Bijlage 1 Participatieaanpak duurzame energie def. 01062023 (1)

In gesprek over een duurzaam Wijk bij Duurstede Plan van aanpak participatietraject over duurzame opwek

Datum juni 2023 Versienummer 1.8

Inhoud 1. Waarom in gesprek? .......................................................................................................................................................................... 3 1.1. De opgave ......................................................................................................................................................................................................................................... 3 1.2. Leeswijzer ........................................................................................................................................................................................................................................ 3 1.3. De projectfasen van het participatietraject .................................................................................................................................................................................... 4

2. Met wie waarover in gesprek?........................................................................................................................................................... 6 2.1. De participatievraag......................................................................................................................................................................................................................... 6 2.2. De publieksgroepen ......................................................................................................................................................................................................................... 6 2.3. Rol & betrokkenheid ........................................................................................................................................................................................................................ 7 2.4. Informatievorziening………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………7

3. Hoe in gesprek? ................................................................................................................................................................................. 9 3.1. De participatieaanpak ...................................................................................................................................................................................................................... 9 3.2. Hoe ziet de besluitvorming eruit door college van b en w en gemeenteraad? ............................................................................................................................ 11

4. Organisatie van de participatie ....................................................................................................................................................... 12 4.1. Management participatie en communicatie .................................................................................................................................................................................. 12 4.2. Basiscommunicatie op orde ........................................................................................................................................................................................................... 12 4.3. Raadswerkgroep ............................................................................................................................................................................................................................ 12 4.5. Planning.......................................................................................................................................................................................................................................... 12

2

1. Waarom in gesprek? 1.1.

De opgave

In het klimaatakkoord heeft Nederland afgesproken om in 2050 klimaatneutraal te zijn en vrijwel geen broeikasgassen meer uit te stoten. Dit betekent dat elektriciteit duurzaam wordt opgewekt, dat gebouwen worden voorzien van duurzame warmtebronnen en elektriciteit, dat bedrijven hun productieprocessen hebben aangepast en dat er alleen nog maar emissievrije en elektrische auto’s rijden. Kortom, dat het gebruik van fossiele brandstoffen wordt beëindigd. Deze transitie is één van de grootste maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. De ambitieuze doelstellingen van het klimaatakkoord vragen om drastische veranderingen in verschillende sectoren en een enorme inspanning van de samenleving als geheel. Gemeenten hebben van het Rijk de verantwoordelijkheid gekregen om de energietransitie binnen de gemeentegrenzen uit te voeren. Onze gemeente heeft verschillende duurzaamheidsprojecten opgezet, waaronder de opwekking van 60 hectare duurzame zonne-energie op land. Als alle daken vol liggen met zonnepanelen en we 60 hectare zonneveld hebben, wekt Wijk bij Duurstede ongeveer één derde duurzame energie op van het totale energieverbruik. Om goed voorbereid te zijn op het uitfaseren van fossiele brandstoffen en huishoudens te beschermen voor de hoge energierekeningen is het belangrijk om stappen te blijven zetten. Dit kunnen we alleen samen met onze inwoners doen.

Onze gemeente wil bouwen aan een duurzame toekomst. Een eerlijke toekomst; waar iedereen de mogelijkheid krijgt om mee te doen. Met oog voor kwetsbare huishoudens en onze planeet. De raad wil daarom in gesprek met de inwoners van Wijk bij Duurstede om samen te bepalen hoe de energietransitie er in onze gemeente uit moet zien en waar we als gemeente stappen moeten zetten. De gemeenteraad heeft de opdracht gegeven om een participatietraject te starten om de kansen,

(on)mogelijkheden en eventuele randvoorwaarden van duurzame opwek (zowel elektriciteit als warmte) te onderzoeken. Dit plan van aanpak geeft de kaders weer van het participatietraject en op basis hiervan zal een uitvoeringsplan worden opgesteld. Parallel aan ons participatietraject over duurzame opwek, gaat de provincie Utrecht na de zomer 2023 ook een participatietraject uitvoeren op het gebied van windenergie om het RES doel van de U16 van 1,8TWh in 2030 te kunnen behalen. Het participatietraject van de provincie is een onderdeel van een groot onderzoek (de planMER) dat de meest geschikte locaties voor wind in de provincie Utrecht in kaart brengt. De provincie Utrecht zal voor dit participatietraject ook onze inwoners benaderen. Het participatietraject van de gemeente en de provincie zullen naast elkaar gaan lopen. Zie voor de risico’s bijlage 1. Totstandkoming plan van aanpak participatie Dit plan van aanpak is het resultaat van een Relevant Gesprek® sessie op 12 januari 2023 met de ambtelijke organisatie en meerdere sessies met de raadswerkgroep in de periode december 2022 – mei 2023.

1.2.

Leeswijzer

Het document is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 beschrijft met wie we in gesprek gaan en waarover. Hoofdstuk 3 geeft een overzicht hoe we in gesprek gaan en hoe de besluitvorming eruit ziet tijdens het participatietraject. Hoofdstuk 4 beschrijft de organisatie van het participatietraject. Bijlage 1 is een opsomming van mogelijke risico’s en aandachtspunten. Bijlage 2 geeft een verdere toelichting over het participatietraject. Voordat we verder gaan met wie we in gesprek gaan en waarover, volgt eerst een beschrijving van de projectfasen van het participatietraject.

3

1.3.

De projectfasen van het participatietraject

Een participatietraject bestaat altijd uit één of meerdere fases. Per fase bepalen we waarover we in gesprek gaan, de ruimte voor inbreng en wat het (inhoudelijke) resultaat is van iedere fase. In deze sub-paragraaf beschrijven we kort de fases. Hoe we het gesprek per fase invullen beschrijven we in hoofdstuk 3. Tussen iedere fase zit een besluitvormingsmoment of een moment van informeren van de gemeenteraad en/of het college. Fase 0. Participatieaanpak Een van de meest voorkomende valkuilen bij participatie is het gesprek met de samenleving aangaan zonder een duidelijke aanpak die is goedgekeurd door de besluitvormers. Daarom is ervoor gekozen hier uitgebreid bij stil te staan. Dit plan van aanpak geeft weer waarom, waarover, met wie en op welke manier het gesprek over de duurzaamheidsambities van de gemeente Wijk bij Duurstede wordt georganiseerd. Het eindresultaat van deze fase is het delen van de participatieaanpak met inwoners en andere betrokkenen. Zij kunnen hierover vragen stellen. Op basis van de participatieaanpak wordt er een uitvoeringsplan opgesteld dat gedetailleerd beschrijft wat we gaan doen en hoe we inwoners gaan bereiken. Fase 1. Inventarisatie van de brede opwekmogelijkheden De gemeente Wijk bij Duurstede heeft in de raadsagenda 2023-2026 de ambitie opgenomen om in 2030 energieneutraal te zijn.

De gemeenteraad wil zich in de eerste fase van het participatietraject niet beperken met de mogelijke technieken en ook de technieken meenemen die als kansrijk worden gezien na 2030. De raad wil, voordat er een besluit wordt genomen over de in te zetten technieken, de kansen, mogelijkheden, overwegingen, waarden, belangen en bezwaren van alle technieken goed in kaart brengen. Samen met de inwoners. In de samenleving van Wijk bij Duurstede zit namelijk veel kennis en expertise. Deze input geeft de gemeente de mogelijkheid om haar keuzes hierop aan te laten sluiten. In fase 1 sluiten we daarom geen elektriciteitsopwek- en warmtetechnieken uit als gespreksonderwerp.

Energieneutraal versus klimaatneutraal Energieneutraal: we wekken net zoveel duurzame energie op als dat we gebruiken. Klimaatneutraal: we stoten geen broeikasgassen meer uit of deze worden gecompenseerd. Voor fase 2 kiezen we, op basis van door de raad vastgestelde criteria in fase 0, een aantal technieken uit waar we verder over in gesprek in gaan. De technieken die meegenomen kunnen worden in fase 1 zijn: Opwek warmte: Geothermie Zonnewarmte (dak + veld) Warmte uit oppervlakte water (TEO) Warmte uit afvalwater (TEA) Warmte uit drinkwater (TED) Restwarmte lage temperatuur Restwarmte hoge temperatuur Biogas Biomassa Warmte Koude Opslag (WKO) Opwek elektriciteit: Zon op land Zon op dak Wind op land (grote en kleine windturbines) Waterkracht Kernenergie; grote reactors Kernenergie; Small Modular Reactors (SMR) Biomassa Biogas

4

Het eindresultaat van fase 1 is een gestructureerd overzicht, met de bij de inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers, opgehaalde waarden, kansen, mogelijkheden, overwegingen en zorgen rondom de verschillende elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken. De methodiek waarmee we de input ophalen wordt in een later stadium bepaald. Zie hoofdstuk 3 en bijlage 2 voor suggesties van de mogelijkheden. Aan de hand van de inventarisatie uit fase 1 maakt het college na consultatie van de raadswerkgroep participatietraject duurzame opwek een weloverwogen keuze over welke technieken in fase 2 verder worden onderzocht voor het invullen van de duurzaamheidsambities.

Fase 3. Routekaart Energieneutraal Tenslotte wordt in fase 3 op basis van de input uit fase 1 en 2 met (een deel van) de samenleving gesproken over hoe de routing en planning voor de invulling van de ambitie er mogelijk uit kan komen te zien. Het eindproduct, een routekaart energieneutraal, vormt de basis voor het programmaplan energietransitie van de gemeente Wijk bij Duurstede.

De volgende criteria worden in deze keuze meengenomen: ➢ De technieken waarvan inwoners vinden dat die een grote bijdrage kunnen leveren aan de energietransitie in onze gemeente ➢ De technieken waarvan inwoners vinden dat die een grote impact hebben op de leefomgeving. ➢ De mate waarin de technieken bijdragen aan de ambitie van de gemeente om energieneutraal te zijn. De gemeenteraad stelt met het vaststellen van dit plan van aanpak participatie ook de bovenstaande criteria vast, als kader voor de selectie van verder te onderzoeken elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken. Het college van b en w informeert de gemeenteraad over de te maken keuze. Fase 2. Verdieping geïnventariseerde elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken Met de uitkomsten uit fase 1 onderzoekt de gemeente in fase 2 samen met de samenleving welke kansen, mogelijkheden, aandachtspunten, criteria en voorwaarden meegewogen moeten worden bij het maken van de keuze om specifieke technieken al dan niet in te zetten om duurzame elektriciteit en warmte op te wekken. Na afronding van fase 2 heeft de raad per geselecteerde techniek een overzicht van de kansen, mogelijkheden, aandachtspunten, criteria en randvoorwaarden. Deze input is richtinggevend voor hoe de gemeente invulling geeft aan haar ambitie.

5

2. Met wie waarover in gesprek? Een participatiegesprek moet relevant zijn voor de deelnemers. Daarbij wordt vooraf bepaald met wie we waarover in gesprek gaan op basis van een heldere participatievraag. Bij iedere fase krijgen verschillende publieksgroepen een passende rol/betrokkenheid.

2.1.

De participatievraag

De participatievraag is de vraag waar we aan het einde van het participatieproces een antwoord op willen hebben. We formuleren specifieke participatievragen per projectfase en één hoofdvraag voor het gehele participatieproces. De participatievraag voor het gehele project en waar we dus aan het einde een antwoord op hebben is:

“hoe geven we invulling aan de ambitie van de gemeente Wijk bij Duurstede om energieneutraal te worden?”. Om een antwoord te geven op deze hoofdvraag,

formuleren en beantwoorden we per projectfase één of meerdere participatievragen. Fase 0. Plan van aanpak participatie Na het vaststellen van de aanpak wordt deze gedeeld met alle inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers met de vraag: “dit is hoe we het participatieproces willen vormgeven. Heeft u daar nog vragen over?” Fase 1. Inventarisatie van de brede duurzame energie opwek In fase 1 gaan we in gesprek met de samenleving. In deze fase stellen we vragen aan de omgeving om tot een inventarisatielijst te komen. De vragen gaan over de verschillende kansen, mogelijkheden, overwegingen, waarden, belangen en bezwaren die inwoners zien voor de diverse technieken die gebruikt kunnen worden in Wijk bij Duurstede voor het behalen van de ambitie. Welke vragen we precies gaan stellen wordt verder uitgewerkt in de nog op te stellen uitvoeringsplan. Uitgangspunt is dat de gestelde vragen neutraal, open, onderzoekend en niet sturend zijn geformuleerd.

Daarnaast zit er in fase 1 een grote informatiebehoefte. Betrokkenen kunnen, als ze dat willen, goed geïnformeerd worden over de diverse technieken en daarmee wellicht beter antwoord geven op de vragen. Hoe we de samenleving voorzien van de juiste informatie wordt verder uitgewerkt in een communicatieplan dat gemaakt wordt in de uitvoering. Fase 2. Verdieping geïnventariseerde technieken voor opwek van elektriciteit en warmte Het eindresultaat van fase 2 is een overzicht van welke aandachtspunten, criteria en randvoorwaarden volgens de samenleving van Wijk bij Duurstede van belang zijn voor de specifieke technieken. Zoals criteria voor het bepalen van locaties voor duurzame opwekking van energie en een profijtplan voor lokaal eigendom. De vraag die we in deze fase beantwoord willen hebben is “stel we hebben techniek x

nodig om invulling te geven aan onze ambitie om energieneutraal te zijn, onder welke voorwaarden kan dit dan volgens u?”. Fase 3. Routekaart In fase 3 werken we naar een routekaart voor de implementatie van de gekozen energiemix in de gemeente Wijk bij Duurstede. Samen met de samenleving willen we prioriteiten stellen rondom de energietransitie, locaties bepalen en bepalen hoe we de gemeente duurzamer maken in 2030 en daarna. De vraag die we in deze fase stellen is “hoe zou de energietransitie (elektriciteit, warmte) volgens u moeten worden vormgegeven in de gemeente Wijk bij Duurstede?”.

2.2.

De publieksgroepen

Het gesprek over duurzaamheid in de gemeente is voor veel verschillende publieksgroepen van belang. Zij zullen de effecten ervan ervaren en/of invloed kunnen uitoefenen. Daarnaast zit er veel kennis en kunde bij de publieksgroepen. Daarom is het belangrijk om de publieksgroepen goed mee te nemen in het proces. We geven

6

eerst een omschrijving van de publieksgroepen om vervolgens hun betrokkenheid en rol in het participatieproces te bepalen (in paragraaf 2.3.).

publieksanalyse, om te zorgen voor een zo goed mogelijke afspiegeling van de samenleving.

Na vaststelling van dit plan maken we per fase een gedetailleerde publieksanalyse.

Fase 3. Routekaart Energieneutraal In de laatste fase kunnen we kiezen uit twee varianten. Of we werken met de groepen uit fase 2, waarbij we een selectie maken uit inwoners die aangegeven hebben hieraan mee te willen werken of we loten opnieuw een a-selecte groep. Deze keuze wordt in een later stadium gemaakt.

Fase 0. Participatieaanpak Na vaststelling van de participatieaanpak door de raad delen we het plan van aanpak met alle publieksgroepen (inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers) uit de gemeente en kunnen zij nog verduidelijkingsvragen stellen. Fase 1. Inventarisatie van de brede duurzame energiemix In fase 1, de inventarisatie, activeren en bevragen we een zo breed mogelijke afspiegeling van de inwoners van Wijk bij Duurstede om te horen waar zij kansen en mogelijkheden zien en wat hun overwegingen, waarden, belangen en zorgen zijn. Tijdens de uitvoering van deze fase houden we steeds vinger aan de pols of we een afspiegeling van de samenleving bereiken. Tijdens deze fase kunnen we nog bijsturen in onze communicatie om ondervertegenwoordigde groepen te bereiken. Publieksgroepen en perspectieven (uit de héle gemeente) onderscheiden we aan de hand van factoren zoals opleidingsniveau, levensfase, geografische locatie, etc. Door een combinatie van het gemeentelijk netwerk en het gebruik van de Citisens betrokkenheidsprofielen en verschillende middelen om belanghebbenden uit te nodigen verwachten we genoeg belanghebbenden per publieksgroep of perspectief aan tafel te krijgen. Bij aanmelding stellen we ook vragen om te achterhalen wie welk perspectief heeft op duurzaamheid in Wijk bij Duurstede.

Uitgangspunt van het participatieplan is een kwalitatief en zo breed mogelijk gesprek over duurzaamheid in Wijk bij Duurstede. Een zo breed mogelijk en gedragen uitkomst daarvan is een welkom neveneffect. In deze fase is geen sprake van een kwantitatieve meting (welke meerderheid is er voor welke optie). Daarvoor leent deze methode zich niet. Fase 2. Verdieping geïnventariseerde energie en warmtetechnieken In deze fase gaan we in gesprek met een aselecte en gewogen groep uit de samenleving. Dus een loting in twee fasen. De eerste fase is volkomen willekeurig terwijl in de tweede fase ook een weging gemaakt wordt op factoren uit de

2.3.

Rol & betrokkenheid

Binnen een participatieproces worden verschillende zogenaamde publieksgroepen betrokken (zoals inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties) De publieksgroepen hebben verschillende rollen binnen het tet organiseren proces, we onderscheiden er vier:

• • • • 2.4.

Meebepalen: publieksgroepen zijn medeverantwoordelijk voor beslissingen van doorslaggevende invloed (op beleid, project of uitvoering). Meewerken: publieksgroepen werken daadwerkelijk mee aan het project. Staan vaak dicht bij het projectteam. Meedenken: publieksgroepen geven inhoudelijke inbreng door het delen van ideeën, ervaringen en expertise. Meeweten: publieksgroepen hebben geen actieve rol, maar worden op de hoogte gehouden binnen het proces (informeren).

Informatievoorziening

In het vraagstuk hoe wij als gemeente energieneutraal kunnen worden, is goede informatievoorziening onmisbaar. Bij het nemen van beslissingen over duurzame opwek is het belangrijk dat deze gebaseerd zijn op feitelijke en wetenschappelijk onderbouwde informatie (peer-reviewed informatie). Om informatie over de verschillende duurzame opwektechnologieën over te brengen, denken wij eraan om met factsheets te werken. Factsheets bieden beknopte en

7

wetenschappelijk onderbouwde informatie over zowel de voor- als nadelen van elke technologie. Door de feiten over de verschillende duurzame opwektechnologieën begrijpelijk weer te geven, krijgen de deelnemers snel inzicht in de complexe materie. Zo kunnen deelnemers goed geïnformeerd een afweging maken tussen verschillende technologieën. Dit vergroot ook de betrokkenheid van de deelnemers rond dit thema. Een belangrijk aspect van een participatietraject is dat alle inwoners en belanghebbenden de mogelijkheid krijgen om hun mening te geven. Door informatie objectief en toegankelijk te presenteren, is het kennisniveau van de deelnemers bij de

start van het participatietraject op hetzelfde niveau. Dit draagt bij aan een transparant proces en het vergroot het vertrouwen in de uiteindelijke beslissingen die genomen worden. Naast het geven van informatie, biedt het participatietraject ruimte voor vragen, discussie en debat. Door open te staan voor verschillende perspectieven en meningen, genereert het participatietraject een breed scala aan inzichten en ideeën.

8

3. Hoe in gesprek? 3.1 De participatieaanpak In de participatieaanpak zijn de projectfasen leidend. In onderstaand overzicht zetten we per projectfase uiteen waarom we in gesprek willen, met wie we in gesprek willen en welke rol de gesprekspartners krijgen. We hebben onderzocht hoe andere lokale overheden participatie trajecten over duurzaamheid hebben aangepakt. De lessen hiervan, wat wel en niet heeft gewerkt, hebben we meegenomen in onderstaand overzicht. . Zie bijlage 2 voor een uitgebreide toelichting op deze matrix.

Participatiedoel en ruimte

Participatievraag/boodschap

Fase

Eindresultaat

0. Participatieaanpak

Betrekken inwoners bij participatieaanpak duurzame opwek

Bewustwording door meeweten

Dit is hoe we het participatieproces vormgeven. Heeft u daar nog vragen over?

1. Inventarisatie brede energiemix

Inventarisatielijst met alle waarden, kansen en zorgen rondom de verschillende elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken.

Kwaliteit en bewustwording door raadplegen

Wat vindt u van techniek x voor Wijk bij Duurstede?

Kansen, mogelijkheden, aandachtspunten, criteria en randvoorwaarden voor de verschillende

Begrip door adviseren

2. Verdieping technieken

Stel we hebben techniek x nodig om invulling te geven aan onze duurzaamheidsambitie, onder

Betrokken heid

Afzender

Alle inwoners Wijk bij Duurstede

Meeweten

Gemeente

Alle inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties van de gemeente Wijk bij Duurstede, via brede afspiegeling en diverse perspectieven.

Meedenken (zal ook zeker kennis worden gedeeld onderling)

Gemeente

aselecte, gewogen afspiegeling van de samenleving

Meedenken

Publieksgroepen

Suggestie voor mogelijke gespreksvormen Gemeentelijke communicatiemiddelen Gemeente brede communicatiemiddelen Straatgesprekken Fysieke bijeenkomsten Energietransitie spellen Enquete met een Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) over de brede energiemix van Wijk bij Duurstede.

Meeweten (doordat veel inwoners ook worden geïnformeerd over de mogelijkheden) Gemeente

Inhoudelijke werksessies werkgroep/ Burgerpanel

9

elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken voor Wijk bij Duurstede past.

3. Routekaart

Routekaart waarin de uitrol van duurzame energie opwek en warmtetechnieken in Wijk bij Duurstede staan beschreven.

welke voorwaarden kan dit dan volgens u? Kwaliteit door raadplegen

Heeft u nog aanvullingen op de voorwaarden die per techniek zijn uitgewerkt?

Overige belanghebbenden

Meedenken

Online tool (geen online meeting)

Bewustwording door informeren

Dit zijn de uitgewerkte voorwaarden per techniek. Heeft u daar nog vragen over?

Alle inwoners Wijk bij Duurstede

Meeweten

Vlogs, webinar, projectpagina

Kwaliteit/begrip door adviseren

Hoe zou de energiemix (elektriciteit, warmte)/energietransitie (beiden) volgens u moeten worden vormgegeven in de gemeente Wijk bij Duurstede?

Werkgroepen fase 2

Meedenken

Kwaliteit door raadplegen

Dit is hoe we de energiemix in Wijk bij Duurstede willen vormgeven. Heeft u daar nog aanvullingen op?

Overige belanghebbenden

Meedenken

Online tool (geen online meeting)

Dit is hoe we de energiemix in Wijk bij Duurstede willen vormgeven. Heeft u daar nog vragen over?

Alle inwoners Wijk bij Duurstede

Meeweten

Vlogs, webinar, projectpagina

Gemeente (optioneel ook netbeheerder, woningcorporaties, etc.)

Burgerberaad/ burgerpanel

10

3.2 Hoe ziet de besluitvorming eruit door college van b en w en gemeenteraad? Fase

Eindresultaat

vraag/-boodschap

Bestuursorgaan

Betrokken heid

Vorm

0. Participatieaanpak

Vastgesteld plan van aanpak participatie

Kunt u zich vinden in dit participatieplan?

Gemeenteraad

Beslissen

Raadsvergadering

Criteria voor bepalen verdiepende gesprekken fase 2

Gaat u akkoord met de criteria voor fase 2 zoals genoemd op pagina 4

Gemeenteraad

Beslissen

Raadsvergadering

1. Inventarisatie brede energieopwek en technieken

Inventarisatielijst met de waarden, kansen en zorgen rondom de verschillende elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken.

Dit is de inventarisatielijst met de waarden, kansen en zorgen rondom de verschillende elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken. Heeft u daar nog vragen over? Consulatie met de raadswerkgroep participatietraject duurzame opwek over de keuze van technieken voor fase 2.

College

Beslissen

Collegevergadering

Gemeenteraad

Informeren

Raadsmemo

2. Verdieping technieken

Aandachtspunten, criteria en randvoorwaarden voor de verschillende elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken voor Wijk bij Duurstede past.

Dit zijn de kansen, mogelijkheden, aandachtspunten, criteria en randvoorwaarden voor de verschillende elektriciteitsopwekking en warmtetechnieken.

College

Beslissen

Collegevergadering

Gemeenteraad

Informeren

Raadsmemo

Invulling ambitie en resultaten delen met de provincie.

Dit is hoe we de ambitie van Wijk bij Duurste gaan invullen en ons antwoord aan de provincie. Kunt u zich hier in vinden?

Gemeenteraad

Beslissen

Raadsvergadering

Routekaart waarin de uitrol van duurzame energie opwek en warmtetechnieken in Wijk bij Duurstede staan beschreven.

Dit is hoe we in Wijk bij Duurstede de uitrol van duurzame energie opwekking en warmtetechnieken willen regelen. Kunt u zich hierin vinden?

Gemeenteraad

Beslissen

Raadsvergadering

3. Routekaart Energieneutraal

11

4. Organisatie van de participatie Wat is er voor nodig om de participatie te organiseren? Onderstaand geven we een korte vooruitblik. Het is belangrijk om vooraf te bepalen wie deze werkzaamheden uitvoert, wat de planning is en welke middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering (budget en menskracht).

4.1. Management participatie en communicatie Het managen van de participatie en communicatie is belangrijk voor een goed participatieproces. Als eerste stap is het raadzaam om zowel een inhoudelijke als een communicatie/participatiewerkgroep in te richten. De inhoudelijke projectgroep is verantwoordelijk voor het vertalen van de uitkomsten van het participatieproces naar inhoudelijke stukken. De communicatie/participatieprojectgroep bestaat uit o.a. de projectleider, communicatie-/participatieadviseurs en een projectondersteuner. De leden van de projectgroep maken het participatie/communicatieplan en voeren het plan uit.

4.2. Basiscommunicatie op orde Het participatie/communicatieplan per fase omschrijft ook hoe we de omgeving kunnen bereiken en activeren om mee te praten. Denk hierbij aan het maken van een adressenbestand, een kernboodschap, een e-mailadres voor vragen en een website. In dit plan van aanpak benadrukken we het belang van goede communicatie. Duurzaamheid is een onderwerp dat regelmatig tot sterke meningsverschillen leidt in Nederland. Het is daarom extra belangrijk om de nuance aan te brengen in het gesprek over duurzame energie.

4.3.

Raadswerkgroep

Er is een raadswerkgroep ingericht die nauw betrokken is bij de ontwikkeling van dit plan van aanpak voor participatie. Hiermee wordt de raad tijdens het opstellen van het participatieplan en tijdens de uitvoering ervan continu op de hoogte gehouden.

Hiermee voorkomen we dat de besluitvormers binnen het participatieproces te laat zijn aangehaakt en dat het projectteam tijdens de uitvoering wordt teruggefloten. De raadswerkgroep heeft geen inhoudelijke rol tijdens het participatieproces. Wel heeft de raadswerkgroep aangegeven een klankbordfunctie te willen bekleden tijdens het participatieproces. Om hiermee vinger aan de pols te houden over hoe het proces loopt en van tevoren mogelijke gevoelige issues te tackelen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het tegenlezen van een concept vragenlijst.

4.4.

Planning

Onderstaand is een globale planning voor het uitvoeren van de participatieaanpak. Projectfasen

Uitvoering

Fase 0. Participatieaanpak

Besluitvorming 29 juni 2023

Fase 1. Inventarisatie brede duurzame energie opwek

oktober –november 2023

Participatietraject planMER provincie Utrecht

Oktober-november 2023

Fase 2. Verdieping technieken

januari–maart 2024

Fase 3. Routekaart Energieneutraal

Medio 2024 –december 2024

12

Bijlage 1. Risico’s en aandachtspunten Om de raad een zo volledig mogelijk beeld te geven van de gevolgen van keuzes op procesniveau hebben we een bijlage opgenomen waarin de belangrijkste risico’s en aandachtspunten zijn opgenomen. Dit zijn risico’s en aandachtspunten op procesniveau waar we op voorhand een goede inschatting van kunnen maken. Mogelijk dat er gedurende de uitvoering van dit plan ontwikkelingen zijn die we op voorhand niet hadden kunnen inschatten.

1. Twee parallelle participatietrajecten Tijdens dit participatietraject zal er nog een participatietraject opgestart worden. Dat betreft het participatietraject van de provincie Utrecht over windenergie. De provincie onderzoekt of zij met windenergie het RES doel van 1,8TWh in 2030 kan halen. Deze trajecten hebben verschillende doelen en uitgangspunten, maar er zijn ook overeenkomsten. Dit kan tot verwarring leiden voor inwoners. In het participatie/communicatieplan wordt hiermee zo zorgvuldig mogelijk rekening gehouden. Als de uitkomsten op gebied van windenergie uit ons eigen participatietraject sterk afwijken van dat van de provincie, zullen we goed kijken wat dat betekent.

De provincie wil haar traject voor het einde van dit jaar afgerond hebben. Het is niet zeker of de uitkomsten van ons gemeentelijke participatietraject kunnen dienen als input voor de provincie, omdat het gemeentelijke traject vanuit een breder perspectief opgezet wordt en dus langer duurt.

2. Uitdagingen in de planning, capaciteit en geld Dit is een uitgebreid en intensief participatieproces dat voldoende tijd, capaciteit en geld vereist. Bij de vaststelling van het plan moeten deze middelen worden toegezegd.

3. Kloof tussen samenleving en overheid Er is sprake van een groeiende kloof tussen de samenleving en de overheid, waardoor het voor de gemeente lastig is om inwoners op een goede manier te betrekken en aangehaakt te houden. We kunnen inwoners niet verplichten mee te denken over de duurzame opgaven die er liggen in Wijk bij Duurstede. De insteek van dit participatieplan is daarom om voor inwoners relevant te zijn als gemeente door hen op het juiste moment via het juiste gespreksonderwerp te betrekken.

13

Bijlage 2. Toelichting participatieaanpak Hieronder omschrijven we in hoofdlijnen hoe de fases in de participatieaanpak en bijbehorende gespreksrondes eruit zien. Fase 0. Participatieaanpak Voordat we in gesprek gaan met de omgeving moet er eerst een participatie/communicatieplan per fase komen waarin dit proces is uitgelijnd. Waarom willen we met de omgeving in gesprek? Waarover gaan we de omgeving bevragen en informeren? Wie zijn de belanghebbenden en op welke manier (met welke selectiemethode) betrekken we deze publieksgroepen? Doen we dat fysiek of online, hoe nodigen we de deelnemers uit, Deze bouwstenen vormen de basis van het participatieproces in de ambitie van Wijk bij Duurstede om energieneutraal te zijn. Het inhoudelijke projectteam is verantwoordelijk voor het opstellen van de participatieprocessen/plannen per fase en wordt daarbij voorzien van kaders door de portefeuillehouder en raadswerkgroep. Op 29 juni neemt de gemeenteraad een besluit over de participatieaanpak en de selectiecriteria voor fase 2. (Een publieksversie van) de participatieaanpak wordt gedeeld op de projectpagina op de website. De projectpagina biedt ook een eenvoudige ingang voor belanghebbenden om vragen te stellen over de participatieaanpak. Hiermee zorgen we ervoor dat het proces voor alle belanghebbenden duidelijk is.

Wanneer we met wie of over welk onderwerp in gesprek gaan en hoe die gesprekken zich verhouden tot het volledige proces. Fase 1. Inventarisatie brede duurzame energiemix Het eerste inhoudelijke gesprek dat we gaan voeren met de omgeving steken we vooral erg breed en oriënterend in. We steken een figuurlijke thermometer in de samenleving waarmee we een goed en compleet beeld willen ophalen van het sentiment dat leeft onder de samenleving bij de verschillende elektriciteit- en

warmtetechnieken die kunnen bijdragen aan de ambitie van Wijk bij Duurstede om energieneutraal te zijn. Insteek van het gesprek met de samenleving in deze fase van het proces is om waarden, overwegingen, zorgen, kansen, mogelijkheden, risico’s, lusten, lasten, vooren nadelen met elkaar te delen en op te halen. Zonder dat hier ter plekke een keuze over wordt gemaakt of een poging wordt ondernomen elkaar te overtuigen. Daarnaast zit er in de samenleving een hoop inhoudelijke en lokale kennis die we als gemeente zo volledig mogelijk willen benutten. Daarom gaan we op een raadplegende manier in gesprek met de omgeving. Om dit inhoudelijke gesprek zo goed mogelijk te voeren en om goed onderbouwde antwoorden op te halen, delen we op een actieve en inspirerende manier kennis over de diverse technieken en mogelijkheden. Naast het ophalen van kwalitatieve input voor de inventarisatielijst is bewustwording over de verschillende technieken (zoals de mogelijke opbrengst, maatschappelijke kosten en ruimtelijke impact), de nuance rondom verduurzaming en de lokale en wereldwijde uitdagingen rondom klimaat een minstens zo belangrijk participatiedoel in fase 1. In fase 1 wordt een brede uitnodiging uitgezet binnen Wijk bij Duurstede. Dit zorgt ervoor dat we een gemêleerde groep inwoners betrekken.

Dit geeft de gemeente en gemeenteraad een zo goed mogelijk beeld over het algemene sentiment en de diverse perspectieven rondom de verschillende technieken. Zoals beschreven willen we een zo breed mogelijke groep inwoners betrekken bij de gesprekken in fase 1. Hoe we dit aanpakken wordt omschreven in het nader uit te werken participatieproces/plan voor fase 1. De interactietechnieken die ingezet worden, moeten er ook voor zorgen dat we met de ‘stille minderheid’ in gesprek raken. Natuurlijk krijgen alle voor- en tegenstanders in dit

14

proces de ruimte om hun mening kenbaar te maken. Maar we proberen de mogelijke invloed van hen op anderen te beperken.

De criteria om dit te bepalen worden door middel van het vaststellen van dit plan bepaald.

Een mogelijke gespreksvorm kan de participatieve Waarde Evaluatie (PWE) zijn. Dit is een methode die gebruikt wordt om te achterhalen hoe grote groepen inwoners publieke waarden wegen en hoe zij vinden dat waarden concreet moeten worden doorvertaald in beleid. De essentie van een PWE is dat een keuzesituatie zo goed mogelijk wordt nagebootst waardoor inwoners het dilemma kunnen doorleven. Op een laagdrempelige manier zien inwoners het vraagstuk, ze krijgen een overzicht van de gevolgen van de beleidsopties en de beperkingen te zien die er zijn (bijv. beperkt budget of een verplichtend doel). Vervolgens geven inwoners een advies inclusief een onderbouwing. Dit levert een scherp beeld op van hun voorkeuren, van gemeenschappelijke waarden, hoe waarden volgens burgers moeten worden vertaald in beleid en welke zorgen er achter weerstand zitten.

Fase 2. Verdieping technieken In fase 2 gaan we samen met betrokken inwoners (voor- en tegenstanders per techniek) en inhoudsdeskundigen in gesprek over de verschillende technieken. Hoe we dit aanpakken wordt omschreven in het nader uit te werken participatieproces/plan voor fase 2. Samen met hen komen we tot een lijst aan kansen, mogelijkheden, criteria en randvoorwaarden per in fase 1 gekozen techniek. Deze lijst geeft de raad richting om tot een besluit te komen over hoe en waar welke energieopwekkingstechnieken en warmtetechnieken wel en niet kunnen worden toegepast in de gemeente. Een aanzet voor de uitwerking hiervan vindt plaats in fase 3.

Een PWE is een methode om aan te sluiten bij de participatiebehoeften van het ‘stille midden’. De methode is laagdrempelig, deelname kost ongeveer 20 minuten en je kan meedoen waar en wanneer je wilt. Dit zorgt ervoor dat niet alleen de ‘usual suspects’ meedoen aan een PWE. Met een PWE kunnen deelnemers hun voorkeuren uiten op basis van een totaalplaatje van beleidsopties en effecten. Deelnemers krijgen de kans om beleidsopties in samenhang te beoordelen, ze kunnen hun voorkeuren motiveren en nuanceren en eigen ideeën aandragen. Doordat inwoners in de PWE als het ware in de schoenen van de bestuurder staan, krijgen zij meer begrip voor de (complexiteit van de) keuzes die een bestuurder moet maken. De exacte invulling van deze fase is mede afhankelijk van de beschikbare tijd, capaciteit en geld. Belangrijk is wel dat de vorm een positief en informerend karakter heeft. Het college en de gemeenteraad worden geïnformeerd over welke vormen van elektriciteit en warmtetechnieken verder worden onderzocht met de belanghebbenden.

Voor het inhoudelijk verdiepende gesprek zijn we voornemens werkgroepen in te richten. Deze werkgroepen richten we in op basis van een aselecte en gewogen groep uit de samenleving. Het is mogelijk dat hier de verordening burgerpanels van toepassing is. De werkgroepen vullen we naast inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers aan met in- en externe inhoudsdeskundigen. Aan de hand van ca. drie werksessies per techniek wordt er gekeken onder welke voorwaarden techniek ‘x’ kan worden toegepast in Wijk bij Duurstede. Doordat we op een intensieve manier met elkaar samenwerken op verschillende onderdelen ontstaat er wederzijds begrip en kwaliteit op gemaakte keuzes. Werken met een werkgroep heeft de voorkeur, omdat het onmogelijk is met een zeer grote groep verdiepende inhoudelijke gesprekken te voeren. Ondanks dat de werkgroepen bestaan uit deelnemers met verschillende perspectieven, realiseren we ons dat niet iedereen zich vertegenwoordigd zal voelen. Daarom is het voor de overige inwoners mogelijk om tijdens en na de werkgroep sessies online vragen te stellen of

15

input te leveren. Mogelijk dat online nog ideeën of suggesties naar boven komen die verder kunnen worden onderzocht of meegenomen binnen de werkgroepen. Een andere manier om de overige inwoners van Wijk bij Duurstede betrokken en geïnformeerd te houden over de ontwikkelingen in de werkgroepen is door middel van een uitgebreide terugkoppeling. Na elke sessie wordt de informatie gedeeld op de projectpagina en andere kanalen van de gemeente Wijk bij Duurstede. Denk bijvoorbeeld aan vlogs, visuele verslaglegging, kennisdeling, filmpjes etc. De sessies voor de werkgroepen organiseren we bij voorkeur fysiek. Een mogelijke opbouw voor de sessies zou kunnen zijn: ➢ Een startsessie met informatie over proces, inhoud en inventarisatie verschillende standpunten en belangen ➢ Ca. twee inhoudelijke werksessies waar informatie wordt gedeeld en deelnemers komen tot criteria en randvoorwaarden. Tijdens de laatste sessie worden de criteria en randvoorwaarden gezamenlijk binnen de werkgroep vastgesteld. Om de sessies te begeleiden stellen we voor om te werken met onafhankelijke gespreksleiders. Fase 3. Routekaart Energieneutraal Voor deze laatste fase stellen we een burgerberaad/burgerpanel voor. Een burgerberaad bestaat uit 100 tot 150 gelote inwoners die de samenleving weerspiegelen.

Een burgerpanel is kleiner (ca 30 – 50 gelote deelnemers volgens afspiegeling) Zij verdiepen zich in een onderwerp en komen doormiddel van dialoog tot aanbevelingen. Op het moment dat de raad besluit dat zij de inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers wil betrekken bij het opstellen van het programmaplan energietransitie, zal deze fase verder worden uitgewerkt volgens de uitgangspunten van een burgerberaad en daarvoor budget worden aangevraagd.

16

Colofon Deze participatieaanpak is het resultaat van de Relevant Gesprek® sessies van SIR met de raadswerkgroep en ambtelijke organisatie tussen januari en mei 2023. Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Uitgave SIR communicatie & participatie Voortsweg 131 7523 CD Enschede (053) 430 70 44 Versienummer: 1.8 Datum: 1 juni 2023 Auteurs: Nancy Verkooijen Ruben de Ruiter Edwin van Dorp Susanne Schat Marije van den Broek

17