ACTUELE VERSIE - Beleidsplan Licht in Winterswijk 2025
Tekst van het document
Beleidsplan Licht in Winterswijk 2025
Inhoudsopgave H1 Inleiding .....................................................................................................................................................6 1.1 Aanleiding .....................................................................................................................................................6 1.2 Doel van verlichting ......................................................................................................................................6 1.3 Visie ...............................................................................................................................................................6 H2 Afwegingskader .........................................................................................................................................7 H3 Belangrijke informatie ...............................................................................................................................8 3.1 Wet- en regelgeving .....................................................................................................................................8 3.1.1 Wet natuurbescherming ........................................................................................................................8 3.1.2 Richtlijn Openbare
Verlichting................................................................................................................8 3.1.3 Arbeidsomstandighedenwet/Installatieverantwoordelijkheid ...............................................................9 3.2 Keurmerken ...................................................................................................................................................9 3.2.1 Politie Keurmerk Veilig Wonen ...............................................................................................................9 3.2.2 Keurmerk Veilig Ondernemen ..............................................................................................................10 3.3 Verkeers- en sociale veiligheid ...................................................................................................................11 3.3.1 Verkeersveiligheid ................................................................................................................................11 3.3.2 Sociale veiligheid ..................................................................................................................................12 3.3.3 Veiligheidsgevoel..................................................................................................................................13 3.4 Technieken
..................................................................................................................................................13 3.4.1 Dimmen ................................................................................................................................................14 3.4.2 Telemanagementsysteem ....................................................................................................................14 3.4.3 Detectie ................................................................................................................................................14 3.4.4 Markering.............................................................................................................................................15 3.4.4.1 Passieve markering ......................................................................................................................15 3.4.4.2 Actieve markering ........................................................................................................................16 3.4.5 Wegdekreflectie ...................................................................................................................................17 3.4.6 Overige infrastructurele aanpassingen aan het wegverloop ...............................................................17 3.4.7 Omgaan met technieken
......................................................................................................................18 3.5 Niet verlichten tenzij ...................................................................................................................................18 H4 Doordacht verlichten ...............................................................................................................................20 4.1
Licht alleen daar waar het nodig is .....................................................................................................20
4.2
’s Nachts verlichting uit of zachter laten branden ..............................................................................20
4.3
Licht op maat .......................................................................................................................................20
4.4 Hoeveelheid licht binnen de kom reduceren ..............................................................................................20 4.5 Aandacht voor sociale veiligheid, leefbaarheid en sfeer ...........................................................................20 4.6 Tegengaan van onnodige lichthinder en lichtvervuiling ...........................................................................20 4.6.1 Lichthinder............................................................................................................................................20 4.6.2 Lichtvervuiling ......................................................................................................................................21 4.7 Geen keurmerken voor de openbare verlichting .......................................................................................22 4.8 Objecten aan lichtmasten staan wij toe, mits de lichtmasten hierop berekend zijn. ...............................22 4.9 Zeer terughoudend ten aanzien van reclame, displays .............................................................................22 4.9.1 Wet- en regelgeving .............................................................................................................................22
2
4.9.2 Led displays ..........................................................................................................................................23 4.9.3 Leidraad voor led/lcd displays ..............................................................................................................23 4.9.4 Reclame aan lantaarnpalen .................................................................................................................23 4.9.5 Reclame op de gevel, bij een bedrijf .....................................................................................................23 4.9.6 Reclame in bushokjes (abri’s) ...............................................................................................................24 4.9.7 Omgaan met reclameverlichting ..........................................................................................................25 H5 Gebiedsgericht verlichten ........................................................................................................................26 5.1 Hoofdfietsroutes binnen de kom verlichten we en buiten de kom zoeken we naar alternatieven...26 5.1.1 Soorten fietspaden ...............................................................................................................................26 5.1.2 Gevoel van veiligheid
...........................................................................................................................27 5.1.3 Omgaan met verlichting op fietspaden ................................................................................................28 5.2 Parken, groenvoorzieningen, speelterreinen en natuurgebieden worden niet verlicht, tenzij maatwerk vereist is. .........................................................................................................................................28 5.2 1 Wet Milieubeheer .................................................................................................................................28 5.2.2 Veiligheidsgevoel..................................................................................................................................28 5.2.3.
Omgaan met verlichting in kwetsbare locaties ...................................................................................29 5.3 Parkeerterreinen verlichten we op maat ............................................................................................30 5.3.1 Tijdstip ..................................................................................................................................................30 5.3.2 Omgaan met verlichting op parkeerterreinen .....................................................................................30 5.4 Bedrijventerreinen verlichten op maat ...............................................................................................31 5.4.1 Wet-, regelgeving en keurmerken op bedrijventerrein ........................................................................31 5.4.2 Licht en Veiligheid ................................................................................................................................31 5.4.3 Effect van licht ......................................................................................................................................31 5.4.4 Reclame ................................................................................................................................................32 5.4.5 Displays binnen
....................................................................................................................................32 5.4.6 Verlicht pand ........................................................................................................................................33 5.4.7 Omgaan met verlichting op bedrijventerreinen ...................................................................................33 5.5 Centrumgebied op een andere manier ......................................................................................................33 5.5.1 Wet-, regelgeving en keurmerken ........................................................................................................34 5.5.2 Licht en veiligheid .................................................................................................................................34 5.5.3 Verlichte reclame .................................................................................................................................34 5.5.4 Feestverlichting ....................................................................................................................................34 5.5.5 Reclame aan de lantaarnpalen ............................................................................................................34 5.5.6 Andere objecten zoals bloembakken, banieren en
dergelijke aan lantaarnpalen................................34 5.5.7 Sfeer en leefbaarheid ...........................................................................................................................34 5.5.8 Samen optrekken .................................................................................................................................35 5.5.9 Omgaan met verlichting in centrumgebied..........................................................................................35 5.6 Sportvelden ..........................................................................................................................................35 5.6.1 Wet- en regelgeving .............................................................................................................................36 5.6.2 Lichthinder............................................................................................................................................36 5.6.3 Bewustwording ....................................................................................................................................36 5.6.4 Led ........................................................................................................................................................36 5.6.5 Parkeren
...............................................................................................................................................36 5.6.6 Omgaan met verlichting op sportvelden ..............................................................................................37 5.7 Paardenbakken ....................................................................................................................................37 5.7.1. Omgaan met verlichting bij paardenbakken .......................................................................................37 5.8 Stationsgebied .....................................................................................................................................38 5.8.1 Omgaan met verlichting in stationsgebied ..........................................................................................38 5.9
Bezienswaardigheden .........................................................................................................................39
3
5.9.1 Effect van licht ......................................................................................................................................39 5.9.2 Wat vragen we aan anderen ................................................................................................................39 5.9.3 Omgaan met verlichten van bezienswaardigheden .............................................................................40 5.10 Inwoners ..............................................................................................................................................40 5.10.1 Omgaan met verlichting vanen door inwoners ..................................................................................40 5.11 Recreatie en toerisme ..........................................................................................................................41 5.11.1 Natuurlijke duisternis .........................................................................................................................41 5.11.2 Wet- en regelgeving ...........................................................................................................................42 5.11.3 Hemelhelderheidskaart ......................................................................................................................42 5.11.4 Omgaan met licht bij recreatie en toerisme
.......................................................................................42 5.12 Stallen en kassen .................................................................................................................................42 5.12.1 Wet- en regelgeving ...........................................................................................................................43 5.12.2 Omgaan met licht van/in stallen en kassen .......................................................................................44 5.13 Woongebied.........................................................................................................................................44 5.13.1 Wet- en regelgeving ...........................................................................................................................44 5.13.2 Keurmerken ........................................................................................................................................45 5.13.3 Sfeer en leefbaarheid .........................................................................................................................45 5.13.4 Lichthinder .........................................................................................................................................46 5.13.5 Gevoel van veiligheid
.........................................................................................................................46 5.13.6 Voetpaden- en achterpaden...............................................................................................................46 5.13.7 Parkeerterreinen ................................................................................................................................47 5.13.8 Integraal .............................................................................................................................................47 5.13.9 Omgaan met verlichting in woongebieden ........................................................................................47 5.14 Buitengebied .............................................................................................................................................48 5.14.1 Wet- en regelgeving ...........................................................................................................................48 5.14.2 Omgevingsvisie buitengebied ............................................................................................................48 5.14.3 Licht en veiligheid ...............................................................................................................................49 5.14.4 Licht en donker van bovenaf gezien
...................................................................................................49 5.15.5 Omgaan met verlichting in het buitengebied.....................................................................................51 5.16 Wegen ..................................................................................................................................................51 5.16.1 Verkeers- en sociale veiligheid ...........................................................................................................51 5.16.2 Wet- en regelgeving ...........................................................................................................................52 5.16.3 Niet verlichten tenzij ..........................................................................................................................52 5.16.4 Hoeveelheid licht binnen de kom .......................................................................................................52 5.16.5 Integraal ontwerpen ..........................................................................................................................52 5.16.6. Omgaan met verlichting op wegen ...................................................................................................52 H6.
Energie en milieu ....................................................................................................................................53 6.1 We voldoen aan het Energieakkoord .........................................................................................................53 6.1.1. Akkoord van Groenlo en de regionale uitvoeringsagenda ..................................................................53 6.2 Per situatie bepalen we wat de meest energiezuinige en duurzame oplossing is ....................................54 6.3 We maken bij voorkeur gebruik van Circulaire producten ........................................................................54 6.4 We gaan ‘Smart City’ niet actief inzetten ..................................................................................................54 6.4.1 Voorbeeld van een slimme toepassing .................................................................................................54 6.4.2 Omgaan met Smart City en slimme technieken voor verlichting .........................................................55 6.5 Nieuwe technieken middels pilots..............................................................................................................55 6.5.1 Omgaan met technieken ......................................................................................................................55 6.6
Zorgdragen voor elektrische installaties ....................................................................................................55 6.7 Geen eigen net aanleggen in nieuwe situaties ..........................................................................................55
4
H7 Samenwerking .........................................................................................................................................56 7.1 Integrale afstemming .................................................................................................................................56 7.2 In gesprek met andere lichtbroneigenaren ................................................................................................56 7.3 Participatie waar mogelijk en wenselijk ....................................................................................................56
5
H1 Inleiding 1.1 Aanleiding Het huidige beleidsplan is aan vervanging toe. De basis van dat beleid was goed, maar de ontwikkelingen die een rol spelen bij het afwegingskader zijn wel wat veranderd. Denk daarbij aan ontwikkelingen als led, markering en reflectie, maar ook aan licht op maat. Daarnaast bepalen ook steeds meer niet-gemeentelijke lichtbronnen de kwaliteit van de openbare ruimte (leefomgeving). Denk daarbij bijvoorbeeld aan: - licht van bedrijven - aangelichte monumenten of bijzondere gebouwen - reclameverlichting - licht op sportvelden Dit licht is vaak niet van de gemeente, maar heeft wel effect op en in de openbare ruimte. Deze lichtbronnen nemen we mee in beleid. We zullen hier altijd samen met bedrijven, verenigingen en inwoners in samenwerken. Verder heeft duurzaamheid en inclusie een prominente plek gekregen in het coalitieakkoord. In voorliggende notitie en aankomend beleid sluiten we hierop aan.
1.2 Doel van verlichting Het doel van de verlichting is om een bijdrage te leveren aan: - een goede verkeersveiligheid waar dat van toepassing is en waar geen alternatief beschikbaar is - het bevorderen van de verkeersdoorstroming - een goede sociale veiligheid (waar dat nodig is) en waardoor met verlichting geen schijnveiligheid ontstaat - het creëren van een sfeervolle leefomgeving Daar waar verlichting noodzakelijk is moet deze de aanwezige flora en fauna zo min mogelijk verstoren.
1.3 Visie We zijn een groene, gezonde, aantrekkelijke gemeente met een bloeiende flora en fauna. We houden het belang van een sfeervolle, leefbare en goede openbare ruimte altijd in het oog. Licht is alleen daar op die momenten dat het nodig is. Zo is de hinder minimaal en dragen we bij aan een duurzame samenleving.
6
H2 Afwegingskader Om tot goede keuzes te komen is onderstaand afwegingskader geformuleerd: 1) Doordacht verlichten Het uitgangspunt bij nieuwe en bestaande situaties is vanzelfsprekend de verkeersveiligheid. De weginrichting is bepalend voor de keuze om wel of niet te verlichten. We hebben oog voor alternatieven als kattenogen, schrikhekken, ledlampjes in de as van de weg, enzovoorts. Mocht dit niet voldoende zijn om de verkeersveiligheid te waarborgen en er toch verlichting nodig zijn, dan plaatsen we verlichting die energiezuinig is en de mogelijkheid heeft om te dimmen in de avond en nacht. Bovendien kijken we per situatie of het licht ook in de nacht nodig is. 2) Gebiedsgericht verlichten Elke gebied is anders. Niet alleen wat betreft de inrichting, maar ook qua gebruik. In het ene gebied is de verkeersveiligheid van belang, in andere gebieden meer de sociale veiligheid. In woongebieden gaan we anders om met verlichting dan in bijvoorbeeld een winkelcentrum. Per gebied wordt bekeken welke functie verlichting heeft en wat de benodigde hoeveelheid licht is en met welke verdeling van het licht. Ook de lichtkleur kan verschillen. 3) Energie en milieu De energie en milieueisen zijn behoorlijk aangescherpt sinds het vorige beleidsplan. In ons handelen en denken houden we rekening met deze aspecten.
4) Samenwerken We hechten waarde aan een prettige leefomgeving. Het is van belang om hierover in gesprek te blijven met inwoners, ondernemers en verenigingen. Daarbij hebben wij oog voor niet-gemeentelijke lichtbronnen.
7
H3 Belangrijke informatie In dit hoofdstuk bespreken we enkele onderwerpen die van belang zijn ten aanzien van verlichting en onze keuzes.
3.1 Wet- en regelgeving We zijn in Nederland niet verplicht om openbare verlichting te plaatsen. Wel moeten we de verlichting goed onderhouden en geldt het aansprakelijkheidsbeginsel: Als de openbare verlichting niet voldoet aan de eisen die de weggebruikers daaraan mogen stellen, kunnen zij de gemeente aansprakelijk stellen voor letsel en schade (boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, artikel 6.162 e.v. en artikel 6.174). Het aansprakelijkheidsbeginsel heeft alleen betrekking op de verkeersveiligheid van de openbare verlichting. De sociale veiligheid en leefbaarheid blijven hierbij buiten beschouwing, als deze tenminste geen invloed hebben op de verkeersveiligheid. Het gaat hierbij om risicoaansprakelijkheid. De weggebruiker hoeft niet de schuld van de wegbeheerder aan te tonen, maar de gevaarlijke toestand van de weg(uitrusting) en het gevaar dat daardoor ontstaat. De gemeente moet aantonen dat haar in redelijkheid niets te verwijten valt op het gebied van verlichtingskwaliteit en het onderhouden van de verlichtingsinstallatie. 3.1.1 Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming beschermt leefgebieden van diverse dieren- en plantensoorten. Bij nieuwe activiteiten in of nabij een Natura 2000-gebied of bij veranderingen die een negatieve invloed op beschermde soorten kunnen hebben, is een vergunning of ontheffing vereist. Dit geldt ook voor openbare verlichting.
Als verlichting aantoonbaar verstorend is voor bepaalde soorten, kan op basis van de wetgeving worden besloten dat de voorgenomen verlichting aangepast of verwijderd moet worden. Wij houden de Wet Natuurbescherming aan. 3.1.2 Richtlijn Openbare Verlichting De richtlijn NPR13201/A1 is geen wet, maar een aanbeveling/richtlijn waar we van af mogen wijken. De richtlijn geeft advies over: - Hoeveelheid licht op straat (horizontale lichtsterkte). Dit is afhankelijk van de locatie, het soort weg en hoeveel verkeer er is. Wij houden maximaal 75% van deze lichtsterkte aan waarbij we in centrum- en uitgaansgebieden vaak wat meer licht hebben. - Hoeveelheid licht op 1,5 m hoogte. Op deze hoogte is er ook bijvoorbeeld licht vanuit etalages, koplampen van auto’s, vanuit woningen. Daarom is deze waarde lastig te meten. Ook is de opgegeven waarde in de richtlijn erg hoog. We houden deze daarom niet aan. Er zouden dan veel meer lantaarnpalen bij moeten komen. Dat is voor ons en de omliggende gemeenten niet wenselijk. - Verdeling van het licht op de weg. Op sommige locaties is deze belangrijk voor de sociale veiligheid, zoals in centrumgebieden of in woongebieden. Of voor de verkeersveiligheid op doorgaande wegen. Hoe beter de verdeling is, hoe minder zwarte vlekken er op de weg zijn en hoe beter we naar een lager lichtniveau toe kunnen.
Ook kan zo het effect van lichtdonker-licht voorkomen worden (zon tussen de bomen door). Bij vervanging van bestaande verlichting is het streven om het licht zo goed mogelijk te verdelen op locaties waar dit wenselijk is. Uitgangspunt hierbij is de bestaande mastafstand. 8
In principe worden de masten niet verschoven. Per situatie kijken we wat de best haalbare situatie is.
Foto: Waliensestraat in Winterswijk. Doorgaande weg waar het licht gelijkmatig over de weg is verdeeld zodat er geen zwarte vlekken zijn.
3.1.3 Arbeidsomstandighedenwet/Installatieverantwoordelijkheid We zijn eigenaar van diverse soorten kabels en leidingen die in Winterswijk liggen. Vanuit de Arbeidsomstandighedenwet moet de werkgever zorgen voor veiligheid tijdens het werk. De NEN3140 ‘Bedrijfsvoering van elektrische installaties- Laagspanning’ is onder andere van toepassing. Deze norm regelt een veilige bedrijfsvoering van werkzaamheden nabij, aan of met elektrische objecten in het laagspanningsgebied. Het hoofd van de organisatie, dus de gemeentesecretaris of algemeen directeur, is installatieverantwoordelijk. Wij moeten deze verantwoordelijkheid mandateren aan werknemer(s) met de juiste kwalificatie eventueel in combinatie met externe inhuur van deskundigen. We dragen zorg voor de veiligheid van haar elektrische installaties, de zogeheten ‘installatieverantwoordelijkheid’. Wij vullen deze verantwoordelijkheid in conform de NEN3140 door dit extern te beleggen.
3.2 Keurmerken Het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) en het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) is relevant als het gaat om openbare verlichting. 3.2.1 Politie Keurmerk Veilig Wonen Het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) is geen verplicht keurmerk en bestaat uit certificaten (Veilige Omgeving en Veilige Woning). Projectontwikkelaars gebruiken dit vaak. Binnen het keurmerk is een onderscheid tussen bestaande en nieuwbouw en tussen een omgeving en woning. 9
Voor de openbare verlichting in de gemeente, is het certificaat ‘Veilige Omgeving’ van belang. Het PKVW heeft als eis: - Achterpaden verlichten. - Richtlijn voor de openbare verlichting volledig aanhouden. Veel achterpaden zijn van de woningbouwvereniging en niet van de gemeente. Wij verlichten onze achterpaden al jaren niet. We voorkomen zo ook lichthinder in achtertuinen. Ook hanteren wij de richtlijn niet volledig (zoals hierboven al beschreven staat). Daarom houden we geen Politie Keurmerk Veilig wonen voor de openbare verlichting aan.
Foto: woonwijk met een politiekeurmerk veilig wonen. Dit houden we nu al een aantal jaren niet meer aan.
Projectontwikkelaars gebruiken het keurmerk vaak als een verkoopargument vanwege het gevoel van veiligheid en de korting die het op de verzekeringspremies geeft. Het gaat dan om het certificaat ‘Veilige Woning’. Het certificaat gaat om de woning zelf, het hang- en sluitwerk en de buitenverlichting aan de woning. Projectontwikkelaars kunnen op de nieuwbouwprojecten wel een PKVW Veilige Woning afgeven, maar zonder het certificaat Veilige Omgeving. De inwoners hebben dan toch recht op korting op hun verzekeringspremies. 3.2.2 Keurmerk Veilig Ondernemen Het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) is een keurmerk voor bedrijventerreinen, buitengebieden en winkelgebieden. Er worden door ondernemers, verenigingen, politie, brandweer en de gemeente onderlinge afspraken gemaakt over diverse zaken. Deze afspraken gaan ook vaak over de openbare verlichting. Besproken wordt welke vorm van verlichting daarbinnen past, rekening houdende met de huidige mogelijkheden van nachtcamera’s. Ook de verlichting van de bedrijven zelf wordt besproken binnen de KVO-partners. De verlichting van terreinen, gevels, reclame en ook de binnenverlichting moet niet onnodig branden, moet de juiste sterkte te hebben en correct gericht te zijn. De reden 10
hiervan is het voorkomen van verstoring van de openbare verlichting, lichthinder voor omwonenden en (landschap)vervuiling. Wij hebben een KVO-B (Bedrijventerreinen) en KVO-W (centrum). Dit beleidsplan ‘Licht in Winterswijk’ is leidend voor wat betreft de hoeveelheid verlichting. De beheerder van de gemeente bepaalt welke verlichting waar geplaatst mag worden. Het licht kan in de nacht uit indien er weinig verkeer is.
3.3 Verkeers- en sociale veiligheid Veiligheid bestaat uit verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Licht wordt vaak geassocieerd met veiligheid. Ook overdag zijn er ongelukken en inbraken. Verlichting is vaak een beladen, emotioneel onderwerp. 3.3.1 Verkeersveiligheid We spreken over verkeersveiligheid als we veilig van A naar B kunnen reizen. Het gaat over een veilige en vlotte afwikkeling van het verkeer. Hoe is de weg ingericht? Staan er veel obstakels? Zitten er veel onoverzichtelijke bochten in? Zijn er verschillende weggebruikers? Onder andere deze factoren hebben invloed op de verkeersveiligheid.
Foto: Groenloseweg, doorgaande weg waar over verkeersveiligheid wordt gesproken.
Om het zicht in de donkere uren te verbeteren, kunnen we op sommige locaties openbare verlichting plaatsen. Maar er zijn betere alternatieven. Denk aan kattenogen of reflecterende belijning die het verloop van de weg goed weergeven. Als er op een relatief donkere weg in de verte één lantaarnpaal schijnt, dan trekt ons oog daarnaartoe. We zien dan de weg niet goed meer. Het is dus beter om dan geen verlichting te plaatsen.
11
Foto: Raetmansweg. Ons oog trekt naar het licht toe en we zien niet goed hoe de situatie voor de lantaarnpaal en na de lantaarnpaal is.
3.3.2 Sociale veiligheid Sociale veiligheid kunnen we onderverdelen in: - Objectieve sociale veiligheid: is meetbaar, zoals het aantal inbraken. Veel inbraken vinden overdag plaats als men even een boodschap aan het doen is en een raampje openstaat. - Subjectieve sociale veiligheid: is het gevoel van veiligheid. Dat is voor iedereen anders. Wat zijn de ervaringen? Hoe goed ken je de omgeving? Wat ben je gewend? Deze en nog veel meer factoren bepalen je gevoel van veiligheid. Sociale veiligheid is een stuk lastiger voor ons om mee om te gaan dan verkeersveiligheid. De kleur van de verlichting bepaalt ook de sociale veiligheid. Bij sommige verlichtingskleuren lijkt alles rood, zoals bepaalde oranje kleuren. Op onderstaande foto’s staan dezelfde kleur bakjes. De rechterfoto toont de werkelijke kleuren. Door de oranje verlichting lijken de bakjes allemaal oranje/rood.
Foto: Oranje licht, alles lijkt rood/oranje
Foto: wit licht, alle kleuren zichtbaar
Als verlichting een oranje kleur heeft en er gebeurt wat, dan zien we dus niet de echte kleuren. Als er een calamiteit is, geven we misschien een verkeerde omschrijving. Een goede kleurweergave is dus belangrijk. Daar houden bij de keuze van de verlichting dan ook rekening mee.
12
Foto: Greverkamp. Woonstraat met witte verlichting voor kleurherkenning.
3.3.3 Veiligheidsgevoel Veel mensen geven aan zich veiliger te voelen als er licht is. Dat is een gevoel. Maar is het werkelijk veiliger? Je kan wel iemand aan zien komen op de weg. Maar zijn er ook mensen in de buurt die kunnen helpen als er wat gebeurt? Oftewel is er genoeg sociale controle? Een weg wordt niet veiliger door verlichting.
Foto: Kleine parallelweg, Winterswijk. Er is geen sociale controle.
3.4 Technieken Op het gebied van openbare verlichting gaan de technologische ontwikkelingen snel. Vooral qua alternatieven en energiezuinigheid. Dimmen, sensoren, op afstand te bedienen, reflectie, markering en nog meer bieden een goede bijdrage aan de verkeersveiligheid.
13
3.4.1 Dimmen Dimmen van de verlichting betekent dat het licht zachter gaat branden. Door te dimmen besparen we energie en is er minder lichthinder en lichtvervuiling. Maar ook gaan de lampen langer mee. We dimmen al een aantal jaren op diverse locaties. In de late avond en nacht is het lichtniveau nog wat lager. Er is dan minder verkeer op straat en in de nacht nog minder. Ook zijn onze ogen wat later op de avond al beter aan donker gewend. Er is minder lichthinder en we besparen energie. In de ochtend gaat het licht weer feller branden. Op onderstaande foto’s is het effect van dimmen te zien. Het valt (meestal) niet op en we krijgen geen opmerkingen van bewoners over gedimde verlichting.
Foto: Laan van Hilbelink in Winterswijk. Licht op de avond op 100%
Foto: Licht later op de avond op 80%
Foto: licht in de nacht op 50%
3.4.2 Telemanagementsysteem Een telemanagementsysteem is een systeem waarmee we de openbare verlichting kunnen regelen (‘managen’) vanaf de pc. Door het toevoegen van intelligentie aan een armatuur, kan het licht op afstand worden bestuurd (licht feller zetten of minder fel op elk gewenst moment). Maar vaak is ook vanachter de pc te zien of een lamp brandt of in storing is. Wij passen dit al op een klein aantal plekken toe. 3.4.3 Detectie Aan een telemanagementsysteem kan een detectiesysteem gekoppeld worden. Dit is een oog dat registreert of er verkeerdeelnemers zijn. Het licht schakelt dan aan of wordt feller als er iemand aankomt. 14
Het licht gaat een aantal masten vooruit aan (of feller branden) en na een bepaalde periode weer langzaam uit (of minder fel branden). Hiermee kan veel energie bespaard worden omdat het licht alleen brandt (of feller is) als het nodig is. De kosten van een dergelijk systeem zijn (nog) relatief hoog.
Foto: Detectiesysteem, het licht is aan/brandt feller op die locaties waar verkeerdeelnemers zijn.
Dit passen we op een enkele locatie al toe.
Links: licht brandt zachtjes als er niemand is Locatie: P.J. Oudlaan in Winterswijk
Rechts: licht gaat feller als er iemand is
3.4.4 Markering De laatste jaren zijn er veel alternatieven ontwikkeld voor verlichting. Om het verloop van de weg aan te geven kan ook bijvoorbeeld gebruik gemaakt worden van lijnmarkering, kattenogen of reflecterende bordjes. Daarmee wordt de verkeersveiligheid en/of het comfort van de weggebruiker vergroot. Openbare verlichting is dan niet meer nodig of wordt alleen ter aanvulling geplaatst waar dat nodig is. Er komen steeds meer (innovatieve) markeringstechnieken op de markt die betere resultaten bieden dan de huidige technieken. We kunnen markering onderverdelen in passieve en actieve markering. 3.4.4.1 Passieve markering Het verloop van de weg wordt aangeduid met borden, lijnen, vluchtheuvels en bermpaaltjes voorzien van reflecterend materiaal. De markering is in het donker zichtbaar wanneer hij wordt aangelicht door de eigen koplamp of die van een ander voertuig.
15
Foto: Vosseveldweg bermpaaltjes geven verloop van de weg aan.
De reflectie wordt steeds beter en er zijn ook meerdere varianten verkrijgbaar. Reflectorpaaltjes en schrikhekken zorgen dat een bocht of t-splitsing goed zichtbaar is. Staat er op de locatie een lantaarnpaal dan zien we alleen het licht en niet meer de weg. Glasbollen, ook wel kattenogen genoemd, in het wegdek worden steeds meer gebruikt. Zo kan je bijvoorbeeld goed zien hoe de bocht loopt.
Foto: kattenogen in de midden geleider.
Ook bestaat er verf met toegevoegde glasparels voor een verhoogde reflectie van de witte lijnen of pijlen op de weg. Deze zijn minder effectief en passen we niet toe. 3.4.4.2 Actieve markering Bij actieve markering is een lichtpunt aanwezig, meestal ledlampjes, die uit zichtzelf licht geven. Het wordt gevoed door zonne-energie of door het elektriciteitsnetwerk. Door het energiegebruik zijn de kosten van actieve markering hoger dan van passieve markering. Het wordt daarom alleen toegepast als markering op basis van alleen reflectie onvoldoende veiligheid biedt. Dit kan het geval zijn bij hogere snelheden (de koplamp reikt dan relatief minder ver) of wanneer er meer omgevingslicht is waardoor de reflectie minder goed te zien is. 16
Een andere nieuwe techniek is ‘Glow in the Dark’. Hiermee worden zelfs hele lijnen actief gemarkeerd. De lijnen absorberen licht overdag en stralen dat uit in het donker. Het kan gecombineerd worden met het elektriciteitsnetwerk of gevoed worden door een zonnepaneel. De kosten zijn (nog) hoog en het kan nog niet lang genoeg licht geven.
Foto: ‘Glowing lines' op de N329 bij Oss/ Louis Dekker/ NOS
3.4.5 Wegdekreflectie Wanneer een weg nieuw wordt aangelegd of een nieuwe toplaag krijgt, kunnen we kiezen voor een zogenaamd reflecterend wegdek. Dit kan een lichter wegdek met lichte steenslag zijn of met reflecterende materialen zoals glasparels. Deze techniek is volop in ontwikkeling. Met een reflecterend wegdek kan je met een lager vermogen lamp toe. Vaak zijn er helemaal geen lantaarnpalen meer nodig bij een reflecterend wegdek.
Foto: Een stuk wegdek elders in het land voorzien van een witte toplaag.
3.4.6 Overige infrastructurele aanpassingen aan het wegverloop Bij een verkeersonveilige situatie kan gekozen worden voor meer licht op de weg. Maar het is soms effectiever om de weg zelf aan te passen. Bijvoorbeeld door het aanbrengen van goed zichtbare versmallingen en drempels.
17
Foto: Wegversmalling elders in het land waarbij reflectie is toegepast om de verhoging in het donker te zien.
3.4.7 Omgaan met technieken We gaan het voortaan zo doen: - We houden ontwikkelingen nauwlettend in de gaten en stimuleren het gebruik van nieuwe technieken door het opzetten van pilots. Wij zoeken met name naar technieken die een bijdrage kunnen leveren aan energiebesparing en duurzaamheid. - We zijn volger van nieuwe technieken, maar hebben niet de ambitie om koploper te zijn. - We gaan kijken of we slimmer met licht en donker om kunnen gaan door de nieuwe technieken. - Nieuw te plaatsen verlichting wordt standaard voorzien van een dimmer. Per gebied wordt bekeken tot hoever het licht gedimd wordt. De verkeersveiligheid mag hierbij niet in gevaar komen. - We passen alleen een telemanagementsysteem (soms in combinatie met detectie) wanneer dat zinvol is.
3.5 Niet verlichten tenzij In elke nieuwe situatie kijken we in het geval van verkeersveiligheid, eerst of het wegontwerp anders kan. Wanneer dat niet mogelijk is en er behoefte is aan zicht op of van de weg, dan kijken wij of er goede alternatieven beschikbaar zijn. Bijvoorbeeld passieve of actieve markering. Of reflectie.
Foto: Kattenoog, voorbeeld van passieve markering.
18
Zijn er geen goede alternatieven en is er toch licht nodig, wordt gekeken naar verlichting. Maar alleen op die tijden dat er veel gebruik gemaakt wordt van de route. We houden ook rekening met het effect van licht op de omgeving. Bij het lichtontwerp kijken we naar de hoeveelheid licht op de weg, maar ook naar de verdeling van het licht op de weg.
Foto: Bekeringweg, niet verlicht want er is geen sprake van een verkeersonveilige situatie. Het is een rechte weg en er is geen maatregel nodig.
19
H4 Doordacht verlichten Op basis van het afwegingskader zijn onderstaande doelstellingen benoemd ten aanzien van Doordacht verlichten.
4.1 Licht alleen daar waar het nodig is Niet verlichten tenzij, oftewel licht alleen daar waar het nodig is In nieuwe situaties, reconstructies en bestaande situaties wordt beoordeeld of verlichting nodig is of dat alternatieven ook kunnen volstaan. Verkeersveiligheid is hierin een doorslaggevend thema.
4.2 ’s Nachts verlichting uit of zachter laten branden Op plekken waar het gebruik in de avond minimaal is én de verkeersveiligheid niet in gevaar is, kiezen wij ervoor om de verlichting in de avond en de nacht te dimmen of uit zetten. Vanuit het gevoel van sociale veiligheid is het gewenst om op bepaalde plekken verlichting te laten branden. Op deze plekken kiezen wij ervoor om enkel het lichtniveau te dimmen.
4.3 Licht op maat Waar mogelijk en zinvol wordt gebruik gemaakt van nieuwe technieken als sensoren en alternatieve vormen van verlichting. Hierbij is niet de terugverdientijd leidend, maar het realiseren van energiebesparing, effect op flora en fauna en de leefomgeving van inwoners. We kijken daarbij echt naar de toegevoegde waarde die het kan bieden. Anders dimmen we statisch.
4.4 Hoeveelheid licht binnen de kom reduceren Het streven is om aan het eind van de beleidsperiode 5% van het areaal, ten opzichte van 2024, te verminderen. Dit wordt gerealiseerd door bij vervanging en reconstructies te kijken of het licht dat er staat nog wel nodig is.
4.5 Aandacht voor sociale veiligheid, leefbaarheid en sfeer Te allen tijde houden wij rekening met de impact van verlichting op sociale veiligheid, leefbaarheid en sfeer. Effectief, gebiedsgericht en in samenspraak met belanghebbenden.
4.6 Tegengaan van onnodige lichthinder en lichtvervuiling Openbare verlichting of ander kunstlicht kan onbedoeld zorgen voor lichthinder of lichtvervuiling. Vaak kan het voorkomen worden. Gezamenlijk kunnen we energie besparen, zorgen voor minder lichthinder en lichtvervuiling voorkomen. 4.6.1 Lichthinder We spreken van lichthinder als een lichtbron hinder veroorzaakt, bijvoorbeeld een lantaarnpaal die in een woning schijnt. 20
Foto: Oostervoort in Winterswijk met een lantaarnpaal die in een woning schijnt. De woning wordt hierdoor ook van binnen ongevraagd verlicht.
Lichthinder heeft ook effect op de flora en fauna. Bijvoorbeeld licht van sportveldverlichting dat verkeerd is afgesteld. Het schijnt dan de natuur in. Dit verstoort het leven van planten en dieren met een verandering van de leef kwaliteit, ontregeling van biologische ritmes, desoriëntatie en aantrekking door licht (met mogelijk fatale afloop voor onder andere vogels en insecten). 4.6.2 Lichtvervuiling We spreken van lichtvervuiling of ook wel horizonvervuiling als er een gloed van licht van verre zichtbaar is boven een gebied. Dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door kassen, stallen, sportvelden, bedrijven of andere lichtbronnen. Op onderstaande foto is dat duidelijk te zien.
Foto: De gloed van de verlichting in een kas.
We gaan voortaan zo om met lichthinder en lichtvervuiling: • We willen onnodige lichthinder en lichtvervuiling voorkomen. Dat kunnen we niet alleen, maar samen met onze inwoners en ondernemers. 21
•
We verzoeken om bewuster met licht en donkerte om te gaan. Dit kan bijvoorbeeld door: o Alleen buiten te verlichten als het echt nodig is. o Het licht goed te richten en af te schermen. o En later op de avond het licht te dimmen. • We hanteren onder andere de richtlijn ‘Lichthinder’ van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde. Hierin staat hoeveel licht op de gevels van huizen mag komen. Per gebied is dit verschillend.
4.7 Geen keurmerken voor de openbare verlichting Het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) en het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) is relevant als het gaat om openbare verlichting. Beide keurmerken houden we niet aan voor de openbare verlichting.
4.8 Objecten aan lichtmasten staan wij toe, mits de lichtmasten hierop berekend zijn. In het centrum hebben wij in het verleden bloembakken aan lichtmasten bevestigd. Dit willen wij ook in de toekomst blijven toestaan, mits de lichtmasten hier op berekend zijn. Dit betekent dat lichtmasten een sterkteberekening moeten ondergaan, op kosten van de aanvrager, alvorens dergelijke objecten aan masten bevestigd worden. Indien de mast niet sterk genoeg is, dan komen de kosten voor verzwaring voor rekening van de aanvrager.
4.9 Zeer terughoudend ten aanzien van reclame, displays Veel bedrijven en winkels gebruiken reclame. Reclame op de gevel, op een bord, een zuil, in de etalage. Reclame is niet meer weg te denken uit onze samenleving. Bij een reclame-uiting wordt ook steeds vaker verlichting gebruikt om beter op te vallen. Tot voor kort werden reclameborden of posters verlicht met een lamp. Nu zien we steeds vaker lichtbakken, met meestal een ledlamp die van binnen naar buiten schijnt. Maar ook leddisplays met knipperend en/of bewegend beeld. 4.9.1 Wet- en regelgeving In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) is in artikel 4.1 vastgelegd dat voor alle vormen van handelsreclame die te zien is vanaf de openbare weg, een omgevingsvergunning aangevraagd moet worden. Ondernemers in het centrum van Winterswijk betalen reclamebelasting als ze een reclameuiting op hun pand hebben. In de APV is opgenomen dat een vergunning geweigerd kan worden onder andere in het belang van de bescherming van het milieu en de openbare veiligheid. Verder staat in artikel 4.1 dat Lichtreclames altijd vergunningsplichtig zijn, tenzij het bouwwerken zijn (zie lid 5). Dit heeft te maken met het feit dat lichtreclames snel hinderlijk kunnen zijn. Het college kan hiervoor beleidsregels opstellen met criteria voor kleur, intensiteit en tijdstippen van verlichting.
Zo zijn in het vastgestelde Beeldkwaliteitsplan gedetailleerde regels voor reclames in het centrumgebied opgenomen. Artikel 2.10 (Voorwerpen of stoffen op, aan of boven de weg) geeft het college de mogelijkheid greep te houden op situaties die hinder of gevaar kunnen opleveren of ontsierend kunnen zijn. De vergunning voor verlichte reclame kan worden geweigerd als de reclame op zichzelf of voor de omgeving niet voldoet aan het welstandsbeleid. Ook kan een vergunning geweigerd worden om overlast te voorkomen voor de omgeving (bijvoorbeeld lichthinder). 22
4.9.2 Led displays Led displays en dergelijke (verder leddisplays genoemd) zien we steeds vaker voorkomen. Het zijn verlichte reclameborden, vaak met bewegende en soms knipperende beelden. Soms bestaat het bovenste deel uit tekst en het onderste deel bevat een reclame-uiting. De schermen zijn van verre zichtbaar en door de felheid kunnen mensen zich eraan storen mensen. De verkeersveiligheid kan in gevaar komen als verkeersdeelnemers worden afgeleid of verblind. 4.9.3 Leidraad voor led/lcd displays Voor leddisplays kijken we naar de onderstaande richtlijnen en publicaties: • De richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) ter voorkoming van Lichthinder; • De handreiking van Rijkswaterstaat en de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’; • Nieuwe, toekomstige richtlijnen die van toepassing zijn voor led/lcd displays worden ook meegenomen.
Foto: Europalaan in Winterswijk. Leddisplay die de aandacht van de weggebruiker kan afleiden. Ook kan het zorgen voor lichtvervuiling of lichthinder.
4.9.4 Reclame aan lantaarnpalen We hebben geen reclames aan lantaarnpalen. Niet verlicht of onverlicht. Voor de gemeente zou het een extra inkomstenbron kunnen zijn. Maar we staan reclame aan lantaarnpalen niet toe omdat: • Niet iedereen de fel stralende borden bij avond en nacht op prijsstelt. • Het energiegebruik hoog kan zijn. • Masten aangepast moeten worden om reclameborden te kunnen dragen. 4.9.5 Reclame op de gevel, bij een bedrijf Ondernemers willen graag hun bedrijf laten zien, want een ondernemer is terecht trots op zijn zaak. Vaak straalt het licht vanuit de etalages op de straat waardoor het op de straat donker lijkt. 23
Foto: Winkelstraat centrum Winterswijk. Veel etages zijn verlicht. Op straat lijkt het daardoor donker.
Het licht is afkomstig van etalages, maar ook van naamborden voor het pand. Soms zijn deze zo fel verlicht dat ze niet meer leesbaar zijn als het donker is. Opvallend is dat veel bedrijven in de late avond of nacht beter te vinden zijn dan overdag. Overdag valt hun logo niet op, maar in het donker des te meer. 4.9.6 Reclame in bushokjes (abri’s) In bushokjes (abri’s) is niet altijd verlichte reclame geplaatst. Het licht van een abri is vaak fel en kan storend zijn. We hebben de abri reclame niet in eigen beheer, maar uitbesteedt.
Foto: Abri in Winterswijk, niet verlicht. Soms is de reclame wel verlicht en dan kun je door het felle licht de reclame niet eens goed zien of lezen. Maar ook wordt de weggebruiker afgeleid door het felle licht.
24
4.9.7 Omgaan met reclameverlichting We gaan voortaan zo om met reclameverlichting • We zijn ons bewust van de positieve en negatieve effecten van reclame en vinden dat: - Omwonenden en verkeer niet gehinderd mogen worden door reclameverlichting. - De flora en fauna geen hinder mogen ondervinden.
• • •
Reclameverlichting is alleen toegestaan op het bedrijfsperceel of op de plek van de activiteit.
•
We zijn zeer terughoudend ten aanzien van nieuwe leddisplays. De omgevingswet geeft aan dat er geen hinder mag ontstaan aan de fysieke leefomgeving. Mocht er toch een leddisplay toegestaan worden op de aangewezen locaties, dan stellen we in elk geval de volgende eisen: - Er mag geen hinder zijn voor de omgeving inclusief de flora en fauna. - De display wordt in de avond gedimd en is in de nacht uit. - Geen knipperende of bewegende (film)beelden. - De verkeersveiligheid mag niet in gevaar komen. - Aan de kleuren stellen we eisen per situatie. Wellicht dat door toekomstige ontwikkelingen het standpunt rondom leddisplays verandert.
•
We vragen ondernemers om terughoudend te zijn met verlichte reclameborden/etalages etc. Door gericht of zacht licht te gebruiken kunnen zij vaak meer bereiken. Ook vragen we om kritisch te kijken naar de tijdstippen waarop verlichting nodig is. Een lamp met een sensor werkt vaak beter dan licht altijd aan te hebben.
•
Leddisplays, tv-schermen en dergelijke in etalages mogen geen hinder voor omwonenden veroorzaken en we vragen deze in de avond te dimmen tot sluitingstijd en daarna uit te zetten.
•
Verlichte reclames aan lantaarnpalen zijn net als voorheen niet toegestaan.
Reclameverlichting is beperkt mogelijk bij monumenten en beschermde dorpsgezichten. Verlichte reclame in bushokjes (abri’s) moet tussen 01.00 en 06.00 uur uit zijn. De reclame moet na de spits gedimd worden. Hiervoor gaan we in gesprek met onze contractpartner.
25
H5 Gebiedsgericht verlichten Elk gebied is anders. Niet alleen wat betreft de inrichting, maar ook qua gebruik. In het ene gebied is de verkeersveiligheid van belang, in andere gebieden meer de sociale veiligheid. In woongebieden gaan we anders om met verlichting dan in bijvoorbeeld een winkelcentrum. Per gebied wordt bekeken welke functie verlichting heeft en wat de benodigde hoeveelheid licht is en met welke verdeling van het licht. Ook de lichtkleur kan verschillen. Onze keuzes staan in dit hoofdstuk vermeld.
5.1 Hoofdfietsroutes binnen de kom verlichten we en buiten de kom zoeken we naar alternatieven Fietsen is gezond en goed voor een schone en duurzame leefomgeving. Op onze fietsers zijn we zuinig. Daarom hebben we veel fietspaden in de gemeente: Routes die vooral een recreatief karakter hebben en routes wat doorgaande routes zijn. Soms is dit ook een schoolfietsroute. Al deze routes lopen binnen en buiten de kom. Soms liggen de fietspaden langs wegen of los. Bij fietspaden speelt verkeersveiligheid, het rijcomfort en het gevoel van veiligheid en overzicht een rol. Per situatie bekijken we of verlichting daaraan bijdraagt of juist niet. 5.1.1 Soorten fietspaden In onze gemeente hebben we veel fietsroutes. Zowel recreatieve als doorgaande fietsroutes binnen en buiten de bebouwde kom. Recreatieve fietsroutes worden door onze eigen inwoners en door toeristen voornamelijk overdag gebruikt. Deze paden kunnen in kwetsbare gebieden liggen met waardevolle flora en fauna. Verlichting is in deze gebieden als snel storend voor de natuurlijke omgeving en er is weinig tot geen sociale controle
Foto: Ratumseweg, recreatief fietspad door bos dat niet is verlicht.
Doorgaande fietsroutes zijn routes die vooral door onze eigen inwoners worden gebruikt. Vaak zijn dit dagelijkse routes. We kennen ook hoofdfietsroutes. Dit zijn belangrijkste routes die door de gemeente lopen en buiten de kom de routes tussen de kernen en Winterswijk. 26
Op sommige wegen ligt het fietspad naast de rijbaan, soms ligt het op de rijbaan of het fietspad ligt wat verder van de rijbaan af. Dit bepaalt mede de verkeersveiligheid. Als een fietspad op de rijbaan ligt, is er een grotere kans op een conflict tussen een auto en fietsers dan wanneer het fietspad niet op de rijbaan ligt.
Foto: Jaspersweg, dit is een hoofdfietsroute en daarom verlicht. Dit fietspad ligt naast de rijbaan, binnen de bebouwde kom.
5.1.2 Gevoel van veiligheid Veiligheid en licht zijn voor veel mensen synoniem. Als een weg verlicht is, maar er is geen directe sociale controle, dan is er niemand in de buurt die kan helpen als er wat gebeurt. De weg wordt niet veiliger met verlichting.
Foto: weg met weinig sociale controle zonder verlichting
27
5.1.3 Omgaan met verlichting op fietspaden We gaan voortaan zo om met verlichting op fietspaden: • Hoofdfietsroutes binnen de bebouwde kom worden verlicht. Dit kan met losse verlichting (directe verlichting) of door licht vanaf de weg (indirecte verlichting). De verlichting wordt na de spits gedimd zodra dit mogelijk is. Per situatie bekijken we bovendien of de verlichting in de nacht uit kan. • Een schoolfietsroute binnen de kom wordt alleen verlicht op de uren dat schooljeugd er gebruik van maakt. • De hoofdfietsroutes buiten de kom (route tussen de kernen en Winterswijk) welke verlicht zijn, blijven verlicht. Welke niet verlicht zijn voorzien wij deze, waar nodig, van alternatieven zoals bijvoorbeeld een lichter wegdek of reflecterende belijning. In die situaties waar veel fietsers gebruik maken van de route en het een schoolfietsroute is, kunnen we kiezen om wel verlichting te plaatsen. Dat is dan verlichting met detectie, zodat het alleen aangaat als er gebruik gemaakt wordt van de route. In de nacht is het licht in ieder geval uit. Ook hier wordt het licht in de avond gedimd als dit technisch mogelijk is.
• •
Andere fietsroutes worden niet verlicht. Recreatieve fietsroutes verlichten we niet, omdat deze hoofdzakelijk overdag worden gebruikt.
5.2 Parken, groenvoorzieningen, speelterreinen en natuurgebieden worden niet verlicht, tenzij maatwerk vereist is. Winterswijk en de omliggende gemeenten maken onderdeel uit van de groene, prachtige Achterhoek. Naast natuurgebieden en bossen zijn er ook parken en groenvoorzieningen met een waardevolle flora en fauna. We hebben eeuwenoude bossen, dichtbegroeide houtwallen en een bloeiende flora en fauna. Licht heeft veel invloed op de flora en fauna. De natuurgebieden en bossen zijn nog relatief donker. We zien wel dat er steeds meer licht vanuit de omliggende dorpen en steden zichtbaar is. Zowel in Winterswijk als in de andere kernen hebben we speelplekken. De een wat groter dan de andere. Ook zijn er soms jeu de boules banen of speciale hondenuitlaatplekken. ’s Avonds en ’s nachts is er vaak weinig sociale controle. 5.2 1 Wet Milieubeheer De bescherming van de duisternis en het donkere landschap valt onder de Wet milieubeheer/ het Activiteitenbesluit. Hiervan uit hebben we een zorgplicht ten aanzien van het landschap. 5.2.2 Veiligheidsgevoel De speelplekken en jeu de boules banen worden voornamelijk overdag gebruikt. Ook op hondenuitlaatplekken is vaak geen of heel weinig sociale controle in de avond of nacht. Datzelfde geldt voor parken en groenvoorzieningen is in de avond en nacht geen of weinig sociale controle.
De huizen hebben vaak geen zicht op het park en de groenvoorziening. Bovendien lopen er weinig mensen doorheen. Als we op deze locaties openbare verlichting plaatsen, kan dit het gevoel geven dat het pad door het park veilig is, maar het wordt niet veiliger. Want er is geen hulp van omstanders of omwonenden als er iets gebeurt. Bovendien kan het licht juist mensen met slechte bedoelingen aantrekken in de donkere uren 28
Foto: Pasbree, Speelveld. Met verlichting wordt het niet veiliger.
Foto: Notaristuin in Winterswijk. Een park met weinig sociale controle is de avond. Gebeurt er wat in het donker, dan is er niemand die dit ziet.
5.2.3. Omgaan met verlichting in kwetsbare locaties We gaan voortaan zo om met verlichting bij speelplekken, jeu de boules banen, hondenuitlaatplekken, parken, groenvoorzieningen, natuurgebieden en bossen:
•
We verlichten de speelplekken, jeu de boules banen en hondenuitlaatplekken niet. Op die plekken waar nu wel verlichting staat en deze aan vervanging toe is, dan gaan we waar mogelijk de verlichting in principe verwijderen. Uiteraard in overleg met gebruikers en aanwonenden. Conform visie BOSS heeft de gemeente de ambitie in de toekomst
Ontmoetingsplekken voor jongeren te realiseren. Deze ontmoetingsplekken worden wel verlicht. •
•
Parken en groenvoorzieningen worden niet verlicht. Zo voorkomen we verstoring van het dag- en nachtritme van de natuur zo veel mogelijk. Daar waar nu wel verlichting staat wordt, op het moment dat de verlichting toe is aan vervanging, bekeken of het licht wel nodig is. Wellicht is het een drukke doorgaande route en is er geen alternatief. Dit doen we in overleg met omwonenden en gebruikers. In onze natuurgebieden en bossen plaatsen we geen verlichting om die gebieden zo donker mogelijk te houden. Als er aanleiding toe is, gaan we in gesprek met eigenaren van storende en overbodige lichtbronnen. 29
5.3 Parkeerterreinen verlichten we op maat In elke kern hebben we openbare parkeerplekken. Soms groot, soms kleine parkeerplekken. In woonstraten, winkelstraten en op aparte parkeerterreinen die in bezit zijn van de gemeente of van bedrijven, sportverenigingen en winkeliers. Sommige parkeerplekken worden veel gebruikt, andere nauwelijks. Veel parkeerterreinen zijn verlicht. Niet alleen ’s avonds, maar ook ‘s nachts.