Betoog van Sylvia van Manen - huisarts en voorzitter Windwiki - 2 juli

Beste Raadsleden. Ik kan helaas niet persoonlijk aanwezig zijn om in te spreken op 2 juli. Ik hoop dat u de moeite wilt nemen mijn overwegingen te lezen. Ik stel me even kort voor: ik ben Sylvia van Manen, huisarts in Engelen geweest en ben daar geconfronteerd met veel overlast voor mijn patiënten van de vijf windturbines op de Rietvelden. Ik heb in 2018 een artikel in Medisch Contact kunnen plaatsen met een pleidooi voor het hanteren van het voorzorgsbeginsel, omdat er toen al voldoende aanwijzingen waren voor gezondheidsschade door slaapverstoring en hinder vanwege windturbinegeluid. Door dit artikel heb ik veel mails ontvangen van omwonenden die overal bot vingen met hun ervaringen. Inmiddels ben ik voorzitter van Windwiki.nl, een groep van medici die de wetenschappelijke kennis over de gezondheidsaspecten van geluidshinder door windturbines breder beschikbaar willen maken. Pas de laatste drie jaar is ons duidelijk geworden hoezeer uw beeldvorming wordt beïnvloed met behulp van desinformatie van onder andere het RIVM, waarbij de invloed van de windindustrie op het beleid van Economische Zaken een grote rol speelt. Zoals minister van der Wal deze maand zei: ‘wanneer er keuzes gemaakt moeten worden in Nederland gaat de economie voor’. - Expresinformatie: - Geluidshinder is een belangrijke risicofactor voor verschillende ziekten, zowel lichamelijk als geestelijk.

De WHO adviseert maximaal 10 % ernstig gehinderden door geluidsbronnen. - De hindercurve (blootstelling/respons-curve) die het RIVM gebruikt in haar factsheets zijn gebaseerd op een rekenmethode die al in 2016 is gefalcificeerd na metingen aan 399 windturbines. In plaats van bij 10% bestaat er bij 30 % van de omwonenden ernstige hinder bij een Lden van 47. (Lden is het gemiddelde geluid gedurende day/evening/night incl. correctiefactor) - Het gebruik van de Lden voor windturbinegeluid werd door een adviescommissie van het Ministerie van VROM, 2009) dringend afgeraden. De Lden is “niet te controleren, fraudegevoelig en beschermt omwonenden onvoldoende.” Juist de piekbelastingen geven de hinder maar deze worden ‘weggemiddeld’. - Het RIVM stelt in haar factsheet dat grote turbines evenveel (laagfrequent) geluid maken als kleinere. Dit is desinformatie en niet in lijn met de internationale literatuur. Het feit dat grotere turbines meer LFG produceren betekent dat er een grotere afstand moet worden aangehouden tot omwonenden om hinder (van met name de slaap) te voorkomen voor te veel mensen. Een kleine turbine kan dus niet zomaar worden vervangen door een grotere, zoals nu op grote schaal gebeurt.

- In Nederland mag tot op 350 meter van bewoning worden gebouwd, in alle andere Europese landen wordt een afstand van meer dan 900 – 1150 meter gehanteerd (of is men gestopt met plaatsing van turbines) - Bij de in 2009 geadviseerde norm vanuit het RIVM van 40 dB, zou slechts 7% van het Nederlands oppervlak benut kunnen worden voor de opwek van windenergie. Bij dit RIVM advies is adequate bescherming van omwonenden leidend geweest. Deze bescherming is in 2011 niet overgenomen door het Ministerie. - Het is niet nodig om meer windenergie op te wekken omdat Nederland al aan de klimaatdoelstellingen van 2030 voldoet. Het is wel nodig om goede Milieu Effect Rapportages uit te voeren, waarbij de gezondheidsrisico’s voor omwonenden worden meegewogen. Dit gebeurt de facto niet in Nederland. Momenteel loopt hierover een zaak bij de Raad van State: plaatsing gebeurt in strijd met het Unierecht. De uitspraak laat al een half jaar op zich wachten. In Frankrijk heeft de Hoge Rechter bepaald dat de plaatsingen van windturbines illegaal plaatsvindt vanwege gebrekkige MER’s. Daar geldt inmiddels een bouwstop.

Toelichting o o o

De totstandkoming van de Nederlandse norm in 2011; De rol van het RIVM bij de juridische houdbaarheid van het beleid; De gevolgen voor omwonenden.

De totstandkoming van de Nederlandse norm De Lden norm (het gemiddelde van dag, evening en nacht gedurende een jaar) is tot stand gekomen tégen advies van het RIVM en het eigen ministerie van VROM in. Waarom dat negatief advies? De Lden is niet te controleren, fraudegevoelig en beschermt omwonenden te weinig. Het is een regel alsof je in een woonwijk gemiddeld 30 km/uur mag rijden, er af en toe met 90 km/uur doorheen gaat, en vervolgens zegt dat je je aan de gemiddelde snelheid houdt door de 12 keer daarna maar 25 km/uur te rijden. Volkomen veilig en volgens de regels. Waarbij de buurt moet vertrouwen op jouw eigen rapportages. De Lden doet geen recht aan de piekbelasting die ook ’s nachts optreedt door de harde wind in hoge luchtlagen. En juist die pieken geven de overlast, 67 dB betekent een 100 x hogere geluiddruk dan 47 dB. Schiphol heeft een verbod op nachtvluchten, omwonenden van windturbines hebben 24/7 de geluidsoverlast, zie Zembla. In alle andere Europese landen wordt een afstandsnorm gehanteerd, minimaal 3 x zo groot als de Nederlandse. Alsof Nederlanders een andere fysiologische reactie hebben op overlast dan de rest van de Europeanen.

Met de Nederlandse afstandsnorm (van soms maar 250 meter), gebaseerd op een berekende Lden van 47 d(B)A, betekent het 30% ernstige gehinderden (EH) onder de omwonenden, waar de WHO maximaal 10% EH adviseert vanwege de aangetoonde negatieve gezondheidseffecten van geluidshinder voor hart- en vaatziekten, angststoornissen, depressie, concentratieproblemen bij kinderen en uitkomsten van zwangerschap. Hoe kan ons land zo’n afwijkende norm houden, waarom wordt er niet gecorrigeerd? Daar speelt het RIVM een belangrijke rol in. 1.

Zij doet dat door een omrekenfactor te blijven gebruiken waarmee het lijkt dat er sprake zou zijn van 10% EH bij 47 Lden (gebaseerd op 1 onderzoek met te weinig omwonenden met de hogere geluidsbelasting). Al in 2016 bleek uit geluidsmetingen bij 399 turbines dat deze omrekenfactor veel lager was (1.9 in plaats van 4.7). Consequentie hiervan: het percentage EH in Nederland wordt bewust en structureel onderschat en bedraagt 30 % in plaats van 10 % bij 47 Lden. Zie kader Ingenieur Frits van den Berg, schrijver van een aantal papers van het RIVM met de gezondheidsinformatie, heeft nota bene meegeschreven aan het artikel uit 2016.

2.

Het RIVM doet dat verder door vol te houden dat hogere turbines niet meer geluid produceren dan kleinere, waardoor op dezelfde locatie wordt vervangen door (veel) hogere turbines. Ook deze stellingname gaat in tegen alle internationale wetenschappelijke artikelen over dit item: hogere turbines betekenen een grotere afstand tot omwonenden zie. Het RIVM onderbouwt deze afwijkende stellingname niet wetenschappelijk, maar heeft als referentie twee niet gepeerreviewede papers. Recent is een -niet gepeerreviewed- online-artikel geplaatst door dhr. van den Berg en drie medewerkers van aan de windindustrie gelieerde bureaus. Hierin wordt überhaupt niet over geluid lager dan 63 Hz geschreven. Zie commentaar.

3.

Als laatste erkent het RIVM niet dat er voldoende aanwijzingen zijn voor ernstige hinder door geluid van windturbines en daardoor de noodzaak om het voorzorgsbeginsel toe te passen.

De gevolgen voor omwonenden. Wat betekent het negeren van de ambtelijke adviezen uit 2009 voor omwonenden? Dat kunnen ze natuurlijk het best zelf vertellen! Bij windpark Spui is binnen een jaar na plaatsing de helft van deze mensen verhuisd. De grondeigenaar heeft zijn woning tot op de grond afgebroken en herbouwd met een grote corridor – welke overigens ook geen bescherming tegen het laagfrequente geluid zal geven. Zie. Om een golf van bv 15 Hz

tegen te houden is een muur nodig van ruim 22 meter dikte. Overigens zal deze man nooit klagen over overlast, omdat dan zijn inkomsten stoppen vanwege de zwijgclausules in de contracten die worden afgesloten. Belangrijke oorzaak voor de herhaalde uitspraak dat ‘wie er aan verdient minder last heeft’. Het lopend onderzoek naar de gevolgen voor omwonenden wordt in Nederland ingevuld door het afnemen van vragenlijsten, onderzoek met de laagste zeggingskracht. Momenteel is het RIVM met een dergelijk onderzoek bezig. De laatste regel van de abstract kan eigenlijk al worden geschreven: ‘er zijn aanwijzingen voor slaapverstoring, maar verder onderzoek is noodzakelijk’. Waarna politici zeggen: ‘het is niet bewezen’ en doorgaan tot de orde van de dag. De artsen van Windwiki hebben biomedisch onderzoek bepleit bij het RIVM en Ministerie: méten van de combinatie (laagfrequent) geluidniveaus in de slaapkamer, gecombineerd met slaapregistraties. Dit onderzoek is er niet gekomen. Op de pagina medisch onderzoek van windwiki.nl worden 35 recente wetenschappelijke artikelen besproken van de effecten van laagfrequent geluid op hart- en zenuwweefsel en oxidatieve stressreacties in het lichaam. De dagelijkse praktijk voor omwonenden: op een matras in de garage slapen, of op de keukenvloer, op een stretcher in het bedrijfsbusje 2 kilometer verderop slapen.

Drie maanden herstellen op een andere locatie, met psychologische hulp en het advies vooral niet meer met de klachtenlijn te bellen. Maar veelal: eieren voor je geld kiezen en verhuizen. Wij zijn van mening dat dit moet worden gestopt en dat de inwoners bescherming moeten krijgen in hun grondrecht op een goede slaap en veilige woonomgeving. Daartoe zou een afstand moeten worden gehanteerd van minimaal 10 x de masthoogte tot woonkernen.

Sylvia van Manen, voorzitter Windwiki Kader 1 Gekozen omrekenfactor om Nederlands beleid te rechtvaardigen De Lden wordt berekend vanuit een gemeten waarde bij een windsnelheid van 8 m/sec op 10 meter hoogte: (Lden = L8m/s + 4,7 dB), zonder peerreviews en zonder internationaal aanvaarde status en op basis van metingen op slechts 1 locatie. In een internationaal grootschalig gepeerreviewed onderzoek werd de omrekenfactor bepaald op basis van metingen bij 399 windturbines. Deze bleek veel lager: + 1,9 dB (Keith et al. 2016), waardoor al bij lagere Lden het grote aantal gehinderden van 30% optreedt. De willekeur van + 4,7 wordt door het RIVM verzwegen.

Hindercurve uit de RIVM factsheets: 10 % ernstige hinder bij 47 Lden

Werkelijke hindercurve in groen: 30% ernstige hinder bij 47 Lden