Achtergrond Discussienota Omgevingsvisie kom Winterswijk
Tekst van het document
ACHTERGROND DISCUSSIENOTA OMGEVINGSVISIE KOM
Januari 2025
INHOUDSOPGAVE 1 Bijlage 1 - Context van de Omgevingsvisie 2 Koers voor de Omgevingsvisie 2.1 Uitgangspunten Omgevingsvisie 2.2 Structuur Omgevingsvisie
2 4 4 5
2 Bijlage 2 - Beleid en participatie 3 Groen, erfgoed en klimaatadaptatie 3.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 3.1.1 Wensprikker en opgaveprikker 3.1.2 Zomer enquête (stellingen) 3.1.3 Bijeenkomst ouderencentrum 14 nov 3.1.4 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) 3.1.5 Stakeholdersbijeenkomst 21 nov 3.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? 4 Leefbaar en aantrekkelijk wonen 4.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 4.1.1 Wensprikker en opgaveprikker 4.1.2 Zomer enquête (stellingen) 4.1.3 Bijeenkomst ouderencentrum 14 nov 4.1.4 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) 4.1.5 Tour Winterswijk 20 nov 4.1.6 Stakeholdersbijeenkomst 21 nov 4.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? 5 Bereikbaar en toegankelijk 5.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 5.1.1 Wensprikker en opgaveprikker 5.1.2 Zomer enquête (stellingen) 5.1.3 Bijeenkomst ouderencentrum 14 nov 5.1.4 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) 5.1.5 Tour Winterswijk 20 nov 5.1.6 Stakeholdersbijeenkomst 21 nov 5.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? 6 Duurzaam, energieneutraal en circulair 6.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 6.1.1 Zomer enquête (stellingen) 6.1.2 Tour Winterswijk 20 nov 6.1.3 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) 6.1.4 Stakeholdersbijeenkomst
21 nov 6.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? 7 Economisch vitaal 7.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 7.1.1 Wensprikker en opgaveprikker 7.1.2 Zomer enquête (stellingen) 7.1.3 Tour Winterswijk 20 nov 7.1.4 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) 7.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? 8 Duurzaam, energieneutraal en circulair 8.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 8.1.1 Wensprikker en opgaveprikker 8.1.2 Zomer enquête (stellingen) 8.1.3 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) 8.1.4 Stakeholdersbijeenkomst 21 nov 8.1.5 Tour Winterswijk 20 nov 8.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren?
7 7 7 7 8 8 9 9 10 17 17 17 17 19 19 20 20 21 24 24 24 24 25 25 25 26 27 29 29 29 29 29 29 30 33 33 33 33 33 34 34 36 36 36 37 38 38 38 39
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
1
BIJLAGE 1 - CONTEXT VAN DE OMGEVINGSVISIE We schetsen eerst de context van de Omgevingsvisie omdat het de basis vormt voor het begrijpen van de vraagstukken die ter discussie worden gesteld in de discussienota. We gaan kort in op de vereisten, de relatie met het beleidshuis en de omgevingswet.
1.1
Wat is een Omgevingsvisie?
Iedere gemeente in Nederland is verplicht om op 1 januari 2027 een Omgevingsvisie te hebben. De Omgevingsvisie is een vormvrij document. Hierdoor kunnen gemeenten veel keuzes over hoe zij hun Omgevingsvisie willen inrichten zelf maken. Echter zijn er ook een aantal wettelijke vereisten voor de Omgevingsvisie: • Een Omgevingsvisie moet een langetermijnvisie zijn voor de hele fysieke leefomgeving en het hele grondgebied. • Het is een verplicht instrument voor Rijk, provincie en gemeente. • De Omgevingsvisie is zelfbindend voor de bestuurslaag die de Omgevingsvisie vaststelt. Dat betekent in dit geval dat de Omgevingsvisie bindend is voor de gemeenteraad van gemeente Winterswijk. De Omgevingsvisie is niet bindend voor bijvoorbeeld burgers. • De opzet van de Omgevingsvisie is vormvrij, maar moet wel digitaal raadpleegbaar zijn en voldoen aan de publicatiestandaarden van het digitale stelsel omgevingswet (DSO). • Een Omgevingsvisie bevat in ieder geval de volgende elementen: • Een beschrijving van kwaliteiten van de fysieke leefomgeving; • Hoofdlijn van voorgenomen ontwikkeling van het grondgebied; • De hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving integraal te voeren beleid. • Participatie bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie is verplicht, maar de methode en reikwijdte van de participatie is aan elke gemeente zelf.
• Kostenverhaal: basis voor vragen financiële bijdrage in exploitatieovereenkomst.
Figuur 1: Omgevingswet en omgevingsvisie • Beleidsdoorwerking
• Beleidsontwikkeling
Omgevingsvisie visie en opgave Programma uitwerking beleid en maatregelen
Omgevingsplan regels fysieke leefomgeving
Handhaving
Activiteiten algemene regels
Monitoring en evaluatie
Omgevingsvergunning toetsing Toezicht
• Terugkoppeling
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
• Uitvoering
2
1.1.1 Beleidshuis De Omgevingsvisie is niet het enige beleidsdocument van de gemeente Winterswijk maar heeft een plaats binnen het beleidshuis (zie figuur 1). De Omgevingsvisie is de overkoepelende visie in het ruimtelijk domein en bevat daarom alleen uitspraken op strategisch niveau. Verdere uitwerking vindt plaats in programma’s of het omgevingsplan (tactisch en operationeel niveau).
Figuur 2: Omgevingswet en omgevingsvisie
Structuurvisie Strategische visie, toekomstvisie, etc.
OMGEVINGSVISIE Gemeentebreed
REGELGEVING
BELEID
Strategisch Specifieke beleidsdocumenten Woonvisie, centrumvisie, bedrijventerreinenvisie horecabeleidsplan, detailhandelvisie, beleidsregels, geluid, wijkvisie etc.
ONS WINTERSWIJK
|
Tactisch / Operationeel PROGRAMMA’S
College
Thema Gebied OmgevingsDetailhandel, Centrum, waarde wonen, buitengebied, Geur, geluid, welstand, woongebied, gezondheid, landschap, NNN, etc. geluid, geur, projectgebied, etc. etc. Juridische borging
Bestemmingsplan APV, bouw-, monumenten-, geurverordening, welstand, hogere waarde besluiten, bodemkaarten, etc. Omgevingsvergunning Omgevingsplan-, bouw-, milieubelastende-, water-, Natura 2000-activiteit etc.
Raad
Omgevingsplan Gemeentebreed
Raad
Toetsing OMGEVINGSVERGUNNING Initiatieven
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
College
3
2 - KOERS VOOR DE OMGEVINGSVISIE In dit hoofdstuk schetsen we de koers voor de Omgevingsvisie. De vorm en daarmee het resultaat van de Omgevingsvisie is aan iedere gemeente om zelf in te vullen. In april 2024 heeft de gemeenteraad de startnotitie voor de Omgevingsvisie vastgesteld. In deze startnotitie is onder andere de koers voor de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie opgenomen. Voor verdere achtergrondinformatie wordt verwezen naar de startnotitie. Hieronder volgen de uitgangspunten voor de koers van de Omgevingsvisie conform de vastgestelde startnotitie.
2.1
Uitgangspunten Omgevingsvisie
Strategisch en richtinggevend De Omgevingsvisie is een strategisch en richtinggevend document wat zich richt op het jaar 2040. We maken waar mogelijk keuzes. Hierbij wordt ook het huidig beleid aangehaald. Relatief veel beleid is nog actueel genoeg om op hoofdlijnen mee te nemen in de Omgevingsvisie. Tegelijkertijd wordt gekozen niet álles vast te leggen en te bepalen. Voor een deel van de keuzes die (op termijn) gemaakt moeten worden, gaat de gemeente zich eerst zorgvuldig verdiepen. Het doel is daarom om in de Omgevingsvisie wel keuzes te maken voor opgaven die moeten, maar ruimte te laten voor de keuzes die later ook gemaakt kunnen worden. Gebiedsgerichte uitwerking De Omgevingsvisie wordt een visie op hoofdlijnen waarin we richting gaan bepalen voor de integrale opgaven van Winterswijk zoals opgenomen in het Verhaal van Winterswijk. Aan de hand van deze opgaven bepalen we de gewenste koers van Winterswijk. We kiezen daarbij voor een gebiedsgerichte uitwerking door middel van deelgebieden. Opgaven binnen de gemeente verschillen tussen de deelgebieden. In kernen spelen bijvoorbeeld andere opgaven en gebiedskenmerken dan in het buitengebied. We maken daarom onderscheid tussen de bebouwde kom en het buitengebied. In de deelgebiedskaarten wordt voor ieder deelgebied ingegaan op opgaven, keuzes en kansen.
Bij dit type uitwerking wordt geadviseerd om ook één overkoepelende gemeentebrede kaart op te stellen waar echt alleen de hoofdlijn van de Omgevingsvisie op zijn opgenomen. Fysieke en sociale leefomgeving De Omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving, maar kijkt ook naar de maatschappelijke opgave. Daarmee wordt ook de link gelegd naar het sociaal domein en worden onderwerpen zoals ontmoeten, cultuur, gezondheid en het kunnen meedoen in de samenleving meegenomen. Bestaand beleid Belangrijke bouwstenen voor de inhoudelijke richting van de Omgevingsvisie zijn de bestaande en onderhanden (sectorale) visies, beleidsdoelen en mogelijke opgaves. Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat bij het stapelen van de opgaven keuzes gemaakt moeten worden die mogelijk niet in lijn zijn met de bestaande visies. Deze dilemma’s en/ of keuzes worden voorgelegd aan de raad middels botsproeven.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
4
DSO De vorm van de Omgevingsvisie is een digitale publicatie en een fysiek document. Inmiddels is de Omgevingswet inwerking getreden en wordt de Omgevingsvisie automatisch omgezet naar het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). PlanMER Omdat de Omgevingsvisie op hoofdlijnen is en (vooralsnog) niet kaderstellend, kiezen we ervoor om geen planMER op te stellen. Kaderstellend betekent bijvoorbeeld dat in de Omgevingsvisie concrete ontwikkellocaties worden aangewezen. Hierdoor zou een initiatief binnen deze aanwijzing toegestaan moeten worden. Het is van belang om tijdens het proces van de Omgevingsvisie steeds de impact van keuzes en besluiten op de omgeving te betrekken. Om er zorg voor te dragen dat ten alle tijden sprake is van een herleidbaar proces en de afweging over de planMER-(beoordelings-)plicht onder de aandacht blijft, wordt bij iedere mijlpaal in het proces hier expliciet aandacht aan besteed. Dit kan bijvoorbeeld na een participatieronde of wanneer er nieuwe keuzes voorliggen. Indien op enig moment wordt geconcludeerd dat sprake is van een kaderstellend besluit en daarmee de planMER van toepassing is, zijn alle bouwstenen beschikbaar om het proces te herleiden en te onderbouwen. Ook alle afwegingen over de impact op de omgeving zijn dan inzichtelijk.
2.2 Structuur Omgevingsvisie Om met elkaar te bepalen hoe de Omgevingsvisie verder wordt uitgewerkt en ingevuld, is er een inhoudsopgave opgesteld. Onderstaande inhoudsopgave is de basis om de Omgevingsvisie verder op uit te werken. Hoofdstuk 2 en 3 borgen de integrale benadering van de Omgevingsvisie. In hoofdstuk 4 tot en met 9 wordt de integrale visie uiteengelegd in thema’s om de koers en uitwerkingsopgaven toe te kunnen delen aan afzonderlijk beleidsvelden en programma’s. Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 2: Verhaal van Winterswijk Wat kenmerkt de gemeente en wat zijn de kernwaarden van gemeente Winterswijk op dit moment? Waar zijn inwoners van Winterswijk trots op? Hoofdstuk 3 De hoofdlijnen van de visie. Wat is per thema de hoofdlijn van de visie voor gemeente Winterswijk in de toekomst? Hoofdstuk 4: Groen, erfgoed en klimaat adaptief Hoofdstuk 5: Leefbaar en aantrekkelijk wonen Hoofdstuk 6: Bereikeer en toegankelijk Hoofdstuk 7: Duurzaam en energieneutraal Hoofdstuk 8: Economisch vitaal Hoofdstuk 9: Gezond, inclusief en veilig Hoofdstuk 10: Gebiedsgerichte uitwerking Wat is de strategische gebiedsgerichte uitwerking van de visie? Hoofdstuk 11: Vervolg en verantwoording. Hoe is de Omgevingsvisie tot stand gekomen en hoe zorgt de gemeente ervoor dat het document doorwerkt in het beleid en de organisatie
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
5
BIJLAGE 2 - BELEID EN PARTICIPATIE In deze bijlagen is een samenvatting gemaakt van het beleid en de input vanuit de participatie. De volgende onderdelen zijn meegenomen: • Participatie inwoners • Wens-, en opgaveprikker • Enquête zomer met stellingen (opties waren: mee eens, oneens en neutraal) • Verdiepende gesprekken in de wijk en tour door Winterswijk • Participatie stakeholders (twee plenaire sessies) • Beleid (beleidsanalyse + memo’s ambtenaren)
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
6
3 - GROEN, ERFGOED EN KLIMAATADAPTATIE 3.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 3.1.1 Wensprikker en opgaveprikker • Inwoners en organisaties van Winterswijk zijn unaniem: er is behoefte aan een ‘groener Winterswijk’. Groene ruimtes verbeteren de verblijfskwaliteit en dragen bij aan een gezonde en uitnodigende leefomgeving. • De rijke groene omgeving rondom Winterswijk wordt door de inwoners gewaardeerd, en er zijn verschillende ideeën om de vergroening in de gemeente verder vorm te geven. Zo worden de stadsparken gezien als een kans om Winterswijk te vergroenen door ze met elkaar te verbinden. • Het verduurzamen van Winterswijk komt meerdere keren terug in de prikkers, waarbij het aantrekkelijker moet worden gemaakt voor inwoners om duurzame keuzes te maken. Er is bijvoorbeeld behoefte aan een betere regulering van subsidies voor zonnepanelen, zoals door een inwoner is voorgesteld. Ondernemers wijzen op de noodzaak van meer aandacht voor energieneutraal maatschappelijk vastgoed. • De natuur in Winterswijk wordt door inwoners en organisaties zeer gewaardeerd. Het buitengebied heeft hoogwaardige natuur, en er is een duidelijke wens voor het behoud en de versterking daarvan. • Daarnaast vragen respondenten aandacht voor de waardering van cultuurhistorie, waarbij financiële ondersteuning een cruciale voorwaarde is om deze te kunnen behouden.
• Een belangrijke kanttekening is dat Het Hilgelo niet als commerciële trekpleister moet worden ingezet, maar als een plek voor natuur en recreatie. • Het waarborgen van een goede balans tussen rust en levendigheid is een terugkerend thema onder respondenten. Het behouden van de identiteit en eigenheid van Winterswijk is essentieel, waarbij de cultuurhistorie en de uitgestrekte groene landschappen het karakter van de gemeente typeren. De ontwikkelingen die Winterswijk de komende jaren doormaakt, dienen dan ook in lijn te zijn met deze identiteit, zoals het behoud van historische panden en monumenten, en investeringen in de recreatiegebieden van Winterswijk. Inwoners zijn trots op hun woonomgeving.
3.1.2 Zomer enquête (stellingen) • 53% geeft aan dat er voldoende groen is en eerst zou moeten worden geïnvesteerd in andere dingen. • 60% van de inwoners is voor een aanpak van behoud en bescherming van groen en minder op groen toevoegen, gezien andere opgaven. • 67% van de inwoners is voor het versterken van groen, ook al gaat dit ten koste van andere investeringen. • 63% van de inwoners ziet kansen om inwoners actief te betrekken door groen te onderhouden. • 51% van de inwoners is voor het terugbrengen van de Whemerbeek. • 86% van de inwoners is voor het behoud van cultuurhistorische panden en inzet op herbestemming.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
7
Aanvullende opmerkingen: • Voorzieningen voor jongeren: Er is een groot tekort aan voorzieningen voor jongeren in Winterswijk. Dit leidt tot het verlies van jongeren aan andere gemeenten, omdat ze daar meer kansen en faciliteiten vinden. Het is van essentieel belang dat er beleid wordt ontwikkeld dat gericht is op het aantrekken van jongeren en hen helpt om in de gemeente te blijven. Dit omvat de noodzaak voor sociale en recreatieve ruimtes, zoals jongerenclubs en sportfaciliteiten, die hen een plek bieden om samen te komen en zich te ontwikkelen. • Recreatieparken: De meerderheid van de bewoners is van mening dat er geen nieuwe recreatieparken nodig zijn in Winterswijk. In plaats daarvan ligt de focus op het optimaliseren en uitbreiden van de bestaande parken. Er zijn echter zorgen over de permanente bewoning in recreatieparken, zoals ‘t Rommelgebergte, wat leidt tot verstoring van de oorspronkelijke recreatieve functie. Het behoud van de recreatieve waarde van deze parken is cruciaal voor de gemeenschap en het welzijn van de inwoners. • Natuur en landschap: De bewoners hebben een sterke wens om de natuurlijke schoonheid en het landschap van Winterswijk te beschermen. Dit omvat een zorgvuldige aanpak van bouwprojecten in het buitengebied, waarbij de impact op de natuur en de leefomgeving voorop staat.
De aantrekkelijkheid van de natuur is van groot belang voor zowel de leefomgeving van de inwoners als voor het toerisme, en het is essentieel om deze te behouden en te verbeteren.
3.1.3 Bijeenkomst ouderencentrum 14 nov • Klimaatverandering en groenvoorziening: er is behoefte aan meer groen (met planten) en minder verharde ondergrond. Verder wordt gepleit om beter na te denken voor er wordt gebouwd, minder ruimte te bieden voor parkeren en industrie aan te passen aan het landschap. • Veilige openbare ruimte: de bereikbaarheid van het centrum moet voor ouderen worden verbeterd. Er moeten veilige wandel- en fietspaden zijn. En voldoende verlichting en goed onderhouden paden, vooral in het buitengebied. Daarnaast wordt aanbevolen om verkeerssnelheden te verlagen tot 30 km/uur binnen de bebouwde kom. • Sociale betrokkenheid: er werd benadrukt dat vergroening van de openbare ruimte niet alleen bijdraagt aan een prettigere leefomgeving, maar ook sociale interactie bevordert. Een netwerk van vrijwilligers voor tuinonderhoud zou hier een waardevolle bijdrage kunnen leveren.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
8
3.1.4 Brainstormbijeenkomst WiJZ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) • Veel jongeren hechten waarde aan een groene, bosrijke omgeving en willen wonen in een wijk met voldoende natuur. De voorkeur gaat ook uit naar buurten waar het ‘ons kent ons’ gevoel sterk is, met aandacht voor veiligheid en verbondenheid. • Meerdere deelnemers erkennen dat in de grotere stad waar ze gestudeerd hebben dat stadsparken altijd een plek van ontmoeting zijn, ook bij een gebrek aan leefruimte in eigen huis. In Winterswijk is dat er niet. Plekken zoals de Notaristuin of Scholtenpark zouden meer ingezet kunnen worden als plek voor ontmoeting. • Wonen in energiezuinige en milieuvriendelijke woningen wordt gewaardeerd, vooral als dat op lange termijn kosten bespaart. • Er is interesse in innovatieve bouwmethoden zoals prefab, die snel, betaalbaar en duurzaam zijn. • Hergebruik en transformatie: Er is interesse in het hergebruik van bestaande panden, bijvoorbeeld door deze te transformeren tot woonruimte. Oude, leegstaande panden zouden sneller beschikbaar moeten worden gesteld.
3.1.5 Stakeholdersbijeenkomst 21 nov • Groene ruimtes en veiligheid: er is behoefte aan een gezonde en veilige inrichting van de openbare ruimte, waarbij groenvoorzieningen een belangrijke rol spelen. De 3-30300 regel wordt genoemd, waarbij mensen zich gezonder voelen in een groene omgeving. Er moet echter een balans worden gevonden tussen parkeernormen en het behoud van groen. • Winterswijk heeft veel potentie om zich verder te ontwikkelen met meer focus op groen en klimaatbestendigheid, bijvoorbeeld door beken en historische structuren te behouden. Het versterken van de groene infrastructuur en het bevorderen van vergroening kan bijdragen aan een aantrekkelijker en duurzamer leefklimaat. • Kijk wat je met de historische structuren kunt. • Natura 2000 gebieden en grondwaterbeschermingsgebied belangrijk thema, meer voor buitengebied maar moet uiteindelijk wel in overkoepelende Omgevingsvisie landen.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
9
3.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? Cultuur en erfgoed in Winterswijk • Cultuureducatie en participatie: meer integratie van cultuur in het onderwijs om kinderen te betrekken bij culturele activiteiten en participatie • Vanuit Erfgoed Oost Achterhoek werken we samen als drie gemeenten aan de volgende ambities: samen werken aan en met erfgoed, toekomstbestendig erfgoed, identiteit benutten voor de beleving van erfgoed en kennis vergroten en delen, inspiratie en erfgoedbewustzijn voor jong en oud. • Doel hierbij is om erfgoed op een goede wijze door te geven aan de volgende generatie, een inspiratiebron en motor is voor nieuwe ontwikkelingen, een verbinding vormt tussen diverse beleidsterreinen, organisaties, inwoners/omgeving en de drie gemeenten en de identiteit onderstreept en versterkt. • “In het Verhaal van Winterswijk is op hoofdlijnen gekeken hoe Winterswijk zich historisch en ruimtelijk gezien heeft ontwikkeld. Hoe zijn we gekomen tot het Winterswijk van nu? We nemen identiteit en cultureel erfgoed als vertrekpunt bij ruimtelijke ontwikkeling omdat dit zorgt voor draagvlak en het zijn onderscheidende kwaliteiten. Cultureel erfgoed zorgt voor karakter en is op die manier drager van de identiteit van buurt, wijk, dorp of buurtschap en landschap. Het biedt mensen houvast en draagt bij aan een plezierige leefomgeving.
‘Herkenbaar en lokaal’ is onderscheidend en zorgt ervoor dat Winterswijk zichzelf blijft en iets unieks toevoegt aan het geheel. Zo blijft Winterswijk een aantrekkelijke en gevarieerde verzameling van plekken waar je je als inwoner mee verbonden voelt en die je als toerist graag bezoekt. Ons cultureel erfgoed speelt dus een belangrijke rol bij de ruimtelijke transities en de kernopgaven. • Door functieverlies van o.a. kerken, boerderijcomplexen en historische industriepanden kennen we een grote opgave om deze identiteitsdragers een nieuwe toekomst te geven. Voor alle gebieden in onze gemeente: kernen, industriegebieden en buitengebied, nemen we erfgoed als vertrekpunt en zetten deze actief in als bij de ruimtelijke opgaven. Erfgoed biedt immers de kernkwaliteiten van een gebied. In de basis gaat behoud van erfgoed voor nieuwbouw. • Zo staat in ons beleid bijvoorbeeld vermeld dat bij de drang naar bredere gevels in het centrum we als gemeenten blijven kiezen voor de smalle panden (historisch verkavelingspatroon). • We maken (erfgoed)kwaliteiten inzichtelijk via o.a. gebiedsbeschrijvingen en de atlas cultuurhistorie. Dit maakt onderdeel uit van de atlas omgevingskwaliteit. Deze erfgoed(kwaliteiten) beschermen we via omgevingsvisie, omgevingsplannen en aanwijzingen van beschermde gebieden, complexen, gezichten en objecten. Via o.a.
visies en handreikingen inspireren we eigenaren en initiatiefnemers bij de omgang van erfgoedwaarden bij ruimtelijke processen. • We zetten ons verhaal (erfgoed) in als middel bij stedelijke ontwikkeling, toerisme, educatie en gemeenschapsvorming. Erfgoed inzetten als middel is waardevol voor de duurzaamheid, economische ontwikkeling en sociale cohesie van onze Winterswijkse gemeenschap. Het is een manier om historische waarden te bewaren en tegelijkertijd in te spelen op moderne behoeften en ontwikkelingen. Door erfgoed als middel te gebruiken, kunnen we zowel het verleden respecteren als de toekomst versterken.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
10
• Erfgoed als middel in stedelijke ontwikkeling Erfgoed kan een basis zijn voor het ontwikkelen van levendige en duurzame steden. Door historische gebouwen en gebieden te behouden, kunnen steden hun cultuur en identiteit versterken, terwijl ze tegelijkertijd ruimte bieden voor modern gebruik, zoals woningen of commerciële functies. Dit helpt om stedelijke vernieuwing te combineren met behoud van karakteristieke elementen, wat kan leiden tot een verbeterde leefomgeving. Dit bevordert ook duurzaam bouwen, waarbij oude structuren hergebruikt worden in plaats van gesloopt. Waarom: Dit zorgt voor culturele continuïteit en voorkomt dat de geschiedenis verloren gaat. Bovendien maakt het erfgoed een stad aantrekkelijker, wat kan bijdragen aan zowel economische als sociale voordelen. • Erfgoed als middel in toerisme Erfgoed kan worden ingezet om toerisme te stimuleren door bezoekers aan te trekken die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis en cultuur van een gebied. Cultureel toerisme biedt mogelijkheden voor lokale economieën door bezoekers te ontvangen die historische locaties, musea en monumenten verkennen. Waarom: Het benutten van erfgoed voor toerisme kan economische voordelen opleveren voor lokale gemeenschappen. Het kan ook zorgen voor een positieve impact op de bewustwording en waardering van cultureel erfgoed.
• Erfgoed als middel voor educatie en bewustwording Erfgoed kan als middel worden ingezet in onderwijs en cultuur om kennis over geschiedenis, kunst en tradities door te geven aan jongere generaties. Dit helpt niet alleen bij het begrijpen van het verleden, maar ook bij het ontwikkelen van respect voor diverse culturen.
Waarom: Het bevordert culturele identiteit en maatschappelijke cohesie, door mensen
te verbinden met hun geschiedenis en gemeenschappen. • Erfgoed als middel voor gemeenschapsvorming Erfgoed kan een belangrijke rol spelen in het versterken van de sociale cohesie binnen gemeenschappen. Door gezamenlijke projecten rondom erfgoed, zoals het restaureren van een monument of het vieren van lokale tradities, kunnen mensen samenkomen, elkaar beter leren kennen en gemeenschapsgevoel versterken. Waarom: Het bevordert sociale betrokkenheid en zorgt voor een gedeeld gevoel van trots en identiteit. Het draagt ook bij aan de integratie van verschillende bevolkingsgroepen door gemeenschappelijke erfgoedwaarden te delen. Landschap en biodiversiteit • Vanuit landschap en biodiversiteit werken we aan vier ambities; • 1. Natuurinclusief handelen; • 2. Samen doen; • 3. Cultuurlandschap, toekomstig landschap en biodiversiteit; • 4. Biodiversiteit in de bebouwde kom.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
11
• Integratie natuur en biodiversiteit: Natuur en landschap als vast onderdeel van ruimtelijke opgaven. • Klimaatadaptatie, duurzaam bouwen, gezonde leefomgevingen en biodiversiteit worden integraal meegenomen. • Natuurinclusief denken en doen, voor onze eigen projecten en kaderstellend voor externen. • Samen zijn we sterk. Daarom betrekken we onder andere burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij onze natuur en ons landschap dit doen we onder ander via Atlas Omgevingskwaliteit, en zetten we samen met burgers en gebiedspartijen in op behoud en herstel van landschap en biodiversiteit. • Actieve bescherming van soorten: Gebiedsgerichte aanpak voor soortenbescherming. • Natuur- en milieueducatie: Basis- en middelbare scholen betrekken bij natuur- en milieueducatie. Water-, en bodemsturend • Water- en bodemsturend beleid is van cruciaal belang voor de leefomgeving, omdat het de natuurlijke condities van water en bodem als uitgangspunt neemt voor ruimtelijke ontwikkelingen. Dit betekent dat de beschikbaarheid van water, de waterhuishouding, en de draagkracht van de bodem de basis vormen voor de keuzes in waar en hoe gebouwd kan worden. Dit voorkomt schade door bijvoorbeeld overstromingen, verzakkingen of uitdroging, en helpt de leefomgeving klimaatbestendiger te maken. • Het uitgangspunt is dat water en bodem leidend zijn bij de inrichting van gebieden.
Gebieden met een hoog waterpeil en lage ligging, zoals rondom beeklopen, worden gemeden voor nieuwe bouwlocaties. Dit principe minimaliseert wateroverlast en stimuleert een klimaatbestendige inrichting (Water- en rioleringsprogramma Winterswijk). • Beeklopen in het landschap worden veranderd in meanderende, verontdiepte natuurlijke beeklopen. Dit zorgt ervoor dat de beekloop minder de omgeving draineert, meer water infiltreert en zorgt voor minder wateroverlast. Het opnieuw inrichten van de beeklopen zal ook zorgen voor toename in biodiversiteit. • Nieuwe
ruimtelijke
ontwikkelingen
zoals
uitleglocaties
voor
woningbouw
en
bedrijventerreinen worden in samenhang met het waterschap onderzocht. Door water- en bodem sturend hierin leidend te maken worden betere keuzes gemaakt waardoor we minder technische en kostenverhogende maatregelen moeten nemen op omgevingsniveau. Water en riolering Winterswijk kent vier strategische beleidsdoelen voor om een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving te bevorderen: 1. Gezondheid: Er wordt gestreefd naar het verminderen van gezondheidsrisico’s door afvalwaterstromen en het verbeteren van de drinkwaterkwaliteit. Dit wordt bereikt door een efficiënte inzameling en verwerking van afvalwater. 2. Schoon en Natuurlijk Water: Schoon water is essentieel voor een aantrekkelijk en gezond leefklimaat. Winterswijk streeft naar een goede waterkwaliteit, zowel ecologisch als chemisch. Er wordt ook aandacht besteed aan biodiversiteit en recreatieve waarde.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
12
3. Klimaatadaptatie: Door het inrichten van de openbare ruimte met waterbergingen en het vergroenen van stedelijke gebied kan wateroverlast beperkt en hittestress verminderd worden. Winterswijk streeft ernaar om uiterlijk in 2050 klimaatbestendig te zijn. 4. Energietransitie en Circulaire Economie: De energietransitie biedt kansen voor duurzame energieopwekking. Ook wordt gekeken naar circulaire initiatieven, zoals het hergebruiken van regenwater in plaats van drinkwater. Water in de openbare ruimte • Winterswijk streeft ernaar een toekomstbestendige, water robuuste gemeente te zijn. Bij het ontwerpen van nieuwe gebieden en aanpassingen aan de bestaande infrastructuur wordt
rekening
gehouden
met
klimaatverandering
door
waterbuffers,
groene
infrastructuren en infiltratiemogelijkheden in te passen. In 2050 moet de gemeente bestand zijn tegen extreme piekbuien, zonder structurele overlast. (Water- en rioleringsprogramma Winterswijk). • De gemeente krijgt steeds meer water te verwerken in natte tijden, maar ook zijn piekbuien in droge tijden een uitdaging. Water op straat gaan we vaker zien, wat de inwoner ook gaat merken. Daarnaast wordt de openbare ruimte anders ingericht zodat meer water vastgehouden kan worden. We zetten hierbij in op het vergroenen van de openbare ruimte, slimme bergingen te gebruiken, bewoners te stimuleren water vast te houden op eigen terrein en bestaande waterlopen optimaal te benutten. • De kwaliteit van oppervlaktewater is van groot belang, daarom kiest het waterschap en de gemeente ervoor om retentievijvers niet uit te breiden. We gaan waterkwaliteit waarborgen in het Kader Richtlijn Water door overstorten van het vuilwater riool tegen te gaan. Dit is ook in relatie tot de volksgezondheid belangrijk. Afvalwater • We hebben als gemeente een zorgplicht voor de samenstelling van het in te zamelen (bedrijfs)afvalwater via de gemeentelijke lozingen. Door toekomstige ontwikkelingen zoals uitbreiding woningbouw en bedrijfsterreinen is de capaciteit van de waterzuivering een uitdaging.
De zuivering, eigendom van Waterschap Rijn en IJssel, heeft hier wellicht optimalisaties voor nodig, waardoor de samenwerking tussen Waterschap en gemeente van groot belang is. • Het waterschap zet in op een verbetering van de waterzuivering om de kwaliteit van het gezuiverde water verder te verhogen. Door een constantere aanvoer vanuit het gemeentestelsel, medicijnresten eruit te filteren en een natuurlijke nazuivering te realiseren wordt de kwaliteit van het water dat terugkomt in de natuur verder verbeterd. Dit doen we door samen te werken met het Waterschap en Gemeente Oost-Gelre met de toepassing van de slimme gemalenregelingen.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
13
Hemelwater • Winterswijk hanteert de volgende volgorde voor de omgang met hemelwater: infiltreren > bergen > afvoeren (Water- en rioleringsprogramma Winterswijk). We zorgen dat in de gemeente meer plek is voor oppervlaktewater door meer groen aan te leggen, hoogteverschillen in het maaiveld te realiseren en waar kan wadi’s aan te leggen. Eventueel een overloopgebied met weinig kans op overlast, bijvoorbeeld een parkeerplaats, is in sommige volle plekken een uitkomst. Ondergrondse voorzieningen is in sommige gevallen ook een kans. • Nieuwe panden in de gemeente zijn verplicht het hemelwater en afvalwater gescheiden aan te leveren, waarbij afvalwater wordt verwerkt door de gemeente en hemelwater op eigen terrein moet worden geborgen (Water- en rioleringsprogramma Winterswijk). Bestaande panden in Winterswijk in een buurt met gescheiden stelsel zijn aan de straatzijde afgekoppeld. Bij nieuwe herinrichtingen van wijken wordt afkoppelen gestimuleerd en waar kan een gescheiden rioolstelsel aangelegd. Grondwater • Om vervuiling van het grondwater te voorkomen, richt de gemeente zich op het reguleren van mogelijke vervuilingsbronnen. Dit omvat toezicht op landgebruik, zoals bemesting en bestrijdingsmiddelen, en het vermijden van ongecontroleerde lozingen. Samenwerking met het waterschap en Vitens is hierbij belangrijk om te waarborgen dat de waterkwaliteit in stand blijft.
Risico gestuurd rioolbeheer • De gemeente kiest voor een risicogestuurde aanpak. Dit is een aanpak waarbij de risico’s van het rioolstelsel systematisch worden geïdentificeerd en beheerd om de efficiëntie en effectiviteit van het onderhoud en de investering te optimaliseren. Klimaatadaptatie • De effecten van de klimaatverandering vragen om actie, ook in Winterswijk. De leefomgeving willen we verbeteren door wateroverlast, hitte en droogte tegen te gaan. Wateroverlastplekken in de bebouwde kom pakken we de komende jaren aan. We maken werk met werk om zo op slimme manier alle thema’s mee te nemen. Op deze manier maken we Winterswijk weerbaarder voor klimaatverandering en werken we aan een gezonde leefomgeving (Klimaatadaptatie strategie Winterswijk). • Wateroverlast gaan we tegen met maatregelen zoals ontstenen, tijdelijke bergingen realiseren en afkoppelen. Het aanpakken van droogte doen we ook door zoveel mogelijk water lokaal te infiltreren, vast te houden en verharde oppervlakken terug te dringen (minimaal 10% ontstenen bij herontwikkelingen) (Klimaatadaptatie strategie Winterswijk). • Voor hitte kijkt de gemeente op wijkniveau waar kansen liggen voor extra bomen en passen we de 3-30-300 regel toe die in ons beleid staat.
Dit wil zeggen dat de iedere bewoner 3 bomen uit zijn/haar raam kan zien, de wijk 30% uit schaduw of bladerdek bestaat en elke bewoner maximaal 300 meter van een koelteplek woont. Door slim om te gaan met huidige speelplekken en deze te transformeren tot koele speelplekken kunnen we in Winterswijk een groot netwerk van koelteplekken realiseren (Klimaatadaptatie strategie Winterswijk).
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
14
Groenstructuur • Winterswijk bestaat uit een geweldig groen en divers buitengebied. Het centrum is juist meer versteend en mist de overgang van het groene buitengebied naar het centrum en andersom (Groen-structuurvisie Winterswijk). Door groene plekken zoals parken in het centrum van Winterswijk te verbinden door middel van groene structuren, krijgen we niet alleen koele en groene routes voor inwoners, maar ook voor dieren en insecten zorgt dit voor verbinding en het vinden van een leefomgeving. • Wat we hebben aan groenstructuren behouden we en beschermen we. • Een groene, landschappelijke infrastructuur die uitwisseling tussen dorp en buitengebied mogelijk maakt, maken we door het versterken van de bestaande groene structuren in de kern, maar ook door de overgangen te ‘verzachten’. • Het vergroenen van de radialen om de ecologische verbinding tussen centrum en buitengebied te versterken. • Het beleid is inheemse beplanting zoveel mogelijk, zeker in het buitengebied. In het centrum is door de klimaatverandering het gebruik van inheemse beplanting een steeds grotere uitdaging. Een verwachting is dat in de komende jaren een verandering van het groen in het straatbeeld te zien is. Door de 3-30-300 regel toe te passen en uit te voeren is de verwachting dat de bebouwde kom van Winterswijk de komende jaren groener wordt.
Biodiversiteit in de bebouwde kom • Groene en blauwe structuren: Behoud en versterking van bestaande structuren zoals parken, vijvers en watergangen • Natuurinclusief ontwerp van ruimtelijke opgaven: Ruimtelijke projecten dragen bij aan biodiversiteit. • Divers groen: Extra en divers groen in structuren en losse groenplekken. • Ecologische kansen voor klimaatadaptatie: Beleid benut kansen voor klimaatbestendige inrichting. • Stimuleren van burgerinitiatieven: Groene en duurzame leefomgeving bevorderen. • Concrete maatregelen: • Wijkaanpak: Versterken van groene structuren in wijken zoals De Pas. • Stedelijk water en vijvers: Verbeteren van ecologische waarden en waterkwaliteit. • Vergroening van de openbare ruimte: Meer groen en water in de bebouwde kom. • Tijdelijke natuur: Braakliggende terreinen omvormen tot tijdelijke natuur. Uitvoeringsagenda landschap en biodiversiteit • Maatregelen ter behoud en versterking: Specifieke acties per project in de uitvoeringsagenda. • Koppeling aan beleidslijnen: Alle maatregelen dragen bij aan de doelstellingen van de visie • Ontwikkelingen en Uitdagingen • Negatieve ontwikkelingen: • Verstening van het dorp door bouwprojecten, parkeerplaatsen en verstening van tuinen, wat leidt tot verlies van groen en een negatieve impact op klimaat. • Verdwijning van leefgebieden voor gebouw bewonende soorten door sloop van oude gebouwen.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
15
• Vergroening van de bebouwde kom: Structuurvisie richt zich op vergroening langs wegen en op bedrijventerreinen Archeologisch erfgoed • Bescherming archeologisch erfgoed is wettelijke taak. • Zorgvuldiger omgang met archeologisch erfgoed: Erfgoed moet bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. • Archeologische waarden kunnen verwerkt worden in de inrichting van het gebied. • Belang van educatie en het bevorderen van kennis over archeologie. Bescherming van aardkundige waarden • Beleid voor aardkundig erfgoed: Duurzaam beheer en bescherming van aardkundige waarden. • Communicatie en kennisdeling met verschillende doelgroepen. • Herijking van de gemeentelijke inventarislijst en juridische bescherming van waarde volle terreinen. Multifunctionele landelijke gebieden • Kleinschalige inpassing in het landschap: Dorp, gehuchten en buurtschappen als multifunctionele gebieden in het landschap. • Functieveranderingen moeten bijdragen aan het behoud van de landelijke kwaliteit. • Beleving en beeldkwaliteit spelen een cruciale rol.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
16
4 - LEEFBAAR EN AANTREKKELIJK WONEN 4.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 4.1.1 Wensprikker en opgaveprikker • Er is veel aandacht voor leefbare, aantrekkelijke en betaalbare woonvoorzieningen. Er moet een woningmarkt zijn die toegankelijk is voor elk type inwoner, van starter tot senior. Doelgroepen zoals starters, senioren en hulpbehoevende inwoners verdienen extra aandacht, waarbij het toevoegen van sociale huurwoningen vaak wordt genoemd als belangrijke opgave. • De betaalbaarheid van woningen staat onder druk, en levensloopbestendige woningen zijn een centraal thema in de uitkomsten van de prikkers. Daarnaast is er aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte, waarbij meer rekening gehouden moet worden met de verschillende wensen van inwoners en beter op deze wensen aangesloten moet worden. • Respondenten geven ook aan dat er behoefte is aan meer groen in de openbare ruimte en dat evenementen en activiteiten in Winterswijk levendigheid creëren, maar dit moet wel in balans zijn met rust. Het creëren van deze balans is een belangrijke opgave. • Tot slot zijn er wisselende meningen over het gebruik en de waardering van het buitengebied; een deel van de respondenten vindt dat dit gebied buitengebied moet blijven, terwijl anderen kansen zien voor woningbouw in tijden van woningtekort.
4.1.2 Zomer enquête (stellingen) • 81% van de inwoners zijn het eens om bij nieuwe ontwikkelingen meer rekening te houden met het bestaande eigen karakter van Winterswijk. Denk aan het stellen van eisen aan gevels en bouwhoogte. • 51% is tegen het bekijken van meer hoogbouwontwikkelingen. • 75% van de inwoners vindt dat de verbinding tussen het centrum en landschap versterkt moet worden. • Inwoners vinden cultuurhistorie erg belangrijk. 86% is voor het behoud van cultuurhistorie door inzet op herbestemming. • 43% is tegen het bouwen van hoogbouw in de bebouwde kom, 38% is voor. • 53% is van mening dat de bebouwde kom uitgebreid moet worden, aangezien hoogbouw niet past bij het karakter van Winterswijk. • 36% is tegen het bouwen van woningen aan de buitenrand. • 63% is voor het (ver)plaatsen van bedrijven naar de rand van het dorp i.v.m. overlast • 84% is voor het uitbreiden van delen van de kom en buurtschappen, om zo ook basisscholen bijvoorbeeld te kunnen behouden. • 79% pleit voor een actieve inzet voor het op peil houden van voorzieningen in Winterswijk. • 42% wil meer sociale huurwoningen, 42% is het hier mee oneens.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
17
Aanvullend zijn er diverse opmerkingen geplaatst: • Bescherming van de natuurlijke omgeving: Inwoners zijn bezorgd over de uitbreiding van industriële gebieden en benadrukken dat de mooie natuurlijke omgeving van Winterswijk behouden moet blijven. Er is een sterke oproep om verstandig om te gaan met bestaande ruimte en de kwaliteit van de natuur te koesteren. • Toerisme en infrastructuur: Er zijn verschillende meningen over toerisme in het centrum en buitengebied. Hoewel toeristen het buitengebied waarderen, denken velen dat het centrum voornamelijk een plek is voor basisbehoeften zoals boodschappen. In plaats van nieuwe wandel- en fietspaden aan te leggen, moet de focus liggen op het verbeteren van de bestaande routes, die nu vaak slecht onderhouden zijn. • Huisvesting en leegstand: Er is een duidelijke roep om leegstaande gebouwen en industrieterreinen te herbestemmen voordat er nieuwe bouwprojecten gestart worden. Respondenten pleiten voor sociale huurwoningen en voor het gebruik van historische gebouwen, zoals kerken, voor nieuwe functies zoals horeca of woningen. Hierbij moet de nadruk liggen op betaalbaarheid en duurzaam ruimtegebruik. • Hoogbouw en architectuur: Hoewel sommige inwoners openstaan voor hoogbouw, moet dit wel op een verantwoorde manier plaatsvinden, zonder de charme van het dorp aan te tasten.
Er zijn zorgen dat hoogbouw in combinatie met industriële ontwikkeling het dorpskarakter zal verminderen. Enkele respondenten zijn voorstander van appartementen met een passende uitstraling, vooral in het licht van vergrijzing. • Bereikbaarheid en parkeren: Het probleem van beperkte parkeerruimte in het centrum wordt door velen genoemd. Nieuwe ontwikkelingen zouden moeten zorgen voor meer parkeerplaatsen en betere infrastructuur, vooral in relatie tot toeristisch verkeer. • Cultuurhistorie en historische gebouwen: Er is een duidelijke behoefte om de cultuurhistorische waarde van het dorp te behouden. Veel inwoners zijn tegen het slopen van karakteristieke gebouwen en pleiten voor een creatieve herbestemming. Historische gebouwen mogen niet zomaar worden afgebroken voor nieuwbouw, vooral als ze bijdragen aan het unieke karakter van Winterswijk. • Gemeentelijk beleid en inwonersparticipatie: Veel inwoners voelen zich niet/slecht gehoord in gemeentelijke besluitvorming. Ze pleiten voor meer transparantie en betrokkenheid van de gemeente bij het ontwikkelen van plannen. De gemeente moet beter luisteren naar de wensen en behoeften van de inwoners en niet alleen gefocust zijn op economische groei. • Woningbouw en gemeentelijke regie: Er is een sterke roep om meer regie vanuit de gemeente bij woningbouwprojecten, met een focus op betaalbare en duurzame woningen.
Inwoners zijn bezorgd dat er te veel aandacht is voor nieuwbouw aan de randen van de gemeente, terwijl er ruimte is binnen de bestaande bebouwing. • Fiets- en wandelinfrastructuur: Veel respondenten wijzen op de noodzaak om de kwaliteit van bestaande fietspaden en wandelroutes te verbeteren, vooral in het buitengebied. Er is kritiek op het onderhoud en de toegankelijkheid van deze paden, wat leidt tot een minder positieve ervaring voor wandelaars en fietsers. • Zorg voor de lokale bevolking: De prioriteit moet liggen bij het welzijn van de inwoners van Winterswijk. Het lijkt soms alsof de focus meer ligt op toeristen en economische groei, terwijl de lokale behoeften en leefbaarheid voorop moeten staan.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
18
• De groei van de bevolking heeft aanzienlijke impact op de woningmarkt en de leefbaarheid in Winterswijk. Er is een duidelijke vraag naar woningen voor de lokale bevolking, met name voor jongeren en jonge gezinnen. Een evenwichtige aanpak tussen woningbouw, natuurbehoud en toerisme is noodzakelijk om een duurzame toekomst te waarborgen. Het is van belang dat er voldoende aandacht is voor het creëren van woningen die passen bij de behoeften van de gemeenschap.
4.1.3 Bijeenkomst ouderencentrum 14 nov • Locatie & voorzieningen: Er is behoefte aan woningen in de buurt van voorzieningen die goed toegankelijk zijn (zonder drempels, zoals appartementen met lift en balkons of gelijkvloerse woningen). De woningen moeten verder goed bereikbaar en betaalbaar zijn en beschikken over parkeergelegenheid (ook voor scoormobiel) en ruimte voor hobby’s en om naar buiten te gaan. Bij voorkeur in het centrum en in rustige randgebieden. • Zorgvoorzieningen: Nabijheid van zorgvoorzieningen zoals thuiszorg is essentieel. Een mix van types woningen (bijv. zelfstandige woningen of geclusterde zorgwoningen) is belangrijk om verschillende zorgniveaus te ondersteunen. Er wordt gepleit voor snellere bestemmingsplanprocedures voor de bouw van zorgwoningen. • Zelfstandig wonen: Voor zelfstandig wonen zijn toegankelijkheid (aanpassingen aan woningen zoals traplift) en hulp in huis bij huishoudelijke taken en dagelijkse verzorging belangrijke factoren. En meer thuiszorg en vrijwilligers om ouderen te ondersteunen in hun dagelijkse activiteiten. Daarnaast wordt gepleit voor aanpassingen in de openbare ruimte bij drukke punten, zoals een zebrapad bij Jumbo en AH.
4.1.4 Conceptrapport brainstormsessie WiJZ’ 1 okt (college en Winterswijkse jongeren) • Jongeren geven aan dat voorzieningen zoals scholen, sportaccommodaties en openbaar vervoer dichtbij moeten zijn. Een locatie met goede fietsverbindingen en nabijheid van een groot centrum is gewenst. • Nabijheid van sociale netwerken: Jongeren willen graag in de buurt wonen van vrienden, familie en andere sociale contacten. Dit benadrukt de behoefte aan sterke gemeenschapsvorming. • Veel jongeren geven aan te willen wonen in een rustige omgeving, bijvoorbeeld net buiten het dorp of in het buitengebied. Dit kan betekenen dat toekomstige plannen zich meer moeten richten op de randgebieden van Winterswijk. Woongebieden zouden zo ingericht moeten worden dat ze vrij zijn van overmatig verkeer. • Kern van Winterswijk: Voor sommige jongeren is wonen in de kern aantrekkelijk vanwege de nabijheid van voorzieningen, werkgelegenheid en het sociale leven. • Er is een sterke voorkeur voor een mix van huur- en koopwoningen met verschillende groottes in diverse buurten. Dit creëert een inclusieve woonomgeving met een mix van leeftijden en culturen. • Betaalbare huur- en koopwoningen zijn een prioriteit, vooral voor starters. Het gaat daarbij zowel om de maandelijkse lasten als de algemene prijsklasse van de woningen.
Het beperkte aanbod van betaalbare woningen voor jongeren met een enkel inkomen vormt een groot probleem. Starters komen moeilijk aan een geschikte woning. Een voorrang voor jongeren op huurwoningen zou ook een mooi middel zijn.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
19
• Wonen in energiezuinige en milieuvriendelijke woningen wordt gewaardeerd, vooral als dat op lange termijn kosten bespaart. Er is bijvoorbeeld interesse in innovatieve bouwmethoden zoals prefab, die snel, betaalbaar en duurzaam zijn. • Meer ruimte buiten het centrum: Jongeren zien kansen in nieuwbouw buiten het centrum of het hergebruiken van leegstaande panden, zoals succesvol is gedaan met projecten als Oldskool en Tricot. • Collectieve woonvormen: Initiatieven zoals Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO), waarbij groepen gezamenlijk bouwen, worden positief ontvangen. Het realiseren van wooncoöperaties voor jongeren is ook een interessante optie. • Snellere en eenvoudigere procedures: Jongeren noemen de lange vergunningsprocedures als obstakel. Ze willen minder regels en een snellere afhandeling, zodat nieuwe woonprojecten sneller van de grond komen. • Faciliteren van doorstroom: Het stimuleren van doorstroom van ouderen naar kleinere woningen zou meer woningen vrijmaken voor jongeren. Daarbij is het belangrijk om bestaande woningen te moderniseren en betaalbaar te houden. • Vanuit de jongeren bestaat de behoefte om het huidige aanbod aan evenementen uit te breiden met evenementen die gericht zijn op samenkomen en nieuwe mensen leren kennen, maar niet per se muziek gerelateerd zijn.
Er is dus meer diversiteit gewenst in het aanbod aan evenementen en evenementen die het hele jaar door gegeven kunnen worden. • Een ander ding wat erg gemist wordt is een ruimte, plek, gebouw waar meerdere prioriteiten kunnen samenkomen in het centrum van het dorp. Een plek waar gewerkt en gestudeerd kan worden zonder dat je in een horecazaak hoeft te gaan zitten en je wordt aangekeken als je maar 1 drankje besteld. Een plek waar muzieklessen gevolgd kunnen worden, waar je een kopje koffie, thee of een biertje kan drinken en een plek waar ruimte is voor evenementen.
4.1.5 Tour Winterswijk 20 nov Woningbouw en stadsontwikkeling • Behoud van het oude postkantoor als pand. • Meer seniorenwoningen om doorstroom te bevorderen.
4.1.6 Stakeholdersbijeenkomst 21 nov Algemene uitdagingen en kansen: • Doorstroming op de woningmarkt: Door de vergrijzing blijven ouderen vaak in grotere woningen wonen, wat gezinswoningen onbereikbaar maakt voor jongeren en jonge gezinnen. Er is een sterke behoefte aan gelijkvloerse en kleinere woningen voor ouderen, zoals hofjeswoningen met een mix van jong en oud. Dit kan de doorstroming bevorderen en de druk op de woningmarkt verlichten. • Woningaanbod en locatie: Naast woningen voor ouderen is er ook vraag naar betaalbare starterswoningen
voor
jongeren
en
mogelijkheden
voor
mantelzorgwoningen.
Locaties zoals oude voetbalvelden (Vosseveld), de Europalaan en leegstaande panden (zoals industriële locaties en zorgterreinen) worden genoemd als plekken voor nieuwe woningbouw.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
20
• Herbestemming en flexibiliteit: Leegstaande gebouwen, zoals voormalige zorginstellingen, bedrijfspanden en boerderijen, kunnen een tweede leven krijgen als woningen. De gemeente moet hierbij zorgen voor flexibelere regelgeving en snellere procedures. • Leefbaarheid en voorzieningen: Voorzieningen zoals het ziekenhuis, schouwburg De Storm en goede treinverbindingen maken Winterswijk aantrekkelijk voor zowel jong als oud. Het is cruciaal om deze voorzieningen te behouden en verder te versterken. Voor buurtschappen is bereikbaarheid en het behoud van basisvoorzieningen van groot belang om ze vitaal te houden. • Er moet meer aandacht komen voor voorzieningen voor jongeren. Die hebben nu geen sociale binding meer. • Op wijkniveau moet er meer een mix aan woningen komen, zodat er voor ieder een keuze is. • Liever eerst de kern, maar achterdeur voor buitengebied openhouden. Aandachtspunt: versterken we bij inbreiding de klimaat problematiek? Specifieke aandachtspunten: • Sociale cohesie: Er is een voorkeur voor gemengde wijken waar jong en oud samenleven, wat de samenhang en levendigheid versterkt. • Aantrekkelijkheid voor jongeren: Winterswijk moet aantrekkelijker worden gemaakt voor jongeren door voldoende woningen, meer levendigheid (kleinere kroegen, live muziek) en beter toegankelijke recreatiemogelijkheden.
• Natuur en duurzaamheid: Bij nieuwe bouwprojecten moet aandacht zijn voor vergroening, ecologisch bouwen en ruimte voor waterafvoer (klimaatadaptatie). Groene wijken met geveltuintjes en gezamenlijke tuinen worden als aantrekkelijk ervaren.
4.2 Wat zegt het beleid en ambtenaren? Volkshuisvestingsprogramma • Bevolkingsontwikkelingen, herstel van de economie, veranderende woonwensen en de hiermee samenhangende ontwikkelingen op de woningmarkt vragen om vernieuwing van de lokale woonvisie. • Winterswijk gaat werken aan het opstellen van een nieuwe woonvisie, onder de naam volkshuisvestingsprogramma. Ook wordt er een woonzorgvisie opgesteld, als onderdeel hiervan. • Zo
moeten
gemeenten
met
hun
volkshuisvestingsprogramma
inspelen
op
de
woonbehoefte van aandachtsgroepen; mantelzorgontvangers- en verleners, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuigelijke beperking of psychisch kwetsbaren, uitstromers uit instellingen, maatschappelijke opvang en de jeugdhulp, exgedetineerden, dreigend dak- en thuislozen, stoppende sekswerkers, statushouders, ouderen, arbeidsmigranten, studenten en woonwagenbewoners. Regionale samenwerking • Regionaal zijn we nu bezig met het opstellen van een regionale woonzorgvisie, regionale huisvestingsverordening en aanvullende zaken op de Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030. Daarnaast speelt nu ook de realisatie van Woondeal B (het vervolg op het vastgestelde beleid van december 2022). Ook zijn er diverse werkgroepen actief op gebied van leefbaarheid, biobased bouwen en betaalbaarheid.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
21
• In de Regionale Woonagenda 2023-2030 wordt onder andere aandacht besteed aan versnelling van de woningbouw, betaalbaar en levensloopbestendig wonen, duurzaam bouwen, voorzieningen voor spoedzoekers en het nog meer toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad. Ook worden verbanden gelegd met (ruimtelijke) opgaven en regionale ambities die in het verlengde liggen van wonen (zoals de arbeidsmarkt, circulariteit en wonen met zorg). Betaalbare woningen voor alle doelgroepen • Winterswijk wil dat iedereen in Winterswijk een passende woning kan vinden. • De vergrijzing in Winterswijk zorgt voor een toenemende vraag naar levensloopgeschikte of toegankelijke woningen. De verwachting is dan ook dat de trend van zorg aan huis gaat doorzetten. Mensen met een zorgvraag wonen steeds vaker en ook langer thuis. • Winterswijk wil het inwonertal behouden en nieuwe doelgroepen aantrekken door woningen van goede kwaliteit te bouwen voor jongeren, jonge gezinnen en ouderen. • Sociale huisvesting voor jongeren met lage inkomens en ouderen die zelfstandig willen blijven wonen wordt een prioriteit. • Het bevorderen van levensloopbestendig maken van bestaande woningen en het zorgen voor voldoende sociale huurwoningen. • We gaan de bestaande woningvoorraad verbeteren.
• We willen het aantal inwoners laten groeien, dit doen we onder andere door woningen toe te voegen waar behoefte aan is met voldoende kwaliteit. • Er is een groeiende vraag naar woningen voor arbeidsmigranten, waarbij flexibele woonvormen op aangewezen locaties gewenst zijn. Verduurzaming woningvoorraad • Winterswijk wil zo snel mogelijk energieneutraal zijn, uiterlijk in 2050. Aantrekkelijke woonomgeving • Gemeente zet in op een groene, kwalitatieve woonomgeving met goede voorzieningen en recreatie, zowel voor het buitengebied als de stad. • Het buitengebied krijgt meer nadruk op wonen en werken, passend bij het landschap. Wonen met zorg • Er is een beoordelingskader voor wonen met zorg, met als doel inzicht te geven in de verhouding tussen vraag en aanbod wonen met zorg in Winterswijk. • Langere aanrijdtijden van zorgverleners door bevolkingskrimp en vergrijzing in het buitengebied worden aangepakt via samenwerking tussen zorginstellingen. Duidelijke voorzieningenstructuur • Duurzame voorzieningenstructuur op lange termijn, met duidelijke verdeling van wijkcentra en dagelijkse winkels nabij supermarkten. • Verbetering van verbindingen tussen wijken en voorzieningen. Ondersteuning binnen de wijk • De gemeente richt zich op het tegengaan van eenzaamheid, vooral onder 65-plussers, door meer ontmoetingspunten en maatschappelijke functies te creëren.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
22
Bouwen • Woningaanbod in het buitengebied wordt voorzichtig toegelaten om leegstand in de bebouwde kom te voorkomen. • Permanente bewoning van recreatiewoningen blijft verboden, met enkele uitzonderingen zoals tijdelijke huisvesting. Toekomstbestendige Gemeenschap • Winterswijk streeft naar een duurzame balans tussen wonen, werken, recreëren en zorg in een landschap dat stedelijke voorzieningen en natuur combineert. • Begeleiding van Bevolkingskrimp: Gericht op leefbaarheid en kwaliteit met focus op levensloopbestendige woningen en het transformeren van panden om woningvraag en -aanbod in balans te houden. • Toekomstbestendige Arbeidsmarkt: Stimuleren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid, door bedrijven te concentreren en bedrijventerreinen te vergroenen, voor een harmonieuze leef- en werkomgeving.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
23
5 - BEREIKBAAR EN TOEGANKELIJK 5.1 Wat zeggen inwoners, ondernemers en stakeholders? 5.1.1 Wensprikker en opgaveprikker • De bereikbaarheid van Winterswijk is goed, maar er zijn zeker kansen voor verbetering. • In de prikkers wordt veel aandacht besteed aan het creëren van voetgangersvriendelijke zones en gescheiden fietspaden, waarbij de voetganger en fietser als prioriteit nummer één worden beschouwd. • Een aantal respondenten pleit voor een maximumsnelheid van 30 km per uur binnen de bebouwde kom om de verkeersveiligheid te bevorderen, terwijl anderen ervoor zijn om bepaalde wegen, zoals de Groenloseweg en Vredensweg, als 50 km-zones in te richten. • Ook het plaatsen van flitspalen wordt genoemd als een maatregel om de verkeersveiligheid te verbeteren. • Daarnaast wordt gesuggereerd om de Vredensweg te verbreden, aangezien deze momenteel als smal wordt ervaren. De verbinding tussen de Parallelweg en de Spoorstraat, evenals de Dingstraat, wordt als belangrijk aandachtspunt benoemd, en er zijn ideeën om de Spoorstraat door te trekken naar de Parallelweg voor betere bereikbaarheid. • Er is veel discussie over de parkeerbehoefte in het centrum: moet de auto het centrum uit of verdient deze juist meer ruimte? Voorstanders van behoud van parkeerplaatsen wijzen op het belang voor minder mobiele mensen die afhankelijk zijn van hun auto.
• Ook is er in de enquête veel aandacht voor het openbaar vervoer, waarbij respondenten aangeven behoefte te hebben aan meer bushaltes in het centrum en verbeteringen aan het treinstation, zoals deelfietsen en een betere verbinding met Duitsland. Tot slot wordt het verbreden van de Bataafseweg genoemd, zodat de Vredensweg niet langer door vrachtwagens en landbouwvoertuigen wordt gebruikt voor doorgaand verkeer.
5.1.2 Zomer enquête (stellingen) • 51% van de inwoners is van mening dat parkeren niet centraal zou moeten staan bij centrumontwikkeling. • 53% van de inwoners is van mening dat parkeren rondom het centrum nu niet handig is ingericht. • 44% is voor het investeren in extra parkeerplekken. 36% is het hier mee oneens. • 58% ziet kansen om het verplaatsen van huidige parkeerplaatsen om zo het centrum aantrekkelijk te kunnen maken. • 46% vind de indeling van het centrum niet logisch maar ziet geen noodzaak tot verandering, gezien andere opgaven.
ONS WINTERSWIJK
|
Samen zorgen voor een leefbare toekomst!
24
Aanvullend op de stellingen zijn er diverse opmerkingen geplaatst. Een samenvatting hiervan. • Bereikbaarheid en openbaar vervoer: Er zijn zorgen over de bereikbaarheid van de gemeente, wat de noodzaak voor verbeteringen in het openbaar vervoer onderstreept. Investeringen in transport zijn cruciaal voor de mobiliteit van de inwoners en de economische groei van Winterswijk. Het verbeteren van de verbindingen zal niet alleen de kwaliteit van leven verhogen, maar ook nieuwe kansen creëren voor bewoners en ondernemers.
5.1.3 Bijeenkomst ouderencentrum 14 nov • Vervoermogelijkheden: Er is behoefte aan toegankelijke vervoersmogelijkheden voor ouderen, zoals veilige fiets- en wandelroutes. Een aanvullend zebrapad bij drukke plekken zoals de Jumbo en AH werd aanbevolen. • Verbeteringen voor parkeren en toegankelijkheid: Meer parkeerplaatsen dicht bij het centrum en speciaal voor senioren gereserveerde plekken. Het handhaven van goed parkeren is belangrijk om overlast te voorkomen. Verder wordt gepleit voor veiligere voetpaden (stoepen zijn ongelijk, gevaarlijk voor rollators), veiligere oversteekplaatsen en bredere fietspaden (voor bv driewielers). Tot slot kan de bereikbaarheid verbeterd worden door goede bewegwijzering naar grote parkeerplaatsen. Of grote parkeerplaats buiten centrum met busje naar het centrum. • Openbaar vervoer: Het openbaar vervoer naar belangrijke voorzieningen zoals het ziekenhuis is van groot belang, vooral voor ouderen die minder mobiel zijn. Er moet ook aandacht zijn voor de veiligheid van voetgangers in het centrum.