Initiatief raadsvoorstel Scheiden Zonder Schade

Initiatiefvoorstel aan de Raad Onderwerp Scheiden zonder schade Onderdeel programmabegroting Sociaal Domein Opstellers Ed Speijer (VVD) en Bart van Asperdt (D66)

Portefeuillehouder(s) Wil Kosterman

Concept beslispunten 1. Het college opdracht te geven het project Scheiden Zonder Schade gedurende twee jaar uit te voeren 2. Hiervoor het subsidiebedrag van Divosa van maximaal € 160.000 beschikbaar te stellen ten behoeve van het project Scheiden zonder Schade . 3. Voor het vervolg van de pilot een bedrag uit de algemene middelen van € 16.250 voor het jaar 2022 en € 48.750 voor het jaar 2023 beschikbaar te stellen ten behoeve van het project scheiden zonder schade. 4) Het college te verzoeken om twee maal per jaar aan de gemeenteraad te rapporteren over de voortgang van het project scheiden zonder schade alsmede de resultaten daarvan; Samenvatting In 2019 eindigden landelijk circa 32.500 relaties in een (echt)scheiding. Het gaat daarbij om zowel huwelijken als geregistreerde partnerschappen. Vaak zijn de materiële zaken slecht geregeld en soms lopen scheidingen uit op vechtscheidingen. Voor alle betrokkenen kunnen de gevolgen groot zijn. Zeker voor kinderen kan het moeilijk zijn om de scheiding te verwerken en kan het invloed hebben op bijvoorbeeld hun mentale gezondheid. Door een vechtscheiding te voorkomen, kan de ‘schade’ beperkt blijven en kan de scheiding geen verdere schade opleveren voor hun ontwikkeling, welzijn, kansengelijkheid en schoolcarrière. De vraag om hulp door ouders en/of kinderen bij (v)echtscheidingen leidt nu veelal tot extra maatschappelijke kosten.

Door vanuit een integrale aanpak (vroegtijdig) informatie, mediation, hulp en procesbegeleiding te bieden, kan het aantal vechtscheidingen worden verminderd en kan de schade voor alle betrokkenen worden beperkt. Met de pilot wordt tevens voorgesorteerd op de stelselvernieuwing, die in 2025 van kracht wordt. Beoogd effect Het vroegtijdig aanbieden van informatie, mediation, hulp en procesbegeleiding bij een scheiding moet leiden tot minder vechtscheidingen of in elk geval vermindering danwel demping van de negatieve effecten van een vechtscheiding. Hierdoor kan (extra) leed bij de betrokkenen worden voorkomen, zoals mentale problematiek (ook bij kinderen), financiële problemen, een vijandige sfeer, huiselijk geweld en ondertoezichtstelling. Toelichting Doel

1

Door vroegtijdig de juiste informatie over de gevolgen van een scheiding duidelijk te maken, kunnen we stellen/gezinnen helpen bij hun keuze om wel of niet uit elkaar te gaan. Soms denken partners bijvoorbeeld ten onrechte dat scheiden een oplossing biedt voor schulden of huisvestingsproblematiek. Via een interventie kan er mogelijk bijgedragen worden aan het in stand houden van een relatie. Als het stel toch besluit te gaan scheiden, kan met vroegtijdig informeren, helpen en begeleiden vaak een vechtscheiding worden voorkomen. De partners krijgen een helder, objectief beeld van álle consequenties, inclusief de materiële gevolgen, die met hun scheiding kunnen samenhangen. Dat inzicht leidt vermoedelijk tot minder irrationele beslissingen en daarmee minder (extra) leed. Ook kan er tijdens de gesprekken gewerkt worden aan emotieregulering, om gevoelens van woede en verdriet bij de scheidende partners te kanaliseren. Het aanbieden van hulp in de vorm van mediation, informatie, procesbegeleiding en/of andere passende interventie kan de volgende effecten opleveren: • • • • • • • • •

Verminderen van het aantal scheidingen/relatiebreuken. Voorkomen van vechtscheidingen en moeizame relatiebreuken. Voorkomen of beperken van (langdurige) schade bij kinderen als gevolg van de scheiding. Voorkomen van irrationele beslissingen van de scheidende partners, en daarmee van conflictsituaties, via een passend en sluitend convenant. Financiële problemen aanpakken en zorgen dat kinderen kunnen blijven meedoen. Voorkomen van de inzet van kinderbeschermingsmaatregelen. Kinderen zoveel mogelijk gelijke kansen geven bij onder meer hun ontwikkeling, welzijn en schoolcarrière. Voorkomen van kostbare, onnodige en langlopende juridische procedures. Bijdragen aan een goed uitvoerbaar ouderschapsplan.

Integrale aanpak Cruciaal is een vroegtijdige, integrale en vraaggerichte aanpak en samenwerking tussen het sociaal en het juridisch domein. Daarbij staan het gezin en vooral de kinderen centraal en zitten bij voorkeur beide ouders vanaf het begin aan tafel. De integrale aanpak omvat sowieso de volgende onderdelen: juridische ondersteuning, mentale hulpverlening aan jeugd en volwassenen, jongerenwerk, sociale raadslieden, werk en inkomen, schulddienstverlening en hulp bij het vinden van woonruimte. Er komt aandacht voor alle levensdomeinen waar hulp nodig is. Netwerk Een integrale aanpak is alleen mogelijk als partijen die bij scheidingen betrokken zijn, actief samenwerken. Behalve de gemeente Wijk bij Duurstede omvat dit netwerk organisaties zoals Stichting Binding (met welzijn, volwassenen- en jeugdondersteuningsmogelijkheden, sociale raadslieden en jongerenwerk), Juridisch Loket, RSD, advocaten/mediators, SAVE (Samen Veilig), politie, scholen, leerplichtambtenaren, kerken, voedselbank, consultatiebureau, huisartsen, zorgverleners, relatietherapeuten/coaches, kinderopvangorganisaties, verloskundigen en woningbouwcorporaties. Het is belangrijk dat de netwerkpartners elkaar kennen, korte lijntjes hebben, efficiënt en vooral effectief samenwerken, signaleren, en tijdig doorverwijzen, ook bij een ‘niet pluis-gevoel’.

Regie en communicatie Een goede en duidelijke regievoering is van belang voor sturing op het proces om zo de gewenste resultaten te behalen (een regisseur per gezin). Voorgesteld wordt om te werken met een 2

casemanager/scheidingscoach en regievoering op het project vanuit de gemeente. Die eenduidige regie en aanpak vertaalt zich ook naar heldere communicatie. Heldere, doelgerichte communicatie is nodig richting de (scheidings)cliënten en hun kinderen, de netwerkpartners en potentieel toekomstige cliënten. Om die laatstgenoemde groep te bereiken, is het goed om dit project bij alle Wijkse inwoners onder de aandacht te brengen, eventueel aangepast of soms uitsluitend voor specifieke doelgroepen. Afstemmen qua boodschap, toon en communicatiekanaal. Als mensen op de hoogte zijn van het bestaan van deze hulpverlening en van de meerwaarde die het hen en hun kinderen kan bieden, zullen zij bij eventuele scheidingsplannen in de toekomst eerder aankloppen. Het is daarbij vooral belangrijk om Startpunt Scheiden, waar mensen met alle vragen over scheiden kunnen aankloppen, goed onder de aandacht te brengen. Startpunt Scheiden moet niet alleen bekend, maar ook digitaal én telefonisch goed vind- en bereikbaar zijn. Pilot Divosa Op verzoek van het Ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoekt Divosa hoe het sociaal domein beter aan rechtshulp kan worden gekoppeld. Hiertoe heeft Divosa het project Rechtshulp en sociaal domein gestart.

Het komende jaar wil Divosa in pilots (waaronder ook echtscheidingen) ervaren hoe deze twee domeinen beter kunnen samenwerken, hoe mediation of rechtshulp het best georganiseerd kan worden en wat de samenwerking kan opleveren. Volgens Divosa werken zowel gemeenten als het ministerie aan een transformatie die gekenmerkt wordt door een omslag in denken: de inwoner centraal. Ook is gekozen om het sociale en juridische domein dichter bij elkaar te brengen, kennis en ervaringen te delen en deelnemers te inspireren met concrete mogelijkheden voor de grote vragen in de huidige uitvoeringspraktijk. Na overleg met Divosa, waarin de mogelijkheden binnen onze gemeente zijn onderzocht, is bekend gemaakt dat er ook in Wijk bij Duurstede met een pilot kan worden gestart. Inmiddels zijn gemeente en Divosa akkoord om samen met Stichting Binding aan de slag te gaan, zodat de pilot naar verwachting in oktober van start kan gaan. De pilot heeft een looptijd van één jaar en sluit naadloos aan op de Maatschappelijke Agenda (MAG) van Wijk bij Duurstede. Stelselvernieuwing Met de uitvoering van deze pilot kunnen we als Wijk bij Duurstede anticiperen op de nieuwe wet, die naar verwachting in 2025 van kracht wordt - uiteraard afhankelijk van wellicht nieuwe inzichten en besluitvorming.

De stelselverandering die deze wet met zich meebrengt, zal naar verwachting de afstand tot rechtshulp voor mensen met een smalle beurs verkleinen. Argumenten Maatschappelijke winst Het is vrijwel ondoenlijk om ‘minder leed’ of ‘kansengelijkheid’ te vertalen naar geldbedragen. In elk geval is het maatschappelijk belang groot, net als kwaliteit van leven of een gelukkige jeugd. Door scheidende inwoners en hun kinderen vroegtijdig en op één plek te helpen, wordt de periode van stress verkort en is er direct aandacht voor de mentale problemen die er kunnen ontstaan. Het is niet ondenkbaar dat er bij het voorkomen van een vechtscheiding kan worden bespaard op de volgende kosten:

3

● Reductie vraag jeugdzorg (V)echtscheidingen/relatiebreuken leiden helaas vaak tot schade bij kinderen, wat zich soms uiteindelijk vertaalt in een beroep op professionele jeugdzorg. Door echtscheidingen te voorkomen of - indien de breuk onvermijdelijk is - een echtscheiding te begeleiden en een vechtscheiding te voorkomen, wordt erger voorkomen. Juist in situaties waar het uit de hand is gelopen, zijn de kosten voor jeugdhulp hoog. Ook kansengelijkheid voor kinderen is essentieel. Een goed, eerlijk en sluitend echtscheidingsconvenant bespaart geld en ellende voor alle betrokkenen (inclusief de overheid) en biedt toekomst voor het hele gezin. ● Reductie van de inzet van kinderbeschermingsmaatregelen Door escalatie te voorkomen en te werken aan emotieregulering, lopen relatiebreuken minder uit de hand. Hierdoor vermindert de kans dat er een kinderbeschermingsmaatregel moet worden ingezet.

Bij het voorkomen van een scheiding/relatiebreuk kan er mogelijk op de volgende kosten worden bespaard: ● Beroep op bijzondere bijstand Aan inwoners met een smalle beurs verstrekken wij bijzondere (leen)bijstand. Denk hierbij aan huisinrichting, collectieve ziektekostenverzekering en andere minimaregelingen. Hoe meer scheidingen, hoe meer huishoudens mogelijk een beroep doen op de bijzondere bijstand. ● Beroep op dubbele bewindvoering (bij ernstige schulden) of dubbele uitkeringslasten Scheidende inwoners die in de schuldsanering zitten of onder bewindvoering zijn geplaatst, veroorzaken soms dubbele maatschappelijke lasten. Bij scheiding van de schulden worden mogelijk twee bewindvoerders aangewezen en die dubbele kosten worden in rekening gebracht bij de gemeente. Ontvangen de scheidende partners één uitkering, dan zullen mogelijk na de scheiding twee alleenstaanden-uitkeringen worden verstrekt. Het voorkomen van scheidingen levert mogelijk een bespaarde (extra) uitkeringslast op. ● Beroep op (her)huisvesting Vaak is een scheidende inwoner aangewezen op een sociale huurwoning. Deze woningen zijn zeer schaars. ● Beroep op schuldhulpverlening Bij een (gedwongen) verkoop van een koopwoning kan er sprake zijn van een restschuld. Beide partners zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de gehele bankschuld.

Als de partners deze restschuld niet kunnen opbrengen, moeten ze aanspraak maken op de schuldhulpverlening. Kanttekeningen Artikel 147a lid. 4. Gemeentwet stelt dat de raad geen besluit neemt alvorens het college in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen te uiten. Overigens is er bij de samenstelling en voorbereiding van dit voorstel intensief met het college door de indienders gecommuniceerd. Niettemin stellen indieners voor met het oog op dit artikel uit de gemeentewet voor om het college tijdens de voorbespreking nadrukkelijk in de gelegenheid te stellen om zijn wensen en bedenkingen bij dit voorstel naar voren te brengen. Financiën 4

Met de keuze voor de pilot met Divosa wordt niet alleen kennis en ervaring ingebracht, ook is er een subsidiebedrag beschikbaar van (maximaal) € 160.000. Met dit bedrag kan gedurende het eerste jaar invulling worden gegeven aan de pilot. Omdat een pilotperiode van één jaar erg kort is, zeker als de eerste drie maanden de opstartfase is, heeft het de voorkeur dit project twee jaar de kans te geven om zijn meerwaarde te bewijzen. Voor het tweede jaar is een bedrag nodig van € 65.000. Dit bedrag wordt ten laste gebracht van de algemene middelen. Mogelijk worden er kostenbesparingen gerealiseerd. Uit onderzoek van Significant blijkt dat de gemeentelijke kosten bij een hoog complexe scheiding al gauw € 32.000 bedragen. Bij een permanente uithuisplaatsing van een jong kind kunnen de totale kosten voor dit kind oplopen tot ruim € 320.000. Hoe snel een dergelijke kostenbesparing behaald kan worden, is moeilijk in te schatten, maar de genoemde bedagen zijn reëel. Tijdens het tweede jaar zal er een evaluatie plaatsvinden. Na een positieve beoordeling wordt het college gevraagd om met een raadsvoorstel te komen, waarmee de pilot wordt omgezet naar een permanente aanpak van ‘scheiden zonder schade’, inclusief dekkingsvoorstel. De kosten voor het tweede pilotjaar vallen in verschillende boekjaren.

Voor 2022 gaat het om € 16.250, voor 2023 gaat het om een bedrag van € 48.750 ten laste van de algemene middelen. Geen bijlagen Ed Speijer VVD - Bart van Asperdt D66

5