoekslocatie is onverdacht op het voorkomen van PFAS en asbest in de bodem.