CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Beleidsplan Licht in Winterswijk 2025

Raadsvergadering 26 juni 2025, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 202515.356 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Foto: Winterswijk centrum, Parkeerterrein dat in de nacht weinig gebruikt wordt.

5.3.1 Tijdstip Belangrijk is om te kijken tot welk tijdstip het parkeerterrein nog in gebruik is. Bijvoorbeeld bij een sportveld. Het licht op het parkeerterrein brandt de hele nacht, terwijl niemand er meer gebruik van maakt. Dit kost energie en zorgt voor lichthinder. Het licht kan misschien uit als er niemand meer is. 5.3.2 Omgaan met verlichting op parkeerterreinen We gaan voortaan zo om met verlichting op parkeerterreinen: • Per parkeerterrein beoordelen we of verlichting zin heeft. Als er verlichting staat, kijken we of deze ’s nachts nodig is. • In ieder geval dimmen we zodra dit technisch mogelijk is (na vervanging van het armatuur). • Als er ’s nachts geen verlichting nodig is, dan zetten we de verlichting uit. Wel in overleg met gebruikers, bewoners en ondernemers/verenigingen. • Is het parkeerterrein van een andere eigenaar, dan overleggen we hiermee om het licht ook te dimmen en misschien uit te zetten in de nacht.

30

5.4 Bedrijventerreinen verlichten op maat Winterswijk heeft verschillende bedrijventerreinen die variëren in omvang. Deze terreinen zijn heel verschillend ingericht. Het licht is afkomstig van lantaarnpalen (openbare verlichting), binnen- en buitenverlichting van bedrijven en vaak van reclame verlichting (aan de gevel of bij het pand). Al het licht bij elkaar bepaalt het beeld op straat. Een felverlicht reclamebord is in de avond juist minder leesbaar. Het licht afkomstig van een bedrijf is soms ook van verre zichtbaar, wat onnodig is. Soms werkt een bedrijf 24/7, dan is er altijd licht nodig. Toch kunnen we dan ook kijken hoe de totale hoeveelheid licht wat minder kan. 5.4.1 Wet-, regelgeving en keurmerken op bedrijventerrein We zijn niet verplicht te verlichten in Nederland. Wat er staat moeten we wel goed onderhouden. Ook niet verplicht is het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO). Bij dit keurmerk werken ondernemers, brandweer, politie en gemeente samen aan een set structurele maatregelen waar verlichting onderdeel van uitmaakt. Besproken wordt welke vorm van verlichting daarbinnen past, rekening houdende met de huidige mogelijkheden van nachtcamera’s. Ook de verlichting van de bedrijven zelf wordt besproken binnen de KVO-partners. De reden hiervan is het voorkomen van verstoring van de openbare verlichting, van lichthinder voor omwonenden en (landschap)vervuiling.

Wij hebben een KVO-B (Bedrijventerreinen). Ook de omgevingswet speelt een rol. Deze geeft aan dat er geen hinder mag ontstaan aan de fysieke leefomgeving. Voor displays gelden onderstaande richtlijnen en handvaten: - Richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) ter voorkoming van Lichthinder; - CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’; - Handreiking displays Rijkswaterstaat. 5.4.2 Licht en Veiligheid Licht wordt vaak in 1 adem met veiligheid genoemd. Soms vinden mensen dat licht veilig is, maar dat is een persoonlijk gevoel. De veiligheid wordt bepaald door de hoeveelheid sociale controle. Ook wordt vaak gezegd dat licht nodig is voor de camerabewaking. Een goede camera kan zonder licht opnames maken. Vaak zorgt licht voor opnames korrelige opnames.

5.4.3 Effect van licht Het kan op straat donker lijken door een pand te verlichten, een fel reclamebord te plaatsen, fel licht binnen te hebben, enzovoort. Soms worden we ook verblind door het licht of trekt het licht onze aandacht waardoor voorbijgangers niet meer op de weg letten.

31

Foto: een verlicht bedrijfspand. Het licht schijnt op de weg waardoor de weg donker lijkt. Ook kunnen we afgeleid worden door het licht.

5.4.4 Reclame Licht wordt veel gebruikt in reclametoepassingen. Denk aan een verlicht bedrijfsnaambord, een verlichte voorgevel of lichtzuilen. Een fel verlichte gevel is al gauw nadrukkelijk aanwezig. Ook zien we steeds meer leddisplays/lichtkranten. Deze displays hebben soms ook nog bewegende of knipperende beelden. De kleur van de advertenties is mede bepalend voor de felheid. Leddisplays/lichtkranten en dergelijke kunnen storend zijn in het landschap en soms ook de verkeersveiligheid in gevaar brengen. Daarnaast speelt de omgevingswet een rol. Deze geeft aan dat er geen hinder mag ontstaan aan de fysieke leefomgeving.

Foto: Led display aan de Rondweg Zuid in Winterswijk. Deze kan de aandacht van de weggebruiker afleiden. Ook kan het zorgen voor lichtvervuiling of lichthinder.

5.4.5 Displays binnen Displays binnen zijn niet van de gemeente. Wel stralen ze uit naar de openbare ruimte en dus zijn ze zichtbaar vanaf de weg. 32

5.4.6 Verlicht pand Soms kiezen bedrijven voor het verlichten van hun pand. Dat kan mooi zijn in de avonduren, bijvoorbeeld bij het verlichten van een monumentaal pand. Het kan een bijdrage geven aan de sfeer. Maar verlicht dan alleen het pand zelf en niet de omgeving of de weg. Soms wordt het licht in de nacht uitgedaan, maar er zijn ook panden die de hele nacht verlicht zijn. 5.4.7 Omgaan met verlichting op bedrijventerreinen We gaan het voortaan zo doen: ▪ We dimmen de openbare verlichting na de spits, dat wil zeggen dat het licht minder fel gaat branden. ▪ We kijken samen met ondernemers en politie waar het licht in de nacht uit kan. ▪ De verlichting die we plaatsen geeft een goede kleur- en gezichtsherkenning. ▪ Er komen in principe geen nieuwe leddisplays en dergelijke. ▪ Het Keurmerk Veilig Ondernemen houden we voor de openbare verlichting niet aan. Ons beleidsplan ‘Licht in Winterswijk’ is leidend. ▪ De verlichting van terreinen, gevels, reclame en ook de binnenverlichting mag niet onnodig branden, moet de juiste sterkte te hebben en correct gericht zijn. ▪ Onnodig lichthinder willen we verminderen of voorkomen. ▪ We gaan met ondernemers in gesprek als daar aanleiding toe is. ▪ We vragen ondernemers om terughoudend te zijn met displays in etalages of winkels.

In ieder geval mogen de displays geen licht geven op straat, moeten ze in de avond gedimd en in de nacht uitgezet worden. ▪ We vragen de ondernemers om hun verlichting in en buiten het gebouw ’s nachts uit te schakelen. Als dat niet kan, dan de verlichting in ieder geval te dimmen.

5.5 Centrumgebied op een andere manier Van alle kernen in onze gemeente heeft alleen Winterswijk een centrum. We zien hier diverse lichtbronnen, zoals openbare verlichting (lantaarnpalen), licht vanuit de winkels (etalages), reclameverlichting, feestverlichting en/of verlichte gevels. Al deze lichtbronnen samen bepalen het licht op straat. In veel gebieden in onze gemeente proberen we de kleur van het licht en vorm van armaturen zoveel mogelijk hetzelfde te houden. Het is functionele verlichting. In de centrumgebieden hebben we meer decoratieve masten. Zo is het herkenbaar als centrumgebied.

33

Foto: centrum Winterswijk, decoratieve verlichting waarmee het herkenbaar is als centrumgebied.

5.5.1 Wet-, regelgeving en keurmerken In het centrumgebied staat vaak wat meer verlichting dan elders in de gemeente. We zijn ook hier niet verplicht om te verlichten. Er is het Keurmerk Veilig Ondernemen voor het winkelcentrumgebied. Het keurmerk is niet verplicht. Het zorgt er wel voor dat ondernemers, brandweer, politie en gemeente samen afspraken maken, onder andere over verlichting. Voor leddisplays is er een richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) om lichthinder te voorkomen, Richtlijn Lichthinder. Ook is er een handreiking van Rijkswaterstaat en de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen”. Allen geven handvaten hoe met displays om te gaan. 5.5.2 Licht en veiligheid Vaak horen we dat verlichting nodig is voor inbraakpreventie. Maar verlichting is alleen zinvol als er mensen zijn die kunnen reageren. Inbrekers kunnen zelfs voordeel hebben van licht. In sommige situaties is een alarminstallatie of een lamp die aangaat door een sensor als er iemand aankomt effectiever. Een beveiligingscamera moet geschikt zijn voor wat deze moet registreren. Bijvoorbeeld gezichten of kentekens. Sociale veiligheid speelt in het centrumgebied een belangrijk rol. Daarom is een juiste kleurweergave belangrijk. Ook kan licht zorgen voor sfeer en gezelligheid. 5.5.3 Verlichte reclame Elke ondernemer is trots op zijn zaak en wil laten zien wat hij verkoopt.

Maar er is vaak ’s nachts ook nog veel licht. Doordat het licht van de etalages bijvoorbeeld zo fel is, moet de verlichting op straat ook feller branden. Dit komt doordat er dan een soort donker gat op straat ontstaat. De weg lijkt heel donker doordat het licht van de etalages zo fel is. Ook zijn er steeds meer ledschermen in etalages of winkels zichtbaar. Deze hebben effect buiten op straat. Ledschermen in etalages kunnen hinder voor omwonenden veroorzaken. 5.5.4 Feestverlichting Aan het einde van het jaar, tijdens de donkere maanden is sfeer in het centrum nog belangrijker. Daar kan verlichting een rol in spelen. Tijdens deze periode is feestverlichting op bepaalde locaties toegestaan. De winkeliers verzorgen dit in overleg met de gemeente. 5.5.5 Reclame aan de lantaarnpalen Verlichte reclames aan lantaarnpalen hebben wij niet in de gemeente. Deze zijn ook te zwaar voor de lantaarnpalen en kunnen lichthinder veroorzaken. 5.5.6 Andere objecten zoals bloembakken, banieren en dergelijke aan lantaarnpalen In het centrum hebben wij in het verleden bloembakken aan lichtmasten bevestigd gehad. Dat kan niet zomaar. De lantaarnpalen moeten hierop berekend zijn. 5.5.7 Sfeer en leefbaarheid Verlichting levert een bijdrage aan de leefbaarheid en sfeer in een gebied. Bijvoorbeeld een winkelgebied. Dit kan met mooie verlichting aantrekkelijker gemaakt worden.

Niet alleen door feestverlichting, maar ook met de straatverlichting. 34

5.5.8 Samen optrekken We gaan in gesprek met de ondernemers in het centrumgebied over duurzaamheid, energiebesparing, sfeer en leefbaarheid. Zo kan de verlichting op elkaar afgestemd worden en komen we tot een prettige, duurzame en sfeervol centrumgebied. Denk daarbij aan: - Verlichting dimmen of uitdoen, ’s avonds en ‘s nachts - Het licht goed richten - Sensoren gebruiken - Energiezuinige verlichting gebruiken - Lampen met zo min mogelijk vermogen gebruiken. 5.5.9 Omgaan met verlichting in centrumgebied We gaan voortaan zo om met verlichting in centrumgebied: • We gebruiken een andere armatuur of kleur mast om onderscheid te maken tussen centrum en overige gebieden (decoratieve verlichting in plaats van functionele verlichting). • We dimmen de verlichting ‘s avonds (minder fel branden). De verdeling van het licht is zo goed mogelijk waarbij de bestaande afstand van de masten bepalend is. • We kijken goed naar het effect van de straatverlichting op de sfeer en leefbaarheid in het centrum. • Waar financieel mogelijk en gewenst gebruiken we sensoren zodat het licht in de nacht alleen aan is als mensen de openbare ruimte gebruiken. • We kiezen een kleur waarmee de gezichtsherkenning goed is en de kleuren ook goed worden weergegeven. Vaak is dit wit licht. • Op de parkeerterreinen in het centrum is het licht ’s avonds gedimd (zodra dit technisch mogelijk is).

Waar geen of weinig gebruik van gemaakt wordt, gaat het licht mogelijk ’s nachts of na sluitingstijd uit. • (Verlichte) reclame aan de lantaarnpalen is niet toegestaan. De lantaarnpalen zijn er niet op berekend. • Bloembakken, banieren en dergelijke aan de lantaarnpalen zijn toegestaan op de aangewezen locaties mits de lantaarnpalen hierop berekend zijn. Eventuele onderzoekskosten of kosten voor zwaardere masten zijn voor rekening van de aanvrager. • We zijn zeer terughoudend ten aanzien van displays. Knipperende beelden zijn nergens toegestaan. Displays in etalages worden niet op prijs gesteld. In ieder geval mag er geen hinder ontstaan aan de fysieke leefomgeving en mag de verkeersveiligheid niet in gevaar komen. Ook moet het in ieder geval ’s avonds gedimd worden en ’s nachts uit zijn. • We gaan in gesprek met de ondernemers in het centrumgebied over duurzaamheid, energiebesparing, sfeer en leefbaarheid.

5.6 Sportvelden We hebben in Winterswijk een aantal sportvelden, maar ook in Meddo en Miste. De meeste zijn van de gemeente. Sommigen liggen het in een open landschap, anderen midden in de bossen. De verlichting op sportvelden is vaak fel. Je ziet het licht al van veraf. Alle veldverlichting op de gemeentelijke sportvelden is van ons. De overige verlichting op het terrein is in principe van de verenigingen.

35

5.6.1 Wet- en regelgeving In het Activiteitenbesluit staat dat de verlichting op de velden om 23.00 uur uit moet zijn. 5.6.2 Lichthinder Doordat de veldverlichting fel licht is, kan het lichthinder veroorzaken. Door een armatuur goed te richten is er minder uitstraling naar de omgeving. Nieuwere armaturen hebben vaak betere spiegels waardoor het makkelijker is om het licht daar te krijgen waar het nodig is. Bij het vervangen van de lamp verandert soms de stand van de spiegel en is het licht niet meer goed gericht. Er ontstaat dan meer hinder dan nodig is. Vervelend voor de omgeving en de sporters op het veld. Er kunnen donkere plekken ontstaan of vlekken op het veld.

Foto: Sportveld Bataafseweg. Licht is van een verre afstand nog zichtbaar en lijkt het donker op de weg.

5.6.3 Bewustwording Het is belangrijk dat de sportvereniging zich bewust is van mogelijke lichtuitstraling en energieverbruik: • Doe alleen het licht aan op de velden waar getraind wordt. • Dim het licht als er op een sportveld geen wedstrijd is maar alleen training. • Doe het licht na het spelen uit als er geen andere spelers meer gebruikmaken van het veld. • Vervang niet zelf een lamp en laat lampen regelmatig controleren op de juiste afstelling. 5.6.4 Led Ledverlichting wordt inmiddels volop toegepast op sportvelden. Het voordeel hiervan is dat het direct brandt. Je kan het dus pas aanzetten op het moment dat er gespeeld wordt. Je kunt het ook goed dimmen. De aanschafkosten kunnen nog wel hoger zijn ten opzichte van conventionele (=allesbehalve led) verlichting. De verwachting is dat het verschil de komende jaren heel snel minder wordt. 5.6.5 Parkeren Bij alle sportvelden is parkeergelegenheid. Parkeerplaatsen zijn vaak openbaar en staat er onze verlichting. Soms is het niet openbaar en dan is de verlichting van de vereniging. Het licht op parkeergelegenheden bij sportvelden is vaak de hele nacht aan, terwijl er geen auto’s meer staan. 36

Foto: Parkeerplaats sportveld Meddo. Verlichting op parkeerplaats ook als er niemand meer sport.

5.6.6 Omgaan met verlichting op sportvelden We gaan voortaan zo om met verlichting op en rond sportvelden: • Waar nodig gaan we de veldverlichting goed afstellen om onnodig lichthinder te voorkomen. • De conventionele verlichting (allesbehalve led) vervangen we door ledverlichting zodra de financiële middelen beschikbaar zijn. • Verlichting op de parkeerterreinen in ons eigendom dimmen we ’s avonds. • Als het parkeerterrein niet of maar weinig wordt gebruikt gaat het licht na 00.00 uur uit (na vervanging). Dit wordt per geval bekeken. • We overleggen met de sportverenigingen of zij hun verlichting (op sportterrein en parkeerplaats) willen dimmen en na 00.00 uur willen uitzetten. Zo voorkomen we onnodige lichthinder.

5.7 Paardenbakken In het uitgestrekte buitengebied zijn steeds meer particulieren die hobbymatig paarden houden. Zij richten op hun terrein een speciale paardenbak in. Ook staat daar steeds vaker verlichting bij. Dat zien we niet alleen overdag in het landschap, maar vooral in de avonduren. Hoewel het licht meestal maar een paar uur brandt, is het vaak goed en van veraf al te zien. 5.7.1. Omgaan met verlichting bij paardenbakken We gaan voortaan zo om met verlichting bij paardenbakken: • Voor het plaatsen van een paardenbak moet altijd contact opgenomen worden met de gemeente. Wij beoordelen per situatie wat mag. Hetzelfde geldt voor verlichting bij een paardenbak. • Als verlichting is toegestaan, dan moet het passend zijn binnen de omgeving. Er mag er geen lichthinder ontstaan. Dit kan onder andere door: - De lampen goed af te stellen zodat er alleen licht in de bak schijnt. 37

•

- Niet te fel licht gebruiken - Licht te gebruiken wat gedimd kan worden. - Het licht uit te doen na het rijden. Bij het ontstaan van (dreigende) lichthinder stellen we aanvullende eisen.

Foto: Paardenbak in een open gebied, naast een weiland, zichtbaar vanaf de weg. Als de paardenbak wordt verlicht, is het licht van veraf te zien.

5.8 Stationsgebied Winterswijk heeft een treinstation en een busstation. Dit zorgt voor een goede bereikbaarheid met de andere dorpen en steden. ProRail stelt eisen aan de verlichting op en rond de stations. 5.8.1 Omgaan met verlichting in stationsgebied We gaan voortaan zo om met verlichting in het stationsgebied: • We gaan onze verlichting dimmen in de avond en nacht. Dit geldt (onder andere) voor de toegangswegen. • We gaan in gesprek met ProRail of zij hun licht willen verminderen en dimmen.

38

Foto: Station ’s avonds laat. De fietsenstalling is verlicht door ProRail, ook staan er lantaarnpalen. Deze vallen weg door het felle licht van ProRail.

5.9 Bezienswaardigheden We hebben in onze gemeente een prachtig natuurlandschap en maken samen met onze omliggende gemeenten deel uit van de mooie Achterhoek. Uitgestrekte graslanden die overgaan in kleinschalige essen, dichtbegroeide houtwallen, eeuwenoude bossen en unieke hoogveengebieden vormen een afwisselend decor. We hebben ook een rijke historie. Bekend zijn onze steengroeve, musea en kastelen. Ze steken vaak prachtig af tegen het coulisselandschap. Sommige bezienswaardigheden zijn van de gemeente. Alles bij elkaar maakt dit Winterswijk uniek en aantrekkelijk voor bezoekers. We leggen hier kort uit hoe wij willen omgaan met verlichting van bezienswaardigheden. 5.9.1 Effect van licht Een aantal van de bezienswaardigheden is verlicht. Deze verlichting is soms de hele nacht aan en het licht schijnt vaak alle kanten op. Dit kan onnodige lichthinder of lichtvervuiling geven. We spreken van lichthinder als het licht bijvoorbeeld een woning inschijnt. Lichtvervuiling is de lichtkoepel die je aan de hemel ziet door verlichting. 5.9.2 Wat vragen we aan anderen • We vragen andere eigenaren om hetzelfde te doen als ons: o Alleen aanlichten als het een waardevolle toevoeging is o Het licht goed richten o Het licht na 20 uur dimmen o Het licht om 23.00 uur uitzetten o In de ochtend de verlichting niet meer aanzetten

39

Foto: Molen op de Veenemansweg in Winterswijk

5.9.3 Omgaan met verlichten van bezienswaardigheden We gaan voortaan zo om met verlichting van bezienswaardigheden: • We verlichten bezienswaardigheden alleen als verlichting een waardevolle toevoeging is. • Na 20.00 uur dimmen we de verlichting. • We zetten het licht om 23.00 uur uit en in de ochtend gaat het ook niet meer aan. • We richten het licht goed. Daarmee voorkomen we onnodige lichthinder of lichtvervuiling. • We gaan in gesprek met anderen wanneer de situatie daar aanleiding toe geeft. • Onze bestaande verlichting passen we aan zodra we die verlichting vervangen.

5.10

Inwoners

Verlichting buiten komt niet alleen van de openbare verlichting, maar soms ook van inwoners. Denk aan verlichting aan de gevel, in tuinen en in paardenbakken. Samen bepalen al deze lichtbronnen het beeld buiten. Is licht écht wel nodig of geeft het onnodig lichthinder of lichtoverlast? Kan het misschien ook nog wat zuiniger? Een dimmer, een sensor, een tijdsklok op de verlichting maakt al snel het verschil. Als inwoners bewust omgaan met eigen lichtgebruik zorgen we samen voor een duurzame, energiezuinige en prettige leefomgeving. 5.10.1 Omgaan met verlichting vanen door inwoners We vragen inwoners om terughoudend te zijn met licht. Het verzoek is om goed te kijken of verlichting echt nodig is, hoeveel licht er dan nodig is en op welk tijdstip. Daarom vragen wij om: • Alleen buiten te verlichten als het echt nodig is. • Gebruik te maken van sensorlampen, tijdschakelaars of bewegingsmelders. • Later op de avond de verlichting te dimmen. • Tuinverlichting na 23.00 uur uit te doen, geen fel licht te gebruiken en goed te richten. 40

•

Paardenbakken alleen te verlichten op het moment dat ze gebruikt worden en dan een laagvermogen te gebruiken dat goed gericht is op de paardenbak.

 Kortom: bewuster verlichten. We betrekken onze inwoners actief bij grote veranderingen in het lichtbeeld op straat. We kijken bijvoorbeeld samen wat de wensen en mogelijkheden zijn. Of we evalueren veranderingen. Zo kunnen we van elkaar en met elkaar leren.

Foto: ergens in een tuin, aangelichte bomen. Deze zijn van verre de hele nacht zichtbaar.

5.11

Recreatie en toerisme

De Achterhoek met haar mooie coulisselandschap trekt jaarlijks vele toeristen. Fietsers, wandelaars. Veel mensen komen een dagje, maar we hebben ook vele toeristische overnachtingen. De toeristische sector is voor ons een van de drie belangrijkste economische pijlers. We hebben campings, bungalowparken, AirB&B, recreatieparken, bed & breakfast verblijven, hotels en horecabedrijven. Door recreatie en toerisme is er ook vaak meer verlichting. 5.11.1 Natuurlijke duisternis In onze buitengebieden en soms in natuurgebieden zijn veel recreatiemogelijkheden. Dit zijn kwetsbare gebieden voor de flora en fauna. Daarnaast komen veel recreanten en toeristen juist af op de groene en natuurlijke uitstraling van onze gemeente. Ze waarderen de natuurlijke duisternis en mooie sterrenhemel van het buitengebied en de natuurgebieden.

41

Foto: camping in buitengebied, geen verlichting zichtbaar vanaf de openbare ruimte of omgeving.

5.11.2 Wet- en regelgeving In de omgevingsvisie buitengebied zien we recreatie veranderen: ‘Technologie verandert ons recreatiegedrag: u gaat geocachen droneracen en u overnacht in een Airbnb-huis dat tot voor kort een gewone woning was, en nu dus een parttime hotel is.’ Dat vraagt om een andere blik op recreatie. De stilte en duisternis is een hoge kwaliteit. Hier moeten we voorzichtig mee omgaan. 5.11.3 Hemelhelderheidskaart De provincie Gelderland heeft een hemelhelderheidskaart laten maken. Hierop zien we dat in een groot deel van ons buitengebied veel sterren zichtbaar zijn. Donkerte heeft naast een positief effect op de gezondheid van de mens, ook positieve effecten op de flora en fauna en het leefgebied van specifieke soorten zoals vleermuizen, in het bijzonder. In Winterswijk en een zone daar omheen (inclusief de Misterweg) kunnen we minder sterren zien. 5.11.4 Omgaan met licht bij recreatie en toerisme We gaan voortaan zo om met verlichting door recreatie en toerisme: • We zijn terughoudend met licht in de natuur- en buitengebieden. • We vragen aan bezoekers en toeristische ondernemers om terughoudend te zijn met verlichting. Dit betekent in ieder geval lichten ’s avonds dimmen en het liefst deze na 23.00 uur uit doen. • Daar waar het nodig is, gaan we in gesprek met de recreatieondernemers over bewust verlichten.

5.12

Stallen en kassen

We hebben veel agrariërs in onze gemeente en daarmee veel stallen en kassen. Sommige van deze stallen of kassen liggen in een open gebied en het licht is van verre zichtbaar. Er komen steeds meer open stallen, net als in andere gemeenten. Daardoor neemt de kans op lichthinder en lichtvervuiling toe. Maar ook als een stal of kas niet in een open gebied ligt, maar tegen een bos of natuurgebied aan, kan er lichthinder ontstaan. Niet alleen voor de mens, maar ook voor de flora en fauna. 42

5.12.1 Wet- en regelgeving In onze omgevingsvisie buitengebied hebben we opgenomen dat ‘Het buitengebied van Winterswijk is en blijft de plek waar we wonen, werken en recreëren, met zorg voor ons waardevol cultuurlandschap’. Het landschap kenmerkt zich door rust en ruimte. Daar zijn we zuinig op. Maar het is ook een levend landschap. Een landschap dat niet stilstaat, maar wordt gevormd en aangepast door de inwoners en ondernemers. Een van de kernkwaliteiten is: ‘Ecologische waarden en milieukwaliteit, die zijn ontstaan als gevolg van de opbouw van ons landschap zoals bijvoorbeeld de vier Natura2000-gebieden. Kenmerkend voor de milieukwaliteit is dat de kwaliteit van stilte en duisternis van hoge waarde is. In het bestemmingsplan is het volgende opgenomen: Als iemand een stal of kas wil plaatsen, moet deze in het landschap ingepast worden. Het bouwsel mag alleen op die locaties komen, waar dat past volgens het bestemmingsplan. Er dient altijd contact opgenomen te worden met de gemeente. Per geval bekijken we wat toegestaan is.

Foto: Stal in de late avond. Door zijn verlichting is de stal van verre zichtbaar in het verder open en donkere landschap.

In het Activiteitenbesluit (artikel 3.56 lid 1 en artikel 3.59) staan de regels voor de verlichting van kassen: - Kassen moeten aan de bovenkant een lichtscherminstallatie hebben die lichtuitstraling ten minste 98% kan verminderen. - Als de ondernemer alleen overdag verlichting aan heeft, hoeft hij geen lichtscherm te hebben. - Een lichtscherminstallatie kan bestaan uit een schermdoek, maar ook uit verschillende onderdelen of meerdere schermdoeken. - De ondernemer moet de vermindering van licht naar buiten toe van 98% zelf aantonen. 43

-

-

De ondernemer moet de zijgevels van een kas afschermen voor lichtuitstraling vanaf zonsondergang tot zonsopgang. Dit moet, op een manier dat de lichtuitstraling op 10 meter afstand met ten minste 95% vermindert. Ook mogen de lampen niet te zien zijn buiten de inrichting (artikel 3.59 Activiteitenbesluit).

5.12.2 Omgaan met licht van/in stallen en kassen We gaan voortaan zo om met verlichting van stallen en kassen: - We zijn zuinig op de flora en fauna, maar willen ook ruimte bieden voor economische ontwikkelingen zoals open stallen. - De eigenaar moet altijd contact opnemen met de gemeente als er verlichting geplaatst wordt. Wij bekijken per situatie wat toegestaan is. - Er mag geen onnodige lichthinder voor omwonenden en de flora en fauna ontstaan. - Bij lichthinder gaan wij in gesprek met de eigenaren om deze lichthinder te voorkomen of te beperken. - Afscherming van de stallen en kassen moet volgens de regels van het Activiteitenbesluit.

5.13

Woongebied

In Winterswijk hebben we verschillende woongebieden. Dat komt door de datum van aanleg, maar ook door de bevolkingssamenstelling en de locatie. De verlichting in de verschillende buurtschappen is best verschillend. Dat is helemaal niet erg, het past vaak bij de omgeving en onze inwoners zijn er ook aan gewend. Toch is het wel goed om te kijken of het anders, minder of beter kan. In een woongebied komen functies als wonen en spelen samen. Openbare verlichting kan een belangrijke rol spelen. Maar het is niet zo dat dit alleen een rol speelt. 5.13.1 Wet- en regelgeving In Nederland geeft de richtlijn (NPR13201/A1) een advies over de hoeveelheid licht die op straat nodig kan zijn. Het is geen wet. We zijn namelijk niet verplicht te verlichten. Wij houden maximaal 75% van de huidige richtlijn aan, alleen op doorgaande wegen of in centrum- en uitgaansgebieden staat vaak wat meer licht. We houden geen lichtsterkte op 1,5m hoogte aan. De verdeling van het licht op de weg (gelijkmatigheid) proberen we wel zo goed mogelijk te doen. De bestaande afstand tussen de lantaarnpalen is wel bepalend voor hoe het er buiten uit kan komen te zien. Ons uitgangspunt is om niet meer lantaarnpalen bij te plaatsen dan er nu staan.

44

Foto: Frans Halsstraat; licht gelijkmatig over de weg verdeeld zodat er geen zwarte vlekken zijn.

5.13.2 Keurmerken Het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) is een (vrijwillige) keurmerk. Het wordt vaak door Projectontwikkelaars aangeboden. Het bestaat uit verschillende certificaten. Zo is er het certificaat ‘Beveiligde Woning’. Dit zegt wat over het hang- en sluitwerk en de verlichting om het huis. Hiermee krijg je als inwoner korting op verzekeringen. Maar er is ook een certificaat ‘Veilige omgeving’ dat onder andere wat zegt over het lichtniveau op straat en op achterpaden. Dat lichtniveau is erg hoog en past niet in onze omgeving. Achterpaden die van ons zijn, worden niet verlicht. De gemeente probeert bij het ontwerp wel rekening te houden dat de aansluiting naar achterpaden wel wordt aangelicht als er straatverlichting moet komen. De certificaten staan los van elkaar. Zonder het certificaat ‘Veilige omgeving’ kan er toch een korting op verzekeringspremies gegeven worden. 5.13.3 Sfeer en leefbaarheid In woongebieden is de leefomgeving en sfeer belangrijk. Verlichting kan een bijdrage leveren aan de leefbaarheid en sfeer in een woongebied. Plaatsen we bijvoorbeeld blauw licht dan is de sfeer niet prettig, het voelt er koud en kil aan. Een woonwijk moet prettig aanvoelen. Dat komt de leefbaarheid in een wijk ten goede. De lichtkleur heeft effect op de sociale veiligheid. Sommige oranje verlichting geeft geen goede kleur- en gezichtsherkenning.

Voor de sociale veiligheid (gevoel van veiligheid) is dit niet wenselijk. Mocht er wat gebeuren en je geeft een omschrijving in welke kleur auto een inbreker wegreed, dan noem je dus een andere kleur dan de auto werkelijk was. We gebruiken daarom wit licht zodat de kleurweergave goed is. De nadruk ligt op sociale veiligheid (gevoel van veiligheid) en minder op de verkeersveiligheid (hoe kom je veilig van A naar B) en het gebruik. Niemand wil dat er ingebroken wordt. Openbare 45

verlichting kan inbraken niet voorkomen. Een lamp met een bewegingssensor aan de gevel werkt effectiever dan een lantaarnpaal op straat. Verlichting kan ook een gevoel van veiligheid geven. Dit gevoel is voor iedereen anders. Het is ontstaan uit het verleden, wat er gebeurd is en hoe goed je de omgeving kent. In de nacht bepaalt vooral de openbare verlichting het beeld op straat. Soms is er ook verlichting van buitenlampen en in tuinen van bewoners. Indien de situatie daar aanleiding toe geeft, gaan we in gesprek met deze eigenaren. 5.13.4 Lichthinder In woongebieden is de stand en vorm van het armatuur (de kap op de lantaarnpaal) heel belangrijk. Door de nieuwe technieken kan het licht veel meer gericht worden, waardoor er minder lichthinder in de woningen ontstaat. Of er kan een afschermingskap in geplaatst worden. Ook het model van het armatuur (rond of plat) kan zorgen voor meer of minder lichthinder. Op onderstaande foto is goed te zien dat het licht vol in de woning schijnt. Dit geeft onnodige lichthinder.

Foto: Een lantaarnpaal die in een woning schijnt. De woning wordt hierdoor ook van binnen ongevraagd verlicht.

5.13.5 Gevoel van veiligheid Als er wel licht staat, maar er niet genoeg sociale controle is door de afwezigheid van andere weggebruikers of woningen die kijken op het weggedeelte, dan is een weg niet veiliger door het licht. Men kan zich veilig voelen, maar het licht zorgt niet voor een veilige weg. 5.13.6 Voetpaden- en achterpaden Veel voetpaden die tussen de wijken lopen, worden gebruikt als wandelroute overdag of om de hond uit te laten in de avond. Vaak is er weinig of geen sociale controle in de late avond en nacht. We verlichten hier dan niet altijd of helemaal niet. Achterpaden lopen achter de huizen langs. Wij verlichten deze niet. Vaak zijn deze achterpaden niet van ons, maar van de woningbouwvereniging. Die bepalen dan of ze wel of niet verlicht worden. De 46

gemeente probeert bij het ontwerp wel rekening te houden dat de aansluiting naar achterpaden wel wordt aangelicht als er straatverlichting moet komen. 5.13.7 Parkeerterreinen In onze woongebieden hebben we veel parkeerterreinen. Sommige van deze terreinen worden veel gebruikt en andere niet. Vaak staat er verlichting op deze parkeerterreinen. Zo kunnen aanwonenden zien wie er bij de auto’s lopen.

Foto: Pashegge in Winterswijk. Voorbeeld van een parkeerterrein in een woonwijk.

5.13.8 Integraal Groen en verlichting spelen een belangrijke rol in onze woongebieden. Het is belangrijk dat deze goed op elkaar afgestemd zijn. Vaak zien we dat een lantaarnpaal in de loop der jaren helemaal tussen het groen van de bomen staat. 5.13.9 Omgaan met verlichting in woongebieden We gaan het voortaan zo doen: - We zorgen dat de sfeer en leefbaarheid goed is en blijft met de juiste lichtkleur zodat we een goede kleur- en gezichtsherkenning hebben. - Bij vervanging blijft het lichtbeeld zoveel mogelijk zoals dat nu op straat is, dat wil zeggen de lantaarnpalen worden 1 op 1 vervangen. Het verlichtingsniveau kan omlaag in woonwijken waar nu heel veel verlichting staat, maar wel in overleg. - Groenvoorzieningen en parken verlichten we niet, tenzij het echt noodzakelijk is en er geen andere mogelijkheden of andere routes zijn. - Lichthinder wordt zoveel mogelijk voorkomen. - We houden geen Politie Keurmerk Veilig Wonen aan voor de verlichting. - Losse voetpaden worden alleen verlicht wanneer deze ook ’s avonds deel uitmaken van een doorgaande wandelroute en er genoeg sociale controle is. - Onze achterpaden verlichten we niet. 47

-

-

-

Is een achterpad van derden, bijvoorbeeld woningcorporaties, dan bepalen deze of er wel of niet licht staat. Wij gaan wel met ze in gesprek om te kijken of hun keuze afgestemd kan worden op die van ons. Daar waar in achterpaden een lantaarnpaal op grond van inwoners staat gaan we de verlichting verplaatsen of verwijderen. Dit in overleg met de aanwonenden/ gebruikers. We dimmen de verlichting zodra dit technisch mogelijk is en we bekijken per gebied wat juiste dimregime is. Waar zinvol passen we detectie (bewegingssensoren) toe als dat echt een zinvolle toevoeging is. Parkeerterreinen dimmen we zodra dit mogelijk is. Maar ze worden alleen verlicht als er in de avond en nacht gebruik van gemaakt wordt. Vanuit het oogpunt van milieu, kan besloten worden de verlichting op een parkeerterrein dat niet of nauwelijks wordt gebruikt, in de donkere uren uit te zetten. Bij grotere veranderingen worden de inwoners van het betreffende gebied betrokken. Bij een herinrichting of nieuwbouw, wordt de verlichting afgestemd op de aanwezige groenvoorzieningen. Al bij het ontwerp vindt deze afstemming plaats. Bestaande knelpunten tussen de groenvoorziening en openbare verlichting moeten worden opgelost. Hierbij is het uitgangspunt tegen zo laag mogelijke kosten. Bij lichthinder van een andere lichtbron gaan we in gesprek met de lichteigenaar.

Door een goede afstemming wordt een prettigere leefomgeving gecreëerd. We houden de richtlijn voor de hoeveelheid licht op de weg voor maximaal 75% aan. De verdeling van het licht op de weg proberen we zo goed mogelijk te krijgen waarbij in bestaande situaties de bestaande afstand tussen lantaarnpalen het resultaat bepaalt. We plaatsen geen verlichting bij.

5.14 Buitengebied Het landschap van Winterswijk is uniek. We zijn misschien wel het belangrijkste voorbeeld van kleinschalige coulisselandschappen, waar het oosten van ons land door wordt gekenmerkt. Een landschap met vele sporen uit het verleden en het enige Nationale Landschap dat een hele gemeente beslaat. Het landschap kenmerkt zich door rust en ruimte. Daar zijn we zuinig en trots op. We voorkomen lichthinder, lichtvervuiling en onnodig energieverbruik. Maar we gaan bovenal het donkere landschap beschermen en zullen verstoring voor de flora en fauna tegengaan. 5.14.1 Wet- en regelgeving We zijn niet verplicht om te verlichten, wel hebben we een zorgplicht. We moeten ervoor zorgen dat de verkeersveiligheid niet in gevaar komt. Daarnaast speelt in het buitengebied het regionale ruimtelijk beleid Achterhoek een grote rol. De karakteristieken van de Achterhoek moeten behouden blijven. Aan ruimtelijke ontwikkelingen kan worden meegewerkt, wel met behoud van het bestaande, unieke karakter. Of te wel initiatieven worden getoetst aan de mate waarin deze bijdragen aan het behoud en de ontwikkeling van de omgeving. 5.14.2 Omgevingsvisie buitengebied In onze omgevingsvisie buitengebied hebben we opgenomen dat ‘Het buitengebied van Winterswijk is en blijft de plek waar we wonen, werken en recreëren, met zorg voor ons waardevol cultuurlandschap’.

Het landschap kenmerkt zich door rust en ruimte. Daar zijn we zuinig op. Maar het is ook een levend landschap. Een landschap dat niet stilstaat, maar wordt gevormd en aangepast 48

door de inwoners en ondernemers. Een van de kernkwaliteiten is: ‘Ecologische waarden en milieukwaliteit, die zijn ontstaan als gevolg van de opbouw van ons landschap zoals bijvoorbeeld de vier Natura2000-gebieden’. Kenmerkend voor de milieukwaliteit is dat de kwaliteit van stilte en duisternis van hoge waarde is. 5.14.3 Licht en veiligheid Voor veel mensen is licht veiligheid. Als een weg verlicht is, maar er is niemand in de buurt of mensen hebben er geen zicht op, dan wordt een weg niet veiliger met licht. Het kan wel een gevoel van veiligheid geven. In het buitengebied zie je individuele lichtpunten soms al in de verte. Dat is niet altijd nodig en kan storend zijn, maar ook een verblindend effect hebben of zelfs de verkeersveiligheid in gevaar brengen.

Foto: Meddoseweg, het licht is van verre zichtbaar en je ziet niet wat daarvoor juist gebeurt.

5.14.4 Licht en donker van bovenaf gezien Een aantal jaren gelden is van de provincie Gelderland een hemelhelderheidskaart gemaakt aan de hand van de hoeveelheid zichtbare sterren. Zo is te zien hoe donker/licht de provincie is.

49

Foto: Hemelhelderheidskaart provincie Gelderland, Bron: Sotto le Stelle.

In een groot deel van ons buitengebied zijn er veel sterren zichtbaar. Donkerte heeft naast een positief effect op de gezondheid van de mens, ook positieve effecten op de flora en fauna en het leefgebied van specifieke soorten zoals vleermuizen, in het bijzonder. In Winterswijk en een zone daar omheen (inclusief de Misterweg) kunnen we minder sterren zien. Ons buurland Duitsland heeft in haar buitengebieden geen verlichting. Steden en dorpen om ons heen stralen steeds meer licht uit waardoor de hoeveelheid sterren ook bij ons afneemt. André Kuipers heeft een paar jaar geleden vanuit de ruimte ook foto’s van Nederland gemaakt in de nachtelijke uren. Ook hier zien we eenzelfde patroon; licht vanuit de stedelijke gebieden straalt uit over de andere gebieden. Als de foto over 40 jaar gemaakt wordt, dan is de is verwachting dat de hoeveelheid verlichting verdubbeld is. Dat vraagt om keuzes. Niet alleen vanuit de steden, maar ook vanuit onze gemeente.

Foto: Nederland vanuit de ruimte gezien midden in de nacht. Foto gemaakt door André Kuipers.

50

5.15.5 Omgaan met verlichting in het buitengebied We gaan voortaan zo om met verlichting in het buitengebied: • We willen lichthinder, lichtvervuiling en onnodig energieverbruik voorkomen. Maar bovenal het donkere landschap beschermen en verstoring voor de flora en fauna tegengaan. • Voor nieuwe situaties geldt het uitgangspunt ‘Geen verlichting, tenzij’. We kijken waar we maatregelen kunnen nemen om verkeersveiligheid te waarborgen. Bijvoorbeeld op kruisingen en in scherpe bochten. Denk aan maatregelen die te maken hebben met infrastructuur, passieve of actieve markering. Of alternatieven als belijning en een lichter wegdek. • In bestaande situaties komt er geen verlichting bij. Bij vervanging bekijken we samen met gebruikers, politie en aanwonenden wat er kan. • We plaatsen in basis geen verlichting bij in het buitengebied. We kijken bij reconstructies en vervangingen of er niet te veel staat. We gaan niet actief saneren.

5.16

Wegen

We hebben drie soorten wegen: stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen. Stroomwegen zijn provinciale wegen. Deze zijn niet van ons, maar van de provincie of Rijkswaterstaat. Een gebiedsontsluitingsweg of doorgaande weg sluit vaak aan op de provinciale wegen. Erftoegangswegen zijn alle overige wegen (30, 50 of 60 km/uur). Op deze wegen gaat niet veel verkeer dat lange afstanden moet afleggen. Doordacht verlichten van wegen is natuurlijk maatwerk. Het is afhankelijk van de locatie, de invloed op de verkeersveiligheid en mogelijke lichthinder.

Foto: Tangelder Gorrusstraat in Winterswijk, voorbeeld van een erftoegangsweg.

5.16.1 Verkeers- en sociale veiligheid We spreken over verkeersveiligheid als we veilig van A naar B kunnen reizen. Sociale veiligheid kunnen we onderverdelen in: - Objectieve sociale veiligheid: is meetbaar, zoals het aantal inbraken. Veel inbraken vinden overdag plaats als men even een boodschap aan het doen is en een raampje openstaat. 51

- Subjectieve sociale veiligheid: is het gevoel van veiligheid. Dat is voor iedereen anders. Wat zijn de ervaringen? Hoe goed ken je de omgeving? Wat ben je gewend? Deze en nog veel meer factoren bepalen je gevoel van veiligheid. Sociale veiligheid is een stuk lastiger voor ons om mee om te gaan dan verkeersveiligheid. Op de gebiedsontsluitingswegen speelt verkeersveiligheid een belangrijke rol. In buurten en wijken is dat juist de sociale veiligheid (gevoel van veiligheid). 5.16.2 Wet- en regelgeving We zijn niet verplicht om te verlichten. Wel is er een NEN, een richtlijn. In de richtlijn NPR13201-A1 (2020) staat advies over de lichtsterkte op de weg, de hoeveelheid licht op 1,5m hoogte. Er zijn op die hoogte ook andere lichtbronnen zoals koplampen en etalageverlichting. Ook is er een advies in opgenomen over de verdeling van het licht op de weg, de gelijkmatigheid. Het Verkeersstructuurplan van de gemeente geldt ook voor de inrichting van onze wegen. 5.16.3 Niet verlichten tenzij In nieuwe situaties gaan we uit van ‘Niet verlichten tenzij’. Dat houdt in dat we bij de aanleg of reconstructie van een weg eerst kijken of we het wegontwerp kunnen aanpassen. Dat gaat natuurlijk vaak niet. Kunnen we het ontwerp niet aanpassen, dan kijken we naar markering en reflectie. Als eerste naar passieve markering (bijvoorbeeld kattenogen) of reflectie kan.

Als dat niet kan, met actieve markering (bijvoorbeeld ledlampjes in de as van de weg). Als dat allemaal niet mogelijk of voldoende is en we toch licht nodig hebben, dan plaatsen we verlichting die zo energiezuinig mogelijk is. Het licht brandt alleen op die tijden dat het nodig is met de hoeveelheid licht die wenselijk is. 5.16.4 Hoeveelheid licht binnen de kom Binnen de bebouwde staat op een aantal locaties veel openbare verlichting. Soms is dat niet nodig. Bijvoorbeeld op locaties waar alleen auto’s rijden. 5.16.5 Integraal ontwerpen Langs veel wegen staat openbare verlichting. Ook langs wegen waarlangs bomen staan. Door bij het ontwerp goed te kijken waar bomen geplant worden en hoe groot die worden, voorkomen we dat de bomen na verloop van tijd het licht van lantaarnpalen tegenhouden. Dit noemen we integraal ontwerpen. 5.16.6. Omgaan met verlichting op wegen We gaan voortaan zo om verlichting op wegen: • Per type weg en per locatie bekijken we hoeveel licht nodig en wenselijk is. • Voor nieuwe situaties in het buitengebied geldt het uitgangspunt ‘Geen verlichting, tenzij’. Op kruisingen, in scherpe bochten en dergelijke kijken we eerst of een alternatief een goede oplossing biedt. Bijvoorbeeld belijning of een lichter wegdek.

•

Binnen de kom bekijken we samen met de weggebruikers of we de verlichting kunnen verwijderen op die plekken waar heel veel licht staat.

• •

We dimmen de verlichting zodra dit technisch kan (na vervanging). Detectie passen we toe op locaties waar dat zinvol is. 52

• • • • • •

Er komt bij vervanging niet meer licht op straat dan nu en we kijken of het licht wel echt nodig is. Dat doen we samen met gebruikers en aanwonenden. We kiezen voor oplossingen die het meest duurzaam zijn, die energie besparen en lichthinder verminderen. Als we grotere veranderingen verwachten, dan stemmen we dit met gebruikers en omwonenden af. Verlichting moet zo min mogelijk lichthinder veroorzaken. We verlichten op maximaal 75% van de richtlijn. Verlichting ontwerpen doen we integraal.

H6. Energie en milieu Zoals al aangegeven zijn de uitgangspunten de afgelopen periode weer aangescherpt rondom energie en milieu. ‘Duurzaamheid betekent dat de keuzes die gemaakt worden aansluiten op de behoeften van het heden, zonder dat het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar wordt gebracht.’ Een duurzame samenleving in 2050. Dat is een samenleving zonder negatieve invloed op het klimaat en zonder verspilling van materialen en grondstoffen. Winterswijk heeft de ambitie om in de toekomst energieneutraal te worden. Voor energie betekent dit dat we alle energie die we als samenleving nodig hebben lokaal en duurzaam opwekken uit zon, wind en warmte. De kan alleen samen met inwoners en ondernemers. De eerste stap is het huidig energieverbruik drastisch te verminderen. Dat kan met het isoleren van onze woningen, kantoren en bedrijfspanden bijvoorbeeld en het inzetten van energiezuinige en efficiënte apparaten. Maar ook door anders naar de openbare verlichting te kijken. We kunnen allemaal direct beginnen met bewust kijken naar ons huidig energieverbruik om verspilling tegen te gaan. Al in 2030 moet de gemeentelijke organisatie volledig duurzaam zijn: dus géén negatieve invloed meer uitoefenen op het klimaat en alle (afval)materialen en producten hergebruiken.

6.1 We voldoen aan het Energieakkoord Naast onze ambitie en die van de omliggende gemeenten, is er ook het landelijke Energieakkoord. Het Energieakkoord (2019) houden afspraken in dat we in 2030 50% energie besparen (ten opzichte van 2013). Dat is een flinke opgave. Ook moeten we sinds 2020 al 40% slimme verlichting en 40% energiezuinige verlichting hebben staan. Dat hebben we inmiddels gerealiseerd. De openbare verlichting beslaat ongeveer 35% van het energieverbruik van de gemeente. Een energiezuinige openbare verlichting levert dus een aanzienlijke bijdrage aan het beperken van de energievraag. Door alleen ledverlichting toe te passen halen we de doelstelling in 2030 niet. Voor openbare verlichting betekent dit onder meer 50% energiebesparing ten opzichte van 2013. Daarvoor moeten nog wel stappen gezet worden. Bijvoorbeeld door middel van dimmen of het uitzetten van verlichting in de nacht. 6.1.1. Akkoord van Groenlo en de regionale uitvoeringsagenda In het Akkoord van Groenlo is afgesproken dat we in 2030 50% minder CO2 uitstoten (ten opzichte van 2013) en in 2050 klimaatneutraal zijn. Regionaal wordt hiervoor een energieloket en een energiefonds opgericht om gezamenlijk de verduurzaming van de bouw te stimuleren en het opwekken van duurzame energiebronnen te bevorderen. 53

6.2 Per situatie bepalen we wat de meest energiezuinige en duurzame oplossing is We kijken per situatie en binnen de beschikbare middelen naar passende oplossingen. We kiezen zoveel mogelijk voor uniformiteit om de beheerkosten laag te houden.

6.3 We maken bij voorkeur gebruik van Circulaire producten In de huidige situatie maken we, gebruiken we en gooien we weer weg. Dit noemen we een lineaire economie. Het tegenovergestelde is een circulaire economie. Daarbij onttrekken we grondstoffen maar een keer aan de omgeving, om ze daarna steeds opnieuw te gebruiken. Afval bestaat in de circulaire economie dus niet meer. De natuur is van zichzelf al circulair. Doordat de wereldbevolking en welvaart toenemen, is het steeds belangrijker om efficiënt om te gaan met grondstoffen. Dan belasten we het milieu minder en ontstaat er geen tekort aan materialen. We stimuleren dat grondstoffen opnieuw gebruikt worden. Bij de aanschaf van masten, armaturen en andere producten kijken we welke het meest circulair zijn maar wel voldoen aan de eisen met betrekking tot licht, onderhoud, garantie, verkrijgbaarheid en dergelijke. We dagen de markt uit waar mogelijk. Ook hebben we onze inwoners en ondernemers nodig. Door met elkaar in gesprek te gaan, kunnen we stappen zetten. Welke materialen zijn zo duurzaam mogelijk, gegeven de situatie en markt. Daarbij kijken we naar de hele cyclus van winning, productie, gebruik, verwijderen en hergebruik van materialen.

6.4 We gaan ‘Smart City’ niet actief inzetten Een slimme stad of Smart City is een stad waarbij informatietechnologie wordt gebruikt om een dorp of stad te beheren en te besturen. Technieken hiervoor zijn nog volop in ontwikkeling. Een smart city bestaat uit een smart gemeente, smart bedrijven en smart inwoners. Alles samen is een ‘Smart City’. 6.4.1 Voorbeeld van een slimme toepassing Enkele technieken worden al toegepast in ons land. Denk aan een sensor in een afvalbak. Zodra de afvalbak bijna vol is, krijgen de mensen die het afval ophalen een signaal en zien ze welke afvalbak ze leeg moeten maken en welke nog niet. Op deze manier komen ze precies op het juiste moment. De ontwikkelingen van deze slimme toepassingen gaan razendsnel en ook de kosten nemen geleidelijk af.

Afbeelding: Tekening van een slimme stad waarbij je ziet welke slimme toepassingen er nu al zijn. 54

6.4.2 Omgaan met Smart City en slimme technieken voor verlichting We gaan voortaan zo om met slimme technieken: • We staan open voor nieuwe ontwikkelingen. Maar we gaan het niet inzetten deze beleidsperiode. Behalve als het om bewegingssensoren gaat. Maar geen camera’s etc. • We houden de ontwikkelingen goed in de gaten. We onderhouden contact met de technische opleidingen in ons gebied. • Niemand mag zomaar sensoren en dergelijke aan lantaarnpalen of op andere plekken in de openbare ruimte plaatsen. Om hiervoor toestemming te krijgen, is altijd eerst overleg met de gemeente nodig. • Privacy en beveiliging zijn kritieke onderwerpen bij een Smart City. Daar blijven we goed op letten.

6.5 Nieuwe technieken middels pilots Op het gebied van openbare verlichting gaan de technologische ontwikkelingen snel. Vooral qua alternatieven en energiezuinigheid. Dimmen, sensoren, op afstand te bedienen, reflectie, markering en nog meer bieden een goede bijdrage aan de verkeersveiligheid. We stimuleren nieuwe ontwikkelingen maar lopen niet voorop. Pilots kunnen ons inzicht geven in nut en noodzaak. 6.5.1 Omgaan met technieken We gaan het voortaan zo doen: - We houden ontwikkelingen nauwlettend in de gaten en stimuleren het gebruik van nieuwe technieken door het opzetten van pilots. Wij zoeken met name naar technieken die een bijdrage kunnen leveren aan energiebesparing en duurzaamheid. - We zijn volger van nieuwe technieken, maar hebben niet de ambitie om koploper te zijn. - We gaan kijken of we slimmer met licht en donker om kunnen gaan door de nieuwe technieken. - Nieuw te plaatsen verlichting wordt standaard voorzien van een dimmer. Per gebied wordt bekeken tot hoever het licht gedimd wordt. De verkeersveiligheid mag hierbij niet in gevaar komen. - We passen alleen een telemanagementsysteem (soms in combinatie met detectie) wanneer dat zinvol is.

6.6 Zorgdragen voor elektrische installaties Het betreft hier de installatieverantwoordelijkheid. Hoewel de gemeente eindverantwoordelijke blijft, streven wij ernaar om de installatieverantwoordelijkheid bij de onderhoudsaannemer te beleggen.

6.7 Geen eigen net aanleggen in nieuwe situaties We leggen in nieuwe situaties en reconstructies geen eigen netten aan maar maken gebruik van de netaansluiting van de netbeheerder Liander.

55

H7 Samenwerking De openbare ruimte wordt door iedereen gebruikt, inwoners, ondernemers, verenigingen. Door samen op te trekken kunnen we komen tot een prettigere, energiezuiniger openbare ruimte.

7.1 Integrale afstemming Groen en verlichting spelen een belangrijke rol in onze groene gemeente. Het is belangrijk dat deze goed op elkaar afgestemd zijn. Vaak zien we dat een lantaarnpaal in de loop der jaren helemaal tussen het groen van de bomen staat. Bij het ontwerp houden we al rekening met de omvang van de boom in de toekomst. Bestaande knelpunten tussen de groenvoorziening en openbare verlichting moeten worden opgelost. Hierbij is het uitgangspunt tegen zo laag mogelijke kosten

7.2 In gesprek met andere lichtbroneigenaren Niet alleen gemeentelijke lichtbronnen, maar ook niet-gemeentelijke lichtbronnen zijn bepalend voor het straatbeeld. Denk aan de hoeveelheid, het tijdstip en de kleur van verlichting. We gaan in gesprek met de eigenaren van deze lichtbronnen waar dat van toepassing is.

7.3 Participatie waar mogelijk en wenselijk Het realiseren van een prettige, kwalitatief betere en duurzame samenleving is alleen te realiseren in zorgvuldige afstemming met direct betrokkenen. Bij grote, ingrijpende veranderingen gaan we tijdig in gesprek met direct betrokken partijen.

56

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=b3a3750a-3e5e-49fc-a7e0-3ed6b5747b93