Bijlage 18 bij toelichting - Archeologisch booronderzoek
Tekst van het document
Bureau voor Archeologie Rapport 1309 Plandelen 1-2-3, De Rikker, Winterswijk, gemeente Winterswijk: een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase
2
Colofon titel:
Bureau voor Archeologie Rapport 1309. Plandelen 1-2-3, De Rikker, Winterswijk, gemeente Winterswijk: inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase
auteur:
A. de Boer (KNA senior prospector)
datum:
30 november 2023
ISSN:
2214-6687
© Bureau voor Archeologie Koningsweg 244 Utrecht T 030 245 18 95 E info@bureauvoorarcheologie.nl I https://www.bureauvoorarcheologie.nl
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
3
Administratieve gegevens Projectnummer
2023020801
Provincie
Gelderland
Gemeente
Winterswijk
Plaats
Winterswijk
Toponiem
De Rikker
Naam
Plandelen 1-2-3
Omvang plangebied
125.690 m2
Centrum locatie onderzoeksgebieden (x; y in m RD)
plandeel 1: 247.550; 444.340 plandeel 2: 247.670; 444.410 plandeel 3: 247.830; 444.250
Omvang onderzoeksgebied boringen
plandeel 1 plandeel 2 plandeel 3
Kadastrale gegevens onderzoeksgebied
kadastrale gemeentenaam: Winterswijk plandeel 1: sectie: B, nummers: 2650, 2962, 5086, 5087, 5119, 5121, plandeel 2: sectie B, nummers: 6711, 6712 plandeel 3: sectie I, nummers: 16081, 11171
ARCHIS onderzoeksmeldingsnummer
5336031100 (ABO)
Soort onderzoek
inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase
Opdrachtgever
SAB
Uitvoerder
Bureau voor Archeologie
Kaartblad
41E
(RO) kader onderzoek
Bestemmingsplanwijziging
Periode van uitvoering veldwerk
Maandag 20 maart 2023
Bevoegde overheid
Gemeente Winterswijk
Deskundige namens bevoegde overheid
Omgevingsdienst Achterhoek
Versie van het rapport
2
Beheerder en plaats van documentatie
Digitale documentatie: ARCHIS en E-Depot Vondstdocumentatie: geen vondsten
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
6.100 m2 9.930 m2 16.720 m2
Winterswijk De Rikker
4
Figuur 1: Ligging van het plangebied (grijze vlak) en de met boringen onderzochte delen daarbinnen (rode vlakken).
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
5
Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8
Samenvatting...............................................................................................7 Inleiding.......................................................................................................8 1.1 Doelstelling en vraagstelling.................................................................8 Gespecificeerde verwachting.......................................................................9 Methode.....................................................................................................15 Resultaten met bodemkundige en geologische interpretatie......................18 Archeologische interpretatie......................................................................20 Conclusie...................................................................................................23 Advies........................................................................................................25 7.1 Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid......................25 Literatuur...................................................................................................26 Bijlage 1: Boorbeschrijvingen.....................................................................27
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
6
Lijst met Figuren 1: Ligging van het plangebied (grijze vlak) en de met boringen onderzochte delen daarbinnen (rode vlakken)......................................... 4 2: Hoogte-reliëfkaart op basis van het AHN met hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P. (Actueel Hoogtebestand Nederland 2018).......... 9 3: Bodemkaart 1 : 10 000 (Dekkers en Zegers 1973). Zie legenda in voldoende figuur....................................................................................... 10 4: Legenda bij bodemkaart figuur 3.............................................................. 11 5: Plandeel 3 geprojecteerd op de boorpuntenkaart van Bente (Bente 2000)........................................................................................................ 12 6: Plandeel 3 geprojecteerd op de boorpuntenkaart van Kremer (Kremer 2010)........................................................................................................ 13 7: Boorpuntenkaart (achtergrond: PDOK).................................................... 16 8: Boorplan plandeel 1 met schets nieuwe situatie....................................... 17 9: Boorpunten plandeel 2 met schets ontwerp bestemmingsplan. Nieuwbouw is voorzien in het noorden (adressen 6b en 6c) en in het noordoosten (groene vlak).......................................................................
19 10: Resultaten booronderzoek en advies (achtergrond: PDOK)..................... 21 11: Getekende boorprofielen in schematische doorsnedes............................ 22
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
7
Samenvatting Bureau voor Archeologie heeft een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen uitgevoerd voor een bouwplan in de omgeving van de Jachthuisweg aan de oostkant van Winterswijk. In 2022 is voor het plan een bureauonderzoek uitgevoerd. Op grond daarvan is geadviseerd drie plandelen nader te onderzoeken met boringen. De vraagstelling van het onderzoek luidt: hoe kan rekening gehouden worden met eventuele archeologische resten bij de voorgenomen ontwikkeling? Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA, protocol 4003. Verdeeld over drie plandelen zijn achttien handboringen gezet tot in de Chorizont. Het natuurlijke bodemmateriaal bestaat uit dekzand (matig fijn goed gesorteerd en afgerond zand). Op het dekzand ligt een bouwvoor van 15 tot 60 cm dik. Ter hoogte van vijf boorpunten zijn nog restanten van podzolgronden aanwezig. Het gaat om resten van B en BC-horizonten en soms ook van A en E-horizonten. Bij vijf boorpunten verspreid door het plangebied is de bodem vergraven tot in de C-horizont. Bij negen boorpunten is sprake van een A op C profiel, vaak met een scherpe laagondergrens van de A-horizont wat er op wijst dat geploegd is tot in de C-horizont. De A-horizont is bij deze profieltypen 15 tot 45 cm dik.
Daar waar nog resten van een podzol B-horizont aanwezig zijn, kan worden gesproken van een potentieel archeologisch niveau. Dit is het geval bij vier boorpunten verdeeld over twee zones. Zie voor de figuur achterin het rapport de zones waarin dit potentiële archeologische niveau aanwezig is. Archeologische resten uit alle periodes kunnen aanwezig zijn, maar de kans op archeologische resten uit de periode van landbouwsamenlevingen (Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Vroege Middeleeuwen) wordt als het grootst ingeschat. Er moet rekening mee worden gehouden dat archeologische resten zich manifesteren door uitsluitend een sporenniveau. Aanbevolen wordt om graafwerkzaamheden in de zones met een potentieel archeologisch niveau te vermijden. Als dat niet mogelijk is, dan wordt aanbevolen nader te bepalen of archeologische resten aanwezig zijn (karteren) en zo ja wat daarvan de waarde is (waardering). De meest geschikte wijze voor het karteren en waarderen van deze archeologische resten is het uitvoeren van een archeologisch proefsleuvenonderzoek. De werkwijze van dergelijk onderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd.
Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Winterswijk.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
8
1
Inleiding Bureau voor Archeologie heeft een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor een bouwplan in de omgeving van de Jachthuisweg aan de oostkant van Winterswijk. Het plangebied omvat het woningbouwplan De Rikker en twee erven ten oosten van de Jachthuisweg. Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van een bestemmingsplanwijziging. In 2022 is voor het plan een bureauonderzoek uitgevoerd.1 Op basis daarvan is geadviseerd om in drie plandelen een verkennend archeologisch booronderzoek uit te voeren. De gemeente heeft dit advies overgenomen. Dit rapport is het verslag van het verkennend booronderzoek. De ligging van het plangebied en de met boringen onderzochte gebieden zijn weergegeven in figuur 1. Het onderzoek is uitgevoerd onder certificaat BRL SIKB 4000,2 in overeenstemming met de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Het onderzoek bestaat uit een booronderzoek in de verkennende fase. Met de bevindingen wordt aan het einde van het rapport een advies gegeven hoe bij het project rekening kan worden gehouden met archeologische waarden.
1.1
Doelstelling en vraagstelling De boringen zijn gezet met het doel de bodemopbouw te verkennen. Met de gegevens van de verkenning wordt de aard en intactheid van de bodemopbouw gecontroleerd en kan de verwachting worden verfijnd. Tevens wordt zo inzicht verkregen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Hiermee kunnen kansarme zones worden uitgesloten en kansrijke zones worden geselecteerd. Deze methode is toegepast omdat nog onvoldoende informatie over de bodemopbouw beschikbaar is om te kunnen beslissen of en welk type karterend onderzoek eventueel uitgevoerd kan worden. De volgende onderzoeksvragen zijn gebruikt: 1.
Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) en intactheid (verstoringen) van het bodemprofiel?
2.
Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan?
3.
Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten?
4.
1 2
Indien vervolgonderzoek wordt geadviseerd: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt? De Boer 2022 https://www.kiwa.nl/upload/certificate/00094278.pdf
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
9
2
Gespecificeerde verwachting Het plangebied ligt in het archeologisch landschap Münsterland, in de landschapszone dekzandruggen. Twee van deze ruggen liggen (deels) in het plangebied, aan de westzijde. Deze zijn opgehoogd door het gebruik van plaggenbemesting. In het noordoosten en zuidoosten liggen ook ‘hogere’ plandelen. Deze zijn zwak herkenbaar op het AHN (figuur 2). Op de bodemkaart zijn dit de veldpodzolgronden die iets droger zijn (trap VI) dan de omliggende podzolgronden (trap Va; figuur 3). Dit zouden dekzandruggen kunnen zijn waar de kans op archeologische resten groter is dan in de lagere gebieden. Uit archeologisch booronderzoek van 2010 blijkt dat in het plandeel De Rikker, buiten de twee bekende grote dekzandruggen, geen intacte bodems en dikke eerdlagen (plaggendekken) aanwezig zijn. Echter, nog niet alle plandelen waren in het veld al onderzocht.
Figuur 2: Hoogte-reliëfkaart op basis van het AHN met hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P. (Actueel Hoogtebestand Nederland 2018). De drie plandelen van dit booronderzoek zijn aangegeven met een witte onderbroken lijn. De zwarte onderbroken lijn is de plangrens van De Rikker. Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
10
De archeologische verwachting wordt als volgt gespecificeerd. 1.
Datering
In het plangebied kunnen archeologische resten aanwezig zijn uit alle archeologische perioden, echter de kans op archeologische resten uit de periode van landbouwsamenlevingen (Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Vroege Middeleeuwen) en staatssamenlevingen (Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd) is het grootst. 2.
Complextype
De verwachting is breed. Er kunnen archeologische resten van complextypen bewoning, economie, infrastructuur, rituelen en begravingen aanwezig zijn.
Figuur 3: Bodemkaart 1 : 10 000 (Dekkers en Zegers 1973). Zie legenda in voldoende figuur.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
11
Figuur 4: Legenda bij bodemkaart figuur 3.
3.
Omvang
Archeologische resten gerelateerd aan bewoning uit de periode van de landbouwsamenlevingen en staatssamenlevingen kunnen worden beschouwd als vlakelementen met variabele omvang (klein tot groot). Sommige complextypen kunnen zich ook als puntelementen manifesteren (begravingen, depots) of als lijnelementen (wegen, watergangen, percelering). Oudere archeologische resten (jager-verzamelaars) zijn vaak klein of zeer klein van omvang. 4.
Diepteligging
Archeologische resten liggen onder de bouwvoor (30 tot 50 cm -mv), of (indien aanwezig) onder een plaggendek (50 tot 100 cm-mv). 5.
Gaafheid en conservering (fysieke kwaliteit)
Archeologische resten die onder een plaggendek liggen, kunnen een goede fysieke kwaliteit hebben. Door lage grondwaterstanden zijn organische archeologische resten (zoals hout, textiel, leer en bot) waarschijnlijk slecht bewaard, uitgezonderd diepe humeuze sporen. Over de gaafheid en conservering van eventuele sporen en artefacten zijn verder geen nadere gegevens bekend.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
12
6.
Locatie
In het plangebied kunnen acht archeologische verwachtingszones worden onderscheiden. In zones 1 tot en met 6 zijn mogelijk archeologische resten aanwezig. Dit onderzoek heeft betrekking op onderzoek in zones 1 tot en met 3. Onderscheiden worden: •
plandeel 1: Jachthuisweg 2 en plandeel 2: Jachthuisweg 6 waar nog geen veldonderzoek heeft plaatsgevonden.
•
plandeel 3: Een strook langs de noordrand van het centrale deel van De Rikker waar evenmin veldonderzoek heeft plaatsgevonden. Deze strook ligt net ten zuiden van de boringen van Bente (2000; figuur 5) en ten noorden van de boringen van Kremer (2010; figuur 6).
Figuur 5: Plandeel 3 geprojecteerd op de boorpuntenkaart van Bente (Bente 2000).
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
13 7.
Uiterlijke kenmerken (prospectie kenmerken):
Vondsten die aangetroffen kunnen worden zijn alle mobilia die behoren tot het normale vondstenspectrum van een agrarische (landelijke) nederzetting: (fragmenten van) aardewerk, bouwkeramiek (baksteen, dakpannen) en natuurstenen bouwmateriaal (leisteen, grind), glas (m.n. vaatwerk en sieraden), gereedschappen en overige gebruiksvoorwerpen van metaal en natuursteen (bijvoorbeeld maalstenen), gebruiksvoorwerpen behorende tot de kleding (onderdelen van gordels, riemen), munten. Mogelijk restanten van ambachtelijke activiteiten (onder andere metaalslakken, gereedschap). Vondstenlagen zijn door landbouwbewerkingen waarschijnlijk niet meer intact aanwezig. Voor de opsporing van archeologische resten moet daarom worden uitgegaan van een sporenniveau. De archeologische sporen die kunnen worden
Figuur 6: Plandeel 3 geprojecteerd op de boorpuntenkaart van Kremer (Kremer 2010). De gele punten zijn boorprofielen met een A-C profiel. De grijze punt is een verstoord bodemprofiel. Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
14 aangetroffen zijn hoofdzakelijk resten van palen, sloten, greppels en putten. 8.
Mogelijke verstoringen
Ter hoogte van de Jachthuisweg 2 en 6 bevindt zich 19e en 20e eeuwse bebouwing en ter plaatse van de funderingen is het archeologische niveau waarschijnlijk vergraven. In de rest van het plangebied moet rekening gehouden worden met landbouwbewerkingen waardoor tot in de C-horizont is gegraven/geploegd, uitgezonderd de zones met dikke plaggendekken.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
15
3
Methode De werkwijze in het veld was als volgt: Boortype:
7 cm Edelmanboor.
Aantal boringen:
Er zijn achttien boringen gezet verdeeld als volgt: plandeel 1 (Jachthuisweg 2): negen. plandeel 2 (Jachthuisweg 6): vijf plandeel 3 (noordelijke strook): vier
Boordiepte:
De boringen zijn gezet tot in de schone C-horizont. De einddiepte van de boringen ligt tussen
Verspreiding van de boorpunten: De boringen zijn verspreid geplaatst in de plandelen (figuur 7). Er is zoveel als mogelijk rekening mee gehouden dat in ieder geval ook is geboord op plaatsen waar bodemverstoringen (woningbouw, landschappelijke inrichting) is voorzien. Het grid was daarom onregelmatig en ook vanwege bebouwing, begroeiing en verhardingen en de vorm van de plandelen. Zie figuren 8 en 9 voor het boorplan met beoogde toekomstige inrichting in plandelen 1 en 2. Van de noordelijke strook is nog geen inrichtingsschets beschikbaar. Waarnemingswijze: Het sediment is met de hand bemonsterd en met het blote oog onderzocht door het te versnijden en te verbrokkelen. De opgeboorde grond is systematisch uitgelegd op een plastic zeil. Representatieve uitgelegde boorprofielen zijn gefotografeerd. Verdachte lagen zijn aanvullend gezeefd over een 4 mm zeef om een betere indruk te krijgen van de aanen afwezigheid van eventuele moderne of archeologische indicatoren. Classificatie bodemtextuur en archeologische indicatoren: De opgeboorde grond is beschreven op basis van de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1 (ASB 1.1), dit omvat NEN 5104.3 Locatie bepaling X en Y: De X en Y coördinaten van de boringen zijn bepaald met een GPS met een nauwkeurigheid van 2 m.
Hoogte bepaling: De Z coördinaat is na afloop van het veldwerk bepaald aan de hand het AHN.4 De gegevens zijn digitaal in het veld geregistreerd. Het veldwerk is uitgevoerd op maandag 20 maart 2023 door A. de Boer (KNA Senior Prospector) en C. de Jong (junior Prospector). Voorgaand aan het veldwerk is een plan van aanpak opgesteld.5 Het plan van aanpak is geregistreerd in ARCHIS3.
3 4 5
Bosch 2008; Nederlands Normalisatie Instituut 1989 Kadaster en PDOK 2014 De Boer 2023
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
Figuur 7: Boorpuntenkaart (achtergrond: PDOK).
17
Figuur 8: Boorplan plandeel 1 met schets nieuwe situatie.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
18
4
Resultaten met bodemkundige en geologische interpretatie De locaties van de boringen zijn in figuur 7 tot en met 9 weergegeven. De boorgegevens staan in Bijlage 1. De resultaten van het booronderzoek zijn weergegeven in figuur 10. Met de gegevens zijn schematische doorsnedes gemaakt. Deze zijn weergegeven in figuur 11. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Er zijn geen vondsten verzameld. Het grondwater is bij elk boorpunt bereikt. Het grondwater stond tijdens het onderzoek tussen 40 en 110 cm -mv. Het natuurlijke bodemmateriaal bestaat bijna overal uit kalkloos matig siltig zand, goed afgerond en gesorteerd, en met een matig fijne mediane korrelgrootte. Bij twee boorpunten is het zand onderin het boorprofiel matig of sterk siltig. Op basis hiervan kan het zand worden geïnterpreteerd als dekzand (Laagpakket van Wierden, Formatie van Boxtel). De top van het dekzand ligt tussen 20 en 105 cm-mv. In de top van het dekzand ontstaat als het grondwater voldoende laag staat door natuurlijke bodemvorming een podzolgrond. Door moderne grondbewerking kunnen deze podzolgronden vervolgens zijn vergraven. In vijf boorprofielen blijken nog resten van podzolhorizonten aanwezig te zijn (figuur 10): •
plandeel 1 (Jachthuisweg 2): boorpunt 2 (BC-horizont). De BC-horizont ligt onder een 30 cm dikke A-horizont.
•
plandeel 2 (Jachthuisweg 6): boorpunten 12 (E- en B-horizonten) en 13 (AE- en B-horizonten). Deze horizonten liggen een 35 cm dikke A-horizont bij boorpunt 12. Bij boorpunt 13 ligt op de AE-horizont een ophoogpakket van 40 cm (inclusief klinker).
•
plandeel 3 (noordelijke strook): boorpunten 16 en 18 (B-horizonten). Bij deze boorpunten ligt de B-horizont onder een matig dikke eerdlaag (plaggendek) van 60 cm (boorpunt 16) en 45 cm (boorpunt 18) dik. Mogelijk is op deze plaatsen enige tijd sprake geweest van plaggenbemesting.
In (eveneens) vijf boorpunten is het bodemprofiel duidelijk tot in de C-horizont vergraven (boorpunten 1, 4, 6, 9 en 11). In deze boorprofielen bestaat de bovenste grondlaag uit een heterogene gevlekte humeuze laag, vaak met fragmenten baksteen. De verstoring in het perceel bij boorpunt 1 is volgens de eigenaar uitgezand en weer opgevuld met humeuze aarde van elders.6 Bij negen boorpunten is sprake van een A op C profiel, vaak met een scherpe laagondergrens van de A-horizont wat er op wijst dat geploegd is tot in de Chorizont. De A-horizont is bij deze profieltypen 15 tot 45 cm dik. Er zijn bij deze profieltypen geen dikke eerdlagen aanwezig. Bij boorpunten 5, 6 en 7 (in het noorden van plandeel 1: Jachthuisweg 2), is sprake van hoge grondwaterstanden (grondwater tussen 40 en 70 cm -mv) en roest hoog in het profiel. Dit zijn waarschijnlijk beekeerdgronden waar zich nooit een podzolbodem heeft 6
Persoonlijke mededeling bewoner Jachthuisweg 2 op 21 maart 2023
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
19
Figuur 9: Boorpunten plandeel 2 met schets ontwerp bestemmingsplan. Nieuwbouw is voorzien in het noorden (adressen 6b en 6c) en in het noordoosten (groene vlak).
ontwikkeld door van nature hoge grondwaterstanden. Dat dit bodemtype daar aanwezig is, is overeenkomstig de verwachting uit het bureauonderzoek. Bij de overige boorprofielen met A op C-profiel gaat het vermoedelijk om vergraven/verploegde veldpodzolgronden.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
20
5
Archeologische interpretatie Het booronderzoek bevestigt de landschappelijke ligging van het plangebied zoals die op basis van het bureauonderzoek wordt verwacht. De natuurlijke ondergrond bestaat zoals verwacht uit dekzand met (resten van) podzolgronden en soms beekeerdgronden. Op plaatsen met resten van podzolgronden kan een archeologisch sporenniveau aanwezig zijn. Deze zones zijn in plandelen 2 en 3 rood gemarkeerd in figuur 10. Theoretisch kan ook nog een restant van sporen aanwezig zijn bij boorpunt 2 in plandeel 1. Echter, omdat dit bij slechts één boorpunt in dit plandeel het geval is en omdat daar alleen de onderkant van een B-horizont aanwezig is, wordt dit gebied als weinig kansrijk gezien. Er moet in plandelen 2 en 3 rekening gehouden met archeologische resten uit alle archeologische perioden. Er zijn echter geen aanwijzingen voor landschappelijke gradiënten over korte afstanden die het terrein extra aantrekkelijk zouden maken voor kampementen van jager-verzamelaars. Evenmin zijn er aanwijzingen voor historische erven in het onderzochte gebied. De kans op archeologische resten uit de periode van landbouwsamenlevingen (Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Vroege Middeleeuwen) wordt daarom als het grootst ingeschat.
Waar de bodem verploegd is tot in de C-horizont (A op C profielen) of waar de bodem vergraven is (verstoord tot in de C) is de kans klein dat archeologische sporen bewaard kunnen zijn.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
eenheid
toelichting Boorpunt verstoord tot in de C-horizont … met A - C profiel … met AE-, E-, B-, BC-horizont advies: bij bodemingrepen vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven
Figuur 10: Resultaten booronderzoek en advies (achtergrond: PDOK).
22
Figuur 11: Getekende boorprofielen in schematische doorsnedes.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
23
6
Conclusie 1.
Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) en intactheid (verstoringen) van het bodemprofiel?
Het natuurlijke bodemmateriaal bestaat uit dekzand (matig fijn goed gesorteerd en afgerond zand). Op het dekzand ligt een bouwvoor van 15 tot 60 cm dik. Ter hoogte van vijf boorpunten zijn nog restanten van podzolgronden aanwezig. Het gaat om resten van B en BC-horizonten en soms ook van A en E-horizonten. Bij vijf boorpunten verspreid door het plangebied is de bodem vergraven tot in de C-horizont. Bij negen boorpunten is sprake van een A op C profiel, vaak met een scherpe laagondergrens van de A-horizont wat er op wijst dat geploegd is tot in de Chorizont. De A-horizont is bij deze profieltypen 15 tot 45 cm dik. 2.
Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan?
Daar waar een podzol B-horizont aanwezig is, kan worden gesproken van een potentieel archeologisch niveau. Dit is het geval bij 12 en 13 (plandeel 2) en 17 en 18 (plandeel 3). Er moet rekening gehouden worden met archeologische resten uit alle archeologische perioden. Rondom deze boringen is in figuur 10 een zone aangeduid waar rekening gehouden moet worden met archeologische resten. De zones zijn 2.330 m2 (plandeel 2) en 2.900 m2 (plandeel 3) groot. De kans op archeologische resten uit de periode van landbouwsamenlevingen (Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Vroege Middeleeuwen) wordt als het grootst ingeschat. Er is sprake van deels intacte podzolbodems met een matig dikke A. Mogelijk is enige tijd sprake geweest van plaggenbemesting. Er moet daarom vanuit worden gegaan dat eventuele vondsten in de A-horizont mee kunnen zijn opgebracht bij de plaggenbemesting. 3.
Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: c) Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? De ingrepen zijn nog in voorontwerp stadium. Dus zekerheid omtrent de omvang en plaats van de ingrepen bestaan nog niet, met name niet bij plandeel 3. De planschets van plandeel 2 laat zien dat op de plek van de zone met een potentiële archeologisch twee woningen zullen worden gebouwd (zie figuur 9). In dat geval zal het niveau worden vergraven. d) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten? In algemene zijn wordt aanbevolen om graafwerkzaamheden in de rode zones van figuur 10 te vermijden. Als dat niet mogelijk is, dan wordt aanbevolen nader te bepalen of archeologische resten aanwezig zijn (karteren) en zo ja wat daarvan de waarde is (waardering).
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
24 4.
Indien vervolgonderzoek wordt geadviseerd: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt?
Mogelijk is op deze plaatsen enige tijd sprake geweest van plaggenbemesting. De aan- of afwezigheid van vondsten in het bodemprofiel zijn dus geen indicator voor de aan- of afwezigheid van archeologische vindplaatsen. Bovendien moet rekening gehouden met archeologische complextypen die oorspronkelijk al vondstenarm zijn. Er moet daarom vanuit gegaan worden dat archeologische resten zich manifesteren door uitsluitend een sporenniveau. De meest geschikte wijze voor het karteren van deze archeologische resten is uit uitvoeren van een archeologisch proefsleuvenonderzoek. Met hetzelfde onderzoek kunnen eventuele archeologische resten worden gewaardeerd.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
25
7
Advies Bureau voor Archeologie adviseert om in de rood gemarkeerde zones van figuur 10 rekening te houden met archeologische resten door in deze zones graafwerkzaamheden te vermijden. Als graafwerkzaamheden zijn voorzien in verband met de aanleg van funderingen, kabels en leidingen of landschappelijke inrichting dan kan het potentiële archeologische niveau worden vergraven. In dat geval wordt aanbevolen het betreffende gebied eerst te laten onderzoeken op de aan- of afwezigheid van archeologische resten door middel van een proefsleuvenonderzoek. Als archeologische resten aanwezig zijn, dan kunnen deze met hetzelfde onderzoek worden gewaardeerd. De werkwijze van het onderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). De kans dat sprake is van behoudenswaardige archeologische resten buiten de rode vlakken in figuur 10 wordt als klein ingeschat. Nader onderzoek is in die gebieden niet nodig. Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Winterswijk.
7.1
Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid De eerste versie van het rapport van 15 mei 2023 is beoordeeld door de archeologisch deskundige van de gemeente Winterswijk (Omgevingsdienst Achterhoek; K. Wonnink en D. Kastelein, notitie van 18 oktober 2023). De opmerkingen hebben geleid tot onderhavige aangepaste versie van het rapport.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
26
8
Literatuur Actueel Hoogtebestand Nederland. 2018. ‘AHN3’. Digitale Hoogtekaart. https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/. Bente, D. A. 2000. ‘AAI-1 plangebied De Rikker II en III, gemeente Winterswijk; een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI-1)’. RAAP briefrapport 2000-2095/MW. Weesp: RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. de Boer, A. G. 2022. ‘De Rikker, Winterswijk, gemeente Winterswijk: een bureauonderzoek’. Bureau voor Archeologie Rapport 1150. Utrecht: Bureau voor Archeologie. ———. 2023. ‘Plan van Aanpak Inventariserend Veldonderzoek, booronderzoek Fase: verkennend, De Rikker ABO, Winterswijk, gemeente Winterswijk’. Bureau voor Archeologie. Bosch, J. H. A. 2008. ‘Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1: Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2’. 2008-U-R0881/A. Deltares-rapport. Dekkers, J. M. J. en H. J. M. Zegers. 1973. ‘Bestemmingsplan Winterswijk : de bodemgesteldheid en bodemgeschiktheid’. Alterra-rapport 1074. Wageningen: Stichting voor Bodemkartering. https://library.wur.nl/WebQuery/edepot/461472. Kadaster en PDOK. 2014. ‘AHN2 en 3 - WCS service’. http://nationaalgeoregister.nl. Kremer, H. 2010. ‘Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek Plangebied “De Rikker” te Winterswijk gemeente Winterswijk’. Synthegra Rapport S09243. Doetinchem: Synthegra B.V. Nederlands Normalisatie Instituut. 1989.
Geotechniek: classificatie van onverharde grondmonsters. Delft: Nederlands Normalisatie-instituut. PDOK. ‘Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) - gedetailleerde grootschalige basiskaart’. https://www.pdok.nl/introductie/-/article/basisregistratie-grootschaligetopografie-bgt-.
Bureau voor Archeologie Rapport 1309
Winterswijk De Rikker
Bijlage 1: Boorbeschrijvingen nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
boven onder 1
grondwaterstand tijdens boring: 80 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; opmerking algemeen: dit perceel is volgens de eigenaar uitgezand; datum boring: 20-maart-2023 0
40 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
40
95 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
weinig roestvlekken
95
110 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
spoor roestvlekken
110
125 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
spoor baksteen A-horizont
omgewerkte spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand grond afgerond; spoor zandbrokjes; basis geleidelijk; opgebrachte grond; omgewerkte grond
weinig baksteen A-horizont
omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; basis grond scherp; baksteen oranje rood hard 5mm
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
2
grondwaterstand tijdens boring: 60 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
30 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
30
60 zand
zwak siltig; zwak humeus
60
120 zand
zwak siltig
spoor baksteen A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; baksteen 5mm oranje-rood enkele fragmenten
matig fijn grijs-bruin
BC-horizont dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
matig fijn grijs
C-horizont
zeer kleine spreiding; zand hoekig
dekzand
3
grondwaterstand tijdens boring: 110 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
20 zand
zwak siltig
matig fijn bruin-grijs
20
55 zand
zwak siltig;
matig fijn donker-bruin-
spoor baksteen
omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; weinig grond zandbrokjes; basis scherp; opgebrachte grond; baksteen 5mm rood hard A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis
nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
boven onder sterk humeus
grijs
55
80 zand
zwak siltig
matig fijn grijs
80
125 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
scherp spoor roestvlekken
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
4
grondwaterstand tijdens boring: 70 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
25 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
25
70 zand
zwak siltig; zwak humeus
matig fijn grijs-geel
70
125 zand
zwak siltig
matig fijn geel
spoor baksteen A-horizont
omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; basis grond geleidelijk; grind en baksteenfragmenten rood 2cm hard
AC-horizont omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; veel grond zandbrokjes; basis scherp; omgewerkte grond spoor roestvlekken
C-horizont
dekzand
5
matig kleine spreiding; zand afgerond grondwaterstand tijdens boring: 40 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023
0
20 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-grijs
spoor roestvlekken
20
100 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel-grijs weinig roestvlekken
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
6
grondwaterstand tijdens boring: 70 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
20 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-grijs
spoor roestvlekken
A-horizont
omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; basis grond scherp
20
50 zand
zwak siltig; zwak humeus
matig fijn geel-grijs
spoor roestvlekken
AC-horizont omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; spoor grond zandbrokjes; basis geleidelijk; omgewerkte grond
50
90 zand
matig siltig
matig fijn licht-grijs
spoor roestvlekken
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
boven onder
7
grondwaterstand tijdens boring: 50 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
45 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-grijs
spoor roestvlekken
45
100 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel-grijs weinig roestvlekken
A-horizont
bouwvoor
spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; weinig zandbrokjes; basis scherp
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
8
grondwaterstand tijdens boring: 80 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
40 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
40
90 zand
zwak siltig
matig fijn oranje-grijs
90
120 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
veel roestvlekken
A-horizont
bouwvoor
spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; weinig zandbrokjes; basis scherp
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
9
10
grondwaterstand tijdens boring: 100 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; opmerking algemeen: in oprit; datum boring: 20-maart-2023 0
35 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-bruingrijs
spoor baksteen
35
60 zand
zwak siltig
matig fijn bruin-geel
omgewerkte spoor bruine vlekken; matig kleine spreiding; zand grond afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
60
105 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn bruin-grijs
omgewerkte veel grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand grond afgerond; basis scherp; omgewerkte grond
105
160 zand
sterk siltig
matig fijn licht-grijs
weinig roestvlekken
omgewerkte spoor gele vlekken; matig kleine spreiding; zand grond afgerond; spoor zandbrokjes; basis geleidelijk; omgewerkte grond
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond grondwaterstand tijdens boring: 40 cm-mv;
nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
boven onder beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
7 klinker
7
30 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
30
50 zand
zwak siltig
matig fijn licht-bruingrijs
50
60 zand
zwak siltig; matig humeus
60
120 zand
zwak siltig
bouwvoor
veel grijze vlekken; matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; omgewerkte grond
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
matig fijn donker-bruingrijs
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
matig fijn licht-grijs
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
11
grondwaterstand tijdens boring: 100 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
7 klinker
klinker
7
25 grind
S
matig grof grind
25
40 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
40
80 zand
zwak siltig
matig fijn licht-bruingrijs
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
80
125 zand
zwak siltig
matig fijn oranje-grijs
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
veel baksteen
omgewerkte baksteen laag grond
12
grondwaterstand tijdens boring: 110 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; opmerking algemeen: podzol; datum boring: 20-maart-2023 0
35 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
35
40 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
E-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
B-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
boven onder 40
70 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donkeroranje-bruin
70
120 zand
zwak siltig
matig fijn oranje-grijs
120
150 zand
zwak siltig
matig fijn grijs
weinig roestvlekken
13
grondwaterstand tijdens boring: 105 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
7 klinker
7
40 zand
zwak siltig
matig grof licht-bruingrijs
40
55 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
AE-horizont bouwvoor
weinig witte vlekken; geloogde korrels; matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
55
80 zand
zwak siltig; zwak humeus
matig fijn donker-grijsbruin
B-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
80
110 zand
zwak siltig
matig fijn licht-bruingrijs
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
110
150 zand
matig siltig
matig fijn licht-grijs
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
omgewerkte matig kleine spreiding; zand afgerond; basis grond scherp; opgebrachte grond
14
15
grondwaterstand tijdens boring: 70 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
35 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
35
70 zand
zwak siltig
matig fijn licht-bruingrijs
70
120 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
spoor roestvlekken
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond grondwaterstand tijdens boring: 60 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; opmerking algemeen: foto
nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
boven onder vergeten; datum boring: 20-maart-2023 0
20 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
20
40 zand
zwak siltig
matig fijn licht-bruingrijs
40
90 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
90
100 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
weinig roestvlekken
spoor roestvlekken
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
16
grondwaterstand tijdens boring: 80 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
40 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-grijs
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
40
60 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
60
75 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-bruingrijs
B-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk; lijkt op B-horizont, mogelijk oude akkerlaag
75
120 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond
17
grondwaterstand tijdens boring: 80 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023 0
30 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-grijs
30
70 zand
zwak siltig
matig fijn licht-geel
70
110 zand
zwak siltig; zwak
matig fijn bruin-grijs
spoor roestvlekken
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
C-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
nr.
grens grond cm-mv
bijmenging mediaan kleur
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
horizonten
interpretatie overig
boven onder humeus 110
120 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
dekzand
18
matig kleine spreiding; zand afgerond grondwaterstand tijdens boring: 90 cm-mv; beschrijver: A. de Boer; datum boring: 20-maart2023
0
35 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn donker-bruingrijs
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis scherp
35
45 zand
zwak siltig; sterk humeus
matig fijn zwart
A-horizont
bouwvoor
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
45
70 zand
zwak siltig; matig humeus
matig fijn donker-bruin
B-horizont
dekzand
matig kleine spreiding; zand afgerond; basis geleidelijk
70
120 zand
zwak siltig
matig fijn licht-grijs
C-horizont
dekzand
matig grote spreiding; zand matig afgerond
spoor roestvlekken
Coördinaten van de boringen: nr.
X (m RD)
Y (m RD)
Z (cm NAP)
1
247820
444166
3791
2
247869
444189
3758
3
247862
444231
3742
4
247839
444210
3781
5
247821
444279
3625
6
247863
444279
3645
7
247832
444322
3602
8
247770
444314
3615
9
247792
444249
3716
10
247685
444385
3598
11
247629
444402
3652
12
247628
444438
3609
13
247678
444433
3598
14
247708
444421
3585
15
247615
444365
3630
16
247576
444337
3656
17
247530
444338
3617
18
247509
444309
3645