1. Speelruimteplan Wijk bij Duurstede definitief

Buitenspelen in Wijk bij Duurstede Speelruim teplan december 2023

Inhoudsopgave

2

Inleiding

3

Deel 1 - Visie op spelen 1. Spelen is meer dan kinderspel 2. Voorbij de veerwip 3. Bevindingen speelruimte 4. Ambities speelruimte

4 5 8 10

Deel 2 - Kaders voor uitvoering 5. De buurtspeelplek 6. De kleine speelplek 7. Samenwerken en participatie 8. Kaders voor nieuwbouw

14 14 15 15

Deel 3 - Basis voor uitvoeringsplan 2024 - 2033 9. Huidig budget spelen 10. Uitvoeringsopgave 2024- 2033 11. Onderhoudsbudget 12. Budget vergelijking

16 16 18 18

Colofon Titel

Buitenspelen in Wijk bij Duurstede Speelruimteplan Gemeente Wijk bij Duurstede Speelplan BV www.speelplan.nl

Tekst & onderzoek Datum

Opdrachtgever Opdrachtnemer

Ferdi Tillema en Susanne van Rijn november 2023

Kabelbanen zijn vaak populair, ook tijdens de wandelingen door de gemeente.

Inleiding

3

Aanleiding

Opzet rapportage

Buiten spelen en bewegen is ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Er ontstaan spontane ontmoetingen, het vergroot de leefbaarheid in de buurt en/of het dorp en draagt bij aan een gezonde leefstijl. Om die redenen vindt de gemeente Wijk bij Duurstede het belangrijk om te voorzien in goede speelruimte, op de juiste plekken en voor diverse doelgroepen. Bureau Speelplan is gevraagd onderzoek te doen naar hoe het nu is, waar het misschien wel beter kan en wat hiervoor nodig is. De resultaten van dit traject zijn verwerkt in dit speelruimteplan.

Het speelruimteplan bestaat uit drie delen: (1) Een visie op spelen, (2) kaders voor uitvoering en (3) het uitvoeringsplan zelf voor de periode 2024-2033. In de eerste twee delen wordt vooral het belang van spelen beschreven, en de wijze waarop naar speelruimte wordt gekeken door de gemeente. In het derde deel is de uitvoeringsopgave voor de komende jaren uitgewerkt. Dit gaat gedeeltelijk om reguliere vervangingen. Daarnaast worden ook ingrepen voorgesteld die gericht zijn op de verbetering van het huidige speelaanbod in lijn met de ambities van de gemeente voor de speelruimte.

Werkwijze

Naast dit speelruimteplan is er ook een onderzoeksrapport gemaakt waarin de bevindingen uit de rondgang en de wandelingen zijn terug te vinden. Deze zijn geordend per kern/wijk, wandeling of speelplek én samengevat in de verschillende speelruimtekaarten.

Om een goed speelruimteplan te schrijven is gekeken naar de speelplekken binnen de gemeente, maar ook naar de rest van de openbare buitenruimte. Hierbij is gelet op de mogelijkheid om goed buiten te spelen en bewegen, maar ook op thema's als diversiteit, bereikbaarheid, inclusiviteit, (toegankelijke speelruimte voor inwoners met een beperking), klimaatbestendigheid en de huidige staat. Dit onderzoek hebben we zeker niet alleen gedaan. Naast een uitgebreide rondgang is er in de verschillende kernen en wijken van Wijk bij Duurstede in 6 keer gewandeld met kinderen van basisscholen die ons hebben rondgeleid in hun buurt en zijn we in gesprek gegaan met jongerenwerkers en jongeren zelf. Daarnaast hebben gesproken interne en externe ketenpartners die belangrijk zijn voor het sporten en spelen in de openbare ruimte.

Huidige situatie Hoewel tijdens het onderzoek de hele openbare ruimte is bezocht en bekeken, vervullen de formele voorzieningen een centrale rol in het speelruimteplan (met name in deel 3). Dit betreft de openbare speel- en sportplekken die in beheer zijn van de gemeente. Het beheer bestaat uit het onderhouden (veiligheid waarborgen) en het vervangen van speel- en sporttoestellen en bijbehorende ondergronden. In Wijk bij Duurstede liggen 94 openbare speel- en sportplekken met in totaal 422 speel- en sporttoestellen zoals een glijbaan, wip of complete voetbalkooi. De totale aanschafwaarde van de speel- en sporttoestellen bedraagt ongeveer 1,2 miljoen euro. De totale vervangingskosten (inclusief indexatie, valdempende ondergronden, ontruiming, levering en plaatsing) worden geraamd (prijspeil 2023) op ongeveer €3.3 miljoen. Dit komt neer op ongeveer € 35.000,-/locatie.

Tussen de regels van de speelruimtevisie door vind je af en toe een gekleurd kader met extra informatie. Dit is wat de verschillende kleuren betekenen: Belangrijk - Belangrijke opmerkingen of uitspraken die net even een extra toelichting verdienen of een koppeling naar een relevant rapport.

Goed voorbeeld - Goede voorbeelden doen volgen. Bij voorkeur mét foto. Anders als uitnodiging om zelf op onderzoek uit te gaan.

Wandelingen - Input uit de wandelingen door de wijken en kernen van Wijk bij Duurstede met kinderen als experts in buitenspelen én kritische vertegenwoordigers van hun school en buurt.

Stakeholders - Input uit de gesprekken met beleidsadviseurs, jongerenwerkers, gebiedsregisseurs en andere partijen die zich bezighouden met spelen en bewegen of andere domeinen die gekoppeld kunnen worden aan spelen en bewegen.

Deel I - Visie op Spelen 1. Spelen is meer dan kinderspel! Voor kinderen is een goede openbare speelruimte van belang voor hun motorische, zintuigelijke, sociale, creatieve en emotionele ontwikkeling. Tijdens het buitenspelen komen kinderen in nieuwe situaties terecht, kunnen ze doen waar ze zelf zin in hebben of mogen ze juist regels maken voor zelfbedachte spelletjes. Er zijn buiten veel meer lichamelijke uitdagingen en zintuigelijke prikkels (geuren, geluiden, zicht, tastzin). Kinderen die veel (zelfstandig) buitenspelen leren samen te spelen, uitdagingen aan te gaan, teleurstellingen te verwerken, maar ook grenzen te verleggen en hun fantasie vorm te geven. Ze moeten problemen oplossen, (motorisch én sociaal) en leren, door te ontdekken, hun eigen buurt goed kennen (vriendjes, geheime plekken, leuke bestemmingen en activiteiten). Buiten spelen staat synoniem voor vrije tijd en doen waar je zin in hebt. Het zou goed zijn als niet alleen kinderen, maar ook volwassenen en ouderen veel vaker buiten zouden spelen. Wandelingen - Tijdens de wandelingen hebben de kinderen laten zien hoe goed ze kunnen spelen op de speelplekken! Goed ingerichte speelplekken stimuleren kinderen (en ook volwassenen) om naar buiten te gaan en samen te komen. Goed ingerichte buurten zorgen ervoor dat kinderen ook eerder zelfstandig op pad mogen.

Het is daarom belangrijk dat een speelruimtevisie niet alleen iets zegt over speelplekken, maar over de buitenruimte als geheel. Wanneer kinderen buiten spelen, doen zij dat immers voor het grootste deel buiten de daarvoor ingerichte speelplekken. Het gaat dan ook om speelruimte zoals de stoep, de eigen tuin, de straat, het park of andere groene ruimte. Buitenspelen is niet alleen goed voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Voldoende en aantrekkelijke speelruimte is tevens goed voor de positieve beleving en leefbaarheid van een wijk. Zeker als gekozen wordt voor de juiste inrichting kunnen speel- maar ook sportplekken een belangrijke ontmoetingsfunctie vervullen. Voor (groot)ouders van jonge kinderen is het bijvoorbeeld fijn als er bankjes bij een speelplek staan. Oudere kinderen en volwassenen kunnen goed ingerichte speel- of sportplekken gebruiken als ontmoetingsplek om na school af te spreken, samen te sporten en/of spelen of om op ontdekkingstocht te gaan.

4

5

2. Voorbij de veerwip Spelen gaat dus over veel meer dan speeltoestellen alleen. Steeds vaker gaat spelen over beweging, gezondheid, toegankelijkheid, ontmoeting, leefbaarheid en klimaat. En niet alleen over spelende kinderen, maar over het beweeggedrag van alle inwoners ongeacht geslacht, afkomst of beperking.

Goed voorbeeld - In 2019 is er in de wijk De Horden een nieuwe pumptrack aangelegd. Op de pumptrack kunnen zowel ervaren als onervaren gebruikers hun kunsten laten zien. Daarnaast beschikt de buurtplek over verschillende faciliteiten om te sporten, spelen en ontmoeten.

Beweging en gezondheid Kinderen, maar ook volwassenen die veel buiten zijn, bewegen meer wat bijdraagt aan een gezonde leefstijl. Door kinderen van jongs af aan te stimuleren dat voldoende beweging een vast onderdeel van de dag is, wordt het voor hen als volwassenen en ouderen ook vanzelfsprekender om op latere leeftijd voldoende te blijven bewegen. Hierbij geldt dat het belangrijk is om de openbare ruimte beweegvriendelijk in te richten voor zowel jong als oud. Een uitdagende ‘tussengroep’ hierin zijn de jongeren. Waar kinderen nog een vanzelfsprekende beweegdrang hebben, lijkt deze bij jongeren af te nemen en als volwassene met moeite terug te komen. Juist voor jongeren en jongvolwassenen is het daarom van belang om te voorzien in goede beweegplekken die inwoners verleiden om in beweging te komen. De laatste jaren zijn er meerdere ontwikkelingen gaande om er voor te zorgen dat meer mensen (van jong tot oud) lekker naar buiten gaan. Naast het (her)inrichten en verbeteren van sportplekken wordt hierbij ook ingezet op programma's. Zo worden er verschillende activiteiten georganiseerd door de buurtsportcoaches van Stichting Wijksport en de jongerenwerkers van Stichting Binding. Ontmoeting Buitenspelen, sporten en bewegen is niet alleen goed voor de fysieke of cognitieve ontwikkeling van gebruikers.

Voldoende en aantrekkelijke speelruimte is tevens goed voor de positieve beleving en leefbaarheid van een wijk. Zeker met de juiste inrichting kunnen speelmaar ook sportplekken een belangrijke ontmoetingsfunctie hebben. Het is belangrijk om te investeren in de verblijfswaarde, door het maken van plekken waar mensen voor langere tijd willen blijven. Voor (groot)ouders van jonge kinderen is het bijvoorbeeld fijn als er bankjes bij een speelplek staan, maar essentieel is bijvoorbeeld ook voldoende beschutting door bomen. Bij ontmoetingsplekken voor jongeren moet goed worden nagedacht over de juiste locatie en inrichting. Geadviseerd wordt om dit vooral samen met de doelgroep te bedenken. Stakeholders - Met betrekking tot jongeren is tijdens het jongerenoverleg gebleken dat er een goed basisnetwerk van sporten gemist wordt. Door de lage variatie in aangeboden sporten worden de jongeren niet gemotiveerd om gebruik te maken van de faciliteiten.

Pumptrack met skatebaan en speeltoestellen in de wijk De Horden

6 Samenspeelplekken Nederland heeft in 2016 het VN verdrag Handicap geratificeerd. Met de ondertekening wordt de belofte gemaakt hindernissen voor deze groep weg te nemen en het mogelijk te maken dat zij gelijkwaardig deel kunnen nemen aan de samenleving. Speel- en sportplekken zijn belangrijke openbare voorzieningen; voor zowel de fysieke, maar zeker ook sociale ontwikkeling (vriendschappen sluiten). Hier moet iedereen gebruik van kunnen maken, ongeacht de beperkingen die inwoners ervaren, zoals slechtziend, blind, doof, lichamelijke of verstandelijke beperkingen of psychische problemen.

• • • •

Invloed – Speelplekken zijn bij uitstek geschikte locaties voor vergroening. Als gemeente heb je invloed op de inrichting (natuurlijke ondergronden, voldoende beschutting door bomen en beplanting) en het draagt direct bij aan de gebruikswaarde van de plek. Leefklimaat – Meer groen in plaats van verharding vermindert hitte- en wateroverlast en zorgt voor een beter leefklimaat voor mens en dier. Gevarieerd speelaanbod – Groen kan naast meer traditionele spelvormen met toestellen een fijne speelaanleiding zijn. Groen biedt andere speelmogelijkheden die moeilijk te creëren zijn met toestellen (hutten bouwen, verstoppen). Gezondheid en ontwikkeling – Spelen in het groen of met natuurlijke speelaanleidingen heeft ook voor de motorische en cognitieve ontwikkeling van kinderen voordelen

De gemeente Wijk bij Duurstede wil hiermee rekening houden bij de inrichting van de toekomstige speel-, sport- en beweegruimte. Met name bij de grotere speelplekken wordt ingezet op het maken van een samenspeelplek door extra aandacht te geven aan toegankelijkheid en bespeelbaarheid van deze locaties. Belangrijk - In de inspiratiebundel Aan de slag met Samenspelen (VNG:2019) wordt gebruik gemaakt van de zogenoemde 100-70-50-richtlijn voor Samenspeelplekken:

• • •

Een kind of inwoners met een handicap moet zich 100% welkom voelen. 70% van de speelplek moet voor iedereen toegankelijk zijn (paden, ondergronden) 50% van de speelaanleidingen moet bespeelbaar zijn voor ieder kind.

Leefbaarheid en klimaatbestendigheid Het belang van goede speelruimte gaat steeds meer over het vergroten van de leefbaarheid van de wijk. Speelplekken moeten plekken met een hoge verblijfswaarde zijn die de sociale cohesie in de buurt vergroten en zorgen voor een gezonde wijk waarin voldoende bewogen wordt. Gebruikers moeten het fijn vinden om er te zijn en langere tijd te verblijven. Naast voldoende uitdaging en voorzieningen als een bankje of watertappunt gaat het hierbij ook om de klimaatbestendigheid van deze plekken. Zijn ze in staat om verkoeling en beschutting te bieden op hete dagen? Door speelplekken te vergroenen en biodiverser in te richten wordt de klimaatbestendigheid vergroot. Enkele voordelen:

•

Verblijfswaarde – Groen op speelplekken vergroot de bespeelbaarheid en de verblijfswaarde door het creëren van schaduw en daarmee een fijne omgeving om langer te blijven.

Wandelingen - Tijdens de wandelingen bleek dat de kinderen in Wijk bij Duurstede graag buiten spelen met natuurlijke elementen. Gedurende elke wandeling wisten kinderen waar de leukste speelbosjes of de beste klimbomen stonden, en waar goede hutten gebouwd konden worden.

7 Ontwikkelingen binnen de speelruimte Naast bovengenoemde thema’s zijn er ook ontwikkelingen op het gebied van de speelplek zelf. Zo is de natuurlijke speelplek nog altijd aan een opmars bezig (zie ook leefbaarheid en klimaatbestendigheid) en komt er steeds meer aandacht voor de vrije speelruimte. Dit is simpelweg (lege) ruimte waar kinderen worden uitgedaagd om zelf spel te bedenken, zoals de stoep, een grasveldje of gebied met heuvels, bomen of betonnen poefs. Een goede speelplek (ook met speeltoestellen) bestaat voor een deel uit vrije speelruimte. Maar ook de openbare ruimte zelf kan (grotendeels) gezien worden als vrije speelruimte. Dat er in de vrije speelruimte gespeeld wordt kan worden gestimuleerd door het plaatsen van speelaanleidingen of speelgroen. Voorbeelden van speelaanleidingen zijn (zie hiervoor ook de uitvoeringskaders in deel 2) houten stapstammen, boomstammen; of meer traditionele speelaanleidingen zoals een hinkelbaan, knikkertegel of andere pleinplakkers. Speelgroen is bij voorkeur robuust, stekelvrij, niet giftig en makkelijk te onderhouden: bijvoorbeeld hazelaar, wilg en laurierkers. Vaak ontstaat het spelen in vrije ruimte echter spontaan omdat het landschap daartoe uitdaagt of omdat kinderen met elkaar spelletjes bedenken, zoals tijdens de kinderwandeling met Basisschool De Windroos.

Hier gebruikten de kinderen de speelplek aan de Karolingersweg om 'omgekeerd verstoppertje' te spelen. Naast de ‘ouderwetse’ trends zijn er ook innovatieve ontwikkelingen op speelgebied. Zo zijn er steeds meer interactieve speeltoestellen. Dit zijn objecten die, al dan niet gekoppeld aan je telefoon of internet, reageren op bewegingen of acties van de gebruiker. Zo kunnen ze spelletjes leiden en opdrachten geven, maar bijvoorbeeld ook de scores bijhouden tijdens een voetbalwedstrijd of steeds nieuwe uitdagingen bedenken voor gevorderde spelers. Een andere innovatieve ontwikkeling is de mobiele speel- of sportplek. Steeds meer concepten spelen in op het idee van een tijdelijke speelplek. Dit is bijvoorbeeld handig in een nieuwbouwwijk die in ontwikkeling is, maar ook om tijdelijk een impuls te geven aan een gebied, buurtje of park op het gebied van spelen, sport of inclusie.

Boven: interactieve speeltoestellen (Yalp en Fuze Field) - Midden: tijdelijke sportplekken (Nijha) Onder: kinderen in speelgroen tijdens de wandelingen met basisscholen

8 Belangrijk - Een uitgebreid verslag van de bevindingen en verbetermogelijkheden met betrekking tot de speelruimte in Wijk bij Duurstede, uitgesplitst per kern, is te vinden in het Onderzoeksrapport Openbare speelplekken Wijk bij Duurstede (2023).

3. Bevindingen speelruimte Spreiding formeel aanbod Het aanbod van formele speelvoorzieningen bestaat voornamelijk uit een netwerk van kleine speelplekken. Een buurtplek waar meerdere doelgroepen elkaar kunnen ontmoeten en samen spelen en/of sporten is niet in elke buurt of wijk aanwezig. Het netwerk van kleine speelplekken heeft een hoge dichtheid, voornamelijk in de wijken Noorderwaard en De Horden: Binnen een straal van 200 meter zijn twee of soms wel drie kleine speelplekken te bereiken. Belangrijk - In het speelruimte-onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen drie type voorzieningen:

•

•

•

Kleine speelplek (66 van de 94 plekken): vooral ingericht voor direct omwonenden en jonge kinderen die nog niet zelfstandig naar de buurtplek mogen. Ligt vaak beschut in de woonomgeving zodat goede sociale controle mogelijk is. Ingericht met één of enkele speeltoestellen of speelaanleidingen. Buurtspeelplek (10 van de 94 plekken): Een (bij voorkeur centrale) plek in de buurt met een belangrijke ontmoetingsfunctie, uitgebreidere en uitdagendere inrichting en meer ruimte. Bedoeld om inwoners uit de hele buurt aan te trekken en dus voor verschillende doelgroepen ingericht. Sportplek (12 van de 94 plekken): Voorziening met alleen een sportfunctie zoals een voetbalkooi, trapveld of jeu de boulesbaan.

Buurtplekken Doordat de meeste speelplekken zijn getypeerd als kleine speelplek of sportplek, zijn er slechts 10 zogenoemde buurtplekken. Op deze plekken wordt, door een goede inrichting en voldoende ruimte, de hele buurt uitgenodigd om te komen spelen, bewegen en ontmoeten. Deze buurtplekken liggen goed verdeeld over de gemeente, maar niet elke wijk of buurt heeft een eigen buurtplek. In de Geer ontbreekt er bijvoorbeeld een buurtplek. De buurtplekken zijn ruime locaties. Er is een gemengd aanbod van spelen, sporten en vrije ruimte om zelf spel te bedenken. Ook zijn de buurtplekken groen, waardoor de klimaatbestendigheid goed is. In de kwaliteit van de inrichting, de verblijfswaarde en op het gebied van inclusiviteit is er ruimte voor verbetering.

Voorbeelden van speelruimte door de gemeente heen. Meer beelden van de speelruimte zijn te vinden in het onderzoeksrapport.

9 Wandelingen - Tijdens de wandelingen werd verteld dat de buurtplekken ook echt een ontmoetingsfunctie hebben voor de hele buurt. Zowel de kinderen van Het Anker als van De Regenboog maakten veel gebruik van de buurtplek bij Kotter/ Mast. Er werd zelfs aangeven dat er buurtfeesten georganiseerd worden op het grasveld met bijvoorbeeld burendag. Kleine speelplekken en sportplekken De inrichting van kleine speelplekken is vaak traditioneel met speeltoestellen op een grasondergrond, geschikt voor kinderen van 1 tot ongeveer 8 jaar. Om de verschillende plekken aantrekkelijker te maken, is meer diversiteit nodig. Dit kan bereikt worden door verschillende typen speeltoestellen te plaatsen en te werken met groene speelaanleidingen en speelpleintjes. De inrichting van de sportplekken heeft ook weinig diversiteit, er zijn voornamelijk trapveldjes. Urban sports zoals 3x3 basketbal of calisthenics zouden goede toevoegingen zijn op het huidige sportaanbod. Goed voorbeeld - In het Dorestadplantsoen kan volop gespeeld worden op de grasheuvel en de bosjes die op en rond de heuvel te vinden zijn. Ook in het Kasteelpark kan goed in de beplanting gespeeld worden. Hier zijn zelfs sporen van kinderspel te vinden in de vorm van een hut. Informeel spelen In Wijk bij Duurstede is veel ruimte voor informeel spel buiten de speelplekken.

In de oudere wijken (De Horden en Noorderwaard) zijn autoluwe woonerven, waar op straat gespeeld kan worden. De nieuwere buurten zijn ruimer opgezet (De Geer, nieuwbouwdeel in Cothen), waardoor hier ook veel ruimte op de straat en op de stoep is om te spelen. Daarnaast zijn er verschillende parken waar gewandeld kan worden en waar het mogelijk is om in bomen te klimmen en hutten te bouwen. Jongerenplekken Jongeren hebben verschillende plekken waar ze elkaar ontmoeten. Sommige plekken zijn aangelegd en beheerd door de gemeente, zoals bij de pumptrack in De Horden en het koepeltje in het Stadspark (zie foto rechts). Andere plekken zijn hier niet specifiek voor bedoeld, zoals de parkeergarage Steenstraat en het gebied bij de haven. Buiten de ontmoetingsplekken zijn er weinig andere openbare faciliteiten waar de jongeren gebruik van (kunnen) maken. Dit zijn bijvoorbeeld faciliteiten als sportkooien en calisthenics. De sportfaciliteiten die jongeren aan zouden moeten trekken hebben nu niet het gewenste effect. Het aanbod is weinig divers met vooral voetbal, tafeltennis, basketbal en skaten. Daarnaast zijn de huidige plekken niet handig voor jongeren (te dicht op de woningen of onvriendelijk in het gebruik).

Informele ontmoetingsplek waar jongeren ook gebruik van maken, in het Stadspark

10

4. Ambities speelruimte Op basis van het onderzoek zijn een aantal ambities opgesteld om de openbare speel- en sportruimte te verbeteren. In dit hoofdstuk worden deze uitgewerkt. De toelichting hierop is te vinden in Deel 2- Uitvoeringskaders. Ambitie 1 - Het speel- en sportaanbod is divers en uitdagend Diversiteit in het speelaanbod zorgt ervoor dat kinderen van verschillende leeftijden geprikkeld en uitgedaagd worden om meer gebruik te maken van de speel- en sportruimte (zowel formeel als informeel) in hun buurt. Diversiteit is belangrijk per locatie, binnen de directe woonomgeving van een kind (de speelbuurt), binnen elke wijk en binnen de hele gemeente. Hoe is het nu? Het huidige speelaanbod bestaat voornamelijk uit kleine speelplekken die zijn aangelegd voor direct omwonenden. Deze kleine speelplekken zijn vaak traditioneel en degelijk ingericht, met speeltoestellen als een wip, glijbaan en schommel. Er zijn weinig plekken met natuurlijke speelaanleidingen of speelpleintjes. En er wordt een beperkt aantal verschillende sporten gefaciliteerd. De variatie in speelvormen per speelbuurt is daardoor beperkt, waardoor kinderen niet gestimuleerd worden om de rest van de buurt in te trekken om verschillende speelplekken te ontdekken. De meeste speelbuurten hebben wel al een goede locatie voor een buurtplek, de inrichting kan aantrekkelijker en uitdagender.

Waar willen we naartoe? Een centrale buurtplek is de belangrijkste schakel in een divers netwerk. Hier moeten voor verschillende doelgroepen elementen zijn om te spelen en bewegen, bijvoorbeeld uitdagende toestellen en sportvoorzieningen. Ook is dit de plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, en die aantrekkelijk genoeg zijn om langere tijd te verblijven door voldoende bankjes, schaduw en beplanting. In de speelbuurten waar nog geen buurtplek is, zal een kleine speelplek worden opgewaardeerd tot een buurtplek. Een voorwaarden is dat er voldoende vrije ruimte moet zijn om de plek op te waarderen. Overige voorwaarde voor een goede buurtplek staan beschreven in deel 2 'kaders voor uitvoering' van dit document. Het netwerk wordt aangevuld met verschillende formele- en informele speelplekken. Dit netwerk zal bestaan uit traditionele speelplekken met speeltoestellen, sportplekken, natuurlijke speelplekken (ravotplek), speelpleintjes en speelroutes (De Schijf van Vijf voor buitenspelen, zie ook Onderzoeksrapport Openbare Speelplekken Gemeente Wijk bij Duurstede, 2023).

Hoe gaan we dat verbeteren? • In de toekomst kijken we zo veel mogelijk per speelbuurt of wijk naar de speelruimte, ook in de uitvoering. Zo kan steeds de diversiteit en de variatie in het aanbod onderzocht en gewaarborgd worden. • Bestaande buurtplekken versterken door toevoegen hogere en uitdagendere toestellen, andere speelvormen zoals natuurlijke speelaanleidingen of andere sporten. Ook de verblijfswaarde vergroten door zorgen voor voldoende beschutting. • Kleine speelplekken zijn goede plekken om de variatie van de speelbuurt te vergroten. Hier wordt, wanneer de toestellen toe zijn aan vervanging, ingezet op speelpleintjes en natuurlijke speelaanleidingen zoals verstopbosjes, stapstammen en klimbomen. • De kwaliteit van bestaande sportvoorzieningen verbeteren op bepaalde plekken. Op andere plekken worden andere sportvoorzieningen toegevoegd, het type afhankelijk van de resultaten van de online vragenlijst en een participatietraject. In elke wijk moeten drie verschillende sporten gedaan kunnen worden. • Betrokkenen van het domein spelen zitten in een vroeg stadium aan tafel bij nieuwbouwontwikkelingen en/of gebiedsontwikkelingen, zodat spelen op tijd kan worden meegenomen in de ontwikkeling en er voldoende ruimte kan worden gereserveerd.

Belangrijk - Het is belangrijk om bij de wens tot verbreden van het sportaanbod niet willekeurig of bij elke aanvraag een nieuwe sportplek te realiseren. Wel om vooraf goed te onderzoeken hoe groot de potentiële gebruikersgroep is en of er al locaties in de omgeving zijn (binnen óf buiten de gemeentegrenzen). Ook de resultaten van de online vragenlijst kunnen hier input voor leveren. Aan te raden is nieuwe sportvormen eerst te testen met bijvoorbeeld tijdelijke of mobiele sportelementen. Zo kan het gebruik en de meest geschikte plek goed onderzocht worden.

11 Ambitie 2 - De speelruimte is voor iedereen De gemeente Wijk bij Duurstede vindt het belangrijk dat alle inwoners de ruimte hebben om te spelen, sporten en elkaar te ontmoeten. Dit moet mogelijk zijn in hun directe woonomgeving. De openbare ruimte is inclusief ingericht, en buurtplekken zijn ingericht als speel-, sport-, en ontmoetingsplek voor 0-100 jaar. Hoe is het nu? • Inclusiviteit: Door stoepjes, opstapjes en/of moeilijk toegankelijke ondergronden zijn de speelplekken vaak niet goed begaanbaar met een rolstoel of rollator. Er zijn weinig speelaanleidingen die voor een grote doelgroep leuk zijn om mee te spelen. Op de buurtplek in de Horden staat een inclusief draaitoestel dat voor iedereen leuk is. • Jongeren: Er zijn verschillende plekken waar jongeren bij elkaar komen, soms op plekken die bedoeld zijn om anderen te ontmoeten, zoals in het stadspark. Soms ook op plekken die hier niet voor zijn ingericht, zoals parkeergarages. Jongeren hebben goede plekken waar ze kunnen samenkomen om te sporten en te ontmoeten. • Volwassenen en ouderen: Er zijn nauwelijks voorzieningen ingericht voor volwassenen en oudere inwoners van de gemeente. Er is een beweegtuin in de wijk Engk, vlak bij het woonzorgcentrum Ewoud & Elisabeth Gasthuis. Door en om de gemeente heen zijn meerdere wandel- en fietsroutes waar inwoners gebruik van kunnen maken.

Waar willen we naartoe? We willen toe naar een openbare speel- en sportruimte met voorzieningen voor alle doelgroepen. De focus zal hierbij liggen op goede buurtplekken die ingericht zijn als speelsport, en ontmoetingsplekken voor 0-100 jaar. Binnen elke speelbuurt wordt er één locatie ingericht volgens de richtlijnen van een buurtplek. Stakeholders - Tijdens het jongerenoverleg werd er aangegeven dat er vroeger meer vermenging was tussen verschillende doelgroepen. Kinderen en jongeren maakte samen gebruik van de grotere sport- en speelplekken. Nu hebben jongeren het idee dat ze niet meer welkom zijn op deze locatie door de sociale controle van ouders in de buurt. Hoe gaan we dat verbeteren? • Inclusiviteit: Per type speelplek zijn kaders (zie deel 2) opgesteld hoe inclusief en toegankelijk deze moeten worden. Concreet betekent dit dat elke buurtplek (grotendeels) toegankelijk moet zijn voor iedereen, door bijvoorbeeld het aanleggen van een centraal pad. Daarnaast moet ongeveer de helft van de elementen om mee te spelen bespeelbaar zijn voor iedereen. Dit kan in de vorm van speelaanleidingen

Wandelingen - Tijdens de wandelingen met Het Anker en De Regenboog bleek dat de kinderen vaak niet wisten dat er bij de speelplek aan de Klipper/Kotter een draaitoestel is waar je met een rolstoel in kunt. Tijdens beide wandelingen was het wel een populair toestel onder alle kinderen.

Draaitoestel waar rolstoelen in kunnen op de speelplek aan de Klipper/Kotter (kern Wijk bij Duurstede)

•

•

of inclusieve speeltoestellen. Voor kleine speelplekken geldt voornamelijk dat de speelplekken bereikbaar moeten zijn. Kinderen moeten in het spel betrokken kunnen worden en voor ouderen dient er de mogelijkheid te zijn om te zitten en elkaar te ontmoeten. Jongeren: Voor jongeren moet er een netwerk zijn van buurtplekken waar zij elkaar kunnen ontmoeten en waar de mogelijkheid is om te sporten. Daarnaast zijn er ondersteunende (en het liefst mobiele) plekken waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten. Deze plekken moeten inzichtelijk zijn bij jongerenwerk. De inrichting van de plekken en de aan te bieden sporten gaat in overleg met jongerenwerk en de jongeren zelf. Ook potentiële nieuwe locaties worden afgestemd met jongerenwerk, zodat zij de jongeren naar de locaties kunnen verwijzen. Volwassenen en ouderen: Bij het inrichten van buurtplekken wordt ook aandacht besteed aan omwonende volwassenen/ ouderen. Ruimte om elkaar te ontmoeten en beweegaanleidingen krijgen een plek op deze locaties. Door het tactisch plaatsen van zitmeubilair (bij elkaar, zicht op de spelende kinderen en beschut) komen (groot)ouders sneller met elkaar in contact. Daarnaast is het noodzakelijk om het sportaanbod uit te breiden met een aantal sportvoorzieningen voor volwassenen, bijvoorbeeld door het plaatsen van calisthenicstoestellen en/of trimroutes.

In het aanleggen van deze plekken kunnen omliggende zorgcentra of fysiotherapiepraktijken worden meegenomen. Een actieve bezetting op deze plekken, zorgt dat het gebruik van inwoners ook zal toenemen.

12 Ambitie 3 - Belangen en ambities van andere beleidsterreinen worden gekoppeld aan die van de speelruimte Om een speelruimteplan te maken met een zo groot mogelijk draagvlak binnen de gemeente en dat bijdraagt aan de ontwikkeling van een fijne leefomgeving, wordt steeds gekeken waar aansluiting gemaakt kan worden met andere beleidsterreinen. Wanneer een speelbuurt of speelplek wordt opgepakt, wordt gekeken of er andere lopende projecten zijn zoals een herinrichtings- of verdichtingsopgave in de wijk, groenrenovatie of project binnen de gezonde leefomgeving. Er wordt gekeken hoe de ambities van verschillende terreinen gezamenlijk gerealiseerd kunnen worden. Dit zorgt er ook voor dat werkzaamheden efficiënt kunnen worden uitgevoerd en er efficiënt wordt omgegaan met de budgetten van verschillende beleidsterreinen. Hoe is het nu? In de huidige uitvoering en inrichting van de speelruimte wordt nog weinig rekening gehouden met andere uitvoeringsplannen en beleidsterreinen. De huidige uitvoering bestaat voornamelijk uit het 1-op-1 vervangen van speeltoestellen. Toestellen die door ouderdom of beschadigingen niet meer gerepareerd kunnen worden, worden vervangen voor nieuwe speeltoestellen. De keuze van de nieuwe speeltoestellen wordt afgestemd met direct omwonende inwoners.

Waar willen we naartoe? We willen toe naar een uitvoeringsplan met een goede afstemming tussen verschillende fysieke opgaven; wijkrenovaties, herstructurering en de (vervangings)opgave van de speelen sportplekken.

Openbare ruimte ingericht als wadi in nieuwbouwgebied Cothen

Bij grotere speel- en sportplekken of bijzondere projecten wordt samengewerkt met verschillende beleidsterreinen (integrale aanpak) en externe partners in de buurt. Het gaat dan om externe partners die een rol kunnen spelen in de uitvoering of na realisatie, zoals aanbieders van (sport)activiteiten, verenigingen (sport, scouting, ouderen) of scholen (bij schoolpleinen) en kinderdagverblijven. Kinderen met een fysieke beperking kunnen een rol spelen in de uitvoering van inclusieve speelplekken. Zo kan de inrichting geoptimaliseerd worden en kunnen naast spelen en bewegen ook andere thema’s geïntegreerd worden in het uitvoeringsplan. Hoe gaan we dat verbeteren? • De planning voor de uitwerking van het groenstructuurplan wordt zo veel mogelijk gekoppeld aan de herinrichting van de speelplekken. • Bij speelplekken die binnen de hoofdgroenstructuur vallen, zoals het Cob Balkplein in Cothen, de speelplek aan de Mauritsdreef in Langbroek en in het Dorestadplantsoen in Wijk bij Duurstede, wordt extra aandacht besteed aan de biodiversiteit en een groene inrichting van de speelplek, bijvoorbeeld door het toevoegen van natuurlijke speelaanleidingen en verstopbosjes.

• Voor het inrichten van de centrale buurtplekken wordt contact gezocht met beleidsterreinen zoals groen, jeugd, sport, klimaatadaptatie en gezonde leefomgeving om, waar mogelijk, de verschillende ambities te koppelen binnen de speelplek. • Halverwege het jaar (juni-augustus) wordt het uitvoeringsplan voor het aankomende jaar geëvalueerd en vastgesteld. Vanuit spelen wordt vastgesteld welke locaties in aanmerking komen voor een herinrichten. Daarna wordt er onderzocht of er verbindingen gelegd kunnen worden met andere fysieke opgaven die in dat jaar gepland staan. Bij het herinrichten van de buurtplekken wordt er vast contact gezocht met relevante beleidsterreinen over de invulling van deze buurtplek(ken).

13

Ambitie 4 - De speelruimte maken we samen Binnen de gemeente vinden we het belangrijk dat de speel- en sportruimte aansluit bij de wensen en behoeften van de inwoners. Inwoners moeten kunnen meedenken en meebepalen hoe de openbare ruimte eruit ziet. Er is ruimte voor initiatieven die vanuit de buurt komen. Hiervoor zijn duidelijke kaders opgesteld hoe en wanneer inwoners mee kunnen denken en werken.

gebruik. Wel is het simpelweg niet altijd mogelijk (financieel, ruimtelijk) of niet wenselijk (overschot aan plekken) om een initiatief te faciliteren. Bij vragen en initiatieven voor nieuwe speelplekken of de inrichting van bestaande wordt altijd gekeken naar de bestaande situatie in de buurt. Daarbij wordt gekeken of er al alternatieve bestaande én goed bereikbare speelplekken zijn waar eventueel naar verwezen kan worden. Ook wordt gekeken naar de uitvoeringsplanning. Welke plekken komen op korte termijn in aanmerking voor een herinrichting en/of zijn er wellicht al plannen om nieuwe locaties aan te leggen? Op die manier kunnen initiateven en vragen uit de samenleving goed

Hoe is het nu? Inwoners worden betrokken bij de keuze van nieuwe speeltoestellen. Wanneer een speeltoestel vervangen moet worden krijgen direct omwonenden een brief met de mogelijkheid om online te kiezen tussen enkele speeltoestellen. Er worden vooraf meestal geen uitvoeringsplannen gedeeld met de wijk. Waar willen we naar toe? We willen een openbare ruimte die aansluit op de wensen en behoeftes van de inwoners van Wijk bij Duurstede. We willen dit voor elkaar krijgen door de betrokkenheid van inwoners te vergroten, door beweegaanbieders te betrekken bij het gebruik van de speel- en sportruimte en door initiatieven uit de samenleving aan te moedigen. Afhankelijk van de grootte en functie van locaties hebben inwoners en beweegaanbieders meer- of minder inspraak in de inrichting. De participatie staan omschreven in 'Deel II Kaders voor uitvoering'. Hoe gaan we dat verbeteren? • Vergroten betrokkenheid bij (her)inrichting: Om te zorgen dat de inrichting van met name de buurtspeelplek goed aansluit op de behoefte van de buurt worden bewoners betrokken bij de plannen voor (her)inrichting. Door gebruikers te betrekken (met name sporters op sportplekken) wordt niet alleen de betrokkenheid, maar ook het gebruik na oplevering vaak beter. Een belangrijk thema bij de participatie rondom speelplekken is inclusie of toegankelijkheid (ambitie 2).

• Beweegaanbieders: De gemeente gaat bestaande (sport)activiteiten die al worden aangeboden verder stimuleren bij de inrichting van beweegplekken, door het verbreden van het openbare sportaanbod en goede voorlichting en communicatie zodat bewoners kennis kunnen nemen van de mogelijkheden op dit gebied. Bij de herinrichting van (belangrijke) beweegplekken zoals bijvoorbeeld het Eigenwijks Speelpark en de Karolingersweg worden sportaanbieders ook benaderd om mee te denken bij het opstellen van een programma van eisen. • Initiatieven vanuit de samenleving: Initiatieven op of rondom speelplekken kunnen enorm waardevol zijn voor de betrokkenheid vanuit de buurt en zorgen vaak voor goed

Ga in gesprek met de gebruikers over de invulling van de speelplekken, zoals hier tijdens een wijkwandeling met de kinderen van de Windroos.

Deel II - Kaders voor uitvoering In dit deel wordt meer ingezoomd op de uitgangspunten voor uitvoering. Dit begint bij de kaders voor een goede buurtspeelplek of kleine speelplek, maar benoemt ook de uitgangspunten in de samenwerking met andere partijen, de participatie met bewoners en de plaatsing van particuliere speeltoestellen.

5. De buurtspeelplek Het is belangrijk dat er in elke wijk/ kern tenminste één goede buurtspeelplek aanwezig is. In grotere wijken zoals De Horden of kernen met barrières zoals Langbroek, kunnen meerdere buurtspeelplekken nodig zijn. Het is belangrijk om te kijken naar de rol van barrières in deze wijken, het speelgedrag van kinderen (vanuit de wandelingen) en de behoefte vanuit demografie en woningbouwtypologie). In het onderzoek en de daaruit gekomen speelruimtekaarten is dit per wijk al in beeld gebracht en zijn verschillende aandachtsgebieden aangemerkt om het speelaanbod in de toekomst te versterken. Een goede buurtspeelplek nodigt de buurt uit om lekker te komen spelen én bewegen. Hier wordt ingezet op ontmoeting, samenspel en dus een hoge verblijfswaarde door de toepassing van de juiste speelaanleidingen en voorzieningen als bankjes, eventueel een watertappunt (bijvoorbeeld op de sportplekken) en de mogelijkheid bieden in de beschutting te spelen of uit te rusten. Inwoners met een handicap zijn uiteraard meer dan welkom en is voldoende vrije ruimte om ook als gebruikers zelf spel te bedenken. Communicatieborden (met afbeeldingen) kunnen een onmisbaar taalhulpmiddel zijn. De buurtplek is bij uitstek ook een locatie voor bijvoorbeeld interactieve en de grotere mobiele sporttoestellen.

Bij de herinrichting van een buurtspeelplek is het belangrijk om zowel de wensen van direct omwonenden als ook de buurt mee te nemen. Dit kan bijvoorbeeld goed gedaan worden door bijvoorbeeld eerst met de direct omwonenden een programma van eisen op te stellen en de buurt vervolgens te raadplegen bij twee of meerdere ontwerpvoorstellen op basis van dit programma van eisen. Bij de herinrichting van een sportplek met een buurtfunctie is het daarnaast van belang gericht met de sporters en sport- of beweegaanbieders in gesprek te gaan. Dit voorkomt kapitaalvernietiging en maakt maatwerk mogelijk. Kaders voor inrichting:

• •

Ingericht voor de hele buurt (0-100 jaar), maar qua spelen vooral voor de doelgroep van 0-12 jaar. Waar mogelijk een combinatie maken van spelen en sporten. Omdat deze locaties een

14

• •

hele buurt bedienen moet bij de keuze van toestellen gelet worden op de mogelijkheden om samen te spelen, de toegankelijkheid voor gebruikers met een beperking en is het belangrijk om in te zetten op een hogere verblijfswaarde door voldoende beschutting en bijvoorbeeld bankjes voor (groot)ouders. Bij elke herinrichting moet worden gekeken naar de mogelijkheden om de speelplek klimaatadaptiever in te richten (voldoende beschutting, goede afwatering). Voor buurtplekken wordt een richtbedrag gehanteerd van circa € 60.000,- per plek, afhankelijk van de huidige inrichting, omvang en het belang van de plek voor het speelaanbod in de buurt.

6. De kleine speelplek Dat er wordt ingezet op de grotere buurtspeelplek betekent niet dat de kleine speelplek niet belangrijk is. Hier is eigenaarschap van omwonenden vaak een gegeven en is er ook meer mogelijk met betrekking tot buurtinitiatieven. Een kleine speelplek is vaak vooral ingericht en nodig voor direct omwonende kinderen tot 6- 8 jaar. Hierdoor is de doelgroep relatief klein en is het ook niet nodig om permanent te voorzien in speeltoestellen op deze locaties. De inrichting van de kleine speelplek moet daarmee veel flexibeler zijn dan een buurtspeelplek. Niet elke kleine speelplek hoeft te worden ingevuld met speeltoestellen. Deze plekken lenen zich juist goed om de diversiteit op buurtniveau te versterken door met een alternatieve inrichting te werken gericht op bijvoorbeeld natuurlijke speelmogelijkheden (ravotten), een fietspleintje of juist een initiatief van direct omwonenden (buurtmoestuin, fruitboomgaard, speelheuvel). Het is wel belangrijk dat, ook als in de toekomst speeltoestellen verdwijnen, de ruimte behouden blijft als (vrije) speelruimte. Het alternatief inrichten van kleine speelplekken noemen we 'omvormen'. Bij de herinrichting van een kleine speelplek is het belangrijk om vooral met de direct omwonenden in gesprek te gaan. Kaders voor inrichting:

• •

Vaak voor direct omwonenden, zeker bij beperkte ruimte en een buurtplek in de buurt, mag de doelgroep beperkt worden tot 0-8 jaar. De invulling van deze plekken is soms van tijdelijke aard. Het verdient daarom aanbeveling om te werken met speeltoestellen en speelaanleidingen die eenvoudig te verplaatsen zijn en een ondergrond die dat makkelijk toelaat, zoals gras.

Deel II - Kaders voor uitvoering • •

Voor kleine speelplekken wordt een richtbedrag gehanteerd van ongeveer € 25.000,per plek. Voor het omvormen van een locatie wordt een richtbedrag van € 10.000,- of € 15.000, gehanteerd.

7. Samenwerken en participatie Om goede speelruimte te krijgen en te behouden is het belangrijk om bewoners en relevante partijen als beweegaanbieders of buurtverenigingen te betrekken bij de inrichting en het beheer van openbare speel- en sportplekken. Bij de herinrichting van een speelplek worden daarom gebruikers (kinderen, jongeren, sporters) en omwonenden betrokken. Zo kan de inrichting beter worden afgestemd op de huidige behoefte en is het gebruik vervolgens beter. Bij kleine speelplekken (hofjes, plantsoenen), maar ook sportplekken voor jongeren zorgt goede betrokkenheid in de initiatief-fase voor een stukje eigenaarschap over de plek en daardoor, in veel gevallen, voor minder vandalisme of verwaarlozing. De wijze waarop bewoners worden betrokken bij de inrichting van locaties is afhankelijk van het type locatie. De kleine speelplek Herinrichting met direct omwonenden van de speelplek. Zij kunnen inbreng leveren voor het programma van eisen (PvE) en eventueel een keuze maken uit 2 of 3 ontwerpvoorstellen. Als een locatie wordt omgevormd is het belangrijk om te communiceren welke locatie uitgebreid gaat worden en wat de alternatieve inrichten kunnen bieden. De buurtplek Herinrichting met de omliggende buurt.

Direct omwonenden krijgen een eerste stem in het opstellen van het programma van eisen (PvE) voor de plek (wat mag wel, wat kan absoluut niet), maar de hele buurt mag vervolgens meedenken of stemmen over 2 of 3 ontwerpvoorstellen. Daarnaast is het ook belangrijk om partners als Stichting Wijksport en Stichting Binding te betrekken bij het inrichten van deze locaties. De sportplek Participatie met omwonenden, vervolgens wordt met gebruikers (jongeren/sporters) gekeken naar de inrichting van de sportplek. Hierbij is een goede afstemming/ samenwerking met sportaanbieders/buurtsportcoaches van belang om zowel de juiste doelgroep, programmering als inrichting te bereiken. Beweegaanbieders Om inwoners te stimuleren buiten in beweging te komen worden door aanbieders als Stichting Wijksport (buurtsportcoaches) activiteiten georganiseerd in de openbare ruimte

15 en gymzalen. Aanbevolen wordt om hen, maar ook sportverenigingen in de gemeente in te zetten om nog meer een verbindende rol te spelen en zo ook de inwoners die nog niet (of te weinig) bewegen te bereiken. Hierbij is goede voorlichting en communicatie cruciaal zodat bewoners ook weten welke mogelijkheden er zijn en op welke plekken/tijden. Samenwerking buiten de openbare ruimte Naast de bestaande speel- en sportplekken kan het ook interessant zijn om samenwerkingen aan te gaan met bijvoorbeeld recreatieve- of gezondheidsinstellingen (zoals bijvoorbeeld zorgcentra en fysiotherapeuten), sportverenigingen (open-club) en onderwijsinstellingen (schoolpleinen). Vaak bieden dergelijke organisaties mogelijkheden in de vorm van toezicht en beheer die in de openbare ruimte onhaalbaar zijn of is het mogelijk om in combinatie met fondsenwerving extra budget te verkrijgen voor unieke speellocaties. Per samenwerking moet worden gekeken welke voorwaarden hierbij gelden. Zo kan het kansen bieden om de speel- of sportvoorziening openbaar te stellen of kosteloos aan te bieden aan de buurt. Afhankelijk van de behoefte kan de rol van de gemeente dan het bieden van deskundigheid, materialen, oude speeltoestellen en/of budgetondersteuning zijn.

8. Nieuwbouw Bij nieuwbouwprojecten of herontwikkeling van bestaande buurten is het belangrijk dat “spelen” als thema vroeg aanhaakt. Met betrekking tot de inrichting van de aan te leggen speelvoorzieningen en om het informele spelen de ruimte te geven die het verdient. Door aan de voorkant mee te kunnen kijken kan worden ingezet op het verkrijgen van voldoende (vrije) speelruimte zodat de voorzieningen in de toekomst ook in staat zijn mee te veranderen met de behoeftes van de buurt (opgroeiende kinderen). Bij nieuwbouw en herontwikkeling gelden de volgende kaders:

• • • •

Vooraf toetsing van de plannen om de benodigde hoeveelheid (buurtspeelplekken of kleine speelplekken) aan te kunnen geven (incl. ruimtereservering); Betrekken (toekomstige) bewoners bij de planvorming, maar ook ruimte vrijhouden voor toekomstige doorgroei-ontwikkelingen (bijv. beweegplekken) en streven naar variatie (ook ten opzichte van bestaande context) en de introductie van nieuwe speelvormen; De aanleg van nieuwe speelplekken vanaf de start ook opnemen in het beheerprogramma en daarmee ook het onderhoud en toekomstige uitvoeringsbudgetten bijstellen. Bij de aanleg van nieuwe plekken gelden ook de uitgangspunten voor klimaatbestendige inrichting (klimaatadaptatiebeleid).

Deel III - Basis voor uitvoeringsplan 2024 - 2033 In het uitvoeringsplan worden de ambities concreet gemaakt en gekoppeld aan de bijbehorende (financiële) opgave. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de vaste investeringskosten voor herinrichting (behouden wat er is) en de investeringskosten voor door te voeren verbeteringen op gerichte locaties. Daarnaast is er een onderhoudsbudget om de bestaande speelruimte te onderhouden, reparaties uit te voeren en voor inspecties. Hierna wordt eerst het huidige beschikbare budget uiteengezet, daarna wordt inzichtelijk gemaakt wat de kosten zijn voor het uitvoeringsplan en het beheren van de speelruimte. Als laatste worden de budgetten met elkaar vergeleken.

9. Huidig budget spelen Het huidige budget van spelen is onder te verdelen over een vervangingsbudget en een onderhoudsbudget. Het vervangingsbudget wordt ingezet om speeltoestellen te vervangen. Toestellen die vervangen worden kunnen naar voren komen uit de veiligheidsinspectie (ze zijn onveilig) of uit initiatieven van bewoners. Het beschikbare budget is € 70.000,- per jaar. Het onderhoudsbudget wordt gebruikt om de speeltoestellen en valdempende ondergronden te onderhouden. Elk jaar worden er twee inspecties uitgevoerd, waarna er een onderhoudsronde wordt uitgevoerd om de veiligheidsconstateringen te repareren. Deze werkzaamheden worden uitbesteed aan een externe partij. Hiervoor is een bestek opgesteld die nog loopt tot 2024. Voor het bestek is een budget van € 60.100,- per jaar. Naast het bestek is er nog een aanvullend budget voor bijkomende kosten. Hieruit wordt de licentie voor het beheerprogramma betaald en eventuele noodreparaties. Hiervoor is € 3.060,- per jaar gereserveerd. Het totale budget voor spelen bedraagt € 137.660,- per jaar.

10. Uitvoeringsopgave 2024-2033 Optie voor uitvoering speelruimteplan Vrijwel alle speelplekken blijven de komende jaren als speelruimte behouden, wel wordt per speelplek gekeken naar de wijze waarop deze moet worden ingericht. Er wordt onderscheid gemaakt in herinrichten, omvormen en herinrichten met impuls. Herinrichten - Locaties worden, wanneer dit uit de inspectie blijkt, opnieuw ingericht met een vast budget. Omvormen - Locaties worden ingericht zonder speeltoestellen, maar de ruimte blijft beschikbaar als groen, vrije speelruimte. Met de buurt kan er nog een extra invulling aan de ruimte worden gegeven. Per locatie is er een budget beschikbaar dat fors lager is dan het budget voor herinrichting.

16 Impulsen - We zetten in op goede centrale 0 - 100 buurtplekken die voor iedereen bespeelbaar zijn. Om deze plekken te creëren zal er extra geïnvesteerd moeten worden in bepaalde locaties. Hiervoor is er een extra impulsbudget nodig. De impulsen kunnen zijn voor spelen, sporten of inclusiviteit. In deel 2 van dit speelruimteplan staan de kaders voor uitvoering en participatie verder beschreven. Kosten optimaal scenario Van de 94 speel- en sportplekken die zijn bekeken tijdens het onderzoek zijn er 89 locaties die een nieuwe inrichting moeten krijgen. De vijf locaties waar dit niet nodig is bestaat uit 1 schoolplein en 4 locaties die al niet meer zijn ingericht als speelplek. In de onderstaande tabel zijn de kosten voor de uitvoering onder elkaar gezet. Het uitvoeren van het gehele plan kost € 2.277.500,-. De uitvoering kan worden verspreid over 20 jaar, waardoor de uitvoeringskosten gemiddeld € 113.875.- per jaar zijn.

Alles herinrichten op basis van richtbedragen per type locatie Type plekken Kleine speelplek Buurtplekken Grote speelplekken Sport Kleine beweegtuin Kleine skatebaan Verhard multicourt Trapveldje Totaal Alles omvormen op basis van richtbedragen per type locatie Type plekken Kleine speelplek* Speelhoekje Trapveldje Totaal Alle impulsen op basis van type impuls Type impuls Spelen Sporten Inclusiviteit Groen Totaal Totale uitvoeringskosten (100%) Jaarlijks gemiddeld (15 jaar) Jaarlijks gemiddeld (20 jaar zoals nu het geval is) * besparing ten opzichte van herinrichten locaties

€

Richtbedrag € 25.000 € 60.000 € 140.000

Aantal 27 10 1

€ 25.000 € 30.000 € 30.000 € 5.000

1 1 3,5 6

Richtbedrag € 10.000 - € 15.000 € 10.000 € 5.000

Aantal 28 10 1

Richtbedrag € 10.000 - € 15.000 € 7.500 - € 15.000 € 10.000 € 5.000

Aantal 7 8 7 1

370.000

Totaal Bedrag € 675.000 € 600.000 € 140.000 € 25.000 € 30.000 € 105.000 € 30.000 € 1.605.000 Totaal Bedrag € 330.000 € 100.000 € 5.000 € 435.000 Totaal Bedrag € 78.000 € 84.500 € 70.000 € 5.000 € 237.500 € 2.277.500 € 151.833 € 113.875

Deel III - Basis voor uitvoeringsplan 2024 - 2033 Te verwachten levensduur speeltoestellen Hetopnieuwinrichten vanalle speel-en sportplekken kanindetijdwordenweggezet.Dit wordt het uitvoeringsplan genoemd. De input voor de op te pakken speelplekken wordt bij voorkeur verkregen vanuit de jaarlijkse inspecties. Tijdens de inspectie kan de veiligheidsinspecteur inschatten welke toestellen (en gehele speelplekken) het jaar erop op de nominatie staan om vervangen te worden. De verwachte vervangjaren zijn niet opgenomen tijdens de laatste inspecties in Wijk bij Duurstede, hierdoor wordt het uitvoeringsplan ingeschat op basis van de technische vervangingsopgaven. De technische vervangjaren is het bouwjaar plus de technische levensduur van de speeltoestellen (tussen de 15 en 20 jaar). Belangrijk - Omdat er geclusterd wordt (speelplekken in één keer oppakken) kan het voorkomen dat een deel van de speelplek nog in een redelijk tot goede staat verkeert. Dergelijke toestellen kunnen (eventueel na kleine opknapbeurt), worden opgeslagen in de loods. Zo kunnen ze hergebruikt worden voor een andere speel- of sportplek. Geadviseerd wordt om de lijst van op te pakken speelplekken elke twee jaar bij te stellen aan de hand van de dan actuele staat van de speelruimte.

Ook kan op die manier eenvoudig werk met werk gemaakt worden door ingrepen te koppelen aan andere renovatieprojecten of programma’s binnen de gemeente. Basisuitvoeringsplan 2024-2033 De komende 10 jaar (tot 2033) komen 70 van de 93 locaties in aanmerking voor een herinrichting op basis van de technische vervangjaren. Het gemiddelde technische vervangjaar van een locatie wordt bepaald Overzicht uitvoeringskosten per jaar door het gemiddelde te nemen van de aantal uitvoeringskosten technische vervangjaren van de toestellen jaartal op de locatie. 2024 13 € 230.000 2025 8 € 230.000 2026 10 € 170.000 2027 5 € 132.500 2028 7 € 200.000 2029 5 € 120.000 2030 10 € 225.000 2031 6 € 285.000 2032 2 € 60.000 2033 4 € 80.000 2033+ 18 € 535.000

17 In de vervangingen zijn twee pieken te zien: in 2024 t/m 2026 en in 2030/2031. In het komende jaar zal er met de inspectie gegevens een goede inschatting gemaakt moeten worden van locatie die direct opgepakt moeten worden en die op een later moment vernieuwd kunnen worden. Het is ook mogelijk om de levensduur van speeltoestellen en speelplekken te verlengen. Dit is mogelijk door levensduurverlengend onderhoud toe te passen. Belangrijk - De toestelwaarde is maar een deel van de totale vervangingskosten van een speel- of beweegplek. Om tot een richtbedrag per locatie te komen, wordt gebruik gemaakt van de volgende opbouw:

• • • •

waarde toestellen + waarde ondergronden (kunstgras, rubbertegels etc.)* kosten voor ontruiming, plaatsing en transport (10%) kosten voor grondwerk en bijkomende kosten voor herinrichting (15%) kosten voor projectmanagement en participatie (20%) Benodigde basisinvestering voor herinrichting speel- of beweegplek

+

* De waarde van de toestellen en ondergronden is afgelopen jaren sterk gestegen. Hiermee is rekening gehouden in de uitvoeringsopgave. Levensduurverlengend onderhoud Voor vervanging van speeltoestellen wordt niet de standaard vervangingstermijn van 15 tot 20 jaar gehanteerd, maar gekeken naar de technische staat. In de meeste gevallen kunnen toestellen na de vervangingstermijn worden opgeknapt en de levensduur met 5 tot 10 jaar worden verlengd. Met levensduurverlengend onderhoud wordt niet alleen opvolging gegeven aan de duurzaamheids-ambities (je doet langer met dezelfde materialen), maar worden ook de kosten voor herinrichting verspreid over een langere periode. Levensverlengend onderhoud bestaat uit het preventief uitvoeren van extra onderhoud (bijvoorbeeld smeren van lager) en het vervangen van grotere onderdelen, zoals staanders, bordessen en delen van een ondergrond. Als deze werkzaamheden toegepast moeten worden kan er worden uitgegaan van de volgende kosten: Kleine speelplek: €2.500 tot € 7.500 Buurtplek: €7.500 tot 12.500

Deel III - Basis voor uitvoeringsplan 2024 - 2033

18

11. Onderhoudsbudget

12. Budget vergelijking

Naast een uitvoeringsbudget is er ook een beheerbudget nodig om de speelen sportplekken te onderhouden. Met het onderhoudsbudget worden de vaste onderhoudskosten als inspecties, registratie in het beheersysteem, reparaties en overig regulier onderhoud van toestellen en ondergronden. Net als de prijs voor toestellen zijn ook de onderhoudsprijzen de afgelopen jaren hard gestegen.

Als we het huidige budget van de gemeente en het benodigde budget (voor de uitvoering van het beleid en het beheren van de speelruimte) is het zichtbaar dat het huidige budget niet toereikend is.

Voor een gezond jaarlijks onderhoudsbudget wordt een vuistregel van 3% van de waarde van het speelareaal (toestellen) gehanteerd. Daarop komen de onderhoudskosten voor de valdempende ondergronden en de kosten voor het inspecteren van de toestellen. Dit komt voor Wijk bij Duurstede uit ca. € 74.000,- per jaar. Zie de onderstaand tabel voor een uitwerking van het nodige beheerbudget. Onderhoudskosten

Toestellen Vervangingswaarde Preventief 1,5% Operationeel en onvoorzien 1,5% Ondergronden

Vaste valdempende ondergronden Gras (niet ingevuld) Rubberen tegel Rubberen gietvloer Rubber Rubber mat Losse ondergronden Houtsnippers Zand Verharding en halfverharding Asfalt Betontegel Rooster Halfverharding Bijkomende kosten Inspectie €7 per toestel (indicatie), 4x per jaar Beheerprogramma (indicatie) Totale onderhoudskosten (jaarlijks)

Totaal € 36.623

€ 1.220.763 € 18.311 € 18.311 Opp. Onderhouds Onderhouds (m²) waarde kosten

Werkzaamheden

€ 23.561

288 207 426 1.199

€ 2,50 € 3,00 € 4,50 € 3,00 € 2,25

€0 € 865 € 932 € 1.277 € 2.697

Maaien 16-24x per jaar, herstellen gaten Schoonspuiten (algen) en deels herplaatsen Opborstelen, bezanden, deels herplaatsen

1.305 746

€ 8,30 € 7,75

€ 10.830 € 5.779

Verversen, egaliseren en onkruidvrij maken Zeven, verversen, egaliseren en onkruidvrij maken

696 801 14 583

€ 0,30 € 0,30 € 0,30 € 1,25

€ 209 € 240 €4 € 728

Vegen en schoonspuiten Vegen en schoonspuiten Vegen en schoonspuiten Onkruidvrij maken en aanstampen

Schoonspuiten en repareren

€ 13.816 € 11.816 € 2.000 € 74.000

Tussen het huidige en nodige onderhoudsbudget is nu een licht te kort, maar dit verschil is nu (nog) geen probleem omdat het hele onderhoud van de speelruimte vastligt in een beheerbestek. Al het nodige onderhoud wordt uitgevoerd voor een vast bedrag. Het huidige bestek loopt echter af (2023) en zal weer opnieuw aanbesteed moeten worden. Door de toenemende kosten is het aannemelijk dat de offertes hoger zullen zijn dan het huidige beheerbestek. Om het uitvoeringsplan in 20 jaar uit te voeren zal gemiddeld € 113.875,- per jaar nodig zijn om 4 á 5 locaties per jaar opnieuw in te richten. Dat is € 40.000,- meer dan het huidige vervangingsbudget. Daarnaast is gebleken dat de meeste locaties in de komende 10 jaar aan de beurt zijn om vervangen te worden (gebaseerd op de technische vervanging). In de onderstaande tabel worden de benodigde budgetten vergeleken met de huidige budgetten. Benodigd budget jaartal uitvoeringskosten beheerbudget 230.000 € 74.000 2024 € 230.000 € 74.000 2025 € 2026 € 170.000 € 74.000 132.500 € 74.000 2027 € 200.000 € 74.000 2028 € 2029 € 120.000 € 74.000 225.000 € 74.000 2030 € 285.000 € 74.000 2031 € 60.000 € 74.000 2032 € 80.000 € 74.000 2033 € 2033+ € 535.000 € 74.000

kosten per jaar € 304.000 € 304.000 € 244.000 € 206.500 € 274.000 € 194.000 € 299.000 € 359.000 € 134.000 € 154.000 € 609.000

Budget Wijk bij Duurstede uitvoeringskosten beheerbudget kosten per jaar Verschil € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -166.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -166.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -106.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -68.840 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -136.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -56.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -161.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -221.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € 3.660 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -16.340 € 70.000 € 67.660 € 137.660 € -471.340

Zichtbaar is dat er jaarlijks te weinig budget is om het gehele uitvoeringsplan uit te voeren binnen 20 jaar. Daarbij komt de uitdaging dat de meeste locaties de komende 10 jaar vervangen moeten worden. Elke jaar zal goed geëvalueerd moeten worden welke speelplekken vernieuwd moeten worden en welke nog uitgesteld kunnen worden, eventueel door het toepassen van levensduurverlengend onderhoud.