Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk
Tekst van het document
inzaaien van bermen met uitheemse flora Onderzoek naar vermesting en verzuring van de wegbermen Structuurvariatie wegbermen en bermsloten (30-5-regel) Terughoudend met kap oude laanbomen Vegetatie in de bermen en bermsloten is een afspiegeling van de lokale abiotische omstandigheden en het landschapstype Verminderen vermesting en verzuring van waardevolle vegetaties door stikstofdepositie Verschralen m.b.v. een ecokop op de maai-zuig-combinatie Verschraling wegbermen Wisselen in maaihoogte, maar niet lager dan 8-10 cm
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
hm isc g olo ie n iek ec id k s i i n n e hn u e v r e e s c t h n i b s n te e ig p ei pe he e exo eil ere a uw e g ap he en sch gisc ieve ouw oed atie isc ersv rsch nbo m urt b g e n e olo nvas and and ecr ech erke ate ge eg Al Bu Ec I L L R T V W W
●
● ●
●
● (●)
●
●
●
● ●
●
●
●
●
●
● ●
● ●
●
●
●
● ●
● ●
●
●
● ● ●
●
● ●
●
●
●
●
● ●
● ●
●
●
●
●
●
●
● ● ●
(●)
●
●
●
●
●
●
● ● ●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
● ● ● ●
(●)
● ● ● ●
(●) ● ● ●
●
●
●
●
●
●
●
● ●
● ●
●
●
● ● ●
● ● ●
●
●
● ●
●
●
Al ge m e Bu ne g urt e sc bru Ec hap ik olo pe gis nvi Inv che sie as eis ie e La ve e n nd xo bo ten u La w nd go e Re der cre en at Te ie ch nis Ve che rke e er isen ec W svei ol ate li rsc ghe ogis i ch d h W m eg ap aa en ibe bo uw he er tec hn iek
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
eisen Landbouw Afwatering agrarische percelen PAN inschakelen voor verwerken van berm- en slootmaaisel tot Bokashi Voorkomen inwaaien probleemonkruiden Voorkomen schaduwwerking op agrarische percelen Algemeen Afspraken tussen alle stakeholders voor een gezamenlijk gedragen plan Afvoeren maaisel van waterschap (grenzend aan wegbermen) Alleen uitvoerders betrekken bij ecologisch bermbeheer met compassie t.a.v. en kennis van flora en fauna Begaanbaarheid wegen voor weggebruikers Bermen zijn een plek voor de aanleg van kabels en leidingen Bermsloten verondiepen Betrek de Rova en lokale loonbedrijven bij het ecologisch maaibeheer Budget voor bestrijding eikenprocessierup (deels) overhevelen naar budget voor ecologisch bermbeheer Combinatie van ecologisch bermbeheer, droogtebestrijding en lokale krinklooplandbouw toepassen Ecologisch bermbeheer budgettair verankeren in gemeentelijke begroting Eenvoudige werkwijze zodat ecologisch beheer van bermen en bermsloten goed is uit te voeren Er dient een bermbeheerplan aan het ecologisch beheer ten grondslag te liggen Gezamenlijk ecologisch beheer van gemeentelijke bermen en onderhoudspaden van het waterschap Goede informatieverstrekking aan en communicatie tussen boeren, burgers en buitenlui i.v.m.
draagvlak voor ecologisch bermbeheer Handhaving berm en bermsloot als buffer tussen weg en aanliggend grondgebruik Maaikorfen van bermsloten grenzend aan bloemrijke graslanden van terrein beherende instanties Maak een connectie tussen het ecologisch beheer van bermen met het economische voordeel dat de recreatieve sector daarvan heeft Monitoring ecologisch beheer van bermen en bermsloten op basis van afgesproken beheer Niet meer maaikorfen van de slootbodem Trekker van de maai-zuig-combinatie uitrusten met een beeldscherm met verspreiding indicatieve flora en fauna en streefbeelden Uniformiteit in ecologisch bermbeheer over een langere periode om meer draagvlak onder boeren te krijgen Verwijderen afval uit bermen en bermsloten Voorkomen verruiging van bosbermen door klepelbeheer Voorkomen verspreiding Japanse duizendknoop door klepelbeheer Water vasthouden tijdens droogteperiode
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
● ● ● ●
●
● ●
● ● ●
● ●
●
● ●
● ●
● ●
●
●
●
●
●
●
(●) ●
●
● ●
●
●
●
●
●
●
●
●
● ●
● ●
● ●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
●
(●)
●
●
●
●
●
●
● ●
●
● ●
●
● ●
●
●
● ● ● ●
●
● ●
●
● ●
●
● ● ●
●
●
●
●
●
● ● ● ●
● ● ●
● ● ●
● ●
●
●
●
●
●
●
● ● ● ●
●
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Bijlage 4. Streefbeeldenkaarten ● ● ● ● ● ● ● ●
Streefbeeld ‘Bloemrijk grasland’ cumulatief Streefbeeld ‘Overig’ cumulatief 1. Berm: ‘Bloemrijk grasland’; 2. Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en bermsloot: ‘Bloemrijk grasland’; 3. Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en steilrand of talud: ‘Bloemrijk grasland’; 4. Berm: ‘Ruigte’; 5. Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en bermsloot: ‘Overig’; 6. Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en steilrand of talud: ‘Overig’.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Streefbeeld ‘Bloemrijk grasland’ cumulatief
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Streefbeeld ‘Overig’ cumulatief
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Berm: ‘Bloemrijk grasland’
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en bermsloot: ‘Bloemrijk grasland’
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en steilrand of talud: ‘Bloemrijk grasland’
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Berm: ‘Ruigte’
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en bermsloot: ‘Overig’
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Berm: ‘Bloemrijk grasland’ en steilrand of talud: ‘Overig’
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Bijlage 5. Ecologische protocollen ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Aanleg kabels en leidingen; Aanplant laanbomen; Aanleg nieuwe wegen; Ecologisch beheer streefbeeld ‘Bloemrijke grasland’; Ecologisch beheer streefbeeld ‘Overig’; Fietspaden; Invasieve exoten; Kap laanbomen; Onderhoud fietspaden; Plaatsing grasbeton; Reconstructie bestaande wegen; Schaven wegbermen.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol aanleg kabels en leidingen Definitie De aanleg van kabels en leidingen in de wegbermen. Doel Bermen worden gebruikt voor de plaatsing van diverse soorten kabels en leidingen. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Bij aanwezigheid daarvan dienen groeiplaatsen van flora en (de belangrijkste) delen van het leefgebied van fauna en/of nesten van op de grond broedende vogels gemarkeerd te worden, zodat de uitvoerder deze locaties kan herkennen en ontzien. 3. De locaties in de wegbermen waar de kabels en leidingen worden aangelegd dienen vervolgens, behalve de gemarkeerde locaties, gemaaid te worden met een maai-zuig-combinatie met een ecokop. Uitgangspunten: 1. Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart. Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. Het maaien dient te gebeuren bij een temperatuur van minimaal 18° Celsius. Eventueel aanwezige reptielen als hazelworm en levendbarende hagedis kunnen dan tijdig vluchten. 3.
Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 4. De in te zetten machinerie dient op de weg te blijven staan. 5. Tijdelijk te plaatsen materiaal en materieel dient buiten de gemarkeerde groeiplaatsen te gebeuren. 6. De toe te passen werkwijze dient met al het (ingehuurde) personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 7. Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan is de aanplant van laanbomen ecologisch verantwoord uitgevoerd.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol aanplant laanbomen Definitie De aanplant van laanbomen in de wegbermen. Doel Laanbomen hebben meerdere functies. De belangrijkste zijn: 1. Herkenbaarheid van het landschap, 2. Functie voor fauna: leefgebied insecten, vaste verblijfplaatsen (broedvogels, vleermuizen en zoogdieren) en vliegroute (vleermuizen) 3. Opname CO2 4. Levering zuurstof 5. Afvangen fijnstof en bestrijdingsmiddelen Ecologisch werkprotocol Stappenplan: Jaarlijkse beheer 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Bij aanwezigheid daarvan dienen groeiplaatsen van flora en (de belangrijkste) delen van het leefgebied van fauna en/of nesten van op de grond broedende vogels gemarkeerd te worden, zodat de uitvoerder deze locaties kan herkennen en ontzien. 3. De locaties in de wegbermen waar de laanbomen worden geplant dienen vervolgens, behalve de gemarkeerde locaties, gemaaid te worden met een maai-zuig-combinatie met een ecokop. 4. Het plantgat dient na plaatsing van de laanboom met humeuze grond aangevuld te worden. Dan kan de boom voedsel onttrekken aan deze voedselrijke grond en is daarmee de kans dat de laanboom overleeft groter. 5. Om verruiging van de bermvegetatie te voorkomen dient rondom de laanbomen een laag gele grond met een dikte van 10-20 centimeter aangebracht te worden op de humeuze grond. Uitgangspunten: 1.
Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart. Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. Een grote biodiversiteit is gebaat bij variatie in de aanleg en landschappelijke aankleding van de nieuw aan te leggen weg. Daarom wordt voorgesteld om in open gebieden laanbeplanting uitsluitend aan de W-, NW-, N- of NO-zijde van de weg te realiseren. De zuidzijde kan dan volop door de zon worden beschenen. Dat is gunstig voor de ontwikkeling van bloemrijk grasland. Een aan beide zijden van de weg aan te brengen laanbeplanting kan een belangrijke functie vervullen als foerageergebied en/of vliegroute voor vleermuizen. In die gevallen wordt geadviseerd wel een tweezijdige laanbeplanting aan te brengen. 3. Voorgesteld wordt om bij de keuze van het te planten bosplantsoen rekening te houden met de abiotische omstandigheden ter plaatse. Zo kunnen bijvoorbeeld ruwe berken worden aangeplant op voedselarme, droge en leemarme podzolgronden en kunnen fladderiep, ruwe iep, winter- en zomerlinde en zoete kers beter aangeplant worden op vochtige beekeerdgronden.
Een bodemkaart is bij deze keuze een handig hulpmiddel. 4. Het maaien dient te gebeuren bij een temperatuur van minimaal 18° Celsius. Eventueel aanwezige reptielen als hazelworm en levendbarende hagedis kunnen dan tijdig vluchten. 5. Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 6. De in te zetten machinerie dient op de weg te blijven staan. 7. Tijdelijk te plaatsen materiaal en materieel dient buiten de gemarkeerde groeiplaatsen te gebeuren. 8. De toe te passen werkwijze dient met al het (ingehuurde) personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 9. Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan is de aanplant van laanbomen ecologisch verantwoord uitgevoerd. * Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol aanleg nieuwe wegen Definitie De aanleg van nieuwe wegen. Doel De aanleg van nieuwe wegen heeft tot doel om bestaande en nieuwe bebouwing, agrarische percelen of bedrijventerreinen beter te ontsluiten of om de verkeersdruk van bestaande wegen te verminderen. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: Startinrichting 1. Voor de biodiversiteit zijn uitsluitend de bermen van nieuw aan te leggen wegen van belang. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten van belang: a. Bij de aanleg van de bermen dient gewerkt te worden met gele grond om een voedselarme uitgangssituatie te verkrijgen. Dat geeft de beste garantie op het ontwikkelen van het daar te ontwikkelen streefbeeld ‘bloemrijk grasland’. Om de milieubelasting zo laag mogelijk te houden (transportkilometers) heeft het de voorkeur om deze gele grond uit (de omgeving van) Winterswijk te betrekken. b. Het is gewenst om de lokale abiotische omstandigheden in de te ontwikkelen vegetatie tot uiting te kunnen laten komen. Dat kan worden bereikt door de ondergrond te mengen met de opgebrachte gele grond 2. Vervolgens dienen voorafgaand aan de aan te leggen nieuwe weg streefbeelden toegekend te worden. 3. Een grote biodiversiteit is gebaat bij variatie in de aanleg en landschappelijke aankleding van de nieuw aan te leggen weg.
Daarom wordt voorgesteld om in open gebieden laan- of landschappelijke beplanting uitsluitend aan de W-, NW-, N- of NO-zijde van de weg te realiseren. De zuidzijde kan dan volop door de zon worden beschenen. Dat is gunstig voor de ontwikkeling van bloemrijk grasland. Een aan beide zijden van de weg aan te brengen laanbeplanting kan een belangrijke functie vervullen als foerageergebied en/of vliegroute voor vleermuizen. In die gevallen wordt geadviseerd wel een tweezijdige laanbeplanting aan te brengen. 4. Voorgesteld wordt om bij de keuze van het te planten bosplantsoen ook rekening te houden met de abiotische omstandigheden ter plaatse. Zo kunnen bijvoorbeeld ruwe berken worden aangeplant op voedselarme, droge en leemarme podzolgronden en kunnen fladderiep, ruwe iep, winter- en zomerlinde en zoete kers beter aangeplant worden op vochtige beekeerdgronden. Een bodemkaart is bij deze keuze een handig hulpmiddel. Jaarlijkse beheer 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Aanwezige groeiplaatsen van indicatieve flora dienen in depot gezet te worden. Na de inrichting van de bermen kunnen de indicatieve planten worden geplant op daartoe geëigende locaties (vergelijkbaar met de originele groeiplaats). 3. Tijdelijk te plaatsen materiaal en materieel dient buiten de gemarkeerde groeiplaatsen te gebeuren. Uitgangspunten: 1.
Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart. Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen er binnen een straal van enkele tientallen meters rondom het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. De toe te passen werkwijze dient met al het (ingehuurde) personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 3. Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan is de aanleg van nieuwe wegen ecologisch verantwoord uitgevoerd.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol ecologisch beheer streefbeeld ‘bloemrijk grasland’ Definitie Het ecologisch beheer van bermvakken met het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’ betreft het beheer van bloemrijke grazige vegetaties van: 1. Wegbermen; 2. Taluds van bermsloten en -greppels; 3. Steilranden van essen en overige taluds. Doel Het doel van het ecologisch beheer van bermvakken met het streefbeeld ‘bloemrijke grasland’ is om beschermde, bedreigde en zeldzame inheemse flora en fauna in de Winterswijkse wegbermen en bermsloten een leefgebied te bieden waar zij duurzame populaties kunnen ontwikkelen. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: Startinrichting 1. Het verdient aanbeveling te onderzoeken in hoeverre de bermsloten kunnen worden verondiept als antiverdrogingsmaatregel. Dit dient altijd te gebeuren met behoud van de afwaterende functie die zij hebben voor aangrenzende (landbouw-)percelen en ook met behoud van groeiplaatsen van indicatieve planten op de taluds van deze bermsloten. Het plaatsen van stuwen is minder effectief dan verondiepen en heeft daarom niet de voorkeur. Bovendien is deze methode duurder omdat de stuwen altijd onderhoud behoeven. Startbeheer 1. Het kan zijn dat in de bermvakken met het streefbeeld bloemrijk grasland’ momenteel (braam- en brem-)struwelen en mogelijk zelfs hakhoutsingels aanwezig zijn. Deze dienen als startbeheer eerst grotendeels gemaaid/afgezet te worden.
Brem is in de gemeente Winterswijk via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) beschermd. Deze dienen daarom in de bermen en taluds van de bermsloten met het streefbeeld ‘Bloemrijk grasland’ over een oppervlakte van maximaal 15% behouden te blijven. Indien bremstruwelen meer dan 15% van de vegetatie bedekken, dan worden zij niet verwijderd maar afgezet op een hoogte van gemiddeld 10 centimeter. Dan kunnen de struiken weer uitlopen en met het reguliere verschralingsbeheer jaarlijks gemaaid worden. Zij blijven daarmee behouden, maar bepalen dan niet meer het aanzicht van de bermvakken waar het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’ ecologisch gewenst is. 2. In veel Winterswijkse wegbermen staan laanbomen. Deze worden periodiek opgesnoeid zodat het verkeer geen hinder ondervindt. Het kan zijn dat er in het achterste deel van de berm of de aangrenzende bermsloot, talud of steilrand het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’ ecologisch gewenst is. Soms dienen daarom als startbeheer aanwezige laanbomen opgesnoeid te worden zodat de maai-zuig-combinatie erbij kan. 3. De vegetatie van de meeste Winterswijkse bermen is momenteel (zeer) voedselrijk. Daarom wordt voorgesteld om de bermen van de doorgaande wegen en belangrijke toevoerwegen 2 keer per jaar te verschralen. Dit kan gelijktijdig met de maaironde vanaf juni waarbij de 1e 60 centimeter van de berm wordt gemaaid.
Een deskundig ecoloog dient daarbij gedurende een dagdeel met de maaier mee te rijden om uit te leggen hoe je een voedselrijke vegetatie herkent. Vervolgens kan deze over een oppervlakte van maximaal 85% worden verschraald. Jaarlijkse beheer 1. De vijf- en tienjaarlijkse kartering vormt de basis voor de te markeren groeiplaatsen van koningsvaren en wilde gagel en locaties met nestkoepels van rode bosmier voorafgaand aan de jaarlijkse maaironde. 2. Een andere mogelijkheid is dat de maaier een toolbox ecologie krijgt met soortherkenning van deze 3 indicatieve soorten. Met behulp van een monitor in de (systeem-)trekker met de verspreiding van deze soorten kan deze persoon dan de locaties in het veld lokaliseren en ontzien. 3. Na het markeren van onder ad 1. genoemde soorten kunnen vervolgens, onder voorwaarde van alle hieronder genoemde uitgangspunten, de maaiwerkzaamheden plaatsvinden.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
4. In de bermvakken van de zeer waardevolle wegen wordt jaarlijks door een ter plaatse deskundig ecoloog gekeken welke aanvullende maatregelen nodig zijn, om de groeiplaatsen van bijzondere indicatieve planten voor die wegen te kunnen behouden en uitbreiden. Voorbeelden daarvan kunnen zijn het weghalen van overmatige struweelvorming, het toedienen van mineralen of het aanleggen van kleine plagplekken voor kieming van de planten. De bermen en bermsloten van deze wegen zijn immers van groot belang voor het behoud van de biodiversiteit in de Winterswijkse wegen en behoeven daarmee extra aandacht. Uitgangspunten: 1. In het in 2021 opgestelde bermbeheerplan (Schröder, 2021) is per bermvak aangegeven welk streefbeeld er voor de berm, bermsloot, steilrand en/of talud ecologisch gewenst is. Hierbij is overigens expliciet rekening gehouden met overige functies. De aldus vervaardigde digitale GIS-kaart is het uitgangspunt voor het nieuwe bermbeheer in de komende periode. 2. Voor de ontwikkeling van bloemrijk grasland is altijd een verschralingsbeheer noodzakelijk. Dat betekent dat het maaisel altijd dient te worden afgevoerd. Dit geldt zowel voor de 60 cm van de doorgaande wegen en belangrijke aanvoerroutes in de voorzomer als voor de feitelijke maaironde vanaf 1 oktober.
Op advies van het Platform Natuur en Landschap Oost-Achterhoek wordt dat in de bermen sinds 2008 uitgevoerd door middel van een maai-zuig-combinatie van een loonwerker (i.c. trekker met klepelbak, afvoerslang en opvangwagen). Dan kan de maaironde in 1 werkgang worden uitgevoerd in plaats van 4 werkgangen in de periode 1998-2017 (milieuwinst: m.n. minder dieselverbruik en CO2-reductie). 3. Hoewel het hooien van wegbermen ook tot de mogelijkheden behoort is dat arbeidsintensiever en leidt deze werkwijze tot meer uitstoot van CO2. Steilranden en (sloot-)taluds kunnen niet met hooibouwwerktuigen worden verschraald. 4. Het verschralen door middel van een maai-zuig-combinatie dient met behulp van een diervriendelijke zogenaamde ‘ecokop’ te gebeuren. 5. De bermen, steilranden en overige taluds kunnen het beste m.b.v. een maai-zuig-combinatie worden verschraald. De taluds van bermsloten kan desgewenst ook m.b.v. een maai-zuig-combinatie verschraald worden. De ecokop is waarschijnlijk te breed voor het verschralen van taluds van de meeste bermgreppels. 6. De taluds van de bermsloten en -greppels kunnen het beste m.b.v. een maaikorf worden verschraald. Om meer gronden regenwater in het Winterswijkse te kunnen vasthouden kan het beste de afvoer via de bermsloten worden vertraagd. Dat kan door het korfen aan te passen.
Uit de interviews bleek dat veel bermsloten in de loop van de afgelopen decennia steeds dieper worden gekorfd met alle verdrogingseffecten van dien. Daarom dient bij het nieuwe korfen de slootbodem met het aanwezige slib en organisch materiaal niet meer uitgekorfd te worden (alleen de taluds!). Een uitzondering hierop vormen de slootdelen die direct grenzen aan cultuurtechnische werken als duikers en stuwen. Hier moet het slib en organische materiaal worden verwijderd tot op de slootbodem, over een lengte die gelijk is aan de breedte van de maaikorf (bijv. 6 m). Daar dient 1 maaikorf-breed wel tot op de minerale waterbodem gekorfd te worden om deze cultuurtechnische werken vrij te houden van blad- en takafval. De steilranden en overige taluds kunnen desgewenst ook m.b.v. een maaikorf verschraald worden. 7. Twee uitgangspunten bij het verschralen zijn: a. Het laten rijpen, vallen en kiemen van zaden van (indicatieve) planten b. Het niet verstoren van dieren in winterrust of -slaap Daarom is het advies om te verschralen in de periode 1 oktober - 15 november. 8. In principe worden de wegbermen met het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’ 1 maal per jaar verschraald. Een uitzondering daarop vormen de doorgaande wegen en belangrijke aanvoerroutes waar een uitwijkmogelijkheid voor het verkeer aanwezig moet zijn in een niet te hoge vegetatie.
Ook is het straatmeubilair dan beter zichtbaar. Daarom wordt er over de gehele lengte in de bermen van de hierboven omschreven wegen, in het voorjaar/ voorzomer(mei-juni) een zone van 60 centimeter vanaf kant verharding verschraald. Hierbij geldt dat de kant verharding niet gelijk is aan de kant van eventueel geplaatst grasbeton. Indien er grasbeton aanwezig is (breedte 40 cm), wordt de vegetatie in de berm over een breedte van 60 – 40 = 20 centimeter verschraald. Tijdens de maaironde van de 1è 60 cm mogen voedselrijke vegetatietypen ook over de volle breedte mee gemaaid worden. Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Een deskundig ecoloog dient de maaier dan wel eerst uit te leggen welke vegetaties dat betreft. Wel geldt ook bij het breder maaien dan de 1e 60 cm de 30-5-regel (zie Ad 12.) en dient de verschraling te gebeuren met een ecokop om de fauna te ontzien. Ook dient altijd in de richting vanaf de weg verschraald te worden. 9. De bermen van zandwegen, half verharde wegen, niet doorgaande wegen en onbelangrijke aanvoerroutes worden altijd slechts 1 maal per jaar gemaaid/verschraald. 10. Continuïteit in ruimte en tijd is in het (natuur-)beheer erg belangrijk. Omdat de verschralingronde altijd begint met de Corleseweg wordt voorgesteld dat startpunt ook in de toekomst aan te houden. Daarna wordt er kloksgewijs de gemeente door gewerkt waarbij eerst in Meddo en als laatste in Corle wordt verschraald. 11. Voor een goed uitzicht worden de bermen bij alle kruisingen vanaf 15 juni over een lengte van 30 meter per afslag verschraald. Dit verbetert de veiligheid van de weggebruikers. 12. Tijdens de feitelijke maaironde vanaf 1 oktober wordt er verschraald met de ‘30-5-regel’. Dat betekent dat er steeds 30 meter gemaaid wordt, 5 meter gespaard, 30 meter gemaaid, 5 meter gespaard, etc. Door deze werkwijze ontstaat een structuurrijke vegetatie die veel voordelen biedt voor flora en fauna.
De 30-5-regel wordt ook toegepast op (sloot)taluds, steilranden en overige taluds met het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’. In de bermvakken van wegen waar > 15 juni de 1e 60 cm wordt gemaaid, heeft de 30-5-regel alleen betrekking op de zone buiten deze 60 cm. 13. Het volgende jaar dient de 5 meter gespaarde vegetatie juist wel mee gemaaid te worden om verruiging van de na te streven bloemrijke vegetatie te voorkomen. Er wordt dan op een andere locatie volgens de 30-5-regel vegetatie gespaard. De werkwijze schuift ieder jaar als het ware 5 meter op. 14. Er dient een straal van 0,5 meter rondom laanbomen als ‘blijf-af-gebied’ aangemerkt te worden: hier dient niet te worden gemaaid. Dit om stam- en wortelschade aan de bomen te voorkomen en zorgt samen met de 30-5-regel voor structuurvariatie in de Winterswijkse bermen. 15. Tien jaarlijks worden alle indicatieve flora en fauna* gekarteerd. Vijf jaarlijks worden uitsluitend de beschermde en bedreigde indicatieve flora en fauna gekarteerd. Deze werkwijze is kostenbesparend omdat niet iedere 5 jaar gemonitord hoeft te worden. Desondanks geeft deze werkwijze toch voldoende inzicht om de ontwikkelingen te kunnen blijven monitoren. 16. De doelen van deze karteringen zijn: a. Evaluatie uitgevoerde beheer; b. Bepalen ligging groeiplaatsen te sparen koningsvaren en wilde gagel; c.
Bepalen ligging locaties te sparen nestkoepels rode bosmier. 17. Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 18. De toe te passen werkwijze dient met al het (ingehuurde) personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 19. Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan is het ecologisch bermbeheer van de bermvakken met het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’ ecologisch verantwoord uitgevoerd.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol ecologisch beheer streefbeeld ‘overig’ Definitie Het ecologisch beheer van bermvakken met het streefbeeld ‘overig’ betreft het beheer van ruigtes, struwelen en hakhoutsingels van: 1. Wegbermen; 2. Bermsloten en -greppels; 3. Steilranden van essen en overige taluds. Doel Het doel van het ecologisch beheer van bermvakken met het streefbeeld ‘overig’ is om beschermde, bedreigde en zeldzame inheemse fauna in de Winterswijkse wegbermen en bermsloten een leefgebied te bieden waar zij duurzame populaties kunnen ontwikkelen. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: Jaarlijkse beheer 1. De vijf- en tienjaarlijkse kartering vormt de basis voor de te markeren groeiplaatsen van koningsvaren en wilde gagel en locaties met nestkoepels van rode bosmier voorafgaand aan de periodieke beheerronde van ruigte, struweel en hakhout. a. Een andere mogelijkheid is dat de maaier een toolbox ecologie krijgt met soortherkenning van deze 3 indicatieve soorten. Met behulp van een monitor met de verspreiding van deze soorten kan deze persoon dan de locaties in het veld lokaliseren en ontzien. 2. Na het markeren van onder ad 1. genoemde soorten kunnen vervolgens, onder voorwaarde van de hieronder genoemde uitgangspunten, de beheerwerkzaamheden plaatsvinden. Uitgangspunten: 1.
In dit bermbeheerplan is per bermvak aangegeven welk streefbeeld er voor de berm, bermsloot, steilrand en/of talud ecologisch gewenst is. Hierbij is overigens expliciet rekening gehouden met overige functies. De aldus vervaardigde digitale GIS-kaart is het uitgangspunt voor het nieuwe bermbeheer in de komende periode. 2. Er is bewust geen onderscheid gemaakt tussen de ecotopen ruigte, struweel en hakhout. De grootste natuurwaarde en biodiversiteit ontstaat namelijk als deze ecotopen spontaan mogen ontstaan. Daarna dient een vervolgbeheer te worden uitgevoerd dat verschilt per ecotoop. Op basis van de aanwezige ecotopen op de locaties met het streefbeeld ‘overig’, kan de beheerder zelf zien of momenteel de ecotopen ruigte, struweel en/of hakhout aanwezig zijn. Globaal kan worden gesteld dat in de meest smalle bermvakken vooral ruimte is voor ruigte, in de iets bredere bermvakken is ruimte voor ruigte en struweel en in de breedste bermvakken (brede bermen en/of bermsloten en -greppels) zijn naast ruigte en struweel ook mogelijkheden voor de ontwikkeling van hakhoutsingels. 3. Voor het streefbeeld ‘overig’ zijn de volgende algemene uitgangspunten van toepassing: a. Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart.
Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. b. Tijdens de uitvoering van de maai- en zaagwerkzaamheden wordt er gewerkt met de ‘30-5-regel’. Dat betekent dat er steeds 30 meter gemaaid/gezaagd wordt, 5 meter gespaard, 30 meter gemaaid/gezaagd, 5 meter gespaard, etc. Door deze werkwijze ontstaat een structuurrijke vegetatie die veel voordelen biedt voor flora en fauna. De 30-5-regel wordt ook toegepast op (sloot-)taluds, steilranden en overige taluds met het streefbeeld ‘overig’. 4. De volgende beheerronde (3-5 jaar-5-10 jaar of 10-15 jaar) dient de 5 meter gespaarde vegetatie juist wel mee gemaaid/afgezet te worden om achterstallig beheer van de na te streven ecotopen te voorkomen. Er wordt dan op een andere locatie volgens de 30-5-regel vegetatie gespaard. De werkwijze schuift eenvoudigweg iedere beheerperiode 5 meter op. Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
5. Er dient een straal van 0,5 meter rondom laanbomen als ‘blijf-af-gebied’ aangemerkt te worden: hier dient niet te worden gemaaid/afgezet. Dit om stam- en wortelschade aan de bomen te voorkomen en zorgt samen met de 30-5regel voor structuurvariatie in de Winterswijkse bermen. 6. Tien jaarlijks worden alle indicatieve flora en fauna* gekarteerd. Vijf jaarlijks worden uitsluitend de beschermde en bedreigde indicatieve flora en fauna gekarteerd. Deze werkwijze is kostenbesparend omdat niet iedere 5 jaar gemonitord hoeft te worden. Desondanks geeft deze werkwijze toch voldoende inzicht om de ontwikkelingen te kunnen blijven monitoren. De doelen van deze karteringen zijn: a. Evaluatie uitgevoerde beheer; b. Bepalen ligging groeiplaatsen te sparen koningsvaren en wilde gagel; c. Bepalen ligging locaties te sparen nestkoepels rode bosmier. 7. Het maaien met de maai-zuig-combinatie dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 8. Hieronder is het specifieke beheer voor de instandhouding en de ontwikkeling van ruigte, struweel en hakhout weergegeven: a. Ruigte i. Ruigtevegetaties komen voor op (matig)voedselrijke grond en kunnen bestaan uit verschillende soorten zoals boerenwormkruid, bijvoet, grote brandnetel en verruigde graslandvegetaties. Kenmerkend in Winterswijk zijn ruigtes van zonbeschenen, halfschaduw en beschaduwde plekken.
Zij zijn van groot belang voor m.n. insecten, kleine zoogdieren en broedvogels. ii. Ruigtes ontstaan vanzelf bij een extensief beheer. Dat betekent dat er op de locaties waar dit ecotoop aanwezig is eens per 3-5 jaar 85% van de ruigte gemaaid dient te worden (30-5-regel). Hierbij dient het maaisel te worden afgevoerd (verschraling). iii. Het verschralen door middel van een maai-zuig-combinatie dient met behulp van een diervriendelijke zogenaamde ‘ecokop’ te gebeuren. iv. De bermen, steilranden en overige taluds kunnen het beste m.b.v. een maai-zuig-combinatie worden verschraald. De taluds van bermsloten kunnen desgewenst ook m.b.v. een maai-zuig-combinatie verschraald worden. De ecokop is waarschijnlijk te breed voor het verschralen van taluds van de meeste bermgreppels. v. De taluds van de bermsloten en -greppels kunnen het beste m.b.v. een maaikorf worden verschraald. De steilranden en overige taluds kunnen desgewenst ook m.b.v. een maaikorf verschraald worden. b. Struweel i. Struwelen komen voor op (matig)voedselrijke grond en kunnen bestaan uit verschillende soorten zoals braam, brem, wilgen en overige loofhoutsoorten. In Winterswijk komen vooral veel braamstruwelen voor; deze zijn daarmee zeer karakteristiek voor ons landschap. Zij zijn van groot belang voor m.n. insecten (o.a. dagvlinders), kleine zoogdieren en broedvogels (o.a. geelgors en grasmus).
Fraai zijn ook de bremstruwelen die op zonnige en droge plekken staan. ii. Struwelen ontstaan vanzelf bij een extensief beheer. Dat betekent dat er op de locaties waar dit ecotoop aanwezig is eens per 5-10 jaar 85% van het struweel verwijderd dient te worden (30-5regel). Hierbij dient het vrijkomende materiaal te worden afgevoerd. iii. Bij de ontwikkeling van struwelen kunnen aangrenzende eigenaren last krijgen van overhangende takken. Daartoe zouden de struwelen op de kadastrale grens m.b.v. een vanaf een trekker bestuurbare ‘heggenschaar’ tussentijds gesnoeid kunnen worden. c. Hakhout i. Hakhoutsingels komen voor op voedselarme en (matig)voedselrijke grond en bestaan uit verschillende soorten bomen en struiken. Soorten als vuilboom en ruwe berk zijn karakteristiek voor meer voedselarme omstandigheden. Andere soorten impliceren meer voedselrijke omstandigheden en zijn rondom Winterswijk aanmerkelijk algemener dan eerstgenoemde. Daar komen bomen en struiken voor als zomereik, zoete kers, sleedoorn en wilde lijsterbes. In de kruidlaag van hakhoutsingels komen veel verschillende soorten kruiden voor. In meer voedselarme singels komen soorten voor als bochtige smele, roodzwenkgras, gewoon struisgras, blauwe bosbes en struikhei. In de meer voedselrijke hakhoutsingels tref je soorten aan als bosanemoon, grote brandnetel, speenkruid, koninginnenkruid en braam.
*Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
ii. Hakhoutsingels zijn van groot belang voor m.n. insecten, kleine zoogdieren en broedvogels. iii. Hakhoutsingels ontstaan vanzelf bij een cyclisch hakhoutbeheer. Dat betekent dat er op de locaties waar dit ecotoop aanwezig is eens per 10-15 jaar 85% van de hakhoutsingel afgezet dient te worden (30-5-regel). Hierbij dient het vrijkomende materiaal te worden afgevoerd. iv. Bij de ontwikkeling van hakhoutsingels kunnen aangrenzende eigenaren last krijgen van overhangende takken. Daartoe zouden de struwelen op de kadastrale grens m.b.v. een vanaf een trekker bestuurbare ‘heggenschaar’ tussentijds gesnoeid kunnen worden. 9. Tijdelijk te plaatsen materiaal en materieel dient buiten de gemarkeerde groeiplaatsen te gebeuren. 10. De toe te passen werkwijze dient met al het (ingehuurde) personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 11. Indien aan bovenstaande uitgangspunten wordt voldaan is het beheer van de bermvakken met het streefbeeld ‘overig’ ecologisch verantwoord uitgevoerd.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol invasieve exoten (planten) Definitie Invasieve exoten zijn planten die van nature niet in Nederland voorkomen en zich door hun explosieve groei snel verspreiden in openbaar groen en in het landschap. Voorbeelden zijn Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw. Doel Het doel van dit protocol is tweeledig: 1. Het stoppen van verdere toename van het aantal groeiplaatsen en de omvang van bestaande populaties; 2. Het voorkomen van nieuwe vestigingen van invasieve exoten. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: Jaarlijkse beheer 1. Jaarlijks dienen de bekende groeiplaatsen voor de zaadzetting (biologisch) bestreden te worden. Deze bestrijding kan bestaan uit: a. Maaien, afvoeren en vernietigen van de planten b. Elektrificeren van de vegetatie Uitgangspunten: 1. In 2017 is door Ecologisch Adviesbureau Schröder onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding van indicatieve planten in het buitengebied van de gemeente Winterswijk en binnen de dorpsgrenzen (Schröder, 2018). Daarnaast zijn een drietal invasieve exoten gekarteerd: a. Japanse duizendknoop; b. Reuzenbalsemien; c. Reuzenberenklauw. 2. Om nieuwe vestigingen te voorkomen is het noodzakelijk om de ontwikkelingen in de Winterswijkse bermvakken te blijven monitoren. De monitoring van invasieve exoten kan daarbij worden gecombineerd met de 5- en 10-jaarlijkse monitoring van de indicatieve planten.
Nieuw gevonden groeiplaatsen dienen vervolgens eveneens jaarlijks bestreden te worden. 3. Vestiging van Japanse en Sachalinse duizendknoop vindt vooral plaats door de aanvoer en toepassing van met wortelstokken vervuilde zwarte grond uit andere gemeente/regio’s. Daarom is het van groot belang om bij de toepassing van grond, gele - niet met wortelstokken vervuilde - grond toe te passen. Dit helpt bovendien enorm bij het creëren van een voedselarme basis; voorwaarde voor de ontwikkeling van het streefbeeld ‘bloemrijk grasland’. Toepassing van zwarte grond kost immers - bij 2 verschralingsronden per jaar - minimaal 20 jaar tijd voordat de grond zo voedselarm is als gele grond van natura is. Zie ook ‘Protocol aanleg nieuwe wegen’ en ‘Protocol plaatsing grasbeton’.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol kap laanbomen Definitie De kap van laanbomen in de wegbermen. Doel Om te voorkomen dat laanbomen een gevaar voor de weggebruikers kunnen gaan vormen, kan er voor worden gekozen om één of meerdere bomen te kappen. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Bij aanwezigheid daarvan dienen groeiplaatsen van flora en (de belangrijkste) delen van het leefgebied van fauna en/of nesten van op de grond broedende vogels gemarkeerd te worden, zodat de uitvoerder deze locaties kan herkennen en ontzien. 3. Ook zal onderzoek moeten plaatsvinden naar het potentiële gebruik van bomen als vaste verblijfplaats voor boommarter, bos- en steenuil en vleermuizen. Daarnaast kunnen lanen een belangrijke functie als foerageergebied en vliegroute voor vleermuizen vervullen. Ook dat zal moeten worden onderzocht. 4. De locaties in de wegbermen waar de laanbomen worden gekapt dienen vervolgens, behalve de gemarkeerde locaties, gemaaid te worden met een maai-zuig-combinatie met een ecokop. Dit is om te voorkomen dat de bestaande vegetatie door werkzaamheden platgedrukt wordt en daarmee zorgt voor verruiging van de bermvegetatie. 5. Door de kap met motorzagen komt veel zaagsel vrij.
Deze dient zo veel mogelijk uit de berm verwijderd te worden zodat verruiging van de bermvegetatie kan worden voorkomen. 6. Na de kap worden de achtergebleven stobben veelal gefreesd. Daarbij komt veel organisch materiaal vrij. Deze dient uit de berm verwijderd te worden zodat verruiging van de bermvegetatie kan worden voorkomen. 7. De locaties van de gefreesde stobben dienen te worden afgedekt met gele grond. Dat vermindert het verruigende effect dat het in de berm achtergebleven organische materiaal heeft. Uitgangspunten: 1. Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart. Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. Het maaien dient te gebeuren bij een temperatuur van minimaal 18° Celsius. Eventueel aanwezige reptielen als hazelworm en levendbarende hagedis kunnen dan tijdig vluchten. 3. Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 4. De in te zetten machinerie (kraan met knijper) dient op de weg te blijven staan. 5.
Tijdelijk te plaatsen materiaal en materieel dient buiten de gemarkeerde groeiplaatsen te gebeuren. 6. De toe te passen werkwijze dient met al het (ingehuurde) personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 7. Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan is de kap van laanbomen ecologisch verantwoord uitgevoerd.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol onderhoud fietspaden Definitie Het onderhoud aan fietspaden betreft het beheer van de fietspaden en de belendende bermen. Doel Het doel van het onderhoud aan de fietspaden en haar bermen is het begaanbaar houden van deze fietspaden voor fietsers met behoud van de biodiversiteit. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: Jaarlijkse beheer 1. In de voorzomer (>15 juni) wordt eerst de ‘middenberm’ aan de zijde van het fietspad voor maximaal de helft van de breedte gemaaid. Dit hoeft uiteraard alleen als de vegetatie dusdanig hoog is dat het de fietsers belemmerd (bijv. over het fietspad hangende brandnetels en andere hoge kruiden). 2. Na 1 tot 1,5 maand (afhankelijk van de aangroei) kan vervolgens de ‘zijberm’ voor maximaal de helft van de breedte worden gemaaid. Ook nu geldt dat dat alleen wenselijk is als de vegetatie dusdanig hoog is dat het de fietsers belemmerd. Indien er laanbomen aanwezig zijn, dan dient uitsluitend voor deze bomen gemaaid te worden (dus niet tussen de bomen). 3. In de loop van het zomerseizoen kan de als eerste gemaaide middenberm weer dusdanig zijn uitgegroeid dat zij een goede doorgang van de fietsers belemmerd. Om dit te voorkomen kan juist voor dat moment de maaicyclus, zoals beschreven onder Ad 1. en 2., worden herhaald tot het moment dat er geen hergroei meer plaats vindt (nazomer/herfst). Uitgangspunten: 1.
In het in 2021 opgestelde bermbeheerplan is per bermvak aangegeven welk streefbeeld er voor de berm, bermsloot, steilrand en/of talud ecologisch gewenst is. Hierbij is overigens expliciet rekening gehouden met overige functies. De aldus vervaardigde digitale GIS-kaart is het uitgangspunt voor het nieuwe bermbeheer in de komende periode. 2. In dit bermbeheerplan zijn de onverharde en halfverharde fietspaden besproken die veelal aan één zijde van een zandweg zijn gelegen. Tussen deze fietspaden en de zandwegen ligt een ‘middenberm’. In deze smalle berm zijn vaak betonnen palen geplaatst als markering tussen de zandweg en het fietspad. 3. Voor goed begaanbare fietspaden is het belangrijk dat de bermen aan beide zijden worden verschraald. Op deze wijze wordt de vegetatie steeds ijler, lager en bloemrijker; eigenschappen die goed overeenkomen met de wensen vanuit de recreatieve sector. Er dient echter te worden voorkomen dat grote delen van de bermen 100% gemaaid worden. 4. Het verschralen door middel van een maai-zuig-combinatie dient met behulp van een diervriendelijke zogenaamde ‘ecokop’ te gebeuren. 5. Van de fietspaden wordt periodiek de bovenlaag los gemaakt en het dek geëgaliseerd. Het uitgangspunt voor dit technisch beheer is dat de oorspronkelijke breedte op het moment dat het fietspad is aangelegd gehandhaafd wordt.
Het is wenselijk om deze breedte aan te houden als maximale breedte van het fietspad. Ander verdwijnen immers groeiplaatsen van beschermde, bedreigde en zeldzame planten die in de aangrenzende bermen staan. En dat is in strijd met de zorgplicht van de Wet natuurbescherming en ongewenst omdat de gemeente Winterswijk biodiversiteit hoog in het vaandel heeft staan. 6. De betonnen palen in de middenberm dienen voor de weggebruikers zichtbaar te blijven. Daartoe wordt periodiek de zode rondom deze palen verwijderd. Hierbij dient deze grond buiten de bermen te worden gedeponeerd of afgevoerd, en niet (zoals nu vaak gebeurt) in de berm. Het in de berm leggen van deze plaggen betekent immers een voedselverrijking en daarmee verruiging van de bermvegetatie. Hierdoor zullen indicatieve planten achteruitgaan en op termijn verdwijnen.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol plaatsing grasbeton Definitie Grasbeton zijn betonnen platen met gaten die in de berm, aansluitend aan verharde wegen, worden geplaatst. Zij hebben een breedte van ongeveer 40 centimeter. Na plaatsing kan er zich een vegetatie ontwikkelen in de met grond opgevulde gaten; vandaar de naam ‘gras’beton. Doel Het doel van het plaatsen van grasbeton is om te voorkomen dat in de berm uitwijkend verkeer wegzakt in de berm waardoor er onveilige situaties zouden ontstaan. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Bij aanwezigheid daarvan dienen groeiplaatsen van flora en (de belangrijkste) delen van het leefgebied van fauna en/of nesten van op de grond broedende vogels gemarkeerd te worden, zodat de uitvoerder deze locaties kan herkennen en ontzien. 3. Groeiplaatsen van indicatieve flora, op locaties waar grasbeton geplaatst wordt, dienen verplaatst te worden naar bermdelen met abiotisch gelijkwaardige omstandigheden waar geen grondwerkzaamheden plaatsvinden. 4. De niet gemarkeerde bermdelen dienen vervolgens gemaaid te worden met een maai-zuig-combinatie met een ecokop. Dan kunnen daar desgewenst materialen geplaatst worden zonder dat de vegetatie verstoord wordt en verruigd. Uitgangspunten: 1.
Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart. Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. Uitsluitend het stuk berm waar het grasbeton geplaatst wordt mag worden vergraven. 3. Bij aanwending van aangevoerde van grond dient uitsluitend gele grond gebruikt te worden. Dit heeft 2 voordelen: a. Gele grond is van nature arm aan voedingsstoffen en daarmee gunstig voor de ontwikkeling van het aan de wegbermen toegekende streefbeeld ‘bloemrijk grasland’, b. In gele grond zitten geen wortelstokken en zaden van invasieve exoten als Japanse duizendknoop en Reuzenberenklauw. 4. Het maaien dient te gebeuren bij een temperatuur van minimaal 18° Celsius. Eventueel aanwezige reptielen als hazelworm en levendbarende hagedis kunnen dan tijdig vluchten. 5. Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 6. De in te zetten machinerie dient op de weg te blijven staan. 7. De toe te passen werkwijze dient met al het personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie. 8.
Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan kan vervolgens het grasbeton geplaatst worden.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol reconstructie bestaande wegen Definitie De reconstructie van bestaande wegen. Doel De reconstructie van bestaande wegen heeft tot doel om de wegen te optimaliseren voor de weggebruiker. Dat kan bijvoorbeeld gaan om het opnieuw leggen van betonklinkers na verzakking van de weg door spoorvorming. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Bij aanwezigheid daarvan dienen groeiplaatsen van flora en (de belangrijkste) delen van het leefgebied van fauna en/of nesten van op de grond broedende vogels gemarkeerd te worden, zodat de uitvoerder deze locaties kan herkennen en ontzien. 3. Groeiplaatsen van indicatieve flora, op locaties waar de reconstructie de bermen definitief aantast, dienen verplaatst te worden naar bermdelen met abiotisch gelijkwaardige omstandigheden waar geen grondwerkzaamheden plaatsvinden. 4. De niet gemarkeerde bermdelen dienen vervolgens gemaaid te worden met een maai-zuig-combinatie met een ecokop. Dan kunnen daar desgewenst materialen geplaatst worden zonder dat de vegetatie verstoord wordt en verruigd. Uitgangspunten: 1. Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart.
Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. Bij aanwending van aangevoerde van grond dient uitsluitend gele grond gebruikt te worden. Dit heeft 2 voordelen: a. Gele grond is van nature arm aan voedingsstoffen en daarmee gunstig voor de ontwikkeling van het aan de wegbermen toegekende streefbeeld ‘bloemrijk grasland’, b. In gele grond zitten geen wortelstokken en zaden van invasieve exoten als Japanse duizendknoop en Reuzenberenklauw. 3. Het maaien dient te gebeuren bij een temperatuur van minimaal 18° Celsius. Eventueel aanwezige reptielen als hazelworm en levendbarende hagedis kunnen dan tijdig vluchten. 4. Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 5. De in te zetten machinerie dient op de weg te blijven staan. 6. De toe te passen werkwijze dient met al het personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie. 7. Indien inzaaien van de wegberm gewenst is, dan dient gebruik te worden gemaakt van het speciaal door de gemeente Winterswijk en Ecologisch Adviesbureau Schröder samengestelde ‘Winterswijkse mengsel’, te verkrijgen bij zaadhandel Cruydt-Hoeck. 8.
Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan kan vervolgens de reconstructie uitgevoerd worden.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Actualisatie bermbeheerplan gemeente Winterswijk 2021
Protocol schaven wegbermen Definitie Het schaven van wegbermen is het verwijderen van de vegetatie van de berm inclusief een hoeveelheid grond. Deze kan in dikte variëren en bedraagt veelal 5-25 centimeter. Doel Het doel van het schaven is om het regenwater dat op de weg valt oppervlakkig via de berm te kunnen afvoeren zodat het verkeer er geen hinder van ondervindt. Het regenwater kan vervolgens infiltreren in de berm of worden afgevoerd naar een eventueel parallel aan de wegberm aanwezige bermsloot. Bij zandwegen dient het schaven ook om een bepaalde grondmassa te verkrijgen om de feitelijke zandweg op te kunnen hogen zodat het regenwater af kan stromen. Ecologisch werkprotocol Stappenplan: 1. Inventarisatie (literatuur- en veldonderzoek) naar mogelijk aanwezige indicatieve flora en fauna*. 2. Bij aanwezigheid daarvan dienen groeiplaatsen van flora en (de belangrijkste) delen van het leefgebied van fauna en/of nesten van op de grond broedende vogels gemarkeerd te worden, zodat de uitvoerder deze locaties kan herkennen en ontzien. 3. De te schaven bermdelen dienen vervolgens, behalve de gemarkeerde locaties, gemaaid te worden met een maai-zuig-combinatie met een ecokop. Dan kunnen daar desgewenst materialen geplaatst worden zonder dat de vegetatie verstoord wordt en verruigd. Uitgangspunten: 1.
Geadviseerd wordt om de werkzaamheden buiten het broedseizoen van vogels uit te voeren. De meest gunstige periode voor de uitvoering van werkzaamheden is van 1 augustus t/m 1 maart. Indien er immers grondbroeders worden aangetroffen, dan kunnen over een lengte van enkele tientallen meters nabij het nest geen werkzaamheden worden uitgevoerd. Verstoring van het legsel is namelijk strijdig met de Wet natuurbescherming. 2. Er dient een straal van 0,5-1,0 meter rondom laanbomen als ‘blijf-af-gebied’ aangemerkt te worden: hier dient niet te worden geschaafd. Dit om stam- en wortelschade aan de bomen te voorkomen en een deel van de vegetatie sowieso te sparen om schade aan de biodiversiteit te minimaliseren. 3. Het maaien dient te gebeuren bij een temperatuur van minimaal 18° Celsius. Eventueel aanwezige reptielen als hazelworm en levendbarende hagedis kunnen dan tijdig vluchten. 4. Het maaien dient van de weg af te gebeuren zodat dieren de kans hebben om te vluchten. 5. De in te zetten machinerie dient op de weg te blijven staan. 6. De toe te passen werkwijze dient met al het personeel van de uitvoerder besproken te worden middels een toolbox ecologie 7. Indien aan bovenstaande voorwaarden wordt voldaan kunnen vervolgens de schaafwerkzaamheden plaatsvinden.
* Dit zijn planten en dieren die beschermd, bedreigd en/of zeldzaam zijn.
Bijlagen | Ecologisch Adviesbureau Schröder
Ecologisch Adviesbureau Schröder Droppersweg 1 7108 BL Winterswijk-Woold Tel: 06-10858730 of 0543-564336 E-mail: ecoadvies@planet.nl Internet: www.ecologischadviesbureauschroder.nl E-mail : ecoadvies@planet.nl