Bijlage 12 bij toelichting - Quick scan natuur De Rikker
Tekst van het document
Quick scan natuur
Winterswijk, De Rikker V en VI
De Rikker Winterswijk BV
Datum: 2 maart 2020 Projectnummer: 180318.01
INHOUD
1
Inleiding
3
1.1 1.2
Aanleiding Plangebied
3 3
2
Wettelijk kader
6
2.1 2.2 2.3
Gebiedsbescherming Soortenbescherming Bescherming houtopstanden
6 7 8
3
Onderzoeksmethode
9
3.1 3.2
Deskundigheid Werkwijze
9 9
4
Aanwezigheid beschermde gebieden en soorten
10
4.1 4.2 4.3
Ligging beschermde gebieden Aanwezigheid beschermde soorten Aanwezigheid houtopstanden
10 11 19
5
Effectbeoordeling en advies vervolgtraject
20
5.1 5.2 5.3
Mogelijke effecten op beschermde gebieden Mogelijke effecten op beschermde soorten Mogelijke effecten op beschermde houtopstanden
20 20 23
6
Conclusie
24
Geraadpleegde bronnen
3
Bijlage 1. Wettelijk kader
5
1
Inleiding
1.1
Aanleiding In het oostelijk deel van Winterswijk liggen enkele agrarische velden binnen de bebouwde kom. Rondom deze locatie zijn de afgelopen jaren reeds gronden ontwikkeld ten behoeve van woningbouw als onderdeeldeel van het plan “De Rikker”. De initiatiefnemer is voornemens om de resterende agrarische gronden ook tot ontwikkeling te brengen ten behoeve van woningbouw. Dit betreft fasen V en VI van De Rikker. Hiertoe wordt het bestemmingsplan gewijzigd. Voor de vaststelling van een nieuw bestemmingsplan is het noodzakelijk dat de haalbaarheid ervan wordt aangetoond. Er dient daarom vanuit de ecologie onderzocht te worden of met de ruimtelijke ontwikkelingen die het plan toestaat sprake is van overtreding van de geldende natuurwet- en regelgeving. Voorliggende rapportage zet door middel van een quick scan natuur uiteen of met de ruimtelijke ontwikkeling mogelijk sprake kan zijn van het verstoren van beschermde natuurgebieden en beschermde soorten en of nader onderzoek hiernaar noodzakelijk is.
1.2
Plangebied
1.2.1
Huidige situatie Het plangebied bevindt zich aan de rand van de kern van Winterswijk (gemeente Winterswijk, provincie Gelderland). Winterswijk wordt omringd door veel kleinschalig cultuurlandschap met agrarische percelen en kleine bosgebieden. Daarnaast ligt in de buurt een oude steengroeve en het Korenburgerveen. In de directe omgeving van het plangebied zijn voornamelijk veel woningen aanwezig. Aan de noord-, west- en zuidkant van het plangebied bevindt zich de nieuwbouw uit eerdere fases van De Rikker. Ten oosten van het plangebied zijn enkele boerenwoningen aanwezig en zijn er agrarische percelen. Navolgende afbeeldingen geven de globale ligging van het plangebied weer.
Topografische kaart met de globale ligging van het plangebied (rood omkaderd).Bron: PDOK. Bewerking: SAB.
3
Luchtfoto met de globale ligging van het plangebied (rood omkaderd). Bron: PDOK. Bewerking: SAB.
Op 10 februari 2020 is een veldbezoek uitgevoerd. Het plangebied bestaat voornamelijk uit agrarische percelen. Verder ligt aan de noordoostkant van het plangebied een paardenweide en aan de noordwestkant van het plangebied een kort gemaaid grasveld. Op verschillende plekken zijn ook bomenrijen aanwezig en langs de Jachthuisweg en de Kobstederstraat zijn afwateringssloten aanwezig. Navolgende afbeeldingen geven een impressie van het plangebied ten tijde van het veldbezoek.
Zuidoostkant plangebied.
Jachthuisweg.
Paardenweide noordoostkant.
Groenstrook noordkant plangebied.
4
Noordoostkant plangebied.
1.2.2
Kobstederstraat.
Toekomstige situatie In de toekomstige situatie zal nieuwbouw in het plangebied zijn gerealiseerd. Alle delen van de Rikker zijn afzonderlijke wijken met allemaal een eigen karakter. In de nieuwe situatie zullen in totaal maximaal 200 woningen gerealiseerd worden. Dit is onderverdeeld in verschillende typen woningen. Eén van de doelen voor de nieuwe ontwikkeling is dat het een natuurinclusieve omgeving wordt. De aanwezige groenstructuren zullen indien mogelijk allemaal behouden worden en op sommige punten worden uitgebreid. Er zullen geen bomen gekapt worden of opstallen gesloopt worden en de afwateringssloten blijven behouden. Daarnaast worden kleine watergangen met natuurvriendelijke oevers aangelegd is het plangebied. In onderstaand figuur is een impressie opgenomen van de voorgenomen ontwikkeling ten tijde van opstellen van deze quick scan.
Weergave van voorgenomen plannen (bron: SAB).
5
2
Wettelijk kader Hieronder staat een samenvatting van het wettelijk kader. Een uitgebreide beschrijving staat in bijlage 1.
2.1
Gebiedsbescherming
2.1.1
Natura 2000-gebieden en bijzondere nationale natuurgebieden Op grond van de Wet natuurbescherming kunnen natuurgebieden of andere gebieden die belangrijk zijn voor flora en fauna, door de Minister worden aangewezen ter uitvoering van de Vogelrichtlijn- en/of Habitatrichtlijn, de zogeheten Natura 2000-gebieden. Ook kan de Minister op grond van deze wet in enkele specifieke gevallen bijzondere nationale natuurgebieden aanwijzen. Bij de aanwijzing van een Natura 2000-gebied worden voor het gebied instandhoudingsdoelstellingen voor te beschermen soorten en/ of habitats vastgesteld. Het is verboden om zonder vergunning projecten of andere handelingen te realiseren of te verrichten die de instandhoudingsdoelstellingen kunnen schaden. Als een plan of project mogelijk negatieve effecten kan hebben op Natura 2000-gebied, vindt eerst een globale toetsing plaats, de voortoets. Als uit de voortoets blijkt dat er zeker geen negatieve effecten zijn, dan kan het betreffende plan worden vastgesteld, of geldt in het geval van een project geen vergunningplicht. Als de kans op significante effecten niet kan worden uitgesloten dan moet, conform artikel 2.8 van de Wet natuurbescherming een passende beoordeling worden gemaakt.
2.1.2
Natuurnetwerk Nederland De Wet natuurbescherming draagt Gedeputeerde Staten op, om in hun provincie te zorgen voor een landelijk ecologisch netwerk, genaamd Natuurnetwerk Nederland. Voor dit netwerk geldt, op basis van het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (het Barro), een ‘nee, tenzij’-beschermingsregime. Het bestemmingsplan, of een omgevingsvergunning waarmee van het bestemmingsplan wordt afgeweken, maakt geen ontwikkelingen mogelijk die kunnen leiden tot een significante vermindering van de oppervlakte, kwaliteit of samenhang van de aanwezige natuur, of tot een significante aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden van deze gebieden, tenzij er sprake is van groot openbaar belang, er geen reële alternatieven zijn, negatieve effecten zoveel mogelijk worden beperkt en overblijvende negatieve effecten worden gecompenseerd. Provincies dienen deze bescherming te regelen bij provinciale verordening. Daarnaast kunnen provincies bij provinciale verordening andere gebieden met bijzondere natuurwaarden beschermen, genaamd bijzondere provinciale natuurgebieden en bijzondere provinciale landschappen. De provincie Gelderland spreekt niet van Natuurnetwerk Nederland maar van het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ontwikkelingszone (GO). Binnen het GNN en de GO staat de bescherming van de kernkwaliteiten centraal.
De kernkwaliteiten bestaan uit bestaande natuurwaarden, uit nog te ontwikkelen potentiële waarden en omgevingscondities. Per saldo moet elke ontwikkeling in het GNN een verbetering van de betreffende kernkwaliteiten opleveren.
6
De GO heeft een dubbeldoelstelling. Er is ruimte voor economische ontwikkeling in combinatie met versterking van de ecologische samenhang tussen inliggende en aangrenzende natuurgebieden. Door de samenhang met de aangrenzende en inliggende natuur van het GNN herbergt de GO ook kenmerkende natuurwaarden. Bij ruimtelijke ingrepen in de GO wordt onderscheid gemaakt tussen nieuwvestiging, uitbreiding van bestaande bestemmingen en de schaal/omvang van de ingreep. De provincie Gelderland vindt het verder van belang dat rustgebieden voor winterganzen geschikt blijven voor ganzen. De provincie stuurt daarom op het behoud van de openheid en de rust in deze gebieden. Ook zijn weidevogelgebieden aangewezen. De provincie wil hier een landbouwpraktijk stimuleren en in stand houden die rekening houdt met weidevogels. Beschermde weidevogelgebieden en ganzenfoerageergebieden liggen voornamelijk in de GO en voor het overige deel in het GNN.
2.2
Soortenbescherming De bescherming van dier- en plantensoorten is geregeld in de Wet natuurbescherming. Voor een aantal soorten is door middel van verboden een beschermingsregime opgenomen. Er is een apart beschermingsregime voor Vogelrichtlijnsoorten, voor Habitatrichtlijnsoorten en voor andere soorten. Naast de beschermde plant- en diersoorten geldt voor al de in het wild levende soorten ook een zorgplicht. Iedereen dient voldoende zorg in acht te nemen voor deze soorten en hun directe leefomgeving. Dit houdt onder meer in dat men negatieve gevolgen voor aanwezige soorten zoveel mogelijk beperkt door het nemen van alle maatregelen die redelijkerwijs kunnen worden verwacht. Provinciale Staten kunnen in een verordening een vrijstelling verlenen van de verboden van de wet. De provincie Gelderland heeft besloten voor een aantal algemeen voorkomende zoogdiersoorten en amfibieën een vrijstelling te verlenen, voor handelingen die men verricht in het kader van ruimtelijke inrichting en ontwikkeling en voor handelingen in het kader van bestendig beheer en onderhoud. Het betreft de soorten aardmuis, bosmuis, dwergmuis, dwergspitsmuis, egel, gewone bosspitsmuis, haas, huisspitsmuis, konijn, ondergrondse woelmuis, ree, rosse woelmuis, tweekleurige bosspitsmuis, veldmuis, vos, woelrat, bruine kikker, gewone pad, kleine watersalamander, meerkikker en middelste groene kikker.
Daarnaast zijn de verboden niet van toepassing op handelingen die men uitvoert in het kader van ruimtelijke inrichting of ontwikkeling of bestendig beheer en onderhoud, wanneer men die handelingen uitvoert conform een goedgekeurde gedragscode. Tot slot kunnen Gedeputeerde Staten, wanneer er geen andere bevredigende oplossing bestaat, onder bepaalde voorwaarde een ontheffing verlenen van de verboden.
7
2.3
Bescherming houtopstanden Het is verboden houtopstanden geheel of gedeeltelijk te vellen of te doen vellen, zonder voorafgaande melding bij de provincie. Een houtopstand is hierbij gedefinieerd als een eenheid van bomen of struiken met een oppervlakte van ten minste 1.000 vierkante meter of een rijbeplanting die meer dan 20 bomen omvat. De wet schrijft verder voor dat wanneer een houtopstand geheel of gedeeltelijk is geveld, de grond binnen drie jaar moet worden herbeplant. Bovenstaande bescherming geldt niet voor alle houtopstanden. De regels zijn onder meer niet van toepassing op houtopstanden op erven of in tuinen en op houtopstanden binnen de, bij besluit van de gemeenteraad, vastgelegde grenzen van de bebouwde kom. Ook voor het dunnen van een houtopstand gelden de regels niet.
8
3 3.1
Onderzoeksmethode Deskundigheid Kwaliteit van het ecologisch onderzoek en het geleverde product staan bij SAB hoog in het vaandel. Mede daarom zijn wij aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus (NGB); de brancheorganisatie voor groene adviesbureaus. Om aan onze standaard te voldoen, wordt ecologisch onderzoek enkel uitgevoerd door deskundigen. Onder een ecologisch deskundige verstaan we iemand met aantoonbare ervaring en kennis op het gebied van de ecologie van de betreffende soorten. Onze deskundigen voldoen aan de eisen van een ecologisch deskundige zoals de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland die stelt. Ecologen in opleiding tot deskundige werken altijd onder begeleiding van een deskundige.
3.2
Werkwijze Voor het onderzoek werd een bureaustudie uitgevoerd en werd een veldbezoek aan de locatie gebracht. Als eerste werd voor het onderzoek, op basis van informatie van de opdrachtgever, het plangebied in beeld gebracht en werden de toekomstige ontwikkelingen beschreven. Vervolgens werd onderzocht welke beschermde plant- en diersoorten in de omgeving van het plangebied zijn te verwachten. Hiervoor werd de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) geraadpleegd op 6 februari 2020, waarbij waarnemingen van de afgelopen 10 jaar werden opgevraagd. Aanvullend hierbij is gebruik gemaakt van andere bronnen, als websites en verspreidingsatlassen. Bij deze bureaustudie werd ook de ligging van het plangebied ten opzichte van Natura 2000gebieden en gebieden die via de provinciale verordening zijn beschermd onderzocht. Hiervoor werd onder meer informatie van de website van de provincie geraadpleegd. Vervolgens werd een veldbezoek aan het plangebied en de directe omgeving ervan gebracht. Dit bezoek vond plaats op 10 februari 2020, bij stormachtig, bewolkt weer met lichte regen en hagel en een temperatuur van circa 6 graden. Doel van deze veldverkenning was om een indruk te krijgen van de habitats ter plaatse en om de geschiktheid van het plangebied voor de verschillende soortgroepen te beoordelen. Het veldbezoek heeft niet de status van een volledige veldinventarisatie.
Het eenmalige veldbezoek geeft een globaal beeld van aanwezige soorten en habitats op basis van een momentopname. Met de gegevens uit de bureaustudie en het veldbezoek is vervolgens een inschatting gemaakt van de mogelijke effecten op beschermde soorten en beschermde gebieden. Op basis van deze inschatting is een advies opgesteld met aanbevelingen voor vervolgstappen. Nadat het eerste conceptrapport gereed was, is dit beoordeeld op inhoud en vorm door een deskundig collega. Het commentaar is vervolgens besproken en verwerkt, om zo tot een eensluidend advies te komen.
9
4
Aanwezigheid beschermde gebieden en soorten In dit hoofdstuk beschrijven wij de ligging van het plangebied ten opzichte van beschermde gebieden en beschrijven we de kans op de aanwezigheid van beschermde soorten. In het volgende hoofdstuk volgt een beoordeling van de mogelijke effecten op beschermde gebieden en beschermde soorten ten gevolge van de ontwikkeling.
4.1
Ligging beschermde gebieden Ligging Natura 2000-gebied Het plangebied ligt niet in een gebied dat in het kader van de Wet natuurbescherming is aangewezen (zie navolgende afbeelding). Wel liggen Natura 2000-gebieden “Willenks Weust”, “Bekendelle”, “Korenburgerveen” en “Wooldse Veen” in de directe omgeving van Winterswijk. Deze liggen respectievelijk 3,1; 4,0; 4,2 en 7,2 kilometer van het plangebied verwijderd.
Globale ligging van het plangebied (rood omkaderd) ten opzichte van Natura 2000-gebieden. Bron: Aerius. Bewerking: SAB.
Ligging Natuurnetwerk Nederland Het plangebied ligt niet binnen het Gelders Natuurnetwerk (GNN) of de Groene Ontwikkelingszone (GO) (zie navolgende afbeelding). Het dichtstbijzijnde deel van de GNN ligt op 500 meter ten oosten van het plangebied en het dichtstbijzijnde deel van de GO ligt op 550 meter ten oosten van het plangebied. Deze delen van het GNN en de GO maken deel uit van het deelgebied “Ratum”.
10
Globale ligging van het plangebied (rood) ten opzichte van het GNN (donkergroen) en de GO (lichtgroen). Bron: Provincie Gelderland. Bewerking: SAB.
4.2
Aanwezigheid beschermde soorten
4.2.1
Zorgplicht, voor alle in het wild levende dieren en planten In het plangebied zijn bomen, watergangen en velden aanwezig. Het plangebied vormt daarmee geschikt leefgebied voor in het wild levende planten en dieren.
4.2.2
Vogelrichtlijnsoorten Vogelsoorten met niet-jaarrond beschermde nesten Tijdens het veldbezoek zijn in het plangebied soorten met niet jaarrond beschermde nesten aangetroffen als kauw, zwarte kraai en merel. Dergelijke soorten kunnen mogelijk in het plangebied tot broeden komen. In het plangebied zijn daarnaast verschillende vogelnesten waargenomen. Vogelsoorten met jaarrond beschermde nesten Naast de reguliere bescherming in het broedseizoen zijn er verschillende vogelsoorten van wie de nesten jaarrond worden beschermd. Deze jaarrond beschermde status is vanwege verschillende redenen. Zo zijn er soorten die het hele jaar gebruik maken van het nest. Daarnaast zijn er koloniebroeders die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn. Ook zijn er soorten die jaar in jaar uit gebruik maken van hetzelfde nest en die nauwelijks in staat zijn zelf een nest te maken. Hieronder wordt in meer detail beschreven of en in welke mate het gebied geschikt kan zijn voor de betreffende soorten. Huismussen en gierzwaluwen zijn beiden soorten die vrijwel uitsluitend in geschikte holtes en kieren in bebouwing broeden. Zo kunnen ze bijvoorbeeld in de ruimtes tussen de dakpannen en het dakbeschot tot broeden komen. Bij de voorgenomen plan-
11
nen worden geen gebouwen gesloopt en wordt veel van het groen behouden. Het is daarom uitgesloten dat nestlocaties of andere essentiële elementen voor de huismus en/of gierzwaluw verloren gaan. In het plangebied zijn verschillende bomenrijen en bomengroepen aanwezig. Vanwege het ontbreken van een bladerdek konden de bomen goed onderzocht worden op de aanwezigheid van grote nesten of holtes die als nestlocatie gebruikt kunnen worden. Op verschillende locaties in het plangebied zijn grote nesten aangetroffen. Omdat het veldbezoek in februari heeft plaatsgevonden, is niet met zekerheid te bepalen of het gaat om niet-jaarrond beschermde nesten van bijvoorbeeld de zwarte kraai of ekster, of om jaarrond beschermde nesten van de buizerd, havik, sperwer, boomvalk of ransuil. Met de voorgenomen plannen blijven de bomenrijen en groenstroken in principe allemaal behouden, waardoor eventuele jaarrond beschermde nesten niet verwijderd hoeven te worden. Wel kan er essentieel leefgebied van de soorten verdwijnen door de realisatie van de voorgenomen plannen, waardoor de nesten niet meer functioneel zijn. De wespendief en zwarte wouw komen vrijwel uitsluitend in grotere aaneengesloten natuurgebieden voor, waardoor uitgesloten kan worden dat de aangetroffen nesten van deze soorten zijn. De roek broedt in kolonies.
In het plangebied zijn hooguit twee nesten dicht bij elkaar gevonden, waardoor de aanwezigheid van een roekenkolonie in het plangebied ook is uitgesloten. De steenuil en kerkuil zijn soorten die voornamelijk in kleinschalig agrarisch gebied voorkomen. Hier heeft de steenuil zijn nest in holtes in bomen of gebouwen of in speciale nestkasten die in bomen en schuren geplaatst zijn. De kerkuil broedt voornamelijk in toegankelijke gebouwen of in speciale nestkasten. Er heeft al eerder onderzoek naar uilen in het gebied plaatsgevonden (SAB, 2011). Hier is toen in een schuur aan de zuidkant van het huidige plangebied een nestlocatie van een steenuil waargenomen. Met behulp van een ontheffing is dit nest verplaatst naar een perceel ten zuidoosten van het plangebied. Het schuurtje is vervolgens verwijderd. Op het moment zijn er in het plangebied geen geschikte nestlocaties voor de steenuil en/of kerkuil aanwezig. Ten oosten van het plangebied bevindt zich echter kleinschalig agrarisch gebied waar verschillende schuren aanwezig zijn die als nestlocatie voor een steenuil of kerkuil kunnen dienen. Het plangebied vormt wel geschikt foerageergebied door de aanwezige agrarische percelen met randzones. Het plangebied kan daarom deel uitmaken van het leefgebied van de kerkuil en/of steenuil.
Andere vogelsoorten waarvan het nest jaarrond is beschermd, nestelen op hoge gebouwen (slechtvalk), op richels van bergen of steengroeven en soms op oude roofvogelnesten (oehoe), langs stromende beken (grote gele kwikstaart) of op speciale nestpalen (ooievaar) (SOVON 2002, vogelbescherming.nl, sovon.nl). Deze elementen zijn niet in het plangebied aanwezig. Nesten van deze vogelsoorten worden niet in het plangebied verwacht.
12
4.2.3
Planten De vaatplanten die zijn beschermd middels de Wet natuurbescherming betreffen veelal zeldzame soorten, waarvan de meeste Rode Lijst-soorten, met specifieke groeiplaatsen in met name stabiele en natuurlijke biotopen, zoals bossen, zeeduinen, kalkgraslanden, beekdalen, veengronden en moerassen. Ook is een aantal soorten beschermd die groeit op oude en verweerde muren en zijn enkele zeldzame akkerplanten beschermd. Een deel van de beschermde planten komt alleen voor in ZuidLimburg. Veel soorten komen voornamelijk voor op kalkhoudende en voedselarme grond (Sparrius et al. 2012). Naast de beschermde vaatplanten zijn er twee mossoorten beschermd. Beide soorten zijn zeer zeldzaam. Tonghaarmuts is in Nederland gevonden in vochtige, jonge wilgenbossen en in jonge aanplant van zomereik. Geel schorpioenmos groeit op moskussens op venig substraat (Janssen en Schamineé 2004, verspreidingsatlas.nl). Volgens de verspreidingsgegevens van de NDFF en de verspreidingsatlas komt karwijselie in de buurt van het plangebied voor. Dit is een zeer zeldzame soort die voorkomt in lichte bossen en bosranden langs beekdalen, blauwgraslanden en schraal hooiland. Het plangebied bestaat voornamelijk uit grasland dat in agrarisch beheer is, met een dichte grasmat. Het gras wordt regelmatig bewerkt en de bodem is voedselrijk. Ook de bermen in het plangebied zijn voedselrijk en worden regelmatig gemaaid.
Karwijselie en andere beschermde planten worden in een dergelijk biotoop niet verwacht.
4.2.4
Grondgebonden zoogdieren Aanwezigheid soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Zoals beschreven in paragraaf 2.2, geldt voor een aantal meer algemeen voorkomende beschermde soorten zoogdieren een provinciale vrijstelling van de verboden in de wet. Het is goed mogelijk dat in of nabij het plangebied deze soorten voorkomen, zoals de veldmuis of egel. Deze soorten komen wijdverspreid voor en stellen geen hoge eisen aan hun omgeving. Aanwezigheid soorten waarvoor geen vrijstelling geldt Deze beschermde grondgebonden zoogdieren komen voornamelijk voor in natuurlijkeof half-natuurlijke habitats zoals bos, heide of kleinschalig agrarisch landschap. Een aantal soorten is zeer zeldzaam en komt alleen in Zuid-Limburg voor. Dit geldt voor hamster, hazelmuis, eikelmuis, molmuis, lynx en wilde kat. Ook de wolf is zeer zeldzaam. Andere soorten, zoals bever, boommarter, das, eekhoorn, steenmarter, waterspitsmuis en wild zwijn komen algemener voor. Met name eekhoorn en steenmarter worden ook regelmatig in meer stedelijk gebied aangetroffen (Lange et al. 2003, verspreidingsatlas.nl). Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF en de verspreidingsatlas komen de boommarter, bunzing, das, eekhoorn, grote bosmuis, hermelijn, steenmarter, waterspitsmuis en wezel in de omgeving van het projectgebied voor.
De eekhoorn komt regelmatig in dorpen en steden voor zolang er bomenrijen of bomengroepen aanwezig zijn om een nest in te maken. Tijdens het veldbezoek zijn de
13
bomen gecontroleerd op nesten van de eekhoorn. In verschillende bomen zijn bolvormige nesten hoog in de boom tegen de hoofdstam aangetroffen die potentieel van de eekhoorn zijn. Met de voorgenomen plannen blijven de bomenrijen en bomengroepen behouden. Buiten de bomenrijen is weinig geschikt leefgebied voor de eekhoorn aanwezig. Het is daarom op voorhand uitgesloten essentiële functies voor de eekhoorn verloren gaan door de voorgenomen plannen. De boommarter maakt ook zijn nest in holtes of nesten in bomen. De boommarter wordt echter zeer zelden in de nabijheid van gebouwen aangetroffen. Door de ligging van het plangebied is het redelijkerwijs uit te sluiten dat er vaste rust- en verblijfplaatsen van de boommarter aanwezig zijn. Kleine marterachtigen (bunzing, hermelijn en wezel) zijn soorten die voornamelijk voorkomen in kleinschalig cultuurlandschap. Ze hebben hier hun verblijfplaatsen onder andere in takkenhopen, steenhopen, onder boomstronken en in oude konijnen- en muizenholen. De soorten worden ook af en toe in dorpen en steden aangetroffen, zolang voldoende schuilgelegenheid en groen aanwezig is. De randzones van het plangebied met de groenstroken en bomenrijen zijn in principe geschikt als leefgebied voor kleine marterachtigen. Er zijn hier enkele oude konijnenholen en takkenhopen aanwezig waar kleine marters een verblijfplaats kunnen hebben.
De delen van het plangebied die bebouwd gaan worden zijn echter volledig open en hebben geen schuilgelegenheid en zullen daarom vrijwel nooit door kleine marters benut worden. Daarnaast zal het plangebied in de nieuwe situatie meer randzones, watergangen met natuurlijke oevers en schuilgelegenheden hebben, waardoor het geschikter wordt als leefgebied voor kleine marters. Het is daarom uitgesloten dat essentiële elementen van de kleine marters verloren gaan door de voorgenomen plannen. De das leeft in allerlei soorten biotopen en heeft een voorkeur voor een kleinschalig landschap, met akkers, bosjes, weiland en houtwallen. Leefgebied van de das moet voldoende dekking bieden, met weinig verstoring, een groot voedselaanbod, een bodem waarin ze goed kunnen graven en met een grondwaterstand lager dan 1,5m onder het maaiveld. De das is een omnivoor. Het belangrijkste voedsel voor de das zijn regenwormen. Daarnaast eten ze vruchten, noten, granen, paddenstoelen, knaagdieren, egels, slakken en insecten. Het plangebied is tijdens het veldbezoek grondig onderzocht op sporen van de das, zoals burchten, mestputjes, loopsporen of haren. Deze sporen zijn niet aangetroffen. Het is redelijkerwijs uit te sluiten dat in of direct rondom het plangebied burchten van de das aanwezig zijn. Mogelijk kunnen delen van het plangebied incidenteel door dassen bezocht worden om te foerageren.
In de omgeving is echter ruim voldoende alternatief foerageergebied aanwezig en in de nieuwe situatie kunnen delen van het plangebied nog steeds als foerageergebied benut worden. Het is redelijkerwijs uit te sluiten dat essentiële elementen voor de das verloren gaan door de voorgenomen plannen. De grote bosmuis komt voor in allerlei biotopen, zolang er enige dekking is, zoals een lage begroeiing. De soort komt onder meer voor in bossen, bosranden, parken, braakliggend land en niet te nat rietland. In natte terreinen, dichte grazige vegetatie of open weilanden komt de soort niet voor. De soort heeft een voorkeur voor oude, open eiken- en beukenbossen met een dichte struiklaag. De grote bosmuis is vooral ’s nachts actief en eet vooral zaden, noten en bessen. Nesten van de soort bevinden zich
14
meestal ondergrond, onder wortelstronken of in holen. In de velden waar bebouwing geplaatst gaat worden is de aanwezigheid van de grote bosmuis op voorhand uit te sluiten, aangezien dit open weilanden zijn. De grote bosmuis heeft een voorkeur voor bossen en bosranden. Het is daarom ook niet waarschijnlijk dat de soort in de groenstroken en bomenrijen in het plangebied voorkomt. De waterspitsmuis komt voor langs schoon niet te voedselrijk water met goed ontwikkelde watervegetatie en ruig begroeide oevers. Hij wordt aangetroffen langs beken, plassen, rivieren en sloten. Hij leeft binnen een straal van 500 meter langs het water op plaatsen waar voldoende schuilmogelijkheid aanwezig is. Het leefgebied van de waterspitsmuis loopt evenwijdig aan een oever. Mannetjes en vrouwtjes hebben elk hun eigen territorium (www.zoogdiervereniging.nl). De watergangen in het plangebied zijn smalle afwateringssloten, zonder ruige oeverbegroeiing, in een voedselrijk gebied. Dit vormt geen geschikt habitat voor de waterspitsmuis. Het is redelijkerwijs uit te sluiten dat de waterspitsmuis in het plangebied voorkomt. 4.2.5
Vleermuizen Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF komen de baardvleermuis, bosvleermuis, franjestaart, gewone dwergvleermuis, gewone grootoorvleermuis, laatvlieger, rosse vleermuis, ruige dwergvleermuis en watervleermuis in de buurt van het plangebied voor. Alle vleermuissoorten, alsmede hun verblijfplaatsen, essentiële foerageergebieden en vliegroutes zijn beschermd volgens de Wet natuurbescherming. Vleermuizen zijn globaal op te delen in gebouwbewonende soorten zoals gewone dwergvleermuis en boombewonende soorten als rosse vleermuis en watervleermuis Daarnaast bestaan soorten die van beide elementen gebruikmaken. Daarbij is ook onderscheid te maken in zomer- en winterverblijfplaatsen van de verschillende soorten. Sommige soorten zoals de gewone dwergvleermuis verblijven het gehele jaar in gebouwen (spouwmuren, achter gevelbetimmeringen, etc.). Andere soorten als de rosse vleermuis verblijven jaarrond in bomen (in holten, holen en achter loshangend schors). De watervleermuis overwintert echter weer in bunkers, grotten en kelders en verblijft in de zomerperiode in boomholten (Dietz et al. 2011). Gebouwbewonende vleermuissoorten Gebouwbewonende vleermuizen hebben hun verblijfplaats achter bijvoorbeeld gevelbetimmering, in spouwmuren, achter dakbeschot, achter luiken en in schoorstenen (BIJ12 2017a, Dietz et al. 2011).
Voor de voorgenomen plannen worden geen gebouwen gesloopt. Het is daarom op voorhand uitgesloten dat vaste rust- en verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuizen verloren gaan door de voorgenomen plannen. Boombewonende vleermuissoorten Boombewonende soorten worden gevonden in holten en spleten in bomen en achter loshangend schors. Bomen dienen hiervoor een zekere diameter en leeftijd te hebben. Zo hebben vleermuizen genoeg ruimte in de boom. Grofweg zijn hardhout bomen als eik en beuk jonger dan 60 jaar en zachthout bomen jonger dan ongeveer 30 jaar voor een spechtenhol nog niet geschikt (Zoogdiervereniging & Probos 2012). In het plangebied staan verschillende bomen. Deze zijn tijdens het veldbezoek geïnspecteerd op
15
geschikte holtes en loszittend schors. Op verschillende plekken zijn dergelijke holtes en loszittende schors waargenomen. Met de voorgenomen plannen worden echter geen bomen gekapt. Het is daarom uitgesloten dat vaste rust- en verblijfplaatsen van boombewonende vleermuizen verloren gaan door de voorgenomen plannen. Essentieel foerageergebied Alle in Nederland voorkomende vleermuizen leven van insecten. Zij foerageren daarom op plaatsen waar veel insecten aanwezig zijn. Voorbeelden van veel voorkomende foerageergebieden zijn openingen op kruinhoogte tussen bomen, boven water en in de luwte van dijken. Als een dergelijk foerageergebied van zeer groot belang is voor vleermuizen van een bepaalde verblijfplaats, kan gesproken worden van een essentieel foerageergebied. Als een dergelijk foerageergebied verloren zou gaan, zou de voedselvoorziening van deze vleermuizen verdwijnen, waardoor ze de verblijfplaats moeten verlaten. Het verdwijnen van het foerageergebied leidt zo tot het niet meer functioneren van de verblijfplaats. Dergelijk essentieel foerageergebied is beschermd. Een bomenrij naast een afwateringssloot, zoals aanwezig in het plangebied, vormt geschikt foerageergebied. Alle geschikte foerageergebieden in het plangebied blijven in de nieuwe situatie echter behouden.
Daarnaast is in de omgeving voldoende alternatief foerageergebied aanwezig, zoals de bomenrijen ten oosten van het plangebied. Het is daarom niet waarschijnlijk dat de bomen in het plangebied een essentieel foerageergebied voor vleermuizen vormen. Essentiële vliegroutes Om zich van hun verblijfplaatsen naar hun foerageergebied te verplaatsen worden door een aantal soorten steeds dezelfde lijnvormige elementen gebruikt. Bijvoorbeeld de gewone dwergvleermuis gebruikt vaak bomenrijen waaraan het zich kan oriënteren. Als een dergelijke route verdwijnt of onderbroken wordt, vervalt deze mogelijkheid om van verblijfplaats naar foerageergebied te komen. Vleermuizen moeten dan een alternatieve route zoeken. Als dit niet mogelijk is en als de vliegroute door veel vleermuizen wordt gebruikt, kan dit een groot negatief effect op de vleermuizenpopulatie in het gebied hebben (Limpens et al. 2004). Daarom zijn dergelijke vliegroutes beschermd. In het plangebied zijn verschillende bomenrijen aanwezig. De bomenrijen langs de Kobstederstraat en de Jachthuisweg zijn ook lijnvormige elementen die nog tot buiten het plangebied doorlopen vanuit de bebouwde kom van Winterswijk. Het is goed mogelijk dat deze bomenrijen door vleermuizen gebruikt worden om zich van hun verblijfplaats naar geschikt foerageergebied te verplaatsen.
De betreffende bomenrijen zullen in de nieuwe situatie echter behouden blijven. Daarnaast zal er in deze straten geen extra verlichting geplaatst worden, waardoor de potentiële vliegroutes niet hun functionaliteit zullen verliezen. Verstoring van essentiële vliegroutes door de voorgenomen plannen is niet aan de orde. 4.2.6
Reptielen Reptielen komen in ons land voornamelijk voor op de hogere zandgronden, in duin-, bos- of heidegebieden. De ringslang komt daarnaast ook voor in veengebieden en laat zich ook in meer stedelijk gebied zien. Deze soort komt vooral voor ten noorden van de grote rivieren. De muurhagedis is gebonden aan warme, stenige plekken en leeft in
16
Nederland vooral in Maastricht en is daarnaast op verschillende plaatsen uitgezet. (Creemers en van Delft 2009). Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF en verspreidingsatlas.nl komen de hazelworm, levendbarende hagedis en zandhagedis in de buurt van het plangebied voor. De levendbarende hagedis en de zandhagedis zijn soorten die voornamelijk op heideterreinen, duinen en zandverstuivingen voorkomen. Daarnaast worden ze regelmatig in ruige spoorbermen aangetroffen. In het plangebied is dergelijk habitat niet aanwezig waardoor de aanwezigheid van de levendbarende hagedis en zandhagedis redelijkerwijs uitgesloten kan worden. De hazelworm leeft in bossen, bosranden, houtwallen en heide maar ook in parken en tuinen in een bosrijke omgeving. De soort wordt het meest in de randzone van heideen bosterreinen aangetroffen. Het leefgebied bestaat uit enigszins vochtige, met dichte vegetatie bedekte gebieden. Ook in kleinschalig cultuurlandschap kan de soort worden aangetroffen. Hazelwormen leven deels ondergronds, onder blad of onder heidestruiken. Het winterhabitat van hazelwormen bestaat uit oude holen (konijnen) en composthopen (Creemers & van Delft, 2009). Het grootste deel van het plangebied bestaat uit open weilanden en akkers. Alleen de groenstroken in het noorden en westen van het plangebied vormen enigszins geschikt leefgebied voor de hazelworm.
Dit blijft in de nieuwe situatie echter behouden. Het is daarom redelijkerwijs uit te sluiten dat essentieel leefgebied van de hazelworm verloren gaat door de voorgenomen plannen. 4.2.7
Amfibieën Aanwezigheid soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Zoals beschreven in paragraaf 2.2, geldt voor een aantal meer algemeen voorkomende beschermde soorten amfibieën een provinciale vrijstelling van de verboden in de wet. Het is goed mogelijk dat in of nabij het plangebied deze soorten voorkomen, zoals de bruine kikker of gewone pad. Deze soorten komen wijdverspreid voor en stellen geen hoge eisen aan hun omgeving. Aanwezigheid soorten waarvoor geen vrijstelling geldt Beschermde amfibieën waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt, komen voornamelijk voor in en nabij vennen, poelen en slootjes, met helder en schoon water, in heide-, veen- en bosgebied en in de uiterwaarden. De rugstreeppad is ook in de duinen aanwezig. De geelbuikvuurpad, vuursalamander en vroedmeesterpad worden bijna uitsluitend in Zuid-Limburg aangetroffen (Creemers en van Delft 2009, verspreidingsatlas.nl). Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF en verspreidingsatlas.nl komen de heikikker, kamsalamander, poelkikker en rugstreeppad in de buurt van het plangebied voor. Er is op verschillende plekken in en rondom het plangebied oppervlaktewater aanwezig wat als voortplantingshabitat voor amfibieën kan dienen. Bovengenoemde soorten zijn echter vrij kritisch in hun habitatkeuze. De heikikker, kamsalamander en poelkik-
17
ker hebben hun voortplantingshabitat in voedselarm water met veel water- en oevervegetatie. De afwateringssloten in het plangebied hebben allemaal erg steile en kale oevers. Op sommige plekken zal in de zomer wel enige watervegetatie aanwezig zijn, maar aangezien het afwateringssloten van agrarische percelen zijn, zal het water vrij voedselrijk zijn. Het oppervlaktewater in en rondom het plangebied is niet geschikt als voortplantingswater voor de heikikker, kamsalamander en poelkikker. Omdat in de directe omgeving ook geen geschikt voortplantingswater aanwezig is, zal het plangebied ook niet als landhabitat gebruikt worden. De rugstreeppad is een bewoner van zandige terreinen met een hoge dynamiek zoals duinen, uiterwaarden, opgespoten terreinen, heidevelden en akkers. Ook komt de soort op minder natuurlijke terreinen voor, zoals braakliggende terreinen of bouwlocaties. Deze soort is een echte pionier die zich ingraaft in kaal braakliggend terrein en haar eitjes legt in ondiepe kale poeltjes en plassen, maar ook slootjes en vennen kunnen geschikt leefgebied zijn. De dieren verlaten half maart de winterverblijfplaats. Voortplanting begint half april en kan doorgaan tot in augustus. Mannetjes verblijven de gehele voortplantingsperiode in het water. Vrouwtjes daarentegen verlaten na de eierafzet het water weer.
De rugstreeppad overwintert op het land, de dieren hebben eind oktober allemaal het water weer verlaten (Creemers & van Delft, 2009). Op het moment is het niet waarschijnlijk dat de rugstreeppad in het plangebied voorkomt omdat zanderig terrein en ondiepe poelen ontbreken. Als het plangebied in een later stadium echter uit braakliggend terrein zal bestaan, kan wel geschikt leefgebied voor de rugstreeppad ontstaan. Alle waarnemingen van de rugstreeppad in de omgeving van het plangebied zijn echter gedaan in de steengroeve op circa 2,8 kilometer ten oosten van het plangebied. Het tussenliggende gebied bestaat niet uit zandige gebieden, veengebieden of ander geschikt habitat voor deze soort. Het is daarom onwaarschijnlijk dat de rugstreeppad zich zal vestigen tijdens de aanlegfase. 4.2.8
Vissen De beschermde vissoorten zijn veelal zeldzaam voorkomende soorten gebonden aan helder, stromend water van beekjes of rivieren. Een uitzondering hierop is de grote modderkruiper die vooral leeft in langzaam stromend water van sloten, vennen of plassen. De soort komt daar voor op plekken met veel onderwatervegetatie en een goed ontwikkelde waterbodem (Janssen en Schamineé 2004, verspreidingatlas.nl). Volgens de verspreidingsgegevens van de NDFF en de verspreidingsatlas komt de beekprik in de omgeving van het plangebied voor. De beekprik komt plaatselijk voor in beken en in de bovenloop van rivieren in oost- en zuid Nederland. De soort komt alleen voor in relatief natuurlijke beken met een goede waterkwaliteit. De beekprik paait op plaatsen met stromend water en grind waarin ze een nestkuil maken. Na de voortplanting sterven de volwassen dieren. De larve van de beekprik leeft vrijwel geheel ingegraven in het slib. Na zeven jaar, aan het eind van de zomer, metaforseren de larven tot een volwassen beekprik. Volwassen dieren trekken van maart tot eind mei stroomopwaarts naar paaiplaatsen om zich voort te planten (www.ravon.nl). In het plangebied zijn alleen kunstmatige afwateringssloten met
18
grotendeel stilstaand water aanwezig. Dit vormt geen geschikt habitat voor de beekprik. De aanwezigheid van de rivierprik in het plangebied is redelijkerwijs uit te sluiten. 4.2.9
Insecten en andere ongewervelden Beschermde insectensoorten en andere beschermde ongewervelden zijn veelal zeldzaam en eisen een specifiek habitat. Beschermde vlindersoorten komen vooral voor in kruidenrijke en soortenrijke graslanden, heiden, venen en (vochtig) bos (Bos et al. 2006, vlinderstichting.nl). Beschermde libellensoorten leven met name in veengebieden, nabij beekjes of rivieren en bij vennen op de hogere zandgronden (Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie 2002). Beschermde keversoorten zijn gebonden aan oude, rottende bomen in bosgebieden of komen zeldzaam voor in (groter) permanent, helder open water van goede kwaliteit op veengrond (eis-nederland.nl, Janssen en Schamineé, 2004). De Europese rivierkreeft is in ons land nog maar van één plek bekend, op landgoed Warnsborn bij Arnhem. De Bataafse stroommossel is uit ons land verdwenen en de platte schijfhoren komt lokaal voor in laagveengebieden en het rivierengebied, in helder, stilstaand of zeer zwak stromend water met rijke plantengroei, in zowel meren, sloten als plassen (anemoon.org, verspreidingsatlas.nl). Volgens de verspreidingsgegevens van de NDFF en de verspreidingsatlas zijn in de omgeving van het plangebied verschillende beschermde dagvlinders en libellen aanwezig. In het betreffende plangebied zelf is echter geen sprake van open water, bos, soortenrijk grasland, heide of veen.
Leefgebied voor deze soorten is hierdoor niet aanwezig. Beschermde insecten en andere ongewervelden zijn daarom niet te verwachten in het plangebied.
4.3
Aanwezigheid houtopstanden In het plangebied is een houtopstand aanwezig. De bomen en struiken die aanwezig zijn, zijn namelijk onderdeel van een rijbeplanting die meer dan 20 bomen omvat.
19
5 5.1
Effectbeoordeling en advies vervolgtraject Mogelijke effecten op beschermde gebieden Natura 2000 Het plangebied ligt niet in een gebied dat in het kader van de Wet natuurbescherming is aangewezen. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied ligt op 3,1 kilometer afstand. Met het plan wordt een relatief grote ruimtelijke ontwikkeling mogelijk gemaakt. Het is echter uitgesloten dat bijvoorbeeld licht of geluid afkomstig van de ontwikkeling op deze grote afstand het Natura 2000-gebied kan verstoren. Het is wel mogelijk dat de voorgenomen plannen tot een toename van stikstofemissie kunnen leiden, door toegenomen verkeersbewegingen van en naar de locatie. Deze stikstof zou ook op wat grotere afstand Natura 2000-gebieden kunnen verstoren. Dit kan zowel in de gebruiksfase als de aanlegfase voor verzuring of vermesting van het de Natura 2000gebieden zorgen, wat een effect op de instandhoudingsdoelen van de gebieden kan hebben. Om dit te toetsen dient een AERIUS-stikstofberekening uitgevoerd te worden. Provinciale bescherming Het dichtstbijzijnde gedeelte van het natuurnetwerk bevindt zich op circa 500 meter ten oosten van het plangebied. De bescherming van het NNN kent in de provincie Gelderland niet het begrip externe werking.
Aangezien het plangebied niet in de GNN of GO ligt, leidt de voorgenomen ingreep niet tot vermindering van de oppervlakte kwaliteit of samenhang van de aanwezige natuur. De voorngenomen ingreep zal geen effect op de wezenlijke waarden en kenmerken van het Gelders Natuurnetwerk hebben. De bescherming van het Gelders Natuurnetwerk staat de uitvoering van het plan niet in de weg.
5.2
Mogelijke effecten op beschermde soorten
5.2.1
Zorgplicht, voor alle in het wild levende dieren en planten In en rondom het plangebied kunnen in het wild levende planten en dieren voorkomen. Bij de ruimtelijke ontwikkeling zouden deze planten en dieren kunnen worden gedood. Voor al de in het wild levende soorten geldt de zorgplicht van de Wet natuurbescherming. Dit houdt in elk geval in dat iedereen die weet dat hij schade aan natuur gaat veroorzaken door een bepaalde handeling, hij deze handeling daarom niet uitvoert, of maatregelen neemt om schade aan de natuur door de handeling zoveel mogelijk te voorkomen. Probeer bijvoorbeeld bij de ruimtelijke ingreep zoveel mogelijk bomen, struiken en overig groen te behouden. Werken buiten de winterperiode voorkomt dat dieren die in winterrust zijn verstoord of gedood worden. Wanneer verlichting wordt geplaatst, probeer uitstraling van licht naar de omgeving zoveel mogelijk te beperken, om verstoring van diersoorten te voorkomen. Dit kan bijvoorbeeld door verlichting te beperken tot die plekken waar licht noodzakelijk is, lage en gericht armaturen te gebruiken in plaats van rondstralende armaturen en lampen goed te richten.
20
Om verstoring van dieren door straatverlichting en andere vormen van verlichting tot een minimum te beperken, dienen lichtbundels zo veel mogelijk naar beneden te worden gericht.
5.2.2
Vogels Uit voorliggend onderzoek blijkt verder dat in en direct rond het plangebied vogels aanwezig zijn en ook kunnen broeden. Voor deze vogels geldt artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming, die het onder meer verbiedt vogels te doden, te vangen of in gebruik zijnde nesten van vogels te beschadigen of te vernielen. Bij de geplande ontwikkeling zouden nesten van broedende vogels kunnen worden beschadigd, wat verboden is onder de Wet natuurbescherming. De periode waarin de meeste vogelsoorten broeden, loopt globaal van half maart tot half augustus, maar ook broedgevallen buiten deze periode zijn gewoon beschermd. Om overtreding van de wet te voorkomen adviseren wij u om de geplande ruimtelijke ontwikkeling buiten de broedperiode te starten. Op deze manier worden geen in gebruik zijnde nesten beschadigd of vernield. Ook zullen vogels in en direct rond het plangebied geen nest bouwen, omdat te veel verstoring aanwezig is. Indien de werkzaamheden echt in de broedperiode gestart moeten worden, is nader onderzoek naar broedende vogels noodzakelijk. Kort voor de start van de werkzaamheden dient dan door een ecoloog met kennis van vogels door middel van één veldbezoek onderzocht te worden of broedende vogels in en direct rond het plangebied aanwezig zijn. Als deze niet aanwezig zijn, kunnen de werkzaamheden starten.
Als wel een broedende vogel aanwezig is, mogen de werkzaamheden niet starten. Er dient dan met een ecoloog met kennis van vogels naar een oplossing gezocht te worden. Jaarrond beschermde nesten Naast soorten waarvan het nest alleen in de broedtijd beschermd is, zijn mogelijk ook soorten aanwezig waarvan het nest jaarrond is beschermd. Dit betreft de soorten steenuil, kerkuil, ransuil, buizerd, sperwer, havik en boomvalk. Met de geplande werkzaamheden gaan de nesten zelf waarschijnlijk niet verloren, maar kan mogelijk wel het leefgebied zodanig verstoord worden dat een nest zijn functionaliteit verliest.. In dat geval is sprake van overtreding van de Wet natuurbescherming. Om uitsluitsel te krijgen over de aan- of afwezigheid van deze soorten dient nader soortgericht onderzoek uitgevoerd te worden. Indien nestplaatsen of essentieel leefgebied aanwezig blijkt, dan moeten voor de werkzaamheden mitigerende maatregelen worden getroffen om negatieve effecten zoveel mogelijk te voorkomen. Ook is voor de werkzaamheden dan waarschijnlijk een ontheffing van de Wet natuurbescherming noodzakelijk. Overi-
21
ge vogelsoorten waarvan het nest jaarrond is beschermd zijn niet in het plangebied of de omgeving aanwezig. 5.2.3
Overige beschermde soorten Soorten waarvoor provinciale vrijstelling geldt In en nabij het plangebied kunnen ook soorten voorkomen die zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming, maar waarvoor een provinciale vrijstelling van de verboden geldt, voor werkzaamheden die men uitvoert in het kader van ruimtelijke ontwikkeling en inrichting. Dit betreft bijvoorbeeld de soorten bruine kikker en gewone pad. Door de provinciale vrijstelling staat de aanwezigheid van deze soorten de geplande ontwikkeling niet in de weg. Wel geldt ook voor deze soorten altijd de eerder beschreven zorgplicht. Soorten, waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Door het uitgevoerde onderzoek is duidelijk geworden dat eventueel aanwezige essentiële elementen, zoals essentieel leefgebied of verblijfplaatsen, van beschermde soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt, niet verstoord of verwijderd zullen worden door de voorgenomen plannen. Doordat deze elementen niet verstoord of verwijderd zullen worden, zijn negatieve effecten op deze categorie beschermde soorten niet te verwachten. Nader onderzoek naar de aanwezigheid van deze soorten is niet nodig en de bescherming van deze soorten staat de ontwikkeling niet in de weg.
5.2.4
Aanvullend onderzoek naar beschermde soorten: onderzoekseisen en -periodes Voor veel beschermde plant- en diersoorten zijn protocollen opgesteld waarin beschreven staat waar het nader soortgericht onderzoek aan moet voldoen om aan- of afwezigheid van de betreffende soort aan te kunnen tonen. Buizerd, sperwer, havik, boomvalk: Het nader onderzoek naar het leefgebied van de roofvogels dient plaats te vinden volgens bepaalde richtlijnen zoals verwoord in de soortenstandaard van de buizerd (RVO, 2014) en de telrichtlijnen van SOVON. De aanwezigheid van een nestplaats of een vaste rust- of verblijfplaats kan worden aangetoond doormiddel van twee tot vier gerichte veldbezoeken. Deze moeten na zonsopkomst plaatsvinden in de periode maart t/m half mei voor de buizerd, sperwer en havik, en in mei en juni voor de boomvalk met een tussenperiode van minimaal 10 dagen. Nesten kunnen het makkelijkst worden gevonden voor half april (voor de bladgroei). Bewoonde nesten zijn herkenbaar aan verse takken en alarmerende ouders. Of later in het seizoen aan pluisjes aan de nestrand of witte poepspetters onder de nestboom. Steenuil, kerkuil en ransuil: Onderzoek naar de steenuil, kerkuil en ransuil dient te worden uitgevoerd conform de richtlijnen van het kennisdocument steenuil (BIJ12, 2017) en de telrichtlijnen van SOVON. De aanwezigheid van de uilen kan het gehele jaar worden aangetoond.
De beste periode om een territorium van een uil vast te stellen is van 15 februari tot en met 15 april. In deze periode kunnen ’s avonds territoriumroepen van steenuil, kerkuil en ransuil worden afgespeeld. Ook dient overdag het plangebied op sporen van een steenuil onderzocht te worden. In totaal dienen minimaal drie veldbezoeken verricht te worden om afwezigheid met voldoende zekerheid aan te kunnen tonen. De afwezig22
heid van broedende steenuilen is met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid aangetoond als tijdens drie gerichte veldbezoeken in de periode van 15 februari tot en met 30 april geen aanwezigheid kan worden aangetoond. Navolgend overzicht geeft de onderzoeksperiodes van alle te onderzoeken soorten weer. Soortgroep
Jan
Feb
Mrt
Apr
Mei
Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
Nov
Dec
Buizerd Sperwer Havik Boomvalk Steenuil Kerkuil Ransuil
5.3
Mogelijke effecten op beschermde houtopstanden In het plangebied is een houtopstand aanwezig. Echter als onderdeel van het plan worden geen bomen of struiken van deze houtopstand geveld. De bescherming van houtopstanden vormt dan ook geen beperking voor de beoogde ruimtelijke ontwikkeling.
23
6
Conclusie In het oostelijk deel van Winterswijk liggen enkele agrarische velden binnen de bebouwde kom, die onderdeel uitmaken van de woningbouwontwikkeling “De Rikker”. Het voornemen bestaat om op deze locatie nieuwbouw te realiseren. Hiertoe wordt het bestemmingsplan gewijzigd. Voor de vaststelling van een nieuw bestemmingsplan is het noodzakelijk dat de haalbaarheid ervan wordt aangetoond. Er dient daarom vanuit de ecologie onderzocht te worden of met de ruimtelijke ontwikkelingen die het plan toestaat sprake is van overtreding van de geldende natuurwet- en regelgeving. In deze quick scan is onderzocht of er beschermde natuurwaarden, volgens de nu geldende natuurwet- en regelgeving, aan- of afwezig zijn in het plangebied. Ook is nagegaan of de ruimtelijke ontwikkeling die mogelijk wordt gemaakt, mogelijk negatieve effecten kan hebben op beschermde natuur buiten het plangebied. Gebiedsbescherming Uit de quick scan blijkt dat verschillende Natura 2000-gebieden in de buurt van het plangebied liggen. Een negatief effect op de instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden is vanwege een mogelijke toename in stikstofdepositie door de ruimtelijke ontwikkeling in het plangebied niet uit te sluiten. Nader onderzoek in de vorm van een AERIUS-stikstofberekening is daarom noodzakelijk.
Verder blijkt uit de quick scan dat in de omgeving van het plangebied geen Natuurnetwerk Nederland of andere provinciaal beschermde natuur aanwezig is. De provinciale bescherming van deze gebieden staat de uitvoering van het plan dan ook niet in de weg en nader onderzoek hiernaar is niet noodzakelijk. Soortenbescherming In en rondom het plangebied kunnen in het wild levende planten en dieren aanwezig zijn. Iedereen dient voldoende zorg in acht te nemen voor deze soorten en hun directe leefomgeving. In en nabij het plangebied kunnen ook soorten voorkomen die zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming, maar waarvoor een provinciale vrijstelling van de verboden geldt, voor werkzaamheden die men uitvoert in het kader van ruimtelijke ontwikkeling en inrichting. Door de provinciale vrijstelling staat de aanwezigheid van deze soorten de geplande ontwikkeling niet in de weg. Daarnaast zijn mogelijk nog enkele essentiële elementen aanwezig, voor soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt. Zo blijkt uit de quick scan dat in en rondom het plangebied vogels kunnen broeden. Om overtreding van de wet te voorkomen wordt geadviseerd om de geplande ruimtelijke ontwikkeling buiten de broedperiode te starten.
Op deze manier worden geen in gebruik zijnde nesten beschadigd of vernield Mogelijk zijn ook nestlocaties en/of essentieel leefgebied aanwezig van de buizerd, havik, sperwer, boomvalk, steenuil, kerkuil en ransuil. Nestplaatsen van deze soorten zijn jaarrond beschermd. Om hierover duidelijkheid te krijgen dient nader soortgericht onderzoek uitgevoerd te worden. Indien nestplaatsen of essentieel leefgebied van deze soorten aanwezig blijkt, dan moeten voor de werkzaamheden mitigerende maatregelen worden getroffen. Ook is voor de werkzaamheden dan waarschijnlijk een ontheffing van de Wet natuurbescherming noodzakelijk.
24
Bescherming houtopstanden Bij deze ruimtelijke ontwikkeling wordt geen houtopstand geveld waarop de regels van de Wet natuurbescherming van toepassing zijn. De bescherming van houtopstanden vormt dan ook geen beperking voor de beoogde ruimtelijke ontwikkeling.
25
Geraadpleegde bronnen Literatuur BIJ12. 2017a. Kennisdocument Gewone dwergvleermuis Pipistrellus pipistrellus, versie 1.0, juli 2017. BIJ12, Utrecht. BIJ12. 2017b. Kennisdocument Gierzwaluw Apus apus, versie 1.0, juli 2017. BIJ12, Utrecht. BIJ12. 2017c. Kennisdocument Huismus Passer domesticus, versie 1.0, juli 2017. BIJ12, Utrecht. Bos, F. Bosveld, M. Groenendijk, D. van Swaay, C. Wynhof, I. De Vlinderstichting. 2006. De dagvlinders van Nederland. Verspreiding en bescherming. Nederlandse fauna deel 7. CROW. 2018. Toekomstbestendig parkeren. Van parkeercijfers naar parkeernormen. Creemers, R. van Delft, J. 2009. De Amfibieën en Reptielen van Nederland. Nederlandse Fauna deel 9. Dietz, Ch. von Helversen, O. Nill, D. 2011. Vleermuizen. Alle soorten van Europa en Noordwest-Afrika. Janssen, J. A. M. Schamineé, J. H. J. 2004. Europese Natuur in Nederland. Soorten van de habitatrichtlijn. Lange, R. Twisk, P. van Winden, A. van Diepenbeek, A. 2003. Zoogdieren van WestEuropa. Limpens, H. J. G. A. Twisk, P. Veenbaas, G. 2004. Met vleermuizen onderweg. Uitgave DDW en VZZ. Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie. 2002. De Nederlandse Libellen (Odonata). Nederlandse Fauna deel 4. Netwerk Groene Bureaus, Gegevensautoriteit Natuur, Zoogdiervereniging. 2017. Vleermuisprotocol 2017. Ministerie EZLI. 2012. Memorie van toelichting bij Wet natuurbescherming. Kamerstuk. Ministerie EZ. 2015.
Memorie van antwoord bij Wet natuurbescherming. Kamerstuk Eerste Kamer der Staten-Generaal. SOVON. 2002. Atlas van de Nederlandse Broedvogels. Verspreiding, aantallen, verandering. Nederlandse Fauna deel 5.
Sparrius, L. Odé, B. Beringen, R. Basisrapport Rode Lijst Vaatplanten 2012 volgens Nederlandse en IUCN-criteria. FLORON rapport 57. TAUW 2016. Instructie gegevensinvoer voor AERIUS Calculator. In opdracht van BIJ 12. Zoogdiervereniging & Probos. 2012. Laanbeheer en vleermuizen; met oog voor veiligheid en cultuurhistorie; met bijdragen van E. A. Jansen, M. H. A. van Benthem, C. de Groot, P. Twisk & H. J. G. A. Limpens.
Websites www.anemoon.org www.aerius.nl www.eis-nederland.nl www.gelderland.nl www.ndff.nl www.ravon.nl www.sovon.nl www.synbiosys.alterra.nl www.verspreidingsatlas.nl www.vlinderstichting.nl www.vogelbescherming.nl
Bijlage 1. Wettelijk kader Gebiedsbescherming Inleiding Op grond van artikel 2.1 van de Wet natuurbescherming kunnen natuurgebieden of andere gebieden die belangrijk zijn voor flora en fauna, door de Minister worden aangewezen ter uitvoering van de Vogelrichtlijn- en/of Habitatrichtlijn, de zogeheten Natura 2000-gebieden. Ook kan de Minister op grond van deze wet in enkele specifieke gevallen bijzondere nationale natuurgebieden aanwijzen. De Wet natuurbescherming draagt Gedeputeerde Staten daarnaast op, om in hun provincie te zorgen voor een landelijk ecologisch netwerk, genaamd Natuurnetwerk Nederland. De bescherming van dit natuurnetwerk wordt geregeld bij provinciale verordening. Daarnaast kunnen provincies bij provinciale verordening andere gebieden met bijzondere natuurwaarden beschermen, genaamd bijzondere provinciale natuurgebieden en bijzondere provinciale landschappen. Hieronder wordt een toelichting gegeven bij de verschillende vormen van gebiedsbescherming. Natura 2000-gebieden en bijzondere nationale natuurgebieden Voor alle Natura 2000-gebieden en bijzondere nationale natuurgebieden geldt op basis van artikel 1.11 van de Wet natuurbescherming een zorgplicht. Iedereen dient voldoende zorg in acht te nemen voor deze gebieden.
Dit houdt onder meer in dat men negatieve gevolgen voor deze gebieden zoveel mogelijk beperkt door het nemen van alle maatregelen die redelijkerwijs kunnen worden verwacht. Uit de Memorie van Toelichting blijkt, dat de Wet natuurbescherming, buiten de zorgplicht, al voldoende instrumenten bevat om schadelijke handelingen in Natura 2000-gebieden te beperken. Deze zorgplicht is daarmee primair bedoeld om de eigen verantwoordelijkheid vast te leggen, die een ieder heeft voor een zorgvuldige omgang met de natuurwaarden in Natura 2000-gebieden. Natura 2000-gebieden Bij de aanwijzing van een Natura 2000-gebied worden voor het gebied instandhoudingsdoelstellingen voor te beschermen soorten en/ of habitats vastgesteld. Conform artikel 2.7, lid 2 van de Wet natuurbescherming is het verboden om zonder vergunning projecten of andere handelingen te realiseren of te verrichten die, gelet op deze instandhoudingsdoelstelling van een Natura 2000-gebied, de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten kunnen verslechteren, of een significant verstorend effect kunnen hebben op de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Als een plan of project mogelijk negatieve effecten kan hebben op Natura 2000-gebied, vindt eerst een globale toetsing plaats, de voortoets.
Als uit de voortoets blijkt dat er zeker geen negatieve effecten zijn, dan kan het betreffende plan worden vastgesteld, of geldt in het geval van een project geen vergunningplicht. Als de kans op significante effecten niet kan worden uitgesloten dan moet, conform artikel 2.8 van de Wet natuurbescherming een passende beoordeling worden gemaakt. In dit geval wordt een plan 1 eveneens m.e.r.-plichtig . Blijkt uit de passende beoordeling dat er geen aantasting 1
Richtlijn 2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van 27 juni 2001, welke plicht in de Nederlandse wetgeving is verankerd in artikel 7.2a van de Wet milieubeheer.
plaatsvindt van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied, dan kan het betreffende plan worden vastgesteld, of kan voor de projecten door Gedeputeerde Staten een vergunning worden verleend. In bepaalde gevallen kan, ondanks dat uit de passende beoordeling blijkt dat aantasting van de natuurlijke kenmerken mogelijk is, een plan toch worden vastgesteld of kan een vergunning toch worden verleend. Er dient dan te worden voldaan aan de zogeheten ADC criteria. De ADC criteria houden in: i) dat er geen alternatieve oplossingen zijn, ii) dat er sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang en iii) dat de nodige compenserende maatregelen worden getroffen. Bijzondere nationale natuurgebieden In uitzonderlijke gevallen kan de Minister, op grond van artikel 2.11, bijzondere nationale natuurgebieden aanwijzen. De Minister kan dit doen voor een gebied dat is of wordt aangemeld als Habitatrichtlijngebied, maar nog niet definitief is aangewezen. Ook kan het voor een gebied dat nog geen onderdeel is van het Natura 2000-netwerk, maar waar compenserende maatregelen worden getroffen voor de realisatie van een project met significante gevolgen. Tot slot kan een gebied worden aangewezen in het geval dat dat noodzakelijk is in het kader van de Vogel- of Habitatrichtlijn, om een gunstige staat van instandhouding te realiseren.
Ter bescherming van de bijzondere nationale natuurgebieden kan de Minister verschillende maatregelen nemen, waaronder toegangsbeperkingen tot het gebied, het gebruik maken van zijn of haar aanschrijvingsbevoegdheid en het treffen van behoud- en herstelmaatregelen in het gebied. Natuurnetwerk Nederland Ter bescherming van vogelsoorten, van soorten van de Habitatrichtlijn en van rode lijstsoorten dienen provincies, op basis van artikel 1.12 van de Wet natuurbescherming, zorg te dragen voor de totstandkoming en instandhouding van een samenhangend ecologisch netwerk, genaamd Natuurnetwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofdstructuur, EHS). Voor dit netwerk geldt, op basis van artikel 2.10 van het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (het Barro), een ‘nee, tenzij’beschermingsregime. Het bestemmingsplan, of een omgevingsvergunning waarmee van het bestemmingsplan wordt afgeweken, maakt geen ontwikkelingen mogelijk die kunnen leiden tot een significante vermindering van de oppervlakte, kwaliteit of samenhang van de aanwezige natuur, of tot een significante aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden van deze gebieden, tenzij er sprake is van groot openbaar belang, er geen reële alternatieven zijn, negatieve effecten zoveel mogelijk worden beperkt en overblijvende negatieve effecten worden gecompenseerd.