Raadsvoorstel en -besluit BBV 508898 Doordecentralisatie beschermd wonen Regioplan 19-1

Raadsvergadering, 21 februari 2023

Voorstel aan de Raad

behandeld door: Mariska Romijn toestelnummer: 0343-595595 zaaknummer : 508898 e-mailadres : M.Romijn@wijkbijduurstede.nl

Onderwerp: Doordecentralisatie beschermd wonen: Regioplan, Samenwerkingsovereenkomst en Uitvoeringsprogramma Onderdeel programmabegroting Sociaal domein Portefeuillehouder: Wil Kosterman, wethouder Concept beslispunten 1. Het Regioplan U16 Beschermd Wonen vast te stellen. Samenvatting Het bieden van beschermd wonen en maatschappelijke opvang aan inwoners met een psychische kwetsbaarheid is sinds 2015 een taak die voortkomt uit de Wmo. Deze taak is in de U16 regio nu nog belegd bij centrumgemeente Utrecht. Vanaf 1 januari 2024 worden de taken en de financiële middelen voor beschermd wonen door-gedecentraliseerd naar de afzonderlijke gemeenten. Deze doordecentralisatie is door het Rijk al enkele keren uitgesteld maar het is nu zeker dat deze per 1 januari 2024 doorgaat. Voor een goede overdracht is het belangrijk om regionale samenwerkingsafspraken te maken. Dit is ook een verplichting die door het Rijk is opgelegd. In het Regioplan staan deze (financiële) afspraken en in de Samenwerkingsovereenkomst staan de juridische afspraken beschreven. Het Uitvoeringsprogramma bevat de praktische vertaling van de doelstellingen van het Regioplan.

Beoogd effect/doel In het Regioplan en de daaruit voortvloeiende Samenwerkingsovereenkomst en het Uitvoeringsplan maken de 16 samenwerkende gemeenten afspraken over de wijze van samenwerking en over de financiering van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Met deze financiële en juridische afspraken zijn de gemeenten in staat meer regie en verantwoordelijkheid te nemen voor de zorg voor de eigen inwoners. Ook bereiken we dat de beschermd wonen voorzieningen beschikbaar blijven voor de inwoners die deze ondersteuning nodig hebben. 1

Voortraject en achtergronden Regioplan De achterliggende reden van de doordecentralisatie is het aanjagen van een inhoudelijke beweging. Deze beweging is ingezet met het rapport van de commissie Dannenberg en is een beweging waarbij de cliënten minder lang en minder vaak in instellingen verblijven en vaker in hun eigen huis of andere woonplek in de wijk wonen. Om dat mogelijk te maken is lokale sturing en aansluiting bij de lokale situatie belangrijk. Doordat de gemeenten per 2024 eigen budget krijgen, wordt dat makkelijker. De regiogemeenten zijn vanaf 1 januari 2024 verantwoordelijk voor hun eigen inwoners die een beschermd wonenvoorziening nodig hebben. Het gaat daarbij alleen om nieuwe cliënten. De cliënten die al voor 2024 in een beschermde woonvorm verbleven, blijven de financiële verantwoordelijkheid van de centrumgemeente, in ieder geval tot het einde van hun indicatie. De verschuiving van de budgetten van de centrumgemeente naar de afzonderlijke gemeenten gaat stapsgewijs over een periode van 7 jaar. Op dit moment heeft de centrumgemeente Utrecht namens de 16 gemeenten contracten afgesloten met aanbieders voor het bieden van beschermd thuis, beschermd verblijf en bovenregionaal beschermd wonen. (Meer informatie hierover is te vinden in het ‘Uitvoeringsprogramma U16 2023-2024’, pagina’s 6 en 7). De contracten kunnen verlengd worden tot en met 2028.

Kaders In het Regioplan staan de kaders waarbinnen we in U16 verband samen blijven werken aan de transformatie en transitie van beschermd wonen. Deze kaders bestaan uit afspraken over de financiën, de governance structuur en de wijze van evalueren. Er is gekozen voor een lichtere overlegstructuur. Dit betekent dat het zwaartepunt van de bestuurlijke samenwerking ligt bij de wethouders (in het Regionaal Bestuurlijk Overleg) en dat de besluitvorming primair ligt bij de afzonderlijke colleges en gemeenteraden van de gemeenten. Uit het regioplan/de kaders vloeien de Samenwerkingsovereenkomst en het Uitvoeringsprogramma voort.

 Samenwerkingsovereenkomst In deze overeenkomst staat beschreven het doel van de samenwerking, de taakverdeling tussen de gemeenten, de financieringsafspraken, de manier waarop de samenwerking wordt georganiseerd en afspraken over rapportage en verantwoording vanuit de gastheergemeente (= Utrecht) aan de andere 15 gemeenten. De overeenkomst wordt voor twee jaar aangegaan (voor 2023 en 2024) en kan twee keer met twee jaar worden verlengd. In 2024 wordt de overeenkomst geëvalueerd en wordt bezien of de overeenkomst aangepast zou moeten worden.

 Uitvoeringsprogramma Onze gezamenlijke ambitie met de 16 gemeenten voor beschermd wonen is het tijdig realiseren van ‘passende ondersteuning van de kwetsbare doelgroep, zo thuis mogelijk’. De doordecentralisatie van beschermd wonen middelen naar lokale gemeenten, heeft als doel dat gemeenten zelf meer regie en verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de zorg voor de eigen inwoners. Tegelijkertijd blijven we samen verantwoordelijk voor het beschikbaar houden van passende zorg en ondersteuning voor alle beschermd wonen cliënten in de U16. Het

uitvoeringsprogramma vormt hiervoor een praktische leidraad. Deze leidraad gaat over 5 pijlers waar in iedere gemeente en regio aan gewerkt wordt de komende jaren:  Het hebben van algemeen toegankelijke voorzieningen in wijken en dorpen waar ook deze doelgroep profijt van heeft.  Het goed equiperen van de lokale toegang met juiste expertise voor deze doelgroep.  Het gezamenlijk doorontwikkelen en sturen op het zorglandschap samen met de aanbieders.  Het bieden van voldoende woonplekken voor deze doelgroep.  Het spreiden van voorzieningen. Vervolgprocedure -Er wordt nog een regionale raadsbijeenkomst gepland. De datum is nog niet bekend. -De financiële afspraken worden gemaakt onder de voorwaarde dat de raad van Utrecht akkoord gaat met het beschikbaar stellen van het gehele BW-rijksbijdrage vanaf 1 januari 2024. Dit wordt aan de raad voorgelegd tijdens de Voorjaarnota 2023 (zie pagina 16 van het Regioplan). -Er wordt een regionaal persbericht opgesteld dat na vaststelling van het Regioplan door de 16 gemeenteraden wordt gepubliceerd. Communicatieparagraaf Zie vervolgprocedure. Financiën Kosten, baten, dekking Financieel beeld op regionaal niveau (U16) Met de invoering van het woonplaatsbeginsel in 2024 worden gemeenten inhoudelijk en financieel verantwoordelijk voor nieuwe cliënten.

Elke gemeente ontvangt op basis van het objectieve verdeelmodel het budget om zorg en ondersteuning te realiseren. De gemeente Utrecht blijft het budget voor bestaande cliënten ontvangen. Conform dit Regioplan verzoeken de 15 gemeenten aan Utrecht om ook in 2024 namens hen op te treden als gastheergemeente. Hierdoor blijft gemeente Utrecht vanaf 2024 als gastheergemeente verantwoordelijk voor het uitvoeren van de taken rondom beschermd wonen. Dit betekent dat alle raden door goedkeuring van dit regioplan akkoord gaan met de overheveling van het eigen beschermd wonen-budget aan de gemeente Utrecht vanaf 2024. Alle gemeenten voegen het objectieve beschermd wonen-budget dat zij vanaf 2024 ontvangen, samen met het historische budget dat Utrecht gastheergemeente ontvangt. Op die manier ontstaat het collectieve beschermd wonen-budget van de U16.

3

Het collectieve beschermd wonen-budget van de U16 voor de jaren 2023 en 2024 ziet er als volgt uit: Collectieve budget U16 beschermd wonen 2023 (historisch) 2024 (historisch en objectief budget)

€ 88.594.837 € 88.529.076

*de kleine afname voor 2024 wordt veroorzaakt door de uitname van de WLZ die nog doorgewerkt wordt in de BW-rijksbijdrage. Er wordt jaarlijks gezamenlijk een werkbegroting beschermd wonen opgesteld. Deze werkbegroting voor 2023 en 2024 bestaat uit de onderstaande onderdelen: Begroting

2023

2024

Totale Rijksbijdrage BW

€ 88.594.837 € 88.529.076

BW zorgkosten totaal Aanvullende infrastructuur U16 Uitvoeringskosten totaal Lokaal maatwerk Ontwikkelbggdet U16 Eigen bijdrage Totale kosten

€ 63.343.887 € 63.343.887 € 1.787.500 € 3.143.319 € 3.489.519 € 2.500.000 € 21.155.170 € 1.994.500 € 277.000 € -1.524.000 € -1.524.000 € 69.457.706 € 88.529.076

*Zie voor een toelichting op bovenstaande posten het Regioplan, pagina 16-18. **Eigen bijdrage betreft de eigen bijdragen van cliënten. 2023 In 2023 komen alle middelen uit de rijksbijdrage beschermd wonen die Utrecht als centrumgemeente ontvangt. Alle kosten worden hieruit gefinancierd. Het totaal bedrag van het rijksbudget is hoger dan de werkbegroting. Omdat Utrecht ontschot begroot op de Wmo zit dit deel van dit budget in 2023 nog vast in de begroting van Utrecht. Het verschil tussen de werkbegroting en de rijksbijdrage is beschikbaar om tegenvallers op te vangen. Eventuele tekorten boven de rijksbijdrage zullen door alle gemeenten gedekt wordt op basis van de verdeelsleutel naar aantal inwoners. Overschotten op de begroting 2023 worden in 2024 meegenomen in het totale bedrag dat beschikbaar is voor de beschermd wonen begroting 2024. 2024 Op 1 januari 2024 is de doordecentralisatie een feit. De situatie verandert dan omdat gemeenten een eigen deel van het beschermd wonen budget via het objectief verdeelmodel gaan ontvangen. Vanaf 2024 leggen de gemeenten de beschermd wonen budgetten (het historische budget dat Utrecht ontvangt en de objectieve budgetten die de gemeenten ontvangen) bij elkaar. Daarvan bekostigen we gezamenlijk de zorgvoorzieningen en de uitvoeringskosten (o.a. beleid en toegang), reserveren we een buffer en een U16 ontwikkelbudget.

Het overige beschermd wonen-budget wordt voor lokaal maatwerk verdeeld over de 16 gemeenten voor lokaal maatwerk. Financiële consequenties Samenwerkingsovereenkomst. Met het tekenen van de samenwerkingsovereenkomst gaan de U16 gemeenten de verplichting aan om de middelen die de gemeenten vanaf 2024 in de algemene uitkering ontvangen voor beschermd wonen tot één budget samen te voegen. Pas als dit gezamenlijke budget overschreden wordt, leggen de U16 gemeenten o.b.v. een verdeelsleutel bij. Er is dus een gezamenlijke begroting, de kosten worden gezamenlijk gedragen en er wordt

gezamenlijk gestuurd op de uitnutting van het budget. Hiermee worden de risico’s van de individuele gemeenten afgedekt. Financieel beeld voor regio ZOU Door de financiële afspraken zijn de risico’s voor de regiogemeenten grotendeels afgedekt. De kosten voor alle nieuwe cliënten zullen vanuit het collectieve budget worden gedekt. Daarnaast ontvangt regio ZOU ook middelen voor de uitvoering (beleid en toegang) en lokaal maatwerk. Toegang en beleid Voor het inschatten van de benodigde capaciteit gaan we uit van informatie uit het simulatiemodel van Significant (peildatum 15 mei 2022). Omdat daar de nodige onzekerheden in zitten (bijvoorbeeld de grote groep ‘herkomst onbekend’) hanteren we een bandbreedte tussen de minimaal en maximaal te verwachten nieuwe cliënten op basis van de instroom in 2020 en 2021. Dit levert dan het volgende beeld op: Aantal nieuwe cliënten

Zuid Oost min max 55 94

Instroom 2020/2021 Niet gehonoreerde aanvragen 25% 18 31 Totaal nieuw te onderzoeken cliënten 73 125 Verwachte instroom van nieuwe cliënten beschermd wonen. Daarnaast is voor beleid extra structurele capaciteit nodig om uitvoering te geven aan de ambitie van het regioplan en is daarom meegenomen in de werkbegroting. Vooralsnog gaan we uit van 1 fte per regio in 2023 die kan groeien naar 2 fte in 2024. De regio ZOU ontvangt de onderstaande bedragen voor de uitvoering van beschermd wonen voor de jaren 2023 en 2024: Uitvoeringskosten regio ZOU Capaciteit voor beleid, accounthouderschap etc. structureel 2 fte Capaciteit toegang 1.72 fte Capaciteit backoffice Capaciteit monitoring Licentiekosten Beheer van de systemen Overheadkosten Uitvoeringskosten totaal

2023

2024

€ 91.000 € 147.000 € € pm € € 69.585 € 307.585

€ 182.000 € 147.000 € € pm € € 93.985 € 422.985

Lokaal maatwerk Er worden in de begroting 2023-2024 ook middelen beschikbaar gesteld voor het lokale maatwerk zoals de doorontwikkeling van verschillende vormen van lokale opvangvoorzieningen (pitstops) en alternatieve woonvormen (kamers met aandacht, samen een thuis en adempauzeplekken etc). Daarnaast hebben we door de lokale inrichting van de toegang eerder zicht op inwoners die mogelijk tot de beschermd wonen doelgroep behoren en blijft de lokale toegang betrokken bij inwoners in beschermd wonen. De lokale toegang heeft hierdoor de mogelijkheid om voorliggende voorzieningen uit de Wmo en Participatiewet in te zetten. Door de inzet van lichtere vormen van 5

ondersteuning, kan mogelijk duurdere zorg voorkomen worden. Regio ZOU ontvangt de onderstaande bedragen voor deze ontwikkelingen op lokaal niveau: Budget ZOU uit werkbegroting Uitvoeringskosten regio lokaal maatwerk totaal

2023 2024 307.585 422.985 504.250 3.884.510 811.835 4.307.495

in €

5.119.330

Juridisch Volgens de landelijke Norm voor Opdrachtgeverschap Beschermd Wonen hebben we als gemeenten in de U16 de verplichting onze samenwerking en de financiële kaders voor de komende jaren vast te leggen. Deze afspraken gelden alleen ten behoeve van beschermd wonen. Utrecht blijft voorlopig centrumgemeente voor maatschappelijke opvang. Governance We staan achter de uitgangspunten van de doordecentralisatie en willen als gemeente verantwoordelijk zijn voor de zorg voor onze eigen inwoners. Tegelijkertijd zien we ook dat het organiseren van 24-7 zorg een complexe infrastructuur vraagt, die een regio of een gemeente niet goed alleen kan oppakken. Daarom gaan we een duurzame samenwerking aan, waarbij we (veel meer dan nu) gezamenlijk sturen op de uitvoering van zorg en het zorglandschap. De Samenwerkingsovereenkomst is een vertaling van het Regioplan. Hierin ligt de nadruk op beschermd wonen. Zoals ook al in de Regionale koers staat, overlappen beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Het betreft vaak dezelfde kwetsbare mensen. De ervaringen die we opdoen bij beschermd wonen, zoals de toegang en tijdelijke opvang, nemen we mee in het proces van maatschappelijke opvang. In 2017 hebben we de Regionale Koers Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen opgesteld. Tijdens het opstellen van deze Koers was Utrecht-Stad nog de centrumgemeente die de Rijksbijdrage ontving.

We zien nu al dat we een veel gelijkwaardigere samenwerking ontwikkelen en met de doordecentralisatie per 1 januari 2024 groeien we ook toe naar gelijkwaardigheid op financieel gebied. Op dit moment is de samenwerking nergens vastgelegd. We willen, nu we de samenwerking intensiveren, afspraken meer concreet maken. Dit leggen we vast in een samenwerkingsovereenkomst. We sluiten aan bij de huidige overlegstructuur voor de ambtelijke en bestuurlijke afstemming. Dit geeft elke lokale gemeente zeggenschap in het sturen en monitoren. Veel van de uitvoering zal nog bij Utrecht liggen; zij blijven bijvoorbeeld de backoffice en de regionale toegang organiseren. Participatie Bij de ontwikkeling van het regioplan, de samenwerkingsovereenkomst en het uitvoeringsplan zijn beleidsmakers uit alle gemeenten van de U16 betrokken. We hebben met de zorgaanbieders gesproken en zij hebben aandachtspunten mee gegeven. Ervaringsdeskundigen hebben meegelezen op het uitvoeringsprogramma. Gedurende het proces zijn verschillende raadsinformatiebijeenkomsten geweest en brieven verstuurd over de voortgang en impact van de doordecentralisatie. Daarnaast is de nieuwsbrief thuis in de wijk verstuurd aan belangstellenden. Adviesraad sociaal domein Het Regioplan, de samenwerkingsovereenkomst en het uitvoeringsprogramma zijn in alle

adviesraden van de 5 gemeenten in ZOU besproken en men heeft hierop advies uitgebracht. Onze Adviesraad Sociaal Domein heeft positief geadviseerd. Het advies en de reactie daar op zijn bijgevoegd. Bijlagen  Regioplan U 16 Beschermd Wonen – kaders voor samenwerking.  Samenwerkingsovereenkomst Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2023 – 2028.  Uitvoeringsprogramma 2023 – 2024 Beschermd wonen.  Advies van de Adviesraad Sociaal Domein gemeente Wijk bij Duurstede.  Antwoordbrief op het advies van de Adviesraad Sociaal Domein over het Regioplan U16 Beschermd Wonen.

Burgemeester en wethouders van Wijk bij Duurstede,

Judith de Jonge Gemeentesecretaris

Iris Meerts Burgemeester

7

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Wijk bij Duurstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 24 januari 2023, nr. 508898

gelet op: de doordecentralisatie beschermd wonen: Regioplan, Samenwerkingsovereenkomst en Uitvoeringsprogramma.

besluit: Het Regioplan U16 Beschermd Wonen vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 21 februari 2023

De raad voornoemd,

griffier, J.P. de Groot

voorzitter, I.P. Meerts