221109 MAG 2023 - 2027 college- en raadsversie

30

Rol: opdrachtgever Definitie: De gemeente heeft een duidelijke verantwoordelijkheid en wil invloed hebben en voorwaarden stellen en heeft zo grip op de inhoud (het ‘wat’). Derden gaan binnen deze voorwaarden over de wijze van uitvoering (het ‘hoe’). Er is sprake van een hiërarchische verhouding (vanuit de gemeente bezien is haar positie altijd bovengeschikt) en/of een opdrachtgever/opdrachtnemer-relatie (denk aan de ODRU). Wat betekent ‘kwaliteit’ bij deze trede? Wanneer is de kwaliteit goed? De rollen van opdrachtgever en opdrachtnemer zijn duidelijk gescheiden en de taak wordt uitgevoerd volgens de vooraf door de gemeente (opdrachtgever) gestelde randvoorwaarden. De vooraf bepaalde resultaat worden gehaald (het ‘wat’). Zowel opdrachtgever als opdrachtnemer monitoren (stellen, controleren en voeden van KPI’s) of de uitvoering dichter naar het resultaat leidt of juist niet, escaleren hierop en sturen bij overeenkomstig gemaakte afspraken. Als je bovendien eigenaar bent stelt dit extra eisen (denk aan RID). Welke belangrijkste competenties zijn nodig om deze trede goed te doen? Welk gedrag van de gemeente hoort bij deze trede? Formuleren van een heldere opdracht incl. procesvereisten, bewaken en beheren van de opdracht. Kunnen beoordelen van het resultaat, indien nodig escaleren. Welk belang heeft de gemeente? Meer kwaliteit, minder kwetsbaarheid, minder kosten.

Beschermen van de reputatie (wel loslaten van de uitvoering, niet van de verantwoordelijkheid). Samenhang met de andere opgaven van de gemeente. Wie beschikt over de financiële middelen? De gemeente.

Waar zit de beslissingsmacht? Bij de gemeente, mogelijk gemandateerd. Wat zet de gemeente in? Wat ‘geeft’ de gemeente? De gemeente zet geld en personeel in (tijd, kennis en vaardigheden voor opdrachtgeverschap). En geeft de opdrachtnemer het vertrouwen dat de opdracht goed uitgevoerd wordt volgens de gemaakte afspraken. Objectieve gegevens moeten dit vertrouwen staven (door een passende verantwoording).

31

Rol: regisseur Definitie: De gemeente bepaalt welke ambitie zij heeft en welke grenzen hier aan zitten (beleidskaders) en bepaalt zo het systeem waarbinnen de spelers (andere partijen) het spel kunnen spelen. Die andere partijen voeren het proces (‘het hoe’) en bepalen de inhoud (‘het wat’). De gemeente beoordeelt of het spel binnen de kaders gespeeld wordt en past wanneer nodig kaders aan. Wat betekent ‘kwaliteit’ bij deze trede? Wanneer is de kwaliteit goed? De gemeente zorgt voor duidelijkheid over de kaders en de doelen en bepaalt hiermee de ruimte voor alle spelers. De gemeente kan ook de proceskwaliteit bewaken. Welke belangrijkste competenties zijn nodig om deze trede goed te doen? Welk gedrag van de gemeente hoort bij deze trede? Overzicht over het speel- en krachtenveld. Kunnen beoordelen of er interventies ten opzichte van het systeem of van de spelregels nodig zijn. Begrijpen welke systeemvereisten nodig zijn. Verbinden. Welk belang heeft de gemeente? Om met draagvlak een resultaat te halen. Dat het goede spel gespeeld kan worden en de resultaten die zij ambieert haalbaar zijn. Wie beschikt over de financiële middelen? Alle partijen kunnen financiën inbrengen. Waar zit de beslissingsmacht? Dat wordt met de spelregels bepaald.

Wat zet de gemeente in? Wat ‘geeft’ de gemeente? Alle middelen die zij in wil zetten, afhankelijk van het desbetreffende spel, zoals tijd geld, regelgeving, of haar positie als centrale en verbindende partij.

32

Rol: coproducent Definitie: De gemeente heeft de wens dat bepaald beleid of een activiteit van de grond komt en de realisatie daarvan doet ze vanuit een gelijkgestelde positie in samenwerking met andere partijen. Deze gelijkgestelde positie moet door alle partijen geaccepteerd en geborgd worden. Het initiatief kan van buiten komen of van binnenuit. Wat betekent ‘kwaliteit’ bij deze trede? Wanneer is de kwaliteit goed? Draagvlak bij alle deelnemers. Aan het einde van de route kijk je elkaar aan en kun je zeggen ‘dit hebben we goed gedaan/bereikt’. Er is sprake van een win-win uitkomst. De kwaliteit van de inhoud wordt bepaald door alle deelnemers. Welke belangrijkste competenties zijn nodig om deze trede goed te doen? Welk gedrag van de gemeente hoort bij deze trede? Gebruik maken/leveren van de eigen kwaliteiten, zien en gebruik maken van de kwaliteiten van de ander. Breed repertoire aan interventies, open houding, luistervaardig en sensitief, onderhandelen, rolvast. Welk belang heeft de gemeente? Imago: gezien worden als gewaardeerd partner. Meer draagvlak. Kan goedkoper zijn. Beheerfase kan eenvoudiger te regelen zijn. Wie beschikt over de financiële middelen? Iedereen, iemand of niemand. Waar zit de beslissingsmacht? Bij alle partners. Maar alle partijen moeten zich realiseren dat de gemeente als enige politiek aanspreekbaar is.

Je kunt je als gemeente dingen niet permitteren, die anderen wel kunnen. Wat zet de gemeente in? Wat ‘geeft’ de gemeente? De gemeente zet hier onder andere haar reputatie in, met daarbij het risico op reputatieschade. Daarnaast zet de gemeente tijd en vaardigheden in.

33

Rol: supporter Definitie: Anderen bepalen doelen en context. De gemeente is supporter en beweegt mee omdat zij het belang ziet van het maatschappelijk effect of hierop wordt aangesproken. Er zijn geen tegenstrijdigheden met wettelijke of gemeentelijke kaders. Dit kan door de inzet van positie of middelen (capaciteit, kennis of geld). De inzet van de gemeente mag niet leiden tot een langdurige afhankelijkheidsrelatie. De verhouding gemeente – ander (instelling, inwoner,…) kan diffuus zijn, maar is vanuit de gemeente bezien ondergeschikt. Wat betekent ‘kwaliteit’ bij deze trede? Wanneer is de kwaliteit goed? Kwaliteit wordt door anderen bepaald .Er wordt voldaan aan maatschappelijk bepaalde normen. Welke belangrijkste competenties zijn nodig om deze trede goed te doen? Welk gedrag van de gemeente hoort bij deze trede? Sensitief. Het vermogen om verantwoordelijkheden daar te laten waar ze horen. Rolvast. Welk belang heeft de gemeente? Succesvol maatschappelijk functioneren/een gezonde gemeenschap. Wie beschikt over de financiële middelen? Het initiatief/de samenleving (sponsors). Eventueel ook de gemeente. De vorm hiervoor is een subsidie. Is de gemeente supporter dan mag de subsidie van de gemeente echter nooit voorwaardelijk zijn voor het voortbestaan van de voorziening/activiteit. Waar zit de beslissingsmacht? Het initiatief/de samenleving.

Wat zet de gemeente in? Wat ‘geeft’ de gemeente? De gemeente zet hier onder andere haar reputatie in, met daarbij het risico op reputatieschade. Daarnaast zet de gemeente eventueel faciliteiten, tijd en kennis in.

34

Rol: toeschouwer Definitie: De gemeente heeft geen verantwoordelijkheid voor het onderwerp. De gemeente zet dus geen middelen in, bepaalt geen resultaten en voert geen invloed uit op andere partijen. Dit kan alleen als het zo geaccepteerd wordt door de omgeving. Wat betekent ‘kwaliteit’ bij deze trede? Wanneer is de kwaliteit goed? Dit wordt maatschappelijk bepaald. Welke belangrijkste competenties zijn nodig om deze trede goed te doen? Welk gedrag van de gemeente hoort bij deze trede? Waarnemen/toeschouwen. Welk belang heeft de gemeente? Zelfredzaamheid van de samenleving. Wie beschikt over de financiële middelen? Initiatiefnemers/samenleving. Waar zit de beslissingsmacht? Initiatiefnemers/samenleving. Wat zet de gemeente in? Wat ‘geeft’ de gemeente? Niets.

35

Bijlage 8:

Invloedssferen en wettelijke taken bij gemeentelijk beleid

Een aantal wettelijk verplichte taken ligt bij de gemeente. Deze zijn onderstaand in het schema opgenomen. Daarnaast zijn er taken, die niet onder onze verantwoordelijkheid vallen of waarop wij niet of nauwelijks invloed hebben, maar die wel gevolgen hebben voor onze eigen taken. Voorbeelden zijn taken onder de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz) in relatie tot de Wmo en de Jeugdwet en bijvoorbeeld bovenregionale ontwikkelingen op het gebied van werkgeversdienstverlening (de verplichting tot het oprichten van één gezamenlijk, publiek aanspreekpunt van UWV en gemeenten (inclusief SW-bedrijven) voor werkgevers op arbeidsmarktniveau). Ook wettelijke taken in andere domeinen dan het sociaal domein zijn van invloed. Zoals de Omgevingswet en wetgeving en lokale verordeningen rondom wonen en woningtoewijzing. Als gemeente voeren we ook taken uit op het grensvlak van zorg en veiligheid zoals de Persoonsgerichte aanpak en GGZ in de wijk. Dit is belegd in het gemeentelijke Integraal Veiligheidsplan (IVP). Daarnaast zijn er taken op het gebied van Maatschappelijk Opvang en Beschermd Wonen en de aanpak dak- en thuisloosheid; de regionale afspraken leiden tot lokale opgaven. Rond wonen en de toewijzing van sociale huurwoningen betreft het de Huisvestingswet en de daarop gebaseerde Huisvestingsverordening die elke vier jaar door de gemeenteraad wordt vastgesteld.

Andere regelgeving die van belang is, is de bepaling van de huurprijzen van een sociale huurwoning in relatie tot het inkomen. Dat bepaalt op welke woning een huishouden kan reageren, namelijk een woning die qua huurprijs past bij het huishoudinkomen en de huishoudenssamensteling. De Omgevingswet biedt meer mogelijkheden om de woonomgeving in te richten op verbetering van draagkracht, zoals gezondheid. Minstens zo belangrijk zijn de lokale taken zonder wettelijke basis, waar de gemeente beleidsvrijheid heeft: met name bij cultuur, sport en welzijn is dat het geval. We merken in de praktijk dat de grensvlakken tussen diverse wetten niet altijd scherp afgebakend zijn. Dat vergt alertheid en overleg: om te voorkomen dat inwoners tussen wal en schip vallen met hun ondersteuningsvragen, het voorkomen van overlap vin de dienstverlening van de verschillende partners en om zo effectief mogelijk te zijn met preventie en signalering. Onze ambitie en opgaven moeten aansluiten op de invloed die we als gemeente hebben. Voor het sociaal domein ziet de mate van invloed in relatie tot de wettelijke taken en invloedssferen er als volgt uit:

36

Wettelijke taken en invloedssferen van de Gemeente

Beetje Invloed = Beperkte beleidsvrijheid Geen Invloed Rijksbeleid

Wettelijk verplicht

Woningwet en Antidiscriminatiewetten

Beleidsvrijheid WMO en Jeugdwet Participatie Welzijn Minima Wet publieke gezondheid Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg Omgevingswet VN-verdrag Handicap Eigen Keuze: Sport/ Cultuur/Welzijn

Beetje Invloed = Beperkte beleidsvrijheid

Geen Invloed Zorgverzekeringswet (eerste- en tweedelijnszorg) Wet Langdurige Zorg

Onderwijswetgeving + Leerplicht + Wet kinderopvang

Beetje Invloed = Beperkte beleidsvrijheid Participatiewet Wet verplichte GGZ , Wet Inburgering, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Huisvestingswet

Inclusie: Op grond van een VN-verdrag is de gemeente verplicht om een inclusieagenda te maken, waarin wordt uitgewerkt hoe de algemene toegankelijkheid van voorzieningen verbeterd kan worden. Omgevingswet De datum van de inwerkingtreding van de omgevingswet is op dit moment niet bekend. De wet voorziet in een intensievere samenwerking tussen het sociale- en het ruimtelijk domein, uitgaande van een meer integrale aanpak tussen domeinen. We werken straks samen aan dezelfde ruimtelijke producten (omgevingsvisie, programma en omgevingsplan). De omgevingswet spreek namelijk over

37

‘fysieke leefomgeving’ in plaats van ruimtelijke ordening en stelt daarbij dat fysieke effecten die gevolgen hebben voor de mens, ook onderdeel zijn van de wet. Zo kan het zijn dat gemeentelijk beleid m.b.t. gezondheid, klimaat of sociaalmaatschappelijke onderwerpen gaat landen in de omgevingsvisie, programma of omgevingsplan.

38

Bijlage 9:

korte terugblik op de MAG 2018 - 2022

De ervaringen met de eerste MAG uit 2018 zijn in het voorjaar van 2022 gedeeld met de nieuwe raad. Onderstaand de informatie in een notendop.

39

Bijlage 10:

gebruikte literatuur en websites

Gebruikte literatuur Atrivé. (2021, januari). Wonen en zorg in Wijk bij Duurstede; inzicht in de vraag van zorgdoelgroepen en mensen met een mobiliteitsbeperking. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2015). Woonvisie 2016 - 2021. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2018). Maatschappelijke agenda: Ambitie en kaders voor het sociaal domein. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2020). Preventie agenda Kansrijk opgroeien en gezond ontwikkelen. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2020). Preventie agenda Meedoen. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2020). Preventie agenda Wonen met zorg. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2022). Staat van Wijk. Gemeente Wijk bij Duurstede. (2022). Wonen in Wijk. Woonvisie 2021 – 2030. Gemeenteraad Wijk bij Duurstede. (2022). Raadsagenda 2022 – 2026. GGD Regio Utrecht. (Doorlopend). GGD-Atlas. GGD regio Utrecht. (2020). Volwassenenmonitor en seniorenmonitor. GGD regio Utrecht. (2018). Kwetsbaarheid in Wijk bij Duurstede. GGD Fryslan. (2020). Hoezo oud? Ministerie van VWS. (2021). Dialoognota ouder worden 2020 – 2040. Monitorcijfers stichting Binding t.a.v. Wmo- en Jeugdwetgebruik. (Doorlopend). Movisie. (2022). Bestaanszekerheid onder druk. Sociaal Cultureel Planbureau. (2022). Uitdagingen in het sociaal domein. Taskforce Wonen en zorg. (2021). Infographic ‘Hoe ziet de woonzorgopgave eruit in Utrecht?’ Vereniging Nederlandse Gemeenten. (2021). De winst van het sociaal domein.

Vereniging Nederlandse Gemeenten. (2022). Stop het stapelen. Wetenschappelijke Raad voor het regeringsbeleid (WRR). (2017). Weten is nog geen doen. Participatiewet in Balans, Uitkomsten beleidsanalyse, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2022). https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/21/bijlage-rapportparticipatiewet-in-balans

40

Gebruikte websites GGDatlas van GGD regio Utrecht Institute for positive health Loketgezondleven.nl Waarstaatjegemeente.nl www.ouderworden2040.nl

41