Document · PDF

Bijlage 5 22.11.28 - Rapport - Noorderwaard Haalbaarheidsonderzoek (incl. Bijlage IV)

Raadsvergadering 31 januari 2023, gemeente Wijk bij DuurstedeBij agendapunt: Uitgewerkte scenario’s Integraal Huisvestingsplan10.900 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gemeente Wijk bij Duurstede Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 1

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

INHOUDSOPGAVE 1

Inleiding ................................................................................................... 3 1.1

Aanleiding ...................................................................................... 3

1.2

Vraagstelling .................................................................................. 4

1.3

Aanpak .......................................................................................... 4

1.4

Doel haalbaarheidsonderzoeken......................................................... 5

1.5

Opbouw rapportage ......................................................................... 5

Uitgangspunten ........................................................................................ 6

Beschrijving Werkschuit, Windroos en kinderopvang ............................... 8

3.1

De Werkschuit en Kind & Co.............................................................. 8

3.2

De Windroos en Fuut ....................................................................... 9

3.3

Samenwerking Werkschuit, Windroos, Kinderopvang .......................... 10

Beschrijving huidige situatie (gebouw) .................................................. 11 4.1

Schoolgebouwen locatie Noorderwaard ............................................. 11

4.2

Conditie schoolgebouwen – benodigde maatregelen ........................... 12

4.3

Duurzaam renoveren (Frisse scholen, ENG en gasloos) - mogelijkheden 12

4.4

Mogelijkheden voor aanpassing functionaliteit bij renovatie ................. 13

4.5

Conclusie mogelijkheden renovatie .................................................. 14

Ruimteprogramma .................................................................................. 15 5.1

De Werkschuit – ruimteprogramma .................................................. 15

5.2

Kind & Co – ruimteprogramma ........................................................ 16

5.3

De Windroos - ruimteprogramma ..................................................... 16

5.4

De Fuut - ruimteprogramma ........................................................... 17

Plattegronden en Massastudie ................................................................ 18 6.1

Scenario’s .................................................................................... 18

6.2

Scenario volledige nieuwbouw – plattegronden en massastudie ............ 19

6.3

Scenario nieuwbouw Windroos/Fuut, renovatie Werkschuit/Kind & Co – plattegronden en massastudie ......................................................... 20

Investeringskosten varianten ................................................................. 21

Advies ..................................................................................................... 22 8.1

Beantwoorden vraagstelling onderzoek ............................................. 22

8.2

Advies ......................................................................................... 23

Bijlage I

– Ruimtetabellen ....................................................................... 24

Bijlage II

– Investeringsramingen ............................................................ 27

Bijlage III

– Frisse scholen ........................................................................ 31

Bijlage IV

– Presentatie Jasper Smits architecten ..................................... 32

28 november 2022 VastgoedDialoog Rotterdam

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 2

1 INLEIDING Op weg naar toekomstbestendige schoolgebouwen in Wijk bij Duurstede 1.1

Aanleiding

De basisscholen Werkschuit en Windroos in Wijk bij Duurstede hebben beiden recht op nieuwbouw. De Werkschuit is gehuisvest met de dislocatie van De Wegwijzer (Zonnewijzer) op een scholeneiland in de Wijk Noorderwaard. De Windroos is gehuisvest in de Wijk De Heul. In het Integrale Huisvestingsplan (IHP) 2022 is opgenomen dat beide scholen met kinderopvang worden gehuisvest op de locatie van het scholeneiland in de wijk Noorderwaard. Voor De Wegwijzer zal een unilocatie worden gebouwd in de Wijk De Heul.

Afbeelding 1 – Huidige situatie locatie Noorderwaard

Om het aantal verhuisbewegingen te beperken is het de bedoeling is dat De Werkschuit op de huidige plek van De Wegwijzer (Zonnewijzer) zal worden gehuisvest en De Windroos op de huidige plek van De Werkschuit (Nootengaard).

Blz. 3

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Afbeelding 2 – Toekomstige situatie locatie Noorderwaard

De gemeente Wijk bij Duurstede, de schoolbesturen Het Sticht (Windroos) en Openbaar Onderwijs Wijk bij Duurstede (Werkschuit) en de kinderopvang willen een haarbaarheidsstudie laten uitvoeren naar de mogelijkheid van gezamenlijke huisvesting van De Werkschuit en De Windroos met kinderopvang op het scholeneiland in de wijk Noorderwaard. Onderzocht dient te worden of renovatie van het scholeneiland een optie is, dan wel dat moet worden overgegaan op vervangende nieuwbouw. De haalbaarheidsstudie omvat een globaal programma van eisen, een massastudie en een stichtingskostenopstelling op basis van kengetallen. 1.2

Vraagstelling

De vraagstelling voor de haalbaarheidsstudie is als volgt: Nieuwbouw of renovatie - Onderzoek of renovatie in plaats van nieuwbouw een optie is. Is het mogelijk is om de bestaande gebouwen op de scholenlocatie Noorderwaard op een duurzame wijze te renoveren, waarbij het uitgangspunt is de levensduur met 40 jaar te verlengen?

Is hierbij de volgorde van slopen en vervangende nieuwbouw zoals beschreven in het IHP nog steeds mogelijk? -

Programma van Eisen -

Stel samen met de schoolbesturen een globaal Programma van Eisen (PvE) op voor de bouw van De Werkschuit en De Windroos, rekening houdend met de uitgangspunten uit het IHP.

Massastudie -

Voer een massastudie uit op basis van dit globale PvE.

Brede school/IKC-vorming Stel in overleg met de schoolbesturen vast op welke wijze men invulling wenst te geven aan brede schoolvorming of IKC-vorming. Welke partners moeten hierbij betrokken worden? Wat is de globale omvang van eventueel extra ruimten? Hoe wordt er gedacht over eigendom en beheer? Op welke wijze worden deze extra ruimten gefinancierd?

1.3

Aanpak

Het haalbaarheidsonderzoek is uitgevoerd in een (zeer korte) periode van acht weken. Voor het onderzoek is een projectgroep opgericht. In de projectgroep participeerden de gemeente, beide schoolbesturen en de kinderopvang. De projectgroep heeft de kaders voor het onderzoek vastgesteld, zag toe op het proces, heeft input geleverd op inhoudelijke onderdelen en heeft de rapportage geaccordeerd. Voor de visie op de huisvesting, het ruimteprogramma en het vlekkenplan (Globaal Programma van Eisen) zijn afzonderlijke gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de school en de kinderopvang. Voor het onderzoek heeft de gemeente heeft de basisinformatie aangeleverd. Deze informatie is aangevuld door bureauonderzoek. De gesprekken met de projectgroep en de individuele gesprekken hebben deze informatie aangevuld.

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 4

1.4

Doel haalbaarheidsonderzoeken

Doel van het haalbaarheidsonderzoek is inzicht te krijgen op de daadwerkelijk omvang van de projecten en de bijbehorende kosten, zodat de gemeenteraad een definitieve keuze kan maken over het uit te voeren project. De volgende zaken maken geen onderdeel uit dit haalbaarheidsonderzoek, maar zijn wel onderdeel van de advisering aan de raad: -

QuickScan flora en fauna, bestemmingsplan, parkeren,

routing naar de schoolgebouwen,

aanpassingen aan de omgeving (groen, bestrating, riolering, etc.).

1.5

Opbouw rapportage

Dit haalbaarheidsonderzoek is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 1 omschrijft de aanleiding, vraagstelling, aanpak en doel van het onderzoek en opbouw van de rapportage. Hoofdstuk 2 benoemt de uitgangspunten voor huisvesting van De Werkschuit, De Windroos en kinderopvang op de locatie Noorderwaard. Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van De Werkschuit, Kind & Co, De Windroos en de Fuut. Hoofdstuk 4 schetst een beeld van de scholenlocatie Noorderwaard: hoe ziet de locatie eruit, welke gebouwen staan er, wat is de bouwkundige conditie van deze gebouwen en wat zijn de mogelijkheden om de gebouwen te renoveren, te verduurzamen en functioneel aan te passen. Hoofstuk 5 geeft inzicht in het benodigde het ruimteprogramma op de scholenlocatie Noorderwaard voor de scholen en de kinderopvang. In hoofdstuk 6 worden de ruimteprogramma’s van De Werkschuit, De Windroos, Fuut en Kind & Co uitgewerkt in plattegronden en massastudies. Hoofdstuk 7 geeft een overzicht van de investeringskosten voor de twee varianten: (1) Volledige nieuwbouw van Werkschuit, Windroos en Kinderopvang. (2) Renovatie van De Werkschuit en Kind & co en volledige nieuwbouw de Windroos en Fuut. In hoofdstuk 8 wordt een antwoord geformuleerd op de vraagstelling uit hoofdstuk 1 en komen we op grond van onze analyse met een advies over de haalbaarheid van nieuwbouw, dan wel renovatie op de scholenlocatie Noorderwaard.

Blz. 5

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

2 UITGANGSPUNTEN In dit hoofdstuk staan de gehanteerde uitgangspunten voor huisvesting van De Werkschuit, De Windroos en kinderopvang op de locatie Noorderwaard. Locatie van huisvesting -

Het scholeneiland in de wijk Noorderwaard (conform de uitgangspunten van het IHP).

Renovatie, dan wel vervangende nieuwbouw -

Beiden is mogelijk, het haalbaarheidsonderzoek dient vast stellen welke vorm de voorkeur heeft.

Grootte perceel voor uitbreiding -

Het beoogde perceel heeft een maximale oppervlakte van 5.150 m2.

Kwaliteitseisen voor de bouw -

De nieuwbouw/renovatie moet resulteren in een gasloos, Energie-neutraal (ENG) gebouw dat voldoet aan Frisse Scholen klasse B en het Bouwbesluit.

De kosten voor een Energie Neutraal Gebouw (ENG) en gasloos gebouw moeten inzichtelijk worden gemaakt.

Kwaliteitseisen vanuit het onderwijs: -

De nieuwbouw/renovatie moet passen bij het onderwijsconcept van de school.

Bestemmingsplan -

Het bestemmingsplan staat bebouwing van maximaal 1 bouwlaag toe.

De renovatie/vervangende nieuwbouw dient te passen binnen het huidige bestemmingsplan. Dit om snelle realisatie van het plan mogelijk te maken.

Omvang van de huisvesting in m² BVO -

Verordening - Voor het bepalen van de benodigde omvang voor de huisvesting van scholen (m² BVO), wordt uitgegaan van de verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs gemeente Wijk bij Duurstede 2019 (hierna: Verordening). De ruimtebehoefte wordt berekend door de volgende formule: 200 m² + leerlingenaantal x 5,03 m². De verordening bevat ook een ruimtenorm voor de verharde buitenruimte: 3m² per leerling, met een minimum van 300 m² en een maximum van 600 m².

Leerlingenprognose - De Verordening schrijft dat de omvang van de benodigde voorziening wordt bepaald aan de hand van de leerlingenprognose voor de komende 15 jaar (2022-2037). Voor de gemeente Wijk bij Duurstede heeft het bureau Pronexus een leerlingenprognose opgesteld (juli 2022). BRIN

School

07CL00 09DW00

De Windroos De Werkschuit Totaal

teldat. okt‐21 2022 134 149 283

progn. okt‐22 2023 135 148 283

okt‐23 2024 135 147 282

okt‐24 2025 135 150 285

okt‐25 2026 137 152 289

okt‐26 2027 137 151 288

okt‐31 2032 143 171 314

okt‐36 2037 145 178 323

okt‐41 2042 143 176 319

Tabel 1 – Leerlingenprognose (Pronexus, juli 2022)

Leerlingenaantal – Voor de benodigde omvang van de huisvesting van de scholen gaat de gemeente in principe uit van het geprognosticeerde leerlingenaantal in 2037. Dit is ook het maximaal aantal leerlingen in de periode 2022-2037.

Voor De Windroos lijkt de gemeentelijke leerlingenprognose echter achterhaald. De school heeft op teldatum (okt. 2022) 154 leerlingen en verwacht in juni 2023 (einde schooljaar 166 leerlingen.

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 6

De gemeente gaat bij deze haalbaarheidsstudie voor De Windroos uit van een ruimtebehoefte voor 160 leerlingen. Als de school daadwerkelijk doorgroeit, zal de ruimtebehoefte worde aangepast. De Windroos:

160 leerlingen /

De Werkschuit:

178 leerlingen

Omvang van de huisvesting in m² BVO -

De Werkschuit

1.095 m²

(ruimtenorm Verordening voor 178 leerlingen).

De Windroos

1.005 m²

(ruimtenorm Verordening voor 160 leerlingen).

De Fuut

70 m²

(conform eigen opgave Fuut) Deze oppervlakte is nodig voor 1 groep. Ruimtenorm kinderopvang: 3,5 m² per kindplaats.

Kind & Co

733 m²

(conform eigen opgave Kinder & Co). Deze oppervlakte is nodig voor: kinderdagopvang (4 groepen), peuteropvang (1 groep) en BSO (3 groep). Ruimtenorm kinderopvang: 3,5 m² per kindplaats.

Aanvullende functies voor zorg

Het ruimtebeslag lijkt vooralsnog niet heel groot. Nader onderzoek naar bijvoorbeeld een bibliotheek voorziening verdient aanbeveling.

Opmerking: Indien het perceel voor De Wegwijzer niet toereikend is voor een gymzaal, onderzoeken De Werkschuit en Windroos graag de mogelijkheid van het realiseren van een gymzaal op de locatie Noorderwaard. Omvang van de buitenruimte in m² -

Scholen

3 m² / kind, met een minimum van 300 m², maximum 600 m² (ruimtenorm Verordening).

Kinderopvang

3 m² / kind

(ruimtenorm kinderopvang).

Kind & Co

519 m²

(conform eigen opgave Kind & Co) Hiervan kan de ruimte voor BSO (175 m²) ook dubbel gebruikt worden met de school.

Verkeerstechnische aspecten Voor het verkrijgen van de omgevingsvergunning moet aangetoond worden dat de nieuwbouw/renovatie veilig bereikbaar is en dat er voldoende parkeerplaatsen zijn voor auto’s en fietsen. Door de aanvrager moet dit in het plan in beeld worden gebracht. Er moet hierbij worden voldaan aan de normen van de ASVV (Aanbevelingen Stedelijke Verkeersvoorzieningen). De verkeersdeskundige van de gemeente beoordeelt de behoefte en of wordt voldaan aan de regels op basis van het dan voorliggende plan.1 Bij de definitieve planuitwerking moet dit worden uitgewerkt. Als wordt vastgesteld dat er meer parkeerplaatsen nodig zijn, moet dit op eigen terrein worden gerealiseerd.

1 Voor een schoolgebouw zijn de eisen:

- Auto’s leerkrachten 0,8/lokaal > 10,4 parkeerplaatsen - Auto’s Halen en brengen > moet worden berekend, variabelen zijn het aantal leerlingen, het aantal leerlingen dat met de auto wordt gebracht, of dit onderbouw- of bovenbouwleerlingen zijn en of kinderen uit een gezin samen in een auto worden gebracht > PM - Fietsen leerlingen 5 plekken/10 leerlingen > 150 fiets parkeerplekken van min. 1,5 m² per fiets > 225 m² - Fietsen leerkrachten 0,4 plek/totaal maximaal gelijktijdig aanwezige leerkrachten > 5,2 > 7,8 m²

Blz. 7

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

3 BESCHRIJVING WERKSCHUIT, KINDEROPVANG

WINDROOS

Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van scholen Werkschuit en Windroos en van kinderopvang Kind & Co en Fuut. 3.1

De Werkschuit en Kind & Co

De Werkschuit (Nootengaard) is gehuisvest in het scholencomplex De Noorderwaard, samen met de disclocatie van De Wegwijzer (Zonnewijzer) en kinderopvang Kind & Co (Moerbeiengaard). School De Werkschuit is een school in beweging, gericht op een brede ontwikkeling met extra aandacht voor de basisvakken en basisvaardigheden Een kleine (aantal leerlingen) fijne ontdekschool, waar bewegend leren en samen werken van belang zijn. De school is gericht op brede talentontwikkeling met extra aandacht voor bewegings-en natuuronderwijs. Deze echte buurtschool zit in de Noorderwaard dan ook prima op zijn plek. De school heeft 149 leerlingen (okt. 2021). Volgens de gemeentelijke leerlingenprognose (Pronexus, juli 2022) groeit het leerlingenaantal naar 178 leerlingen in 2037. De school verwacht mede door een nieuw of vernieuwd gebouw te groeien van 175 leerlingen naar maximaal 200 leerlingen. De Werkschuit is een buurtschool en trekt dus vooral leerlingen uit de buurt. De schooltuin De schooltuin neemt een centrale plaats en belangrijke positie in voor de school en is om die reden van groot belang voor het onderwijs op de Werkschuit. De combinatie met een mooi ruime keuken is nu niet aan de orde wel wenselijk. Bewegen Van bewegen word je slimmer dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek.

Het integreren van fysieke activiteiten en leertaken, bijvoorbeeld springen terwijl je bezig bent met het oefenen van de tafels, is leuk, leerzaam en gezond. In alle lessen wordt regelmatig bewogen. Energizers, spelletjes, dansen en concentratieoefeningen worden verbonden aan het leren in de klas. Kind & Co kinderopvang De Werkschuit werkt samen met Kind & Co voor kinderopvang. De Werkschuit deelt huisvesting met kinderopvang Kind & Co. De BSO ‘De Breeeje’ en Peutergroep ‘De Hobbit’ van Kind & Co zijn gehuisvest in het gebouw van De Werkschuit. Daarnaast is ook kinderdagverblijf Bikkeltje in een eigen gebouw op het terrein bij de school gehuisvest. Tussen Kind & Co en de school is een goede samenwerkingsrelatie. Kind & Co past zich aan bij de wensen van de school gericht op de huidige en mogelijk toekomstige leerling populatie. Brede school / IKC Indachtig het IHP en de door het bestuur van zowel de Windroos als het bestuur van De Werkschuit ontwikkelde visie op Brede-school-vorming of IKC-vorming kiest men hier voor het brede-school-concept: Een brede school is in deze opvatting een samenhangend netwerk van toegankelijke en goede voorzieningen voor kinderen, ouders en buurt ,met de basisschool als middelpunt.

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 8

Gedacht wordt in dit kader aan eventueel een CJG-loket, ruimte voor medewerkers van het sociaal team en eventueel een bescheiden bibliotheek voorziening. Een eventueel ruimtebeslag is niet groot en waarschijnlijk prima inpasbaar. Dit alles in niet nader onderzocht. 3.2

De Windroos en Fuut

De Windroos is gehuisvest aan de Karolingersweg 147a samen met natuur-BSO ‘Fuut’. School De Windroos is een school met een duidelijk schoolconcept: De Freinetschool. Er zijn slechts 16 Freinetscholen in Nederland. Het concept leeft in alle groepen. In de dagelijkse praktijk ademt de school de Freinet principes. Het concept is voor ouders reden om bewust voor de school te kiezen. De school heeft 154 leerlingen (okt. 2022) en verwacht in juni 2023 (einde schooljaar) 166 leerlingen. De gemeente gaat bij deze haalbaarheidsstudie voor De Windroos uit van een ruimtebehoefte voor 160 leerlingen. Als de school daadwerkelijk doorgroeit, zal de ruimtebehoefte worde aangepast. Onderzoekend leren Het onderwijs kenmerkt zich door ‘onderzoekend-leren’. Kinderen leren ‘onderzoekend’ – met elkaar en individueel; in het lokaal en daar omheen; vanuit de wandeling in de buurt; vanuit de wandeling van binnen, naar buiten en weer naar binnen. Hierbij horen ook: water, klimmen, modder en licht. Natuur, groen en buiten ook in het gebouw verwerken. De kring en de centrale hal De kring in de klas is wezenlijk voor de overlegstructuur, het samen ‘leren’. Op eenzelfde manier is de centrale hal met een ‘zitkuil’ een centraal onderdeel van de school.

Het is de basis waar vanuit iedereen vertrekt: Het vormt de verbinding tussen de klassen; het is de plek waar kinderen werken; het is een plek waar kinderen hun werk presenteren aan ouders. Fuut natuur-BSO De natuur-BSO ‘Fuut’ is gehuisvest in het gebouw van De Windroos. De Fuut heeft een bijzonder en opvallend concept, is belangrijk voor De Windroos. Het is een buiten-BSO met aandacht voor de natuur. Tussen de Fuut en de school is een goede samenwerkingsrelatie Brede school / IKC Indachtig het IHP en de door het bestuur van zowel de Windroos als het bestuur van De Werkschuit ontwikkelde visie op Brede-school-vorming of IKC-vorming kiest men hier voor het brede-school-concept: Een brede school is in deze opvatting een samenhangend netwerk van toegankelijke en goede voorzieningen voor kinderen, ouders en buurt ,met de basisschool als middelpunt. Opmerking: Indien het perceel voor De Wegwijzer niet toereikend is voor een gymzaal, onderzoeken De Werkschuit en Windroos graag de mogelijkheid van het realiseren van een gymzaal op de locatie Noorderwaard.

Blz. 9

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

3.3

Samenwerking Werkschuit, Windroos, Kinderopvang

De Werkschuit en De Windroos willen graag de handen ineen slaan en samen met Fuut en Kind & Co een mooi plan maken voor de Noorderwaard. Zij gaan de komende periode met elkaar in gesprek over hoe deze samenwerking eruit kan komen te zien, waar zij gemeenschappelijk in kunnen optrekken en waarin zij juist onderscheidend zullen zijn. Op deze manier willen De Werkschuit, Windroos, Fuut en Kind & Co een verrijking zijn voor kinderen en ouders in Wijk bij Duurstede en voor de buurtbewoners van de Noorderwaard. Het is de overtuiging van De Windroos en De Werkschuit dat zij samen sterker zijn door hun verschillende concepten. Maar ook dat ze meer kunnen halen uit een samenwerking als er gekeken wordt naar de best passende plek voor ieder kind. Twee unieke scholen, dat is de kracht en belangrijk voor Wijk bij Duurstede: dat er in de toekomst iets te kiezen blijft. De scholen en kinderopvang willen investeren in een duurzame en intensieve samenwerking met als doel een brede school met twee kwalitatief goede scholen, een plek waar onderwijs, welzijn en opvang samenkomen op één locatie en we onze kinderen en de wijk echt iets kunnen bieden.”

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 10

4 BESCHRIJVING HUIDIGE SITUATIE (GEBOUW) Dit hoofdstuk beschrijft de huidige scholenlocatie Noorderwaard: hoe ziet de locatie eruit, welke gebouwen staan er, wat is de bouwkundige conditie van deze gebouwen en wat zijn de mogelijkheden om de gebouwen te renoveren, te verduurzamen en functioneel aan te passen. 4.1

Schoolgebouwen locatie Noorderwaard

Het scholeneiland Noorderwaard is gelegen in het midden van de wijk Noorderwaard. Het scholeneiland wordt omgrensd door de straten Moeibeiengaard, Nootengaard en Zonnewijzer. Op het scholeneiland zijn de basisscholen De Werkschuit (Nootengaard), de dislocatie van De Wegwijzer (Zonnewijzer) gehuisvest. BSO De Breeeje en Peutergroep De Hobbit huren ruimte van De Werkschuit. Daarnaast is kinderdagverblijf Bikkeltje (Moerbeiengaard) gehuisvest in losstaand gebouw op het terrein.

Afbeelding 3 – scholencomplex Noorderwaard (huidige situatie)

Het complex is in de periode 1977-1979 gebouwd. Organisatie

Naam school/kinderopvang

Adres

De Oorsprong

De Wegwijzer (dislocatie) De Werkschuit

OO Wijk bij D. Kind & Co Kind & Co

BSO De Breeeje Peutergroep De Hobbit Kinderdagverblijf Bikkeltje

Bouwjaar

BVO

Zonnewijzer 3

1979

1.238 m²

Notengaard 17

1977

1.301 m²

Notengaard 17

1977

Moerbeien‐ gaard 24

1977

waarvan 171 m² verhuurd Kind & Co

410 m²

Tabel 2 – scholencomplex Noorderwaard – gebouwgegevens

De kavel van het scholencomplex heeft een oppervlakte van 5.150 m². Kadastraal bekend onder de nummers 7767 en 8370.

Blz. 11

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

4.2

Conditie schoolgebouwen – benodigde maatregelen 2

De schoolgebouwen zijn als één gebouw ontworpen door hetzelfde architectenbureau (bureau Bos). De bouwconstructie en bouwkundige detaillering van beide gebouwen is dan ook gelijk. De gebouwen zijn typische jaren-70 gebouwen - in de basis destijds prima gebouwen met voldoende daglicht, isolatie en ventilatie. De gebouwen zijn echter naar de maatstaven van nu verouderd. Dit geldt voor wat betreft functionaliteit, als binnenklimaat, verduurzaming, bouwtechniek en installatietechniek. De gebouwen zijn minimaal onderhouden, anticiperend op de vervangende nieuwbouw waar reeds langer plannen voor waren. De scholen zijn op zich bouwtechnisch nog in goede staat. De constructie en fundering verkeren nog in goede conditie. De fundering vertoont geen verzakkingen (visuele inspectie). Het is goed mogelijk om het gehele gebouwcomplex qua conditie weer op niveau te brengen.3 Hiervoor zouden het dak en de installaties moeten worden vervangen en onderhoud aan de vloeren, gevels (inclusief betere isolatie) en binnenzijde moeten worden uitgevoerd. 4.3

Duurzaam renoveren (Frisse scholen, ENG en gasloos) - mogelijkheden

Het is technisch goed mogelijk om het huidige gebouwcomplex duurzaam te renoveren (isoleren, verduurzamen, verbeteren binnenklimaat). Hiervoor zijn wel ingrijpende maatregelen nodig. Feitelijk moet hiervoor het gehele gebouw worden gestript tot casco en daarna weer worden opgebouwd. De vormgeving van het gebouw is (1 bouwlaag, veel buitenoppervlak) is daarbij in principe niet energie-efficiënt. Hierdoor zijn extra isolatiemaatregelen nodig. Daarnaast dient bij renovatie bijzondere aandacht te worden besteed aan mogelijke geluidsoverdracht via de constructie/vloeren. Te nemen maatregelen zijn: -

Bouwtechnische staat – De bouwtechnische staat is op zich prima, maar niet meer van deze tijd. Slopen tot casco is nodig om het gebouw te laten voldoen aan de hedendaagse eisen van duurzaamheid.

Isoleren – De gevelwanden (buitenzijde), gevelkozijnen, dak en vloeren dienen hoogwaardig geïsoleerd te worden. Hiervoor dient het buitenspouwblad van de gevel en de gevelkozijnen te worden vervangen door goed geïsoleerde elementen (dikke isolatielagen, goede kierdichting, dubbel/trippel glas). Op het dak moet eveneens een dikke isolatielaag worden aangebracht. Daarvoor moet eerst de bestaande dakbedekking worden verwijderd. Bij onderhoudswerkzaamheden is in het verleden dakleer meerdere keren bovenop de vorige laag aangebracht. Dat moet eraf worden gehaald. De vele dakopstanden vragen om bijzondere aandacht bij de detaillering. De vloer wordt geïsoleerd door polyurethaanschuim aan te brengen of een laag isolatieparels op de kruipruimtevloer aan te brengen. In de vloer wordt bovendien

Voor een meer precieze bepaling van de benodigde maatregelen is een gebouwenscan uitgevoerd. Op basis van deze gebouwenscan wordt separate rapportage opgesteld met een meerjarenonderhoudsplanning. Deze separate rapportage zal eind december 2022 worden aangeleverd. Conditieniveau 2 conform NEN 2767

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 12

lage temperatuurverwarming aangebracht. Hiervoor worden sleuven aangebracht in de cementdeklaag van de broodjesvloer. ` -

Verduurzamen – Er worden zonnepanelen aangebracht, de E-installatie wordt hierop aangepast, de CV-verwarmingsinstallatie (gas) wordt vervangen door warmtepompen (elektrisch) en lage-temperatuur vloerverwarming. Tenslotte wordt LED-verlichting aangebracht. Om de installatie aan te passen aan zonnepanelen dient een omvormer te worden aangebracht die de gelijkstroom van de zonnepanelen omzet in wisselstroom. Er dienen (goed geïsoleerde) kabels te worden aangebracht vanuit de zonnepanelen naar de meterkast. Op het dak dient draagstructuur te worden aangebracht voor het bevestigen van de zonnepanelen onder de juiste hellingsgraad. De draagstructuur is ook belangrijk voor goede ventilatie van de zonnepanelen – te veel warmte leidt tot verlies aan rendement. De lucht-waterwarmtepompen (elektrisch) zijn nodig voor het gasloos maken van het gebouw (vervangen CV-verwarmingsinstallatie). De warmtepomp wordt ook gebruikt voor koeling en voor het aanmaken van warm tapwater. Bij lucht-waterwarmtepompen wordt de energie uit de lucht gehaald en opgepompt tot een hogere temperatuur. Hierbij wordt de warmte afgegeven aan water. Met een warmtepomp kunnen gebouwen efficiënt en milieuvriendelijk worden verwarmd. De capaciteit van de warmtepompen is beperkte dan een cv-ketel. Het water kan maximaal tot 38 °C opgewarmd te worden, daarna is het rendement minder gunstig.

Dit geldt ook zodra het buiten vriest. Een goede isolatie van het gebouw is daarom noodzakelijk.

Binnenklimaat / Ventilatie – De ventilatie wordt verbeterd door het aanbrengen van decentrale mechanische ventilatie met warmteterugwinning, de temperatuur wordt verbeterd door koeling. De lichtinval in het gebouw is in principe goed. Wel kan er sprake zijn van hinder van inval van zonlicht. Dit kan worden verbeterd door het incidenteel aanbrengen van zonwering. De hoogte van de binnenruimtes zijn beperkt. Hier moet rekening mee worden gehouden bij de keuze van de ventilatieunits in de klassen. Decentrale mechanische ventilatieunits met warmteterugwinning werkt met zogeheten balansventilatie. Dit houdt in dat de hoeveelheid afgevoerde lucht gelijk is aan de hoeveelheid toegevoerde lucht. Tussen deze 2 luchtstromen bevindt zich een warmte-terugwinblok of warmtewiel. Hierdoor kan men aanzienlijk op de kosten voor verwarming besparen.

4.4

Mogelijkheden voor aanpassing functionaliteit bij renovatie

De huidige plattegrond van het scholencomplex in de Noorderwaard (Nootengaard en Zonnewijzer) en biedt slechts beperkte mogelijkheden voor aanpassing. Hierdoor is de functionaliteit van het gebouw een randvoorwaarde voor mogelijke renovatie. Voor De Windroos sluit de huidige plattegrond van het scholencomplex niet aan bij hun onderwijsconcept. Renovatie is daarom voor De Windroos geen optie. Voor de Werkschuit is de huidige plattegrond minder een probleem. Desalniettemin heeft de school een voorkeur voor nieuwbouw, omdat de scholen en de kinderopvang tot een geïntegreerd gebouw willen komen waarin goed kan worden samengewerkt met alle partners inclusief zorgpartners en mogelijk een bibliotheek voorziening, zodat e.a. voldoet aan wat ook in het IHP het brede schoolconcept wordt genoemd. Bij huidige plattegrond van het scholencomplex is dat slechts beperkt mogelijk. Renoveren heeft daarom niet de voorkeur.

Blz. 13

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

4.5

Conclusie mogelijkheden renovatie

Het is technisch goed mogelijk om het huidige gebouwcomplex duurzaam te renoveren. Aanpassingen van de plattegronden is echter slechts beperkt mogelijk. Onderwijsconcept van De Windroos is vraagt om een andere plattegrond. Voor De Windroos is renovatie daarom geen optie. Daarnaast willen beide scholen aanpassingen van de plattegrond van het gehele gebouw om goede samenwerking met de scholen en hun partners mogelijk te maken. Ook dit is lastig te realiseren indien gekozen wordt voor renovatie een (een gedeelte) van het gebouw. Renovatie van (een gedeelte) van het gebouwencomplex is daarom geen goede optie.

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 14

5 RUIMTEPROGRAMMA Dit hoofdstuk beschrijft het ruimteprogramma voor de scholen en de kinderopvang. Dit ruimteprogramma wordt in hoofdstuk 6 uitgewerkt in een plattegrond en in een massastudie. 5.1

De Werkschuit – ruimteprogramma

De Werkschuit heeft recht op 1.095 m² huisvesting (ruimtenorm voor 178 leerlingen) en minimaal 534 m² verharde buitenruimte. Aan deze huisvesting en buitenruimte worden de volgende ruimtelijke eisen gesteld: Algemeen Werkschuit Gezamenlijk gebouw De Werkschuit wil graag samenwerkingen met De Windroos. Een gezamenlijk gebouw is hiervoor zeer geschikt. Men wil ook graag samen ruimtes gebruiken. Men ziet raakvlakken met, keuken, groen en gezamenlijk tuin. Gebouw

De Werkschuit is op zich tevreden over het huidige gebouw. Met een aantal flinke inpandige aanpassingen zou het bruikbaar zijn. De school heeft een lichte voorkeur voor renovatie vanwege het door de school te verwachten grotere aantal m² dan bij nieuwbouw.

Bouwlagen

Geen voorkeur.

Klaslokalen

Onderbouw, middenbouw en bovenbouw bij elkaar: groepen 1,2 bij elkaar 3,4,5 bij elkaar en 6,7,8 bij elkaar. De groepen (4,5,6 ect.) zouden met elkaar ruimtes moeten kunnen combineren voor bijvoorbeeld een groeps-doorbrekende les van wereldoriëntatie. Een gezamenlijke uitloop is ook een mogelijkheid. Rekenen, taal en lezen worden in de eigen groep gedaan (dus nietgroeps-doorbrekend). Groepen 1,2 moeten in de buurt van kinderopvang zitten en dicht bij groep 3. Ruime lokalen met inpandige berging waar eventueel ook prikkelarm een kind kan zitten werken.

Berging in klaslokaal

Elk lokaal krijgt een berging.

Transparantie

Het gebouw zo veel mogelijk open maken (transparant). Tegelijkertijd voor de kinderen wel de zichtlijnen vanuit de klas beperken - afscheidingen hoog zodat kinderen er niet overheen kunnen kijken. Leerlingen moeten niet onnodig afgeleid worden.

Gangen

Een gangloze school heeft voordelen. In Coronatijd was heel praktisch dat de bovenbouw een eigen ingang had – daardoor hoefden de kinderen in die klassen geen mondkapje op. Een gangloze school is daarom wel aantrekkelijk.

Inrichting

Passend bij jaarklassensysteem.

1 x Keuken

De keuken kan worden gedeeld met de BSO van de kinderopvang. (de huidige school heeft een kleine keuken)

Buitenruimte

Schooltuin goed afgeschermd en niet toegankelijk voor de buurt i.v.m. vandalisme. Grote buitenbergingen voor kleutermateriaal en aparte berging voor containers alles hufter proof vanwege vandalisme. School heeft nu een binnentuin – die wil de school behouden.

Blz. 15

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Ruimtetabel Werkschuit Er is een ruimtetabel opgesteld voor De Werkschuit. Daarin staan alle te realiseren ruimtes voor de school weergegeven, inclusief bijbehorende oppervlakte. Voor deze ruimtetabel zie bijlage I. 5.2

Kind & Co – ruimteprogramma

Algemeen Kind & Co heeft een ruimtebehoefte van 731 m² huisvesting en 519 m² buitenruimte. Van de buitenruimte 519 m² kan 175 m² die bestemd is voor de BSO dubbelgebruikt worden met de school. De ruimtenorm voor kinderopvang is 3,5 m² huisvesting per kindplaats en 3,0 m² buitenruimte per kindplaats. Ruimtetabel Kind & Co Kind & Co heeft een ruimtetabel opgesteld voor KDV Bikkeltje, BSO De Breeeje en Peutergroep De Hobbit. Daarin staan alle te realiseren ruimtes voor de school weergegeven, inclusief bijbehorende oppervlakte. Voor deze ruimtetabel zie bijlage I. 5.3

De Windroos - ruimteprogramma

Algemeen De Windroos heeft recht op 1.005 m² huisvesting (ruimtenorm voor 160 leerlingen) en minimaal 480 m² verharde buitenruimte (3 m²/leerling). Aan deze huisvesting en buitenruimte worden de volgende ruimtelijke eisen gesteld: Eigen locatie

De Windroos wil op onderdelen samen werken met De Werkschuit (buitentuin, groen, keuken e.d.), maar wel vanuit een eigen locatie.

Gebouw

De Windroos heeft de voorkeur voor een eigen pand. Nieuwbouw is de wens, renoveren kan: Freinetonderwijs stelt specifieke eisen aan het gebouw. Dus om een ander gebouw geschikt te maken voor De Windroos dient het bij renovatie inpandig grondig te worden aangepast. Een nieuw gebouw moet worden ingericht op basis van het Freinet schoolconcept.

Bouwlagen

Voorkeur voor 1 bouwlaag, maar geen veto voor 2 bouwlagen.

Klaslokalen

De klaslokalen naast elkaar positioneren rond de kring oplopend in leeftijd. De mogelijkheid om in het eigen lokaal een kring te hebben als vaste opstelling. Organiseren in hoeken.

Buitenruimte

Wat past bij het Freinetconcept: -

Een buitenruimte/tuin direct aan het klaslokaal, bereikbaar vanuit het lokaal. Leren met behulp van gebruikmaking van de buitenruimte. Groene daken en zonnepanelen. Een moestuin. Een apart plein voor de onderbouw.

Essentiele ruimtes voor de school / het onderwijsconcept: Centrale hal

Met zitkuil – binnen & buiten. Wordt gebruikt als: - ruimte voor vieringen - werkhoek voor kinderen (knutselen, bouwen, techniek) – één thema wordt geheel onderzocht en gepresenteerd..

Bibliotheek

Gebruik: 2x/week (opening, maandviering).

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 16

Ruimtetabel Windroos Er is een ruimtetabel opgesteld voor De Windroos. Daarin staan alle te realiseren ruimtes voor de school weergegeven, inclusief bijbehorende oppervlakte. Voor deze ruimtetabel zie bijlage I. 5.4

De Fuut - ruimteprogramma

Algemeen Eigen ruimte

Eigen ruimte, route naar buiten.

Delen van ruimte Samenwerking met Windroos voor gebruik van keuken en lokalen. Relaties

Gekoppeld aan speellokaal & keuken. In de buurt van de IB-ruimte van de school.

De Fuut heeft een ruimtebehoefte van 70 m² huisvesting en 60 m² buitenruimte. De ruimte norm voor kinderopvang is 3,5 m² huisvesting per kindplaats en 3,0 m² buitenruimte per kindplaats. Ruimtetabel De Fuut Er is een ruimtetabel opgesteld voor De Windroos. Daarin staan alle te realiseren ruimtes voor de school weergegeven, inclusief bijbehorende oppervlakte. Voor deze ruimtetabel zie bijlage I.

Blz. 17

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

6 PLATTEGRONDEN EN MASSASTUDIE In dit hoofdstuk worden de ruimteprogramma’s van De Werkschuit, De Windroos, Fuut en Kind & Co uitgewerkt in plattegronden en massastudies. Op basis van de uitgangspunten uit hoofdstuk 2 en het ruimteprogramma uit hoofdstuk 5 worden in dit hoofdstuk plattegronden en massastudies uitgewerkt voor de locatie Noorderwaard. 6.1

Scenario’s

De Windroos en Fuut – uitsluitend nieuwbouw Uit de analyse van hoofdstuk 4 blijkt dat renovatie van een van de huidige schoolgebouwen op de locatie Noorderwaard vanwege hun onderwijsconcept voor De Windroos geen optie is. De huidige indeling van de gebouwen is niet geschikt voor hun onderwijs. De gewenste functionele indeling van het gebouw is niet te realiseren in de huidige schoolgebouwen. Renovatie van een van de huidige schoolgebouwen voor De Windroos en Fuut vallen daarom als scenario af. De Werkschuit – twee scenario’s: nieuwbouw en renovatie De Werkschuit heeft geen voorkeur voor renovatie van het huidige schoolgebouw (Noorderwaard). Een nadeel is bovendien dat De Werkschuit bij een renovatievariant twee keer zal moeten verhuizen.4 De huidige plattegrond van het schoolgebouw (Noorderwaard) past echter redelijk bij het onderwijsconcept van de school. Uit de analyse van hoofdstuk 4 blijkt duurzame renovatie van het schoolgebouw goed mogelijk is. Voor De Werkschuit wordt daarom naast nieuwbouw ook een renovatie-scenario uitgewerkt. Kind & Co – twee scenario’s: nieuwbouw en renovatie Voor Kind & Co wordt analoog aan De Werkschuit naast nieuwbouw ook een renovatiescenario uitgewerkt. In de renovatievariant wordt het eigen gebouw van kinderdagverblijf Bikkeltje aan de Moerbeiengaard duurzaam gerenoveerd.

Om het schoolgebouw (Nootengaard) te kunnen renoveren verhuist De Werkschuit tijdelijk naar de leegkomende locatie van De Wegwijzer (Zonnewijzer). Nadat de renovatie is afgerond verhuist De Werkschuit weer terug naar de Nootengaard.

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 18

6.2

Scenario volledige nieuwbouw – plattegronden en massastudie

Afbeelding 4 – plattegrond nieuwbouw scholencomplex Noorderwaard

Afbeelding 5 – massastudie nieuwbouw scholencomplex Noorderwaard

Blz. 19

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

6.3

Scenario nieuwbouw Windroos/Fuut, renovatie Werkschuit/Kind & Co – plattegronden en massastudie

Afbeelding 6 – plattegrond (ver)nieuwbouw scholencomplex Noorderwaard

Afbeelding 7 – massastudie (ver)nieuwbouw scholencomplex Noorderwaard

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 20

7 INVESTERINGSKOSTEN VARIANTEN Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de investeringskosten voor de twee varianten: (1) Volledige nieuwbouw van Werkschuit, Windroos en Kinderopvang. (2) Renovatie van De Werkschuit en Kind & co en volledige nieuwbouw de Windroos en Fuut. nieuwbw.

renovatie

Programma scholencomplex (m² BVO)

BVO

Werkschuit (genormeerd 178 leerlingen)

1.095

1.301

Windroos (genormeerd 160 leerlingen)

1.005

Kind & Co

731

Fuut (waarvan 35 m² gedeeld met school)

Buiten 534 480

410

519

1.711

1.557

93 2.924

Werkschuit

Windroos

Kinderopv.

BSO, PG

€

55.251

50.684

23.103

18.462

147.500

2.924

1.950

2.137.436

1.960.757

893.737

714.209

5.706.138

2.924

340

373.015

342.182

155.971

124.640

995.809

Onvoorzien

2.924

230

251.045

230.294

104.971

83.885

670.195

Inrichting

2.924

Totaal investering (excl. BTW)

2.924

2.572

2.816.747

2.583.917

1.177.781

941.196

7.519.641

591.517

542.623

247.334

197.651

1.579.125

3.408.264

3.126.540

1.425.115

1.138.847

9.098.765

Werkschuit

Windroos

Kinderopv.

BSO, PG

Totaal

€

Nieuwbouw scholencomplex

m²

Grondkosten (sloopkosten)

2.924

Bouwkosten Bijkomende kosten

€ / m²

BTW (21%) Totaal investering (incl. BTW)

2.924

Nieuwbouw + renovatie scholencomplex

m²

3.112

€ / m²

Totaal

Nieuwbouw Windroos en Fuut Grondkosten (sloopkosten)

1.098

56.656

5.244

61.900

Bouwkosten

1.098

2.038

2.049.104

189.656

2.238.760

Bijkomende kosten

1.098

365

363.964

33.687

397.651

Onvoorzien

1.098

120

120.653

11.167

131.821

Inrichting

1.098

0 1.539.900

Duurzame renovatie Nootengaard 17

2.580

Renovatie (conditieniveau 2)

1.711

900

1.017.000

369.000

153.900

Functionele aanpassing gebouw (beperkt)

1.711

250

282.500

102.500

42.750

427.750

Verduurzaming (gasloos,frisse scholen,ENG)

1.711

1.260

1.428.482

518.299

216.168

2.162.949

Af: dubbeling met renovatie

1.711

‐450

‐508.500

‐184.500

‐76.950

‐769.950

Bijkomende kosten

1.711

115

134.193

48.689

20.307

203.189

Onvoorzien

1.711

277

312.535

113.398

47.295

473.228

Inrichting

1.711

2.352 Totaal investering (excl. BTW)

2.809

2.445

BTW (21%) Totaal investering (incl. BTW)

2.809

2.958

2.666.209

2.590.377

967.386

643.225

6.867.197

559.904

543.979

203.151

135.077

1.442.111

3.226.113

3.134.357

1.170.537

778.302

8.309.309

Tabel 3 – Investeringskosten per variant

Blz. 21

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

8 ADVIES Dit hoofdstuk beantwoordt de onderzoeksvragen uit hoofdstuk 1. Daarnaast wordt een advies geformuleerd over de haalbaarheid van nieuwbouw, dan wel renovatie op de scholenlocatie Noorderwaard. 8.1

Beantwoorden vraagstelling onderzoek

Nieuwbouw of duurzame renovatie De mogelijkheid van nieuwbouw of duurzame renovatie worden op vier aspecten beoordeeld: Bouwtechnisch -

Zowel nieuwbouw als duurzame renovatie is bouwtechnisch mogelijk.

Functioneel -

Duurzame renovatie leidt voor De Windroos niet tot een functionele plattegrond. Renovatie van een van de gebouwen voor De Windroos en Fuut valt daarom als optie af. Bij duurzame renovatie geeft bovendien slechts beperkt de mogelijkheid om tot een geïntegreerd gebouw te komen waarin goed kan worden samengewerkt. Renoveren daarvoor grote nadelen.

Bestemmingsplan De massastudie laat zien dat de nieuwbouw/renovatie past binnen de randvoorwaarden van het bestemmingsplan qua bouwvlak, maximale bebouwingspercentage en bouwhoogte. Verkeer/parkeren Aan de eisen voor wat betref parkeren, fietsparkere en (veilige) bereikbaarheid kan bij nieuwbouw/renovatie worden voldaan. Brede school vorming De besturen kunnen de door hen verwoorde ambitie t.a.v. de brede school waarmaken, indachtig het in IHP verwoordde uitgangspunt. Het ruimtebeslag lijkt vooralsnog niet heel groot. Nader onderzoek naar bijvoorbeeld een bibliotheek voorziening verdient aanbeveling Investering, eigendom, beheer en exploitatie -

De gemeente heeft een zorgtaak bij vervangende nieuwbouw van scholen. En financiert daarom de vervangende nieuwbouw van de scholen. Voor de kinderopvang moet nog worden bepaald of Kind & Co zelf de huisvesting bekostigt, of dat Kind & Co deze voorziening gaat huren. In dat laatste geval financiert de gemeente de investering en brengt hiervoor Kind & Co deze terug via een kostprijsdekkende huur.

De gemeente wordt eigenaar van het scholencomplex en geeft deze in gebruik aan de scholen. De scholen worden daarmee verantwoordelijk voor het onderhoud beheer en exploitatie van het schoolgedeelte. Omdat in het gebouw ook kinderopvang wordt gehuisvest, zal een beheercommissie moeten worden opgericht het gezamenlijke onderhoud, beheer en exploitatie van het gebouw.

Neem het minimaliseren van de onderhoudskosten mee als uitgangspunt bij het ontwerp van de nieuwbouw. Dit kan door bij de planvorming de Total Cost of Ownership (het totaal van de investeringskosten en de kosten voor onderhoud en exploitatie) in beeld te brengen. Laat de architect en de installatieadviseur bij de keuze voor materialen en installaties rekening met de onderhoudskosten.

Financieel De benodigde investering bij nieuwbouw voor beide scholen en kinderopvang bedraagt afgerond € 9.100.000 (zie pagina 21). De benodigde investering bij duurzame renovatie van De Werkschuit en Bikkeltje en nieuwbouw voor De Windroos en Fuut bedraagt afgerond € 8.300.000 (zie pagina 21).

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 22

Bestuurlijk Vastgesteld kan worden dat de nieuwbouwvariant bestuurlijk draagvlak heeft. Dit geeft de mogelijkheid om tot een goed geïntegreerd gebouw te komen waarin goed kan worden samengewerkt, waardoor mogelijkheden voor brede schoolvorming en samenwerking makkelijker worden. De renovatievariant heeft daarvoor te grote nadelen. Voor- en nadelen voorgestelde scenario’s Nadeel van duurzame renovatie is dat De Werkschuit en Kind & Co dan twee keer moeten verhuizen. Nieuwbouw voor De Windroos levert wat langer overlast en beperkingen op dan bij volledige renovatie, omdat het bestaande gebouw gesloopt dient te worden. Een voordeel van nieuwbouw voor De Windroos is dat de school daarvoor een bij het schoolconcept passend gebouw voor terugkrijgt met een optie voor uitbreiding, als het aantal leerlingen daar op termijn aanleiding toe geeft. 8.2

Advies

Wij adviseren in dit geval om de te kiezen voor de variant volledige nieuwbouw. Het is een variant die bovendien behoorlijk toekomstbestendig is , omdat beide scholen kunnen groeien naar 200 leerlingen. Deze variant heeft een dergelijke uitbreidingsoptie in zich. Er lijkt voldoende draagvlag te zijn voor deze variant bij alle betrokken partijen. VastgoedDialoog 28 november 2022

Blz. 23

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

BIJLAGE I – RUIMTETABELLEN WERKSCHUIT – RUIMTETABEL soort ruimte

aantal ruimten

m2 per ruimte

m2 totaal

ONDERWIJSVLEK – KLEUTERS groepsruimte 1,2 Kastenwand kapstokken (16 jassen/m2) Toiletten

2 2 120 3

55 4 0,08 2,5

110 8 10 8

berging ‐ materialen kleuters

Speellokaal speellokaal – berging ONDERWIJSVLEKKEN ‐ GROEP 3/4, 5/6, 7/8 en plusklas groepsruimte 3,4,5 groepsruimte 6,7,8 Kastenwand Kapstokken Toiletten

1 1

80 10

40 10

3 3 6 150 9

55 55 4 0,08 2,5

165 165 24 13 23

1 1 1 1

100 55 2,5 5

1 10 1 1 1 1 1

50 0,08 5 9 12 20 8

50 1 5 9 12 20 8

20 bij BSO

2 1 1

1,5 4 1

3 4 1

VLEK ‐ GEZAMENLIJKE ACTIVITEITEN / CREATIVITEIT centrale hal Handvaardigheid toilet – personeel toilet ‐ gehandicapten (miva) Bibliotheek Keuken Podium PERSONEELS RUIMTEN Teamkamer garderobe (10 jassen) ‐ verrijdbaar Repro spreekkamer / kolfruimte kamer IB / RT (ruimte voor 5 kinderen) kamer – directeur conciërge / administratie OVERIG berging ‐ centrale berging berging ‐ tussenschoolse opvang werkkast (kast voor de schoonmaak) ICT‐ruimte Meterkast totaal netto oppervlakte bruto/netto – factor totaal bruto oppervlakte Norm oppervlakte Te veel BUITENRUIMTE / PLEIN ruimtenorm verharde buitenruimte (verordening)

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

30%

Aantal 178 ll

m²/eenheid 3

overige 40 m² ingebracht door BSO

100 28 overige 28 m² ingebracht door BSO 3 5 in centr. Hal in centr. Hal in centr. Hal

852 m2 256 m2 1.108 m2 1.095 m2 13 m2

m² 534

Blz. 24

Bijlage 1 – (ruimtetabellen) - vervolg WINDROOS‐ RUIMTETABEL soort ruimte

aantal ruimten

m2 per ruimte

m2 totaal

ONDERWIJSVLEK ‐ KLEUTERS groepsruimte 1,2 kastenwand kapstokken (16 jassen/m2) toiletten

2 2 120 3

54 4 0,08 2,5

108 8 10 8

berging ‐ materialen kleuters

speellokaal speellokaal ‐ berging ONDERWIJSVLEKKEN ‐ GROEP 3/4, 5/6, 7/8 en plusklas groepsruimte 3,4,5 groepsruimte 6,7,8 kastenwand kapstokken toiletten

1 1

80 10

3 2 5 125 8

54 54 4 0,08 2,5

162 108 20 10 20

1 1 1

90 2,5 5

90 3 5 in centr. Hal in centr. Hal in centr. Hal

1 10 1 1 1 1 1 1

50 0,08 5 9 9 12 20 8

50 1 5 9 9 12 20 8

20 bij BSO

2 1 1

1,5 4 1

3 4 1

VLEK ‐ GEZAMENLIJKE ACTIVITEITEN / CREATIVITEIT centrale hal toilet ‐ personeel toilet ‐ gehandicapten (miva) bibliotheek keuken podium PERSONEELS RUIMTEN teamkamer garderobe (10 jassen) ‐ verrijdbaar Repro spreekkamer / kolfruimte kamer IB kamer RT (ruimte voor 5 kinderen) kamer ‐ directeur conciërge / administratie OVERIG berging ‐ centrale berging berging ‐ tussenschoolse opvang werkkast (kast voor de schoonmaak) ICT‐ruimte meterkast totaal netto oppervlakte bruto/netto ‐ factor totaal bruto oppervlakte Norm oppervlakte Te veel

BUITENRUIMTE / PLEIN ruimtenorm verharde buitenruimte (verordening) plein ‐ berging spelmaterialen plein ‐ berging afval plein ‐ overdekte fietsenstalling

Blz. 25

30%

Aantal 149 ll 1 1 1

m²/eenheid 3

793 m2 238 m2 1.031 m2 1.005 m2 26 m2

m² 447 ‐ ‐

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Bijlage 1 – (ruimtetabellen) - vervolg De Fuut ‐ RUIMTETABEL soort ruimte

aantal

m2 per ruimte

m2 totaal

BSO ‐ binnenruimte Binnenruimte BSO ‐ 1 groepen (20 kinderen)

Berging BSO / TSO kapstokken (16 jassen/m2) toiletten toilet ‐ gehandicapten (miva) keuken teamkamer spreekkamer werkkast (kast voor de schoonmaak)

1 80 1,5 1 1 1 1 2

20 0,08 2,5 5

70 ‐35 20 school school school in aula school school 3

BSO ‐ Buitenruimte plein plein ‐ berging spelmaterialen containerplaats

aantal

m2 / eenh.

1 1

20 4

20 9 1,5

58 m2 school 20 4

Af: gebruik van de schoolvoorziening gebruik van de schoolvoorziening gebruik van de schoolvoorziening gebruik van de schoolvoorziening gebruik van de schoolvoorziening gebruik van de schoolvoorziening gebruik van de schoolvoorziening

gebruik van de schoolvoorziening

24 Kind & Co ‐ RUIMTETABEL soort ruimte BSO ‐ binnenruimte Kantoorruimte cm en sr Teamkamer Verschoningsruimte PG Verschoningsruimte KDV Washok Buggyruimte KDV 0‐4 jaar BSO Pantry in bovenstaande groepsruimtes Slaapruimte PG 2‐4 jaar Sanitair BSO Bergingen Berging KDV/PG Berging BSO Algemene ruimten Entree & garderobe KDV Toiletten personeel Entree & garderobe BSO Werkkast Totaal Kind & Co ‐ Buitenruimte Containerplaats Buitenberging KDVPG Buitenterrein KDV/PG Buitenberging BSO Buitenterrein BSO

aantal

m2 per ruimte

m2 totaal

1 1 1 2 2 1 4 3 5 10 1

12 20 8 12 4 10 56 60 3 10 56

2 1

20 20

2 1

4 1

12 20 8 24 8 10 224 180 15 100 56 0 0 40 20 0 8 1 0 5

aantal 1 2 80 1 50

m2 / eenh. 4 20 3,5 20 4

731 m2 4 40 280 20 175

Totaal

519

*) In programma van Werkschuit uitgegaan gedeeltelijk dubbelgebruik. En dat Kind & Co hier 48m² van financiert Dit dubbelgebruik is in bovenstaande tabel nog niet verwerkt.

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 26

BIJLAGE II – INVESTERINGSRAMINGEN Nieuwbouw scholencomplex

m²

Specificatie Sloopkosten

2.949

€ 50

€ 147.500

Sloopkosten Nootengaard 17 (Werkschuit)

1.301

€ 50

€ 65.000

Sloopkosten Zonnewijzer 3 (Wegwijzer)

1.238

€ 50

€ 62.000

410

€ 50

€ 20.500

Specificatie Bouwkosten

2.924

€ 1.951

€ 5.706.138

Bouwkundige werken

2.924

€ 1.000

€ 2.924.140

Intstallaties

2.924

€ 500

€ 1.462.070

Vaste inrichting en voorzieningen

2.924

€ 35

€ 102.500

Terrein

1.524

€ 50

€ 76.200

Indirecte bouwkosten

2.924

Sloopkosten Moerbeiengaard 24 (Kind & Co 'Bikkeltje')

€ / m²

€

€ 1.141.228

Totaal Bouwkosten

€ 5.706.138

Specificatie Bijkomende kosten

2.924

€ 341

Vooronderzoek initiatieffase

€ 995.809 € 5.000

Honorarium architect en adviseurs:

€ 299.572

‐ Architect fase vo t/m uo ‐ Adviseur installaties fase do t/m uo

€ 228.246

0,5%

€ 28.531

0,75%

€ 42.796

‐ Adviseur bouwfysica ‐ Adviseur constructies do t/m uo Honorarium begeleiding uitvoering

Legeskosten omgevingsvergunning

€ 171.184

Winst & Risico

€ 171.184

Bodemonderzoek ‐ technisch en milieu

€ 342.368

€ 2.000

Diverse onderzoekskosten t.b.v.vergunningsaanvraag

Asbestinventarisatie (geen saneringskosten gerekend)

€ 1.500

Schoonmaak na oplevering

€ 3.000

Totaal bijkomende kosten Onvoorzien

Totaal investering (excl. BTW)

excl. BTW

€ 995.809

10%

€ 670.195

€ 7.519.641

BTW (21%)

€ 1.579.125

Totaal investering (incl. BTW)

€ 9.098.765

Blz. 27

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Bijlage II (investeringsramingen) – vervolg Duurzame renovatie Nootengaard 17 (school, PG, BSO)

m²

€ / m²

€

Renovatie (gebouw op conditieniveau 2 brengen) Functionele aanpasssingen gebouw (beperkt)

1.301 1.301

€ 900 € 250

€ 1.170.900 € 325.250

Af: dubbeling met bouwkosten verduurzaming

1.301

€ ‐450

€ ‐585.450 € 910.700

Bouwkosten verduurzaming

aantal

€ / stuk

€

Luchtbehandeling lokalen (HR renovatie‐plafondunits)

10 units

€ 30.000

€ 300.000

1 pst

€ 35.000

1280 m2

€ 40

€ 51.200

Luchtbehandeling overige gebouwdelen Plafonds bestaand incidenteel / LED‐verlichting gehele ruimten Hoogwaardig isoleren gevelwanden (aan de buitenzijde)

670 m2

€ 200

€ 134.000

Vervangen gevelkozijnen

442 m2

€ 825

€ 364.650

Dak hoogwaardig isoleren en naisoleren

1280 m2

€ 150

€ 192.000

Vloeren bg hoogwaardig isoleren en naisoleren

1280 m2

€ 50

€ 64.000

PV panelen

1 pst

€ 200.000

LWW Warmtepomp ter vervanging van de gasketels

1 pst

€ 110.000

1280 m2

€ 85

€ 108.800

Vervanging en aanpassen van E‐installatie i.v.m. verduurzaming

1 pst

€ 55.000

Incidenteel aanpassen zonwering

1 pst

€ 30.000

Warmtedistributie / vloerverwarming t.b.v. laagtemperatuur

Totaal bouwkosten

€ 30.000 € 1.644.650

Bijkomende kosten Vooronderzoek initiatieffase

€ 5.000

Honorarium architect en adviseurs:

€ 70.000

‐ Meten en tekenen bestaande toestand

€ 4.000

‐ Architect fase vo t/m uo

€0

‐ Adviseur installaties fase do t/m uo

€ 50.000

‐ Bouwfysica en bouwbesluit‐ en brandtoetsing tbv vergunning

€ 8.000

‐ Honorarium adviseur constructies do t/m uo

€ 8.000

Honorarium begeleiding uitvoering

€ 40.000

‐ Directievoering alle disciplines tijdens de uitvoering

€ 20.000

‐ Deeltijdtoezicht alle disciplines tijdens de uitvoering

€ 20.000

Legeskosten omgevingsvergunning

Kosten vergunning brandveidig gebruik (aanvraag en leges)

€ 5.000

Aanpassingen nutsvoorzieningen

€ 30.000

Bodemonderzoek ‐ technisch en milieu

n.v.t.

Diverse onderzoekskosten t.b.v.vergunningsaanvraag

Asbestinventarisatie (geen saneringskosten gerekend)

€ 1.500

Schoonmaak na oplevering

€ 3.000

Totaal bijkomende kosten Onvoorzien / nader te detailleren

excl. BTW

€ 154.500

20%

€ 359.830

Totaal investering (excl. BTW) BTW (21%) Totaal investering (incl. BTW)

€ 3.069.680 € 644.633 € 3.714.313

*) "Inschatting (nauwkeurige raming volgt bij rapport conditiemeting)"

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

Blz. 28

Bijlage II (investeringsramingen) – vervolg Nieuwbouw Windroos en Fuut

m²

€ / m²

€

Specificatie Sloopkosten

1.238

€ 50

€ 61.900

Sloopkosten Zonnewijzer 3 (Wegwijzer)

1.238

€ 50

€ 61.900

Specificatie Bouwkosten

1.098

€ 1.660

€ 2.238.760

Bouwkundige werken

1.098

€ 1.050

€ 1.152.690

Intstallaties

1.098

€ 525

€ 576.345

Vaste inrichting en voorzieningen

1.098

€ 35

€ 38.423

471

€ 50

€ 23.550

Terrein Indirecte bouwkosten

1.098

€ 447.752

Totaal Bouwkosten

€ 2.238.760

Specificatie Bijkomende kosten

1.098

€ 117.500

€ 397.651

Vooronderzoek initiatieffase

€ 5.000

Honorarium architect en adviseurs:

€ 117.500

‐ Architect fase vo t/m uo ‐ Adviseur installaties fase do t/m uo

€ 89.500

0,5%

€ 11.000

0,75%

€ 17.000

‐ Adviseur bouwfysica ‐ Adviseur constructies do t/m uo Honorarium begeleiding uitvoering

Legeskosten omgevingsvergunning

€ 134.326 € 67.163

Winst & Risico

€ 67.163

Bodemonderzoek ‐ technisch en milieu

€ 2.000

Diverse onderzoekskosten t.b.v.vergunningsaanvraag

Asbestinventarisatie (geen saneringskosten gerekend)

€ 1.500

Schoonmaak na oplevering

€ 3.000

Totaal bijkomende kosten

excl. BTW

€ 397.651

Onvoorzien

€ 131.821

Totaal investering (excl. BTW)

1.098

€ 2.578

BTW (21%)

€ 594.328

Totaal investering (incl. BTW)

1.098

€ 3.119

Duurzame renovatie Moerbeiengaard 24 (kinderdagopv.)

m²

€ / m²

Renovatie (gebouw op conditieniveau 2 brengen) Functionele aanpassingen gebouw (beperkt) Duurzaamheidsmaatregelen (gasloos, frisse scholen, ENG) Af: dubbeling met renovatie Bijkomende kosten Onvoorzien Inrichting Totaal investering (excl. BTW) BTW (21%) Totaal investering (incl. BTW)

Blz. 29

€ 2.830.132

410 410 410 410 410 410 410 410

€ 900 € 250 € 1.264 € ‐450 € 119 € 277

410

€ 2.855

€ 2.359

€ 3.424.459 € € 369.000 € 102.500 € 518.299 € ‐184.500 € 48.689 € 113.398 €0 € 967.386 € 203.151 € 1.170.537

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

BIJLAGE III – FRISSE SCHOLEN Een veel gebruikte richtlijn voor de kwaliteit van het binnenmilieu is het Programma van Eisen Frisse Scholen. De richtlijn is gebaseerd op de ISSO-publicatie voor Frisse Scholen. De richtlijn onderscheidt vijf thema’s voor de kwaliteit van het binnenmilieu: Energie, Luchtkwaliteit, Thermisch comfort, Visueel comfort en Akoestisch comfort. Per thema benoemt de richtlijn drie kwaliteitsklassen C, B en A. Binnen de klassen C, B en A worden keuzemogelijkheden gegeven voor de uitvoering van het gebouw. Bij klasse C is uitgegaan van de wettelijke minimumeisen uit het Bouwbesluit 2012 en bij de klassen A en B wordt uitgegaan van hogere eisen. De eisen in het Bouwbesluit 2015 voor de nieuwbouw van scholen zijn zodanig verzwaard, dat men bij nieuwbouw voor de thema’s energie en lucht minimaal klasse B moet realiseren. Klasse B leidt tot een goed binnenklimaat en een zuinig energieverbruik. Klasse A geeft een uitstekend binnenklimaat en een zeer zuinig energieverbruik.

Blz. 31

Haalbaarheidsstudie Werkschuit/Windroos

BIJLAGE IV – MASSASTUDIE JASPER SMITS ARCHITECTEN

Colofon Jasper Smits jasper@jaspersmits.nl Tess Maas tess@jaspersmits.nl

Contact info@jaspersmits.nl +316 24886878 Nijverheidsweg 16C 3534 AM Utrecht

Locatie Voor de nieuwbouw of vernieuwbouw van de Werkschuit, Kind & Co, Fuut en de Windroos is de locatie Noorderwaard uitgangspunt voor deze massa studie

75% bebouwingspercentage 5m max bouwhoogte

Locatie Noorderwaard

JASPER SMITS ARCHITECTUUR & INTERIEUR

Belangrijke uitgangspunten Werkschuit Belangrijke uitgangspunten voor de school en het onderwijs die ruimtelijke gevolgen hebben voor de massa studie zijn hieronder in willekeurige volgorde afgebeeld.

Ontmoetingsruimte

Minder gangen

Vierkantemeters naar kinderen/lokalen

Kleinschalig

Binnentuin

JASPER SMITS ARCHITECTUUR & INTERIEUR

Overzichtelijk

Relatie met kinderopvang en BSO

Vlekkenplan Beschrijving van De Werkschuit (hoofdstuk 3), het ruimteprogramma (hoofdstuk 5) en de ruimtetabellen (bijlage I) vertaald in 'vlekken'.

Lokaal/kast/jas

64,00 m2

Toiletten

> 2 kleuter lokalen met speellokaal > 6 lokalen voor groep 3,4,5,6,7 & 8

Speellokaal 80,00 m2

Berging

Handvaardigheid

10,00 m2

56,00 m2

8,00 m2

Lokaal/kast/jas

60,00 m2

Toiletten

Hal/Keuken/Bieb 100,00 m2

toilet/MIVA

12,00 m2

8,00 m2

con./admin 8,00 m2

Repro 6,00 m2

Lokaal/kast/jas

Personeel

60,00 m2

48,00 m2

ICT

wrk/mtr

4,00 m2

Directie

Spreek/kolf

berg./wrkk.

15,00 m2

12,00 m2

20,00 m2

Toiletten 12,00 m2

RT/IB 15,00 m2

JASPER SMITS ARCHITECTUUR & INTERIEUR

Vlekkenplan Beschrijving van De Werkschuit (hoofdstuk 3), het ruimteprogramma (hoofdstuk 5) en de ruimtetabellen (bijlage I) vertaald in 'vlekken'.

Lokaal/kast/jas

64,00 m2

Toiletten

> gemeenschappelijke ruimten

Speellokaal 80,00 m2

Berging

Handvaardigheid

10,00 m2

56,00 m2

8,00 m2

Lokaal/kast/jas

64,00 m2

Lokaal/kast/jas Toiletten 60,00 m2 8,00 m2

Lokaal/kast/jas Berging 10,00 m2

60,00 m2

Speellokaal 80,00 m2

Lokaal/kast/jas Berging 60,00 m2

Hal/Keuken/Bieb Handvaardigheid 100,00 m2

10,00 m2

Toiletten

56,00 m2

toilet/MIVA

12,00 m2

8,00 m2

con./admin 8,00 m2

Lokaal/kast/jas

60,00 m2

Lokaal/kast/jas

60,00 m2

Lokaal/kast/jas Toiletten 60,00 m2

12,00 m2

Repro Hal/Keuken/Bieb 6,00 m2

100,00 m

ICT

wrk/mtr

4,00 m2

Personeel toilet/MIVA 48,00 m2

Directie

Spreek/kolf

berg./wrkk.

15,00 m2

12,00 m2

20,00 m2

8,00 m2

Toiletten

con./admin RT/IB

12,00 m2

8,00 m2

15,00 m2

Repro 6,00 m2

Lokaal/kast/jas

Personeel

60,00 m2

48,00 m2

ICT

wrk/mtr

4,00 m2

Directie

Spreek/kolf

15,00 m2

12,00 m2

Toiletten 12,00 m2

RT/IB 15,00 m2

JASPER SMITS ARCHITECTUUR & INTERIEUR

berg./w

20,00 m2

lokaal

Vlekkenplan Beschrijving van De Werkschuit (hoofdstuk 3), het ruimteprogramma (hoofdstuk 5) en de ruimtetabellen (bijlage I) vertaald in 'vlekken'.

Lokaal/kast/jas

64,00 m2

Toiletten

> ondersteunende ruimten

Speellokaal 80,00 m2

Berging

Handvaardigheid

10,00 m2

56,00 m2

8,00 m2

Lokaal/kast/jas

64,00 m2

Lokaal/kast/jas Toiletten 60,00 m2 8,00 m2

Lokaal/kast/jas Berging 10,00 m2

Speellokaal 80,00 m2

Lokaal/kast/jas Berging

60,00 m2

Hal/Keuken/Bieb Handvaardigheid 100,00 m2

10,00 m2

56,00 m2

0 m2

Toiletten Handvaardigheid

toilet/MIVA

12,00 m2

8,00 m2

56,00 m2

con./admin 8,00 m2

Lokaal/kast/jas

60,00 m2

Lokaal/kast/jas

60,00 m2

Lokaal/kast/jas Toiletten Hal/Keuken/Bieb 60,00 m2

12,00 m2

Repro Hal/Keuken/Bieb 6,00 m2

100,00 m

ICT

wrk/mtr

4,00 m2

Personeel toilet/MIVA 48,00 m2

Directie

Spreek/kolf

berg./wrkk.

15,00 m2

12,00 m2

20,00 m2

8,00 m2

100,00 m2

Toiletten toilet/MIVA

con./admin RT/IB

12,00 m2

8,00 m2

15,00 m2

Repro

con./admin

6,00 m2

ICT

wrk/mtr

4,00 m2

8,00 m2

Repro Lokaal/kast/jas 60,00 m2

Toiletten Personeel 12,00 m2

48,00 m2

6,00 m2

wrk/mtr ICTLokaal/kast/jas 4,00 m2

60,00 m2

4,00 m2

Lokaal/kast/jas

Personeel

60,00 m2

48,00 m2

Directie

Spreek/kolf

berg./wrkk.

15,00 m2

12,00 m2

20,00 m2

Directie

Spreek/kolf

15,00 m2

12,00 m2

RT/IB 15,00 m2

JASPER SMITS ARCHITECTUUR & INTERIEUR

berg./w

20,00 m2

Massastudie De Werkschuit heeft aangegeven dat het in de situatie van nieuwbouw wenselijk is een compactere opzet te hebben. Dit betekend minder gangen dan in de huidige situatie.

lokaal lokaal

Concept tekening - lokalen rond een gemeenschappelijke ruimte

lokaal

Concept tekening - tussen de lokalen en gemeenschappelijke ruimten is er een afscheiding zodat kinderen in de lokalen niet afgeleid kunnen raken.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12322004/1