MVO02 Motie DW - Omgevingsvisie Voedselbosbouw opnemen (1)

Motie Reg. nr.MVO02 Motie over een niet op de agenda opgenomen onderwerp De raad van de gemeente Wijk bij Duurstede in vergadering bijeen d.d. 22 februari 2022 Onderwerp: Omgevingsvisie Kromme Rijngebied De Raad, gehoord de beraadslaging, overwegende dat,  Voedselbosbouw kan een verrijking betekenen van de natuur en dit geldt voor zeer

droge en zeer natte perioden     

Veel vraagstukken gaan over de rol van de landbouw Enerzijds er vraagstukken liggen omtrent het behoud van de landbouw tegelijk er ruimte nodig is voor multifunctionaliteit van het landelijk gebied veel vraagstukken gaan over een nieuw toekomstbeeld Dit deels gaat over verduurzaming van de landbouw

roept het college op, Om in overleg te gaan met de participanten en de betrokken gemeenten om te bekijken of bij de uitwerking van deze visie voedselbosbouw kan worden betrokken. en gaat over tot de orde van de dag. Jos Soons, DuurzaamWijk

Toelichting

Neem Voedselbosbouw op in de Omgevingsvisie Kromme Rijngebied Maak van het Kromme Rijngebied een voorbeeldregio voor balans tussen landbouw en natuur, waarbij het zorgvuldig en duurzaam omgaan met de natuurlijke bronnen (bodem, water, en lucht) centraal staan. Het ideaalbeeld moet zijn dat de basiskwaliteit natuur 1 op orde komt. Delen van het totale grondgebied zijn zeer droogtegevoelig.2

1

Basiskwaliteit natuur is het minimale kwaliteitsniveau waaraan onze omgeving moet voldoen om deze leefbaar te houden voor natuur en mens. 2 Rapport verkenning Basiskwaliteit Natuur https://www.vogelbescherming.nl/docs/fdf8178c-229d-47bb-9a0848c22972befc.pdf - zie soortenkaarten op pagina 66-70

Dit is een zeer kwetsbare situatie. Vooral nu we steeds vaker te maken krijgen met droogte, hevige regenval en overstromingen. De Omgevingsvisie bevestigt dit. 3 Dat de natuur in het Kromme Rijngebied kwetsbaar is, is niet verwonderlijk als het grootste deel van alle grond landbouwgrond is (grasland, akkerland en tuinbouw) en slechts een veel kleiner deel van de grond in gebruik is voor natuur, bos en water. Uitgestrekte graslanden en akkers kunnen geen water bergen, bieden geen verkoeling bij extreme hitte en vangen geen CO2 op. Ook leveren ze geen bijdrage aan schone lucht, schoon water en een vruchtbare bodem. Integendeel, door gebruik van mest, bestrijdingsmiddelen en zware landbouwmachines verdwijnen steeds meer planten– en diersoorten, raakt de bodem uitgeput en gaat de kwaliteit van het grondwater achteruit. De landbouwsector is bovendien grootverbruiker van water en heeft er belang bij om het grondwaterpeil kunstmatig laag te houden. Dit alles gaat ten koste van natuur en drinkwater. Om de ambities van de Omgevingsvisie te halen, zijn vormen van landbouw nodig die: - De natuur herstellen. - Klimaatbestendig zijn. - Essentiële ecosysteemdiensten leveren. En tegelijkertijd: - Boeren een goed belegde boterham opleveren. - Inwoners van lokaal en gezond voedsel voorzien.

Voedselbosbouw4 biedt die oplossingen. Voedselbossen verbeteren de biodiversiteit en de vruchtbaarheid van de bodem en vergroten het bosareaal 5. Ze zorgen voor waterberging en verkoeling en bieden schone lucht en CO2-opvang. Voedselbossen putten de natuur niet uit, maar brengen haar weer in balans. Voedselbossen hebben een hoge opbrengst en leveren een grote variëteit aan gezond, onbespoten voedsel, terwijl ze veel minder arbeidsintensief zijn dan reguliere landbouw. In een voedselbos wordt namelijk niet geploegd, niet gespoten, niet bemest en niet beregend. Ook worden er geen zware machines ingezet, zodat de bodem niet verdicht. Een deel van alle boeren zal de komende tien jaar stoppen, hetzij door gebrek aan opvolging hetzij door de landelijke doelstelling de veestapel te reduceren. Voor sommigen van hen kan een vorm van voedselbosbouw een levensvatbaar alternatief zijn 6. Voedselbossen leveren een waardevolle bijdrage 3

De Omgevingsvisie vermeldt op bladzijde 56 dat “De klimaatverandering heeft merkbare gevolgen en water blijft een terugkerende discussie. Door nieuwe uitdagingen zoals piekbuien en droogte die het gevolg zijn van klimaatverandering blijft het waterschap bezig om het water- systeem verder te verbeteren.”. 4 Zie voor meer informatie over voedselbossen: “Voedselbossen, kansen en aandachtspunten voor de Bossenstrategie; Beleidsadvies door de Green Deal Voedselbossen”, https://bbbaa0b9-b12f-4780-b68a2171bdca5f65.usrfiles.com/ugd/bbbaa0_b8d5b04bbd2548e999e355d9492ea672.pdf. Zie ook de website van Stichting Voedselbosbouw https://www.voedselbosbouw.org. 5 “Voedselbossen kunnen net zo goed als regulier bos dienen als ecologische verbindingszone tussen natuurgebieden en buffer tussen landbouw en Natura2000”. Zie: Voedselbossen, kansen en aandachtspunten voor de Bossenstrategie; Beleidsadvies door de Green Deal Voedselbossen https://bbbaa0b9-b12f-4780-b68a2171bdca5f65.usrfiles.com/ugd/bbbaa0_b8d5b04bbd2548e999e355d9492ea672.pdf, pagina 6. 6 “Omdat een voedselbos een alternatief verdienmodel biedt voor agrarische gronden, is de kans dat boomaanplant gerealiseerd wordt groter, en financieel haalbaarder, dan het scenario om agrarische bedrijven

aan de lokale economie en kunnen een belangrijke maatschappelijke functie vervullen, bijvoorbeeld aan de rand van dorpen. De gemeente kan voedselbosbouw faciliteren en stimuleren door belemmeringen in regelgeving weg te nemen en door bij te dragen aan kennisuitwisseling, subsidiemogelijkheden en promotie. Voedselbossen kunnen de gemeente Wijk bij Duurstede helpen om de volgende doelstellingen te halen: - Basiskwaliteit van landschap en biodiversiteit op orde brengen. - Verbeteren van de bodemkwaliteit. - Zorgen voor gezonde en diverse bossen. - Werken aan nieuwe vormen van landbouw (extensief en natuurinclusief). - Vergroten van de klimaatrobuustheid (water opvangen bij piekbuien, water bergen, voorkomen van droogte, CO2-opvang). - Verbeteren van de landschappelijke kwaliteit. - Zorgen voor een mooie, prettige leefomgeving die kan bijdragen aan onze geestelijke en lichamelijke gezondheid. - Werken aan een schone voedselomgeving en stimuleren van gezonde voeding. - Streven naar een levensvatbare agrarische sector. Maatregelen als het sluiten van de kringlopen, het versterken van grondgebondenheid van de intensieve veehouderij en het betalen van boeren voor het beheer van houtwallen en singels, zijn een stap in de goede richting, maar zullen niet volstaan om de opgaven van de Omgevingsvisie te halen.

Gelet op al het bovenstaande mogen voedselbossen niet ontbreken in de Omgevingsvisie van het Kromme Rijngebied. Informatie voor beleidsmakers De volgende documenten bevatten nuttige informatie, onder meer over het wegnemen van wettelijke belemmeringen voor agrarische grond en het stimuleren van grondgebruik voor voedselbossen: - Voedselbossen, kansen en aandachtspunten voor de Bossenstrategie; Beleidsadvies door de Green Deal Voedselbossen: https://bbbaa0b9-b12f-4780-b68a-2171bdca5f65.usrfiles.com/ugd/bbbaa0_b8d5b04bbd2548e999e 355d9492ea672.pdf - Bijlage 1 bij voornoemd document: https://greendealvoedselbossen.nl/wp-content/uploads/2020/10/factsheet-v4-lr.pdf over kansen voor voedselbossen in beleidsopgaven zoals de Omgevingsvisie, subsidiemogelijkheden en andere stimulerende maatregelen. - Website van Green Deal Voedselbossen: www.greendealvoedselbossen.nl (samenwerkingsverband van overheden, beleidsmakers, koplopers en faciliterende partijen dat zich inzet om het areaal voedselbossen te vergroten). - Website van het Groen Ontwikkelfonds Brabant: https://www.groenontwikkelfondsbrabant.nl/ (Het GOB vergoedt aan grondeigenaren een deel van de afwaardering van de grond bij omzetting van reguliere landbouw naar (ondernemende) natuur, waaronder voedselbossen). helemaal te beëindigen, teneinde de grond “terug te geven aan de natuur” zonder enige vorm van opbrengst”.

Zie https://bbbaa0b9-b12f-4780-b68a-2171bdca5f65.usrfiles.com/ugd/bbbaa0_b8d5b04bbd2548e999e355d9492ea6 72.pdf, pagina 8.

Tot slot ter inspiratie enkele voorbeelden van Voedselbossen in Nederland. - Food Forest Ketelbroek, Nijmegen: https://www.voedselbosbouw.org/single-post/rondje-langs-de-velden-wouter-van-eck - Voedselbos Achterhoek, Neede: https://www.achterhoeknieuwseibergenneede.nl/reader/29749/281584/straks-ookklootzakkenbomen-in-neede - Leuker voedselbos, Baexem (Limburg): https://leukervoedselbos.nl/ Hoe mooi zou het zijn als het Kromme Rijngebied daadwerkelijk een voorbeeldregio wordt voor balans tussen landbouw en natuur? Wat ons betreft “Twee keer zo mooi”.