Raadsvoorstel en -besluit Plan van aanpak participatietraject duurzame opwek

Raadsvergadering, 29 juni 2023

Voorstel aan de Raad

behandeld door: Marije van den Broek toestelnummer: 0343-595610 zaaknummer : 532098 e-mailadres : M.vandenBroek@wijkbijduurstede.nl

Onderwerp: Plan van aanpak participatie duurzame opwek Onderdeel programmabegroting Duurzaamheid Portefeuillehouder: Hans Buijtelaar, wethouder Jan Kuiper, wethouder Concept beslispunten 1. Het Plan van aanpak participatietraject over duurzame opwek vast te stellen. 2. In te stemmen met de geraamde kosten van € 180.000,-, benodigd voor de voorbereiding, uitvoering en projectleiding van fase 1 en 2 van het Plan van aanpak participatie duurzame opwek. 3. De geraamde kosten van € 180.000 te dekken: a. Vanuit het lopende programma Duurzaamheid (€ 70.000,-); b. Vanuit de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) van het Ministerie van Economische Zaken (€ 70.000,-); c. Door een onttrekking vanuit de reserve Duurzaamheid (€ 40.000,-). Samenvatting Het ‘Plan van aanpak participatietraject over duurzame opwek’ (hierna genoemd: PvA) biedt de kaders voor gemeente Wijk bij Duurstede om in een nader in te vullen participatieproces in gesprek te gaan met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, met als doel op te halen welke (on)mogelijkheden en eventuele randvoorwaarden van duurzame opwek zij zien. De provincie Utrecht gaat na de zomer 2023 ook een participatietraject uitvoeren in de hele regio op het gebied van windenergie. Dit om het RES doel van de U16 van 1,8TWh in 2030 te kunnen behalen.

De provincie Utrecht zal voor dit participatietraject ook onze inwoners benaderen. Het participatietraject van de gemeente en de provincie zullen naast elkaar gaan lopen.

Beoogd effect/doel Een PvA dat leidt tot een participatietraject om bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties van de gemeente Wijk bij Duurstede op te halen welke (on)mogelijkheden en eventuele randvoorwaarden van duurzame opwek zij zien. Voortraject en achtergronden In oktober 2021 stelde uw raad de RES 1.0 vast van de RESU16. Met daarin de bijdrage vanuit Wijk bij Duurstede aan het bod van de RESU16 van 1,8 TWh aan opwek van elektriciteit per 2030. Deze Wijkse bijdrage bedraagt 60 ha zonnevelden en zoveel mogelijk zon op dak. In juli 2022 ontving gemeente Wijk bij Duurstede een brief van provincie Utrecht waarin is gesteld dat er aanvullende inspanningen nodig zijn om deze RES-doelen te halen. Provincie Utrecht roept gemeenten in de provincie op om meer windprojecten te realiseren vanwege planuitval en de grote disbalans tussen zon- en windprojecten. Provincie Utrecht geeft ook aan dat zij gebruik wil maken van ruimtelijke bevoegdheden, wanneer het gemeenten niet lukt om gezamenlijk tot voldoende locaties voor windprojecten te komen. Gemeente Wijk bij Duurstede heeft in haar reactie op deze brief aangegeven ‘een participatietraject te starten als onderzoek naar de (on)mogelijkheden en eventuele randvoorwaarden van windturbines in de gemeente Wijk bij Duurstede’.

Op 13 december 2022 heeft de raad bij motie het college verzocht om dit onderzoek te verruimen naar ‘duurzame opwek’. Eerder heeft uw raad twee moties aangenomen, in maart 2021 (link) en in september 2021 (link) aangenomen waarin het college van B en W wordt opgeroepen om te komen tot een uitgewerkt participatievoorstel over de invulling van de ambitie van Wijk bij Duurstede om in 2030 energieneutraal en uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn. Ervaringen in 2020 en 2021 met het gezamenlijk gevoerde participatietraject in Kromme Rijnverband leren dat een goed participatietraject tijd vraagt en een gedegen plan van aanpak. Naar aanleiding van de brief van provincie Utrecht en de aangenomen moties is het proces gestart om te komen tot een PvA. De afgelopen maanden hebben meerdere sessies plaatsgevonden over de participatie rond duurzame opwek, onder begeleiding van SIR Communicatie&Participatie en adviesbureau TwynstraGudde. Zo is half december 2022 in een raadswerkgroep met de fractievoorzitters het gesprek gevoerd over het participatietraject, de participatievraag, het doel en de kaders. Vervolgens hebben in januari 2023 twee zogenoemde ‘Relevante Gesprek’-sessies plaatsgevonden in deze raadswerkgroep. Het eerste concept van de beoogde aanpak is op 7 maart 2023 met uw raad besproken tijdens Voorbespreking.

Omdat het voorstel nog niet geschikt werd bevonden voor besluitvorming, hebben er in april/mei nog twee raadswerkgroepsessies plaatsgevonden. Tijdens een themasessie op 16 mei jl. heeft de raad ook nog input gegeven op het PvA. Samenvatting Plan van aanpak participatie duurzame opwek Het beoogde participatieproces is opgedeeld in 4 verschillende fasen, waarvan fase 0: het opstellen van het PvA wordt afgerond met het vaststellen ervan. De hoofdvraag van de participatieaanpak is: “Hoe geven we invulling aan de ambitie van de gemeente Wijk bij Duurstede om energieneutraal te worden?”. Per fase zijn één of meerdere participatievragen geformuleerd om antwoord te krijgen op de hoofdvraag. - Fase 1. Inventarisatie van de brede duurzame energie opwek. Het doel van deze fase is om in de samenleving breed op te halen welke waarden, perspectieven, kansen, zorgen en overwegingen inwoners en ondernemers zien voor de diverse technieken die gebruikt kunnen worden in Wijk bij Duurstede voor het behalen van de ambitie. Welke vragen we precies gaan stellen wordt 2

verder uitgewerkt in het nog op te stellen uitvoeringsplan. Uitgangspunt is dat de gestelde vragen neutraal, open, onderzoekend en niet sturend zijn geformuleerd. Daarnaast zit er in fase 1 een grote informatiebehoefte. Betrokkenen kunnen, als ze dat willen, goed geïnformeerd worden over de diverse technieken en daarmee wellicht beter antwoord geven op de vragen. Hoe we de samenleving voorzien van de juiste informatie wordt verder uitgewerkt in een communicatieplan dat gemaakt wordt in de uitvoering. -

Fase 2. Verdieping geïnventariseerde technieken voor opwek van elektriciteit en warmte. In deze fase volgen verdiepende gesprekken over de geselecteerde elektriciteits- en warmtetechnieken. Het doel is om duidelijk te krijgen welke aandachtspunten, criteria en randvoorwaarden volgens de samenleving van Wijk bij Duurstede van belang zijn voor de specifieke technieken. Zoals criteria voor het bepalen van locaties voor duurzame opwekking van energie en de invulling van lokaal eigendom.

-

Fase 3. Routekaart. Ten slotte is de input van fase 1 en 2 de basis om met de samenleving de route naar een energieneutraal Wijk bij Duurstede vorm te geven. Het doel is om samen met de samenleving prioriteiten te stellen rondom de energietransitie, locaties te bepalen en te bepalen hoe we de gemeente duurzamer maken in 2030 en daarna.

Nadat elke fase is afgerond wordt de raad op de hoogte gebracht van de voortgang met een voortgangsmemo, dan wel een voorstel ter besluitvorming voor het vervolg. Argumenten en toelichting per beslispunt 1.1 Met de vaststelling van het PvA wordt voldaan aan de wens van uw raad om tot een uitgewerkt participatievoorstel te komen over de invulling van de duurzaamheidsdoelstelling van Wijk bij Duurstede. 1.2 Met de vaststelling van het PvA geeft gemeente Wijk bij Duurstede invulling aan haar reactie op de brief van provincie Utrecht om in een participatietraject te onderzoeken bij haar inwoners welke (on)mogelijkheden en eventuele randvoorwaarden van duurzame opwek zij zien. 1.3 Gesprekken met de samenleving over duurzame opwek helpen Wijk bij Duurstede bij het realiseren van de eigen duurzaamheidsdoelstelling(en), de doelstelling van de RES-regio en daarmee de vraag vanuit het rijk. 2.1 Met de huidige bezetting is onvoldoende capaciteit voor de projectleiding en uitvoering van het participatietraject. Inhuur is daarom noodzakelijk. Om kennis in de organisatie te houden en het programma duurzaamheid te versterken willen we op korte termijn een thematrekker duurzame opwek werven die nauw optrekt met de projectleider van het participatietraject duurzame opwek.

2.2 Omdat participatie een grote rol heeft binnen veel projecten en werkzaamheden, worden momenteel medewerkers van de ambtelijke organisatie opgeleid om participatie in de praktijk te brengen. Op deze manier worden kennis en ervaring van participatie in de organisatie breed ontwikkeld en geborgd. ‘Relevant Gesprek’ is de methodische participatie-aanpak die daarbij als standaard-aanpak wordt uitgerold binnen de gemeentelijke organisatie. 3.1 De inhuur van een projectleider (geraamd op €70.000) kan gedekt worden uit de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) van het Ministerie van Economische Zaken dat bestemd is voor extra personeel en bijbehorende kosten dat met de meicirculaire 2023 beschikbaar komt. Daarnaast is dekking nodig vanuit de reserve duurzaamheid.

Kanttekeningen per beslispunt 1.1 Tijdens dit participatietraject start de provincie Utrecht het participatietraject over windenergie. De provincie onderzoekt of zij met windenergie het RES doel van 1,8TWh in 2030 kan halen. Deze trajecten hebben verschillende doelen en uitgangspunten, maar er zijn ook overeenkomsten. Dit kan tot verwarring leiden voor inwoners. In het participatie/communicatieplan wordt hiermee zo zorgvuldig mogelijk rekening gehouden en we houden de provincie op de hoogte van de voortgang. Het gemeentelijke participatietraject wordt vanuit een breder perspectief opgezet en duurt daarom langer dan het participatietraject van de provincie dat alleen over de mogelijkheden voor windenergie gaat. Vanwege de nog lopende coalitieformatie schuift de planning van de provincie op. Dit vergroot de kans dat beide planningen gelijk oplopen en dat ons participatietraject als input dient voor de provincie. Maar helemaal zeker is dit nog niet. Vervolgprocedure Na vaststelling van het PvA starten we zo snel mogelijk met de uitvoering. We zetten een meervoudige onderhandse uitvraag uit om een uitvoerend bureau te selecteren voor de uitvoering van de aanpak. Ook huren we een projectleider in voor gemiddeld 3 dagen per week die vanuit de gemeente de uitvoering kan begeleiden. Nadat elke fase is afgerond wordt de raad op de hoogte gebracht van de voortgang via voortgangsmemo’s.

De leden van de raadswerkgroep geven aan betrokken te willen blijven gedurende de voorbereiding en uitvoering van de participatieaanpak. Daartoe worden klankbordsessies georganiseerd op een nader te bepalen moment waarin zaken als te kiezen werkvormen en tussentijdse resultaten gedeeld worden. Op deze manier kan ook eventuele input vanuit de raadsfracties in het proces meegenomen worden en ontstaat er eigenaarschap en gedeelde verantwoordelijkheid voor het slagen van het proces. Communicatieparagraaf De voorbereiding en de uitvoering van het participatietraject gaat nauw samen met goede communicatie. Onder andere het in beeld brengen en analyseren van de verschillende publieksgroepen, het benaderen van de publieksgroepen en het informeren van de voortgang van de participatieaanpak vallen daaronder. De te brengen feitelijke informatie over duurzame opwek moet helder zijn en begrijpelijk voor een breed publiek. Een op te stellen communicatieplan per fase omschrijft ook hoe we de omgeving kunnen bereiken en activeren om mee te praten. Denk hierbij aan het opstellen van een goede kernboodschap, voldoende mogelijkheden voor het stellen van vragen en een overzichtelijke website. In het PvA wordt het belang van goede communicatie benadrukt. Duurzaamheid is een onderwerp dat regelmatig tot sterke meningsverschillen leidt.

Het is daarom extra belangrijk om ruimte te geven aan de nuance in het gesprek over duurzame energie. Financiën In de participatieaanpak is een inschatting gemaakt van de benodigde tijd en kosten per fase. Afhankelijk van de partij die de werkzaamheden gaat uitvoeren, zijn er kosten aan verbonden voor interne of externe medewerkers. De geraamde kosten worden als volgt ingeschat: a. Projectleider participatietraject: € 70.000 b. Middelen voor de participatieaanpak/ straatgesprekken/experts/communicatie: € 40.000 c. onderzoekskosten potentie duurzame opwek en warmtebronnen en factsheets: €30.000 4

d. Een online participatietool inclusief het proces voor de juiste vraagstelling: €40.000 Het grootste deel van de kosten wordt gedekt uit de begroting Duurzaamheid (€ 70.000) en de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (€ 70.000). Uit de begroting Duurzaamheid wordt hiervoor budget ingezet dat is begroot voor communicatie en onderzoek. Voor een bedrag van € 40.000 wordt de raad voorgesteld budget te onttrekken aan de reserve Duurzaamheid. Deze bevat na onttrekking per juni 2023 in totaal € 82.177. Het participatietraject is omvangrijk. Het is de verwachting dat er voor fase 3 extra middelen nodig zijn. Een eventueel voorstel daarvoor wordt indien nodig te zijner tijd aan uw raad voorgelegd. Fase 3 kan in de eerste helft van 2024 worden uitgevoerd. De voorbereidingen voor dit traject kunnen starten als de eerste twee fases naar tevredenheid zijn afgerond. Bijlagen 1. Plan van aanpak participatietraject over duurzame opwek 2. Samenvatting Plan van aanpak participatietraject duurzame opwek

Burgemeester en wethouders van Wijk bij Duurstede,

W.J de Jonge Gemeentesecretaris

I.P. Meerts Burgemeester

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Wijk bij Duurstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 6 juni 2023 nr. 532098

gelet op: de verordening participatie en uitdaagrecht Wijk bij Duurstede 2022

besluit: 1. Het Plan van aanpak participatietraject over duurzame opwek vast te stellen. 2. In te stemmen met de geraamde kosten van € 180.000,-, benodigd voor de voorbereiding, uitvoering en projectleiding van fase 1 en 2 van het Plan van aanpak participatie duurzame opwek. 3. De geraamde kosten van € 180.000 te dekken: a. Vanuit het lopende programma Duurzaamheid (€ 70.000,-); b. Vanuit de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) van het Ministerie van Economische Zaken (€ 70.000,-); c. Door een onttrekking vanuit de reserve Duurzaamheid (€ 40.000,-). Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 29 juni 2023.

De raad voornoemd,

griffier, J.P. de Groot

voorzitter, I.P. Meerts

6