Rekenkamerbrief Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen 2026

Rekenkamer Gemeente Wijdemeren

Aan de raad van de gemeente Wijdemeren Rading 1 1231 KB LOOSDRECHT

Rading 1 1231 KB LOOSDRECHT Tel. (035)65 59 565 E-mail: info@wijdemeren.nl

Datum : 15 mei 2026 Onderwerp : Rekenkamerbrief gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen

Geachte raadsleden,

Hierbij bied ik u onze Rekenkamerbrief gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen aan en de bestuurlijke reactie op deze brief. Maart 2025 heeft de klankbordgroep de Rekenkamer in overweging gegeven om onderzoek te doen naar de effectiviteit van het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen. In deze rekenkamerbrief is beschreven in hoeverre de investering van de gemeente Wijdemeren heeft bijgedragen aan de doelstellingen van het gebiedsakkoord en welke resultaten dit heeft opgeleverd voor de gemeente en het gebied. Indien gewenst, willen we het onderzoek komen toelichten in een commissievergadering.

Met vriendelijke groet,

Linda Maasdijk, Voorzitter Rekenkamer Wijdemeren

Bijlagen: Rekenkamerbrief gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen Bestuurlijke reactie college d.d. 12 mei 2026

Rekenkamerbrief Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen

voorjaar 2026

Rekenkamer Wijdemeren

1

Inhoud 1.

Inleiding ............................................................................................................................................................. 3

2.

Doelen Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen ............................................................................................ 4

3.

Overwegingen van de gemeente Wijdemeren om deel te nemen aan het gebiedsakkoord ........................... 7

4.

Welke bijdrage levert de gemeente Wijdemeren aan het gebiedsakkoord? ................................................... 8 Financiële bijdrage ................................................................................................................................................ 8 Kosten uitvoeringsprogramma.............................................................................................................................. 8

5.

Governance van het uitvoeringsprogramma en rol gemeente Wijdemeren ................................................. 10 Rol als projecttrekker en projectdeelnemer ....................................................................................................... 11

6.

Wat is de status van de projecten binnen het Gebiedsakkoord? ................................................................... 12

7.

Wat is de bijdrage van de projecten aan de doelstellingen? .......................................................................... 13 Pijler 1: Versterken van het vrijetijdslandschap .............................................................................................. 13 Pijler 2: versterken van de ecologische waarden ............................................................................................ 17 Pijler 3: transformeren van de recreatiesector ............................................................................................... 21

8.

Na 2027 ........................................................................................................................................................... 22

9.

Beantwoording van de centrale onderzoeksvraag ......................................................................................... 23

Bijlage 1 Ondertekenaars akkoord .......................................................................................................................... 24 Bijlage 2 Afgeronde (deel)projecten uit het uitvoeringsprogramma ...................................................................... 26

2

1. Inleiding Het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen is een samenwerking tussen overheden en gebiedspartners om natuur, waterkwaliteit en recreatie in het Vechtplassengebied te versterken. De gemeente Wijdemeren heeft zich in 2017 aangesloten bij dit Gebiedsakkoord en hiervoor financiële middelen en capaciteit beschikbaar gesteld. Op 15 maart 2025 heeft de klankbordgroep de Rekenkamer in overweging gegeven om onderzoek te doen naar de effectiviteit van het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen. Inmiddels is het programma enkele jaren onderweg en zijn verschillende projecten uitgevoerd of in uitvoering. Dit rapport beschrijft in hoeverre de investering van de gemeente Wijdemeren heeft bijgedragen aan de doelstellingen van het gebiedsakkoord en welke resultaten dit heeft opgeleverd voor de gemeente en het gebied. Veel informatie over de Aanpak Oostelijke Vechtplassen staat op www.vechtplassen.nl. Centrale onderzoeksvraag De centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre heeft de investering van de gemeente Wijdemeren in het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen bijgedragen aan het realiseren van de beoogde doelen en welke resultaten heeft dit voor de gemeente opgeleverd? Deelvragen Er zijn vier deelvragen geformuleerd: 1. Wat zijn de doelen van het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen? 2.

Wat waren de overwegingen van de gemeente Wijdemeren om deel te namen aan het Gebiedsakkoord? 3. Welke bijdrage levert de gemeente Wijdemeren aan het Gebiedsakkoord? o Wat is de financiële bijdrage van de gemeente (inclusief capaciteit)? o Wat is de rol van Wijdemeren in de governance (organisatie-inrichting)? o Wat is de rol van Wijdemeren in de projecten? 4. Wat is de status van de projecten binnen het Gebiedsakkoord? o Een overzicht van de projecten 5. Wat is de bijdrage van de projecten aan de doelstellingen die de gemeente heeft gesteld? Uitvoering Het onderzoek is uitgevoerd conform het protocol van de Rekenkamer. De deelvragen worden achtereenvolgens in de volgende hoofdstukken beantwoord.

3

2. Doelen Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen Het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen, getiteld ‘Samenwerken aan duurzame gebiedsontwikkeling in het Oostelijke Vechtplassengebied’, is in september 2017 ondertekend door 21 partijen. Deze partijen vertegenwoordigen verschillende belangen op het gebied van waterkwaliteit, natuur, landschap en recreatie in het Vechtplassengebied. Tot de ondertekenaars behoren zowel overheidspartijen – de provincies NoordHolland en Utrecht, de gemeenten Wijdemeren, Hilversum en Stichtse Vecht en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht – als maatschappelijke organisaties en belangenverenigingen, waaronder Natuurmonumenten, HISWARECRON en de Bewonersfederatie. Een overzicht van alle deelnemers is opgenomen in bijlage 1. Het Gebiedsakkoord legt de basis voor een duurzame gebiedsontwikkeling, met samenhangende investeringen, onderhoud en duurzame exploitatie, heeft een looptijd van 10 jaar en eindigt op 31 december 2027. Ambitie van het Gebiedsakkoord Partijen hebben zich verbonden om, naar vermogen, zelf en gezamenlijk de onderscheidende kwaliteiten van de Oostelijke Vechtplassen te versterken. Deze kwaliteiten zijn: a. een (cultuur)landschap met talrijke zichtbare sporen van de boeiende landschappelijke dynamiek van de rivier de Vecht en de oude landbouwontginningen vanaf de oevers; b.

de verveningscultuur met zijn legakkers, petgaten, plassen en vaarten; c. een rijke historie die nauw verbonden is met Amsterdam die vooral tot uiting komt in vele fraaie landgoederen, de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De Stelling van Amsterdam en De Nieuwe Hollandse Waterlinie vormen samen sinds 2021 Unesco werelderfgoed Hollandse Waterlinies; d. topnatuur (Natura 2000) met karakteristieke en zeldzame laagveenplassen en –moerassen ontstaan door de bijzondere ligging van het gebied aan de flank van de Heuvelrug (met veel landen watergradiënten en de aanvoer van schoon kwelwater); e. een breed aanbod aan recreatiemogelijkheden, waaronder recreatieve routenetwerken en de relatie land – water, om volop te kunnen genieten van het bijzondere gebied; f. een door de grote verhuurvloot en zeilwedstrijden bekendstaand laagdrempelig instapgebied voor de waterrecreatie. g. de grote diversiteit in het gebied, zowel wat betreft natuur, landschap als recreatieve mogelijkheden. Doelstellingen Om tot realisatie van de ambitie te komen, streven partijen de volgende doelstellingen na: Pijler 1: Versterken van het vrijetijdslandschap Het ontwikkelen en versterken van de Oostelijke Vechtplassen als ‘vrijetijdslandschap’ zodat bewoners en bezoekers de unieke kwaliteiten (historisch landschap, natuur, cultuur, water) van het gebied volop kunnen beleven.

Dit vertaalt zich in de volgende opgaven: a) Verbeteren van de recreatieve routestructuur in de Oostelijke Vechtplassen, zowel op land (fiets- en wandelverbindingen) als water (routes voor sloepen, kano’s en roeiboten). b) Behoud en herstel van de bevaarbaarheid van de plassen voor de watersport w.o. sloepvaren en wedstrijdzeilen. c) Herstel van de diepgang in de (Loosdrechtse) plassen door grootschalige baggerwerkzaamheden, zodat optimale bevaarbaarheid (goede diepgang) voor de waterrecreatie ontstaat.

4

d) Duurzaam behoud en herstel van de legakkerstructuur in de Kievitsbuurten en het vergroten van de (be)leefbaarheid, toegankelijkheid en bekendheid van het legakkergebied de Kievitsbuurten en omliggende plassen, vanaf het land en vanaf het water. e) Het tot stand brengen van belevingsvolle recreatieboulevards met een attractief en onderscheidend wegprofiel voor de Oud- en Nieuw-Loosdrechtsedijk, Boomhoek, Moleneind en Scheendijk, met ruimte voor de wandelaar en fietser, ruimte voor parkeren en zicht op het water. f) De Scheendijk-Noord ontwikkelen tot uitnodigend overgangsgebied met een meer ‘open’ karakter, waarmee de beleefbaarheid en toegankelijkheid van het achterliggende legakker- en plassengebied ten oosten van de Scheendijk wordt vergroot en de kwaliteit van de recreatieve bedrijvigheid aan de Scheendijk wordt versterkt. g) Het her-ontwikkelen van de recreatie-eilanden (daar waar gewenst of mogelijk) tot goed onderhouden en ingerichte leisure-eilanden met een divers recreatief aanbod waar recreatie en natuur samenkomen in een onderling versterkend concept dat past bij het gebied waarbij een icoon voor de Oostelijke Vechtplassen tot stand komt. De eilanden bieden een goede basiskwaliteit met verzorgde voorzieningen, aanlegplaatsen, stranden, natuur, verpoosplekken en waar wenselijk horeca.

h) Het verbeteren van de bereikbaarheid en ontsluiting van het gebied en de plekken met een aantrekkende werking. Hierbij ligt het accent op het tot stand brengen van transferia die goed bereikbaar zijn met eigen of openbaar vervoer. Van daaruit kunnen via ofwel openbaar vervoer ofwel privaat georganiseerd groepsvervoer, recreatieve bestemmingen bereikbaar worden gemaakt. i) Het creëren van een meer divers dagrecreatief aanbod, met nieuwe attractiepunten en routes voor het beleven van natuur, landschap en cultuurhistorie, ook voor minder validen. j) Het versterken en ontwikkelen van de unieke (landschappelijke, natuur, water, cultuurhistorische) kwaliteiten van het vrijetijdslandschap door legakkerherstel, maken doorzichten naar de plassen, benutten kwelwater en beleefbaar maken van de natuur. k) Ontwikkelen van verdienmodellen, exploitatievormen en/of samenwerkingsverbanden die het mogelijk maken om publiek en privaat eigendom (van legakkers, eilanden en andere eigendommen in de plassen met veel onderhoudskosten) te behouden, de aanwezige kwaliteiten en waarden te vergroten en het beheer en de exploitatie van deze eigendommen duurzaam te organiseren en te financieren.

Pijler 2: versterken van de ecologische waarden Het versterken van de ecologische waarden van het gebied zodat een aaneengesloten robuust netwerk van natuurgebieden ontstaat met potenties voor de ontwikkeling van topnatuur. Hiertoe wordt het natuur- en waterbeleid van de overheid versneld uitgevoerd, de financiering hiervan zeker gesteld en worden – waar nodig – aanvullende maatregelen genomen die de natuurwaarden verhogen en robuust beheer waarborgen. Deze aanvullende maatregelen zijn tevens nodig als compensatie voor het mogelijk maken van recreatieve maatregelen en activiteiten. Dit vertaalt zich in de volgende opgaven: a) De versnelde afronding van het NNN (Natuurnetwerk Nederland), waarbij de door provincies in het natuurbeleid vastgestelde begrenzing (inrichting van circa 800 ha nieuw natuurgebied) als uitgangspunt wordt genomen voor de verdere realisatie. Om de nieuwe natuur te kunnen inrichten, dient uiterlijk 1 juli 2024 circa 600 ha landbouwgrond beschikbaar te komen voor de natuur via een zorgvuldig proces en passende (maatwerk)afspraken met de huidige grondgebruikers en waar mogelijk is gestart met de inrichting.

b) Het onderling verbinden van natuurgebieden door faunapassages, zodat de barrièrewerking van (lokale) infrastructuur voor flora en fauna is geminimaliseerd; c) Realiseren van 70 ha +in het plangebied voor moerasvogels (grote karekiet, purperreiger, roerdomp, woudaapje, porseleinhoen en zwarte stern) in de Vechtplassen door het omvormen van bestaande verruigde en/of verboste natuurgebieden tot rietmoeras, natuureilanden en legakkerherstel met

5

nieuwe rietoevers, waarbij het overtollige veenslib van de Loosdrechtse Plassen als grondstof wordt gebruikt. d) Verkenning van mogelijkheden tot realisatie nieuw leefgebied moerasvogels en/of ecologische verbindingen buiten bestaande NNN en/of projectgebied. Bij deze verkenning wordt LTO betrokken en wordt het landbouwbelang goed meegenomen. e) Het bestrijden c.q. beheersen van vraat van oever- en watervegetatie en invasieve exoten. f) Het vergroten van de biodiversiteit door zonering (o.a. aanwijzen rustgebieden) en het zo optimaal benutten en/of herstellen van de natuurlijke potenties en kwaliteiten van het gebied (waaronder gradiëntrijke overgangen, verlandingsstadia behorend bij laagveenmoerassen), waarbij de N2000 doelstellingen het uitgangspunt zijn; g) Het behouden en verbeteren van de ecologische waterkwaliteit in alle wateren met als doel ecologisch gezond water: helder water met voldoende ondergedoken waterplanten en oevervegetatie, vis, macrofauna en fytoplankton. Voor de bijzondere natuur in de OVP is de waterkwaliteit van essentieel belang. Het zorgt er immers voor een belangrijk deel voor dat de waterhuishouding van het gebied op orde komt en het gebied robuust wordt en tegen een stootje kan.

Hiermee worden ook de voorwaarden voor zwemwater, Natura 2000, KRW en ander gebruik van het water gerealiseerd, met als belangrijkste opgaven: herstel van de kwel toestroom (waaronder vermindering van de 8 |grondwaterwinning Loosdrecht ten opzichte van de huidige winning. Uitgangspunt is tevens voorkomen van onaanvaardbare schade aan de omgeving (bebouwing), indien nodig met specifieke maatregelen), beperken van fosfaat in het water door het sturen van waterstromen en zuiveren (slimme, lokale oplossingen om fosfaat uit het water te halen), oplossen opwerveling van slib in de Loosdrechtse Plassen en de Kievitsbuurten, het beheer en inrichting van oevers, petgaten enz.

Pijler 3: transformeren van de recreatiesector Het in gang zetten van een transformatie van de recreatiesector waarbij de sector groeit naar een sterke economische sector die in staat is de diversiteit in het recreatief aanbod te vergroten, zodat het Vechtplassengebied: a) uitblinkt in de beleving van natuur en cultuurlandschap; b) een onthaastingsgebied vormt voor waterrecreatie met iconische eilanden en zeilwedstrijdsport; c) een bestemming is voor (inter)nationaal kortverblijf en regionaal langverblijf en regionale dagrecreatie; d) hippe terrassen en strandgevoel herbergt; e) wonen en recreëren gedifferentieerd samen laat gaan; f) de nummer één positie in Nederland inneemt als instapgebied voor de waterrecreatie; g) duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. Uitvoeringsprogramma De ambitie en doelstellingen zijn vertaald in een uitvoeringsprogramma. Er zijn 33 projecten. Deze projecten zijn verdeeld over de drie pijlers van het gebiedsakkoord voor de periode 2017–2027.

6

3. Overwegingen van de gemeente Wijdemeren om deel te nemen aan het gebiedsakkoord Bij de behandeling van de Kadernota 2018 in juni 2017 heeft de gemeenteraad besloten om voor een periode van 10 jaar € 3 miljoen voor de uitvoering van het gebiedsakkoord in te zetten. De gemeenteraad van Wijdemeren heeft bij besluit van 19 oktober 2017 ingestemd met het gebiedsakkoord. In het raadsvoorstel is ingegaan op de doelstellingen en de kansen die dit akkoord oplevert voor Wijdemeren. Kansen voor de gemeente Wijdemeren zijn: • Zowel beleid als investeringen: Het betreft enerzijds het integreren van beleid, waardoor conflicterende beslissingen worden voorkomen en anderzijds het gezamenlijk formuleren van een investeringsprogramma, dat overigens deels bestaat uit al eerder gereserveerde gelden. • Gebiedsgerichte benadering: Binnen het gebied wordt naar het saldo van maatregelen voor ecologie en economie gekeken in plaats van de focus uitsluitend op projectniveau te hebben. • Er ligt een unieke kans: De provincie Noord-Holland wil ca € 35 miljoen, die al beschikbaar was voor bijvoorbeeld natuurontwikkeling (Natura 2000 en Kaderrichtlijn Water) daadwerkelijk effectief inzetten én daarnaast nog eens € 10 miljoen extra in ten behoeve van recreatief- economische revitalisatie. Dit extra geld wil de provincie alleen inzetten als andere partijen ook hun stap zetten.

7

4. Welke bijdrage levert de gemeente Wijdemeren aan het gebiedsakkoord? Financiële bijdrage Er is in het gebiedsakkoord vastgelegd dat de gemeente Wijdemeren zorg draagt voor haar budgetdeel. Onderdeel

Bijdrage gemeente Wijdemeren

Recreatieve verbindingen

€ 654.600

Transitie recreatiesector

€ 95.000

Bagger & Zwevend slib

€ 2.008.118

Proces en onderzoek

€ 75.000

Totaal

€ 2.832.718

In het gebiedsakkoord is vastgelegd welk bedrag iedere deelnemer financieel bijdraagt en waarvoor ze geld beschikbaar stelt. Dit gaat om de volgende bijdragen: Provincie Noord-Holland € 46.586.656 Provincie Utrecht € 2.545.147 Waterschap Amstel, Gooi en Vecht € 7.155.663 Gemeente Wijdemeren € 2.832.718 Gemeente Stichtse Vecht € 1.500.000 Gemeente Hilversum € 250.000 Plassenschap € 906.316 € 61.776.500

Kosten uitvoeringsprogramma De totale kosten van het Uitvoeringsprogramma Oostelijke Vechtplassen 2017 – 2027 zijn geraamd op € 77.192.000. In de loop der jaren zijn de budgetten en beschikbare middelen naar beneden bijgesteld. Dit komt onder andere doordat projecten niet mogelijk waren waardoor subsidies zijn komen te vervallen.

8

Gezamenlijk Groenfonds Via de provincie Noord-Holland is er een gezamenlijke projectrekening geopend bij het Nationaal Groenfonds. Iedere partner heeft het afgesproken bedrag op die gezamenlijke rekening gestort. De inbreng van Wijdemeren is in twee tranches overgemaakt. De andere bijdragende partijen maken jaarlijks hun deel over naar het Groenfonds. De provincie Noord-Holland is in het programma de budgethouder en levert de financieel controller.

9

5. Governance van het uitvoeringsprogramma en rol gemeente Wijdemeren De gemeente Wijdemeren heeft zowel zitting in de stuurgroep als in de regiegroep. Daarnaast neemt de gemeente deel aan het kernteam en neemt de gemeente de rol aan van zowel projecttrekker als projectdeelnemer. Stuurgroep In de stuurgroep van het Gebiedsakkoord zitten de bestuurders van de provincies Noord-Holland en Utrecht, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, de gemeenten Wijdemeren, Hilversum en Stichtse Vecht, Regio Gooi en Vechtstreek, LTO Noord, een vertegenwoordiging namens de recreatiesector, Natuurmonumenten en de Bewonersfederatie Oostelijke Vechtplassen. Samen dragen zij de verantwoordelijkheid voor het behalen van de programmadoelstellingen. Regiegroep De regiegroep bestaat uit dezelfde partijen als de stuurgroep plus Het Plassenschap Loosdrecht e.o., Watersportverbond, Bewonersfederatie, Vereniging Behoud Loenderveense Plas, Ondernemers waterrecreatie/HISWA_RECRON, Vereniging Verenigde Bedrijven Boomhoek. De regiegroep toetst plannen en voorstellen, ziet toe op de voortgang en samenhang van de projecten en bewaakt het programmabudget. Ook bepaalt de regiegroep welke plannen en voorstellen worden voorgelegd aan de stuurgroep.

Agendaleden zijn organisaties of vertegenwoordigers die op uitnodiging deelnemen aan vergaderingen van de regie- of stuurgroep wanneer onderwerpen worden besproken die hun werk of achterban raken. Zij kunnen input leveren, maar zijn geen formeel lid van het orgaan en nemen niet deel aan de besluitvorming. Voorbeelden van agendaleden zijn o.a. de Vechtplassencommissie en de Vereniging Kievitsbuurten. Kernteam Het kernteam met daarin de programmamanagers van de betrokken provincies, gemeenten en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht bespreekt wekelijks de voortgang en stemt onderwerpen en projecten met elkaar af. Ook vindt binnen dit team de voorbereiding van de vergaderstukken voor de regie- en stuurgroep plaats. Mutual Gains Bij de start van het Gebiedsakkoord is in de overeenkomst afgesproken dat besluitvorming volgens het Mutual Gains principe gebeurt. Dit houdt in dat een project of voorstel alleen door kan gaan als alle stuurgroepleden instemmen. In 2023 is afgestapt van dit principe waarbij één partner een voorstel kan tegenhouden. Hiervoor is een 80-20 principe in de plaats gekomen, waarbij er nog steeds een ruime meerderheid nodig is maar niet meer iedereen. De inzet op mutual gains blijft wel uitgangspunt bij elk project. Het doel is dus om alle partners positief te laten besluiten.

Governance vanaf 2028 In 2025 heeft Ardis een onderzoek uitgevoerd naar de governance vanaf 2028. Daarbij formuleren de onderzoekers een aantal basisadviezen: 1.

Behoud het netwerk en geef alle partijen positie. Dat betekent dat zowel water, natuur als recreatie onderdeel zijn van de opgave.

10

2.

Vergroot slagkracht door de besluiten te nemen met minder partijen en beleg de rollen en verantwoordelijkheden op duidelijke wijze.

3.

Organiseer meer richting in de vorm van kaders, en meer ruimte door mandaat helder in de projecten te beleggen.

4.

Integraliteit binnen projecten bewaken, zorgen dat alle perspectieven in de afweging worden betrokken.

Rol als projecttrekker en projectdeelnemer De gemeente Wijdemeren is betrokken bij vrijwel alle projecten uit het gebiedsakkoord; variërend van projectleider tot projectdeelnemer.

11

6. Wat is de status van de projecten binnen het Gebiedsakkoord? In onderstaand overzicht staan alle projecten van het gebiedsakkoord benoemd, met daarbij de status per maart 2026 en de rol van de gemeente Wijdemeren. Nr. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7.1 1.7.2 1.8 1.9 1.10 1.11 2.1.1 2.1.2. 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.1.7 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Project Recreatieve Routes (Water)recreatie ’s Graveland en Kortenhoef Alternatieve projecten waterrecreatie Ontsluiting en toegankelijkheid (onderzoek) Van dorpslint naar recreatieboulevard Icoon van Loosdrecht Baggeren Luwe zones Zorg voor legakkerlandschap Kwaliteitsimpuls Wijde Blik Herstel vaarverbinding De Heul (later toegevoegd) Beheer waterplanten (later toegevoegd) Natuurontwikkeling Kortenhoef Oost Natuurontwikkeling Ankeveen Natuurontwikkeling Kortenhoef West Natuurontwikkeling Weersloot Natuurontwikkeling Ster van Loosdrecht Natuurontwikkeling Vuntus Natuurontwikkeling Het Hol Faunapassages Betere waterkwaliteit Maatregelen voor moerasvogels Ganzenvraat en ganzenbeheer Bestrijden van exoten

3.1 3.2 3.3 3.4

Projectleider transformatie Transitieteam recreatie en toerisme Integreren recreatie en natuur Verkenning investeringsfonds

Status maart 2026 Uitvoering Niet haalbaar gebleken Niet haalbaar gebleken Afgerond Uitvoering Realisatie niet haalbaar gebleken Fase 1 en 2 afgerond,, fase 3 volgt Planuitwerking Uitvoering Planuitwerking Realisatie (administratieve afronding) Planuitwerking Planuitwerking Planuitwerking Planuitwerking Planuitwerking Planuitwerking Planuitwerking Planuitwerking Uitvoering Planuitwerking Uitvoering Uitvoering Ondergebracht bij Beheer waterplanten Gestopt Gestopt Gestopt Gestopt

Rol Wijdemeren Projectleider Projectleider Projectleider Projectleider Projectleider Projectleider Projectdeelnemer Projectdeelnemer Projectdeelnemer ++ Projectleider Projectdeelnemer ++ Projectdeelnemer Belanghebbende * Belanghebbende * Belanghebbende * Belanghebbende * Belanghebbende * Belanghebbende * Projectdeelnemer ++ Projectdeelnemer -

Projectdeelnemer Projectdeelnemer Projectdeelnemer Projectdeelnemer

*Belanghebbende - De NNN opgaven hebben veel impact in Wijdemeren. Zowel privaatrechtelijk (grondeigenaar) als publiek rechtelijk (algemeen belang inwoners en ondernemers). Inhoudelijk ligt de verantwoordelijkheid geheel bij de Provincie Noord-Holland. Er is bij Wijdemeren een programmateam ingericht om alle werkzaamheden (zienswijze, grondpositie, schakelen met provincie, bestuur en raad, vergunningverlening, enz) in goede banen te leiden.

12

7. Wat is de bijdrage van de projecten aan de doelstellingen? In het voorgaande overzicht is de status van alle projecten binnen het gebiedsakkoord weergegeven. Om te kunnen beoordelen in hoeverre het programma heeft bijgedragen aan de oorspronkelijke ambities, wordt hieronder per pijler beschreven welke projecten aan de verschillende doelstellingen bijdragen en welke resultaten zijn gerealiseerd.

Pijler 1: Versterken van het vrijetijdslandschap a) Verbeteren van de recreatieve routestructuur in de Oostelijke Vechtplassen, zowel op land (fiets- en wandelverbindingen) als water (routes voor sloepen, kano’s en roeiboten). Het betreft project 1.1. Recreatieve Routes. De stuurgroep van het programma OVP heeft in december 2024 een budget van circa 1,4 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het Uitvoeringsprogramma Kansrijke Recreatie Routes. Het betreft de realisatie van vijf nieuwe wandelroutes, een kwaliteitsimpuls Ankeveen en de bebording en beleving van deze routes. De verwachting is dat het hele programma binnen de termijn van het Gebiedsakkoord wordt gerealiseerd. De twee kanoroutes die in het uitvoeringsprogramma staan vermeld, maken geen onderdeel uit van het besluit van de Stuurgroep OVP. Voor deze routes ontbreekt (vooralsnog) budget. Ook is het niet gelukt om extra fietspaden in het uitvoeringsprogramma op te nemen. Deze opgave blijft nog liggen. b) Behoud en herstel van de bevaarbaarheid van de plassen voor de watersport w.o. sloepvaren en wedstrijdzeilen. De projecten 1.2 Waterrecreatie ‘s-Graveland en Kortenhoef en 1.3 Vaarverbinding Loosdrechtse Plassen – Hilversums kanaal zijn niet haalbaar gebleken.

Eind juni 2025 besloot de Stuurgroep Aanpak Oostelijke Vechtplassen (OVP) de overgebleven gelden vrij te maken voor het financieren van duurzame projecten ten behoeve van de waterrecreatie. Projecten die hier een beroep op hebben gedaan zijn: • 1.10 Herstel vaarverbinding De Heul – Is gerealiseerd voorjaar 2025 voor € 540.000,Het betreft een essentiële ontsluiting met grote economische waarde voor de bedrijven aan de Vuntusplas. Al jaren werd gezocht naar een oplossing om het steeds grotere instortinggevaar van deze vaarverbinding aan te pakken. Door ingrijpen van de OVP en het ter beschikking stellen van deze middelen is deze belangrijke ontsluiting gered voor het gebied. • 1.11 Beheer Waterplanten De stuurgroep van het programma stelde eind 2025 1,3 miljoen euro beschikbaar voor het uitwerken van een plan voor beheer van waterplanten in de Oostelijke Vechtplassen. De programmapartners zetten hiermee een belangrijke stap naar duurzaam waterplanten beheer van de Oostelijke Vechtplassen. • 1.9 Kwaliteitsimpuls De Wijde Blik In juni 2024 is er een schetsontwerp gemaakt van de natuur- en recreatiemaatregelen die Natuurmonumenten en de watersportondernemers wensen. Nadat de partijen de haalbaarheid van de maatregelen hebben onderzocht, heeft de stuurgroep besloten € 55.000 beschikbaar te stellen voor het uitwerken van het schetsontwerp tot definitief ontwerp.

Er wordt gestreefd om de definitieve ontwerpen rond de zomer van 2026 klaar te hebben. Volgens de eerste raming is voor de realisatie van de recreatieve elementen uit het plan een bedrag gereserveerd van € 1.2 miljoen. • Toiletvoorzieningen eilanden Loosdrechtse Plassen - Wijdemeren heeft in de Regiegroep en in het Kernteam aangekondigd om een bijdrage te vragen voor de realisatie van 2 nieuwe toiletvoorzieningen op eiland Meent en Geitekaai. En daarnaast een elektraaansluiting, rioolaansluiting, en een afvalwaterinnamepunt te realiseren op eiland Meent. De verwachting is dat

13

hiervoor de laatste overgebleven middelen voor worden aangevraagd in de stuurgroep van juni 2026. c) Herstel van de diepgang in de (Loosdrechtse) plassen door grootschalige baggerwerkzaamheden, zodat optimale bevaarbaarheid (goede diepgang) voor de waterrecreatie ontstaat. Het betreft project 1.7.1. Baggeren: Fase 1 - Het baggeren op de Loosdrechtse Plassen is afgerond. Uit de voortgangsrapportage 2024 blijkt dat er ongeveer € 5.6 miljoen euro is uitgegeven aan het baggeren. In het najaar van 2025 is het depot in de polder Mijnden opgeschoond en het oude slotenpatroon hersteld. Fase 2 – In april 2025 is een subsidieregeling voor het baggeren van havens opengesteld. Eigenaren en erfpachters van jachthavens in de Oostelijke Vechtplassen kunnen de subsidieregeling gebruiken voor het transporteren, verwerken en accepteren van verontreinigde bagger. Totaal is vanuit het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen voor deze regeling € 1.750.000,- beschikbaar gesteld. Fase 3 – Baggeren van knelpunten in de Vuntus en Stille Plas De provincie heeft eind december 2025 aan een bureau opdracht gegeven voor het uitvoeren van onderzoek naar de kwaliteit van de waterbodem in De Vuntus en de Stille Plas.

d) Het versterken en ontwikkelen van de unieke (landschappelijke, natuur, water, cultuurhistorische) kwaliteiten van het vrijetijdslandschap door legakkerherstel, maken doorzichten naar de plassen, benutten kwelwater en beleefbaar maken van de natuur. Duurzaam behoud en herstel van de legakkerstructuur in de Kievitsbuurten en het vergroten van de (be)leefbaarheid, toegankelijkheid en bekendheid van het legakkergebied de Kievitsbuurten en omliggende plassen, vanaf het land en vanaf het water. Het betreft project 1.8 Zorg voor legakkerlandschap: Vanaf 2021 zijn op zes legakkers van Plassenschap Loosdrecht zes verschillende pilots uitgevoerd. Na 3 jaar meten is nu bekend welke methodieken van de pilots het beste functioneren. Op 1 januari 2026 is de subsidieregeling ingegaan voor het herstel van legakkers in de Kievitsbuurten. Particuliere eigenaren van legakkers kunnen met subsidie natuuroevers aanleggen voor bescherming van de legakkers en versterking van de natuur. Dit draagt bij aan herstel en duurzaam behoud van de legakkers in de Loosdrechtse Plassen.

e) Het tot stand brengen van belevingsvolle recreatieboulevards met een attractief en onderscheidend wegprofiel voor de Ouden Nieuw- Loosdrechtse dijk, Boomhoek, Moleneind en Scheendijk, met ruimte voor de wandelaar en fietser, ruimte voor parkeren en zicht op het water. Het betreft project 1.5 Van Dorpslint naar Recreatieboulevard • Boomhoek - De gemeente Gemeente Wijdemeren heeft bij de Boomhoek aan de Nieuw-Loosdrechtsedijk groot onderhoud en een herinrichting uitgevoerd. Deze werkzaamheden vielen buiten het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen en heeft de gemeente zelf uitgevoerd en gefinancierd. De werkzaamheden betroffen onder meer vervanging van de riolering, vernieuwing van het wegdek en een herinrichting van de openbare ruimte. De uitvoering vond gefaseerd plaats tot begin 2025. De gemeentelijke investering bedroeg circa €7–8 miljoen. • De Driesprong - vormt een belangrijke entree van Loosdrecht en het Loosdrechts plassengebied. De afgelopen periode is het gebied door de gemeente Wijdemeren, Waternet en de

14

•

bewonersvereniging opgeknapt tot een aantrekkelijk groen rustpunt voor bewoners en recreanten. Deze werkzaamheden vielen buiten het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen en heeft de gemeente zelf uitgevoerd en gefinancierd. Opwaardering – In het OVP project 1.8 is nog € 25.600,- beschikbaar. In 2026 wordt gesproken met de verenigingen op de Oud-Loosdrechtse Dijk en van de Boomhoek om te kijken hoe we die middelen kunnen inzetten om de dijken te verfraaien en de beleving te vergroten.

Nog openstaande opgaven zijn: • De Oud Loosdrechtsedijk, de Veendijk, de Horndijk en het Moleneind worden genoemd in het kader van dit doel in het gebiedsakkoord. Grootschalig onderhoud van deze dijken moet nog plaatsvinden. f)

De Scheendijk-Noord ontwikkelen tot uitnodigend overgangsgebied met een meer ‘open’ karakter, waarmee de beleefbaarheid en toegankelijkheid van het achterliggende legakker- en plassengebied ten oosten van de Scheendijk wordt vergroot en de kwaliteit van de recreatieve bedrijvigheid aan de Scheendijk wordt versterkt. Het betreft project 1.5 Van Dorpslint naar Recreatieboulevard: Scheendijk – In januari 2026 is de reconstructie van de Scheendijk van start gegaan. De Gemeente Stichtse Vecht werkt ondertussen aan het Omgevingsprogramma Scheendijk, dat zich in een vergevorderd stadium bevindt. Het gebied blijft primair een recreatiegebied; over wonen vindt nog overleg plaats met de Provincie Utrecht.

g) Het her-ontwikkelen van de recreatie-eilanden (daar waar gewenst of mogelijk) tot goed onderhouden en ingerichte leisure-eilanden met een divers recreatief aanbod waar recreatie en natuur samenkomen in een onderling versterkend concept dat past bij het gebied waarbij een icoon voor de Oostelijke Vechtplassen tot stand komt. De eilanden bieden een goede basiskwaliteit met verzorgde voorzieningen, aanlegplaatsen, stranden, natuur, verpoosplekken en waar wenselijk horeca. Het betreft de projecten 1.6 Icoon van Loosdrecht en 1.9 Kwaliteitsimpuls De Wijde Blik: • De Gouden Greep - De transformatie van eiland Weer naar een plek waar natuurbeleving en -spelen samen gaan met de ontwikkeling van natuurlijke oevers, is niet doorgegaan. Het Plassenschap, de gemeente Wijdemeren en andere partners uit het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen zien te veel beperkingen bij de realisatie van het totaalconcept van de Gouden Greep op dit eiland. • Kwaliteitsimpuls De Wijde Blik -Onderdeel uit dit plan is o.a. het opknappen van de 5 recreatie eilanden. Het doel is om van de eilanden iconen van de Wijde Blik te maken, extra steigers aan te leggen en de natuur te versterken door verlanding en het versterken van rietkragen. met nieuwe speelelementen, strandjes en aanlegplaatsen. Er wordt gestreef om de definitieve ontwerpen rond de zomer van 2026 klaar te hebben.

Volgens de eerste raming is voor de realisatie van de recreatieve elementen uit het plan een bedrag gereserveerd van € 1.2 miljoen. h) Het verbeteren van de bereikbaarheid en ontsluiting van het gebied en de plekken met een aantrekkende werking. Hierbij ligt het accent op het tot stand brengen van transferia die goed bereikbaar zijn met eigen of openbaar vervoer. Van daaruit kunnen via ofwel openbaar vervoer ofwel privaat georganiseerd groepsvervoer, recreatieve bestemmingen bereikbaar worden gemaakt. Het betreft project 1.4 Ontsluiting en toegankelijkheid.

15

•

•

•

•

i)

Scheendijk - De bureaus Accent Adviseurs en Exante hebben eind 2021 het mobiliteitssysteem in beeld gebracht en geanalyseerd. Ze zijn ook gevraagd scenario’s op te stellen ter verbetering van de huidige situatie en op basis daarvan de verkeerskundige inrichting van de Scheendijk uit te werken. Het rapport uit 2022 is gebruikt bij de plannen voor de herinrichting en het omgevingsprogramma voor de Scheendijk. Het hele budget van dit project is aan deze onderzoeken besteed. TOPS – Wijdemeren is aan het kijken hoe er op 3 locaties in Wijdemeren Toeristische Overstap Plaatsen (TOP) gerealiseerd kunnen worden. Hiervoor kijkt Wijdemeren naar de mogelijkheden om locaties in te richten gebruik makend van de samenwerking in het Gebiedsakkoord. Hierover moet voor het einde van het akkoord duidelijkheid komen. VechtplassenExpress - Vanaf vrijdag 16 mei 2025 rijdt in de gemeente Wijdemeren de VechtplassenExpress. Die vervoer op maat maakt het Loosdrechts plassengebied op weekenddagen beter bereikbaar. Bovendien helpt het de parkeerdruk te verlagen bij populaire recreatieplekken: het Vuntusplein, de Porseleinhaven en de Zuwe. De kosten zijn betaald door de Provincie NoordHolland. Onderzoek Bestemmingsmanagement – OVP doet mee aan het onderzoek van de Samenwerking het Groene Hart met meerdere locaties in de Oostelijke Vechtplassen.

Hiermee krijgen we inzicht in bezoekersaantallen, herkomst, reisbereidheid, leefstijlen en kruisbezoeken tussen locaties. Deze data gebruiken we om gerichter te kunnen sturen op spreiding, balans en positionering. Zo krijgen we de knelpunten beter in beeld en wat nodig is om deze op te lossen.

Het creëren van een meer divers dagrecreatief aanbod, met nieuwe attractiepunten en routes voor het beleven van natuur, landschap en cultuurhistorie, ook voor minder validen. Het betreft project 1.1 Recreatieve Routes: De stuurgroep van het programma OVP heeft in december 2024 een budget van circa 1,4 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het Uitvoeringsprogramma Kansrijke Recreatie Routes. Het betreft de realisatie van vijf nieuwe wandelroutes, een kwaliteitsimpuls Ankeveen en de bebording en beleving van deze routes. De verwachting is dat het hele programma binnen de termijn van het Gebiedsakkoord wordt gerealiseerd. • Kwaliteitsimpuls recreatieve routes Ankeveen -met onder andere een uitzichtpunt op de Stichtse Kade. Hier is vanuit het OVP € 120.000,- beschikbaar. • Bebording en Beleving – Hiervoor is € 70.000,- beschikbaar. Er wordt nauw samengewerkt met het routebureau van de regio Gooi en Vechtstreek – Visit Gooi &Vecht. Overige projecten: • De Driesprong - vormt een belangrijke entree van Loosdrecht en het Loosdrechts plassengebied. De afgelopen periode is het gebied door de gemeente Wijdemeren, Waternet en de bewonersvereniging opgeknapt tot een aantrekkelijk groen rustpunt voor bewoners en recreanten. Deze werkzaamheden vielen buiten het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen en heeft de gemeente zelf uitgevoerd en gefinancierd.

• Wandelbrug - In april 2019 werd een wandelbrug opgeleverd over de ‘s-Gravelandsevaart. De aanleg hiervan werd op verzoek van Natuurmonumenten gecombineerd met een oversteek voor dassen. • Kanosteigers - De aanleg van twee nieuwe steigers voor kanovaarders en suppers eind 2020 zorgden voor verbinding van de Wijde Blik met de Vuntusplas . De routes Kortenhoefse Plassen (9 km) en de Vuntus (5 km) kunnen nu na elkaar bevaren worden. Ze leiden door smalle slootjes en langs legakkers met een diversiteit aan planten en moerasbos.

16

j)

Ontwikkelen van verdienmodellen, exploitatievormen en/of samenwerkingsverbanden die het mogelijk maken om publiek en privaat eigendom (van legakkers, eilanden en andere eigendommen in de plassen met veel onderhoudskosten) te behouden, de aanwezige kwaliteiten en waarden te vergroten en het beheer en de exploitatie van deze eigendommen duurzaam te organiseren en te financieren. Het betreft project 3.4 Verkenning investeringsfonds Er is een eerste verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden van een investeringsfonds voor de Aanpak Oostelijke Vechtplassen. Deze heeft helaas onvoldoende aanknopingspunten voor een vervolg opgeleverd. Openstaande opgave: Het beheer en onderhoud van het Oostelijke Vechtplassengebied is nog niet voldoende geborgd. Voor toekomstbestendig en duurzaam beheer (legakkers, waterplanten, beschoeiingen, baggeren, enz), ligt nog de opgave om structurele financiering te organiseren.

Pijler 2: versterken van de ecologische waarden a) De versnelde afronding van het NNN (Natuurnetwerk Nederland), waarbij de door provincies in het natuurbeleid vastgestelde begrenzing (inrichting van circa 800 ha nieuw natuurgebied) als uitgangspunt wordt genomen voor de verdere realisatie. Om de nieuwe natuur te kunnen inrichten, dient uiterlijk 1 juli 2024 circa 600 ha landbouwgrond beschikbaar te komen voor de natuur via een zorgvuldig proces en passende (maatwerk)afspraken met de huidige grondgebruikers en waar mogelijk is gestart met de inrichting. Dit betreft project 2.1 Natuurontwikkeling Gebiedsprocessen Binnen het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen liggen zeven NNNnatuurontwikkelingsopgaven. De middelen die binnen het programma zijn gereserveerd zijn echter onvoldoende voor de realisatie van de natuur en de benodigde grondverwerving. Door het wegvallen van het nationale transitiefonds in 2024, waarin circa €24 miljard was gereserveerd voor de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland, kwam ook het proces binnen de OVP tijdelijk stil te liggen. Omdat de wettelijke verplichting voor de realisatie van het NNN blijft gelden, heeft de Provincie Noord-Holland gezocht naar alternatieve financiering. Eind 2025 besloot de provincie €200 miljoen beschikbaar te stellen voor natuurontwikkeling.

Daarvan is €63 miljoen gereserveerd voor drie NNN-gebieden uit het gebiedsakkoord: Weersloot, Ster van Loosdrecht en Kortenhoef-Oost. Hiermee kan de provincie de realisatie van deze gebieden voortzetten en opnieuw gesprekken voeren met grondeigenaren. De afronding van deze gebieden wordt voorzien rond 2033. De andere gebieden (Vuntus, Kortenhoef-West en Ankeveen) volgen naar verwachting vanaf 2029; hiervoor moet nog aanvullende financiering worden gevonden. Afronding van deze gebieden wordt verwacht rond 2036. Het Hol

17

De NNN-ontwikkeling in Het Hol bevindt zich in een verder gevorderd stadium. Naast €1,15 miljoen uit de OVP heeft de provincie €10,85 miljoen beschikbaar gesteld voor de realisatie en €2,3 miljoen voor grondverwerving. In dit gebied werken de Provincie Noord-Holland, Natuurmonumenten en Waterschap Amstel Gooi en Vecht samen. Fase 1 (baggeren en aanpassing van het watersysteem) is eind 2024 gestart en loopt tot eind 2027. Fase 2, de natuurinrichting, staat gepland vanaf de winter van 2027. b) Het onderling verbinden van natuurgebieden door faunapassages, zodat de barrièrewerking van (lokale) infrastructuur voor flora en fauna is geminimaliseerd; Dit betreft project 2.2. Faunapassages: Er stonden 14 locaties op de planning voor maatregelen om het leefgebied van otters, bevers, boommarters en reeën te verbeteren en verkeerssterfte te verminderen. Omdat de middelen binnen het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen onvoldoende zijn om alle passages te realiseren en te beheren, is een selectie gemaakt op basis van ecologische meerwaarde, afspraken met grondeigenaren, kosten en koppelkansen met andere werkzaamheden. Eind 2025 zijn de eerste faunapassages gerealiseerd onder de Kooibrug (Ankeveen) en de Kattenbrug (Kortenhoef), waar loopplanken zijn aangebracht voor otters en andere marterachtigen.

De Provincie Noord-Holland en Gemeente Wijdemeren hebben afgesproken de overige passages zoveel mogelijk te combineren met gepland wegonderhoud. De inzet is om circa tien faunapassages te realiseren. c) Realiseren van 70 ha +in het plangebied voor moerasvogels (grote karekiet, purperreiger, roerdomp, woudaapje, porseleinhoen en zwarte stern) in de Vechtplassen door het omvormen van bestaande verruigde en/of verboste natuurgebieden tot rietmoeras, natuureilanden en legakkerherstel met nieuwe rietoevers, waarbij het overtollige veenslib van de Loosdrechtse Plassen als grondstof wordt gebruikt. Het betreft project 2.4 Maatregelen Moerasvogels: Binnen dit project worden maatregelen uitgevoerd om het leefgebied van moerasvogels te verbeteren. Het gaat onder meer om het verwijderen van bomen en struiken om rietontwikkeling te bevorderen, het herstellen en uitbreiden van rietkragen en het plaatsen van ganzenrasters om vraat aan jong riet te voorkomen. De maatregelen zijn gericht op soorten zoals grote karekiet, zwarte stern, roerdomp, woudaap, porseleinhoen en purperreiger. De werkzaamheden worden uitgevoerd op meerdere locaties in het Vechtplassengebied, waaronder de Loosdrechtse Plassen, Hollands Ankeveen en Kortenhoef-Oost. De maatregelen op de Loosdrechtse Plassen zijn in mei 2025 afgerond. De werkzaamheden in Ankeveen en Kortenhoef-Oost zijn half maart 2026 afgerond.

d) Verkenning van mogelijkheden tot realisatie nieuw leefgebied moerasvogels en/of ecologische verbindingen buiten bestaande NNN en/of projectgebied. Bij deze verkenning wordt LTO betrokken en wordt het landbouwbelang goed meegenomen. Voor deze doelstelling is binnen het uitvoeringsprogramma van het Gebiedsakkoord geen afzonderlijk project uitgevoerd. De maatregelen voor moerasvogels zijn ondergebracht in project 2.4 Maatregelen Moerasvogels, dat zich richt op verbetering van bestaande natuurgebieden binnen het projectgebied. Een aparte verkenning naar nieuw leefgebied voor moerasvogels of ecologische verbindingen buiten het NNN en buiten het projectgebied, waarbij landbouworganisaties zoals LTO worden betrokken, komt

18

niet terug in de voortgangsrapportages of projectoverzichten van het programma. Daarmee lijkt deze doelstelling binnen de looptijd van het gebiedsakkoord niet nader uitgewerkt of uitgevoerd. e) Het bestrijden c.q. beheersen van vraat van oever- en watervegetatie en invasieve exoten. Dit betreft project 2.5 Ganzenvraat en ganzenbeheer: In het Vechtplassengebied is door de programmapartners gezamenlijk ruim 23 kilometer ganzenraster aangelegd, onder andere rond de Loosdrechtse Plassen, Kortenhoefse Plassen en Ankeveense Plassen. Deze rasters voorkomen dat ganzen het jonge riet opeten waardoor rietkragen zich kunnen herstellen en uitbreiden. De aanleg van rasters is mede uitgevoerd in samenhang met de maatregelen voor moerasvogels. Het algemene ganzenbeheer valt onder verantwoordelijkheid van de provincies en binnen het gebiedsakkoord wordt aangesloten bij dit provinciale beleid. Voor het project 2.5 Ganzenvraat en ganzenbeheer is binnen het programma budget gereserveerd. Een deel van deze middelen wordt ingezet voor onderzoek dat bijdraagt aan project 1.11 Beheer waterplanten. Vanuit project 2.5 wordt circa €112.000 ingezet voor onderzoek, onder andere naar het aanwijzen van vaarwegen en het ontwikkelen van een systematiek voor duurzaam beheer van waterplanten.

Project 1.11 Beheer waterplanten - De stuurgroep stelde eind 2025 1,3 miljoen euro beschikbaar voor het uitwerken van een plan voor beheer van waterplanten in de Oostelijke Vechtplassen. De programmapartners zetten hiermee een belangrijke stap naar duurzaam waterplanten beheer van de Oostelijke Vechtplassen. Amerikaanse Rivierkreeft - In het verleden zijn binnen het programma acties ondernomen om de populatie terug te dringen. Tegenwoordig wordt vooral aangesloten bij de aanpak van Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Waternet. Zij doen onderzoek naar effectieve manieren om de populatie te beheersen, onder andere door het vangen van kreeften en door het versterken van het ecosysteem zodat natuurlijke predatoren meer kans krijgen.

19

f)

Het vergroten van de biodiversiteit door zonering (o.a. aanwijzen rustgebieden) en het zo optimaal benutten en/of herstellen van de natuurlijke potenties en kwaliteiten van het gebied (waaronder gradiëntrijke overgangen, verlandingsstadia behorend bij laagveenmoerassen), waarbij de N2000 doelstellingen het uitgangspunt zijn; Dit doel wordt vooral gerealiseerd via project 2.1 Natuurontwikkeling (NNN). Binnen het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen worden meerdere natuurgebieden ontwikkeld of heringericht om het Natuurnetwerk Nederland te versterken. Het gaat onder andere om de gebieden Kortenhoef-Oost, Weersloot, Ster van Loosdrecht, Vuntus, Kortenhoef-West, Ankeveen en Het Hol. De maatregelen bestaan onder meer uit het ontwikkelen van nieuwe natuur, herstel van laagveenmoeras, verbetering van rietzones en het herstellen van het watersysteem. Hiermee wordt gewerkt aan robuustere natuurgebieden en betere ecologische verbindingen binnen het Vechtplassengebied. De uitvoering van deze natuurontwikkelingsopgaven ligt primair bij de provincie Noord-Holland.

g) Het behouden en verbeteren van de ecologische waterkwaliteit in alle wateren met als doel ecologisch gezond water: helder water met voldoende ondergedoken waterplanten en oevervegetatie, vis, macrofauna en fytoplankton. Voor de bijzondere natuur in de OVP is de waterkwaliteit van essentieel belang. Het zorgt er immers voor een belangrijk deel voor dat de waterhuishouding van het gebied op orde komt en het gebied robuust wordt en tegen een stootje kan. Hiermee worden ook de voorwaarden voor zwemwater, Natura 2000, KRW en ander gebruik van het water gerealiseerd, met als belangrijkste opgaven: herstel van de kwel toestroom (waaronder vermindering van de 8 |grondwaterwinning Loosdrecht ten opzichte van de huidige winning. Uitgangspunt is tevens voorkomen van onaanvaardbare schade aan de omgeving (bebouwing), indien nodig met specifieke maatregelen), beperken van fosfaat in het water door het sturen van waterstromen en zuiveren (slimme, lokale oplossingen om fosfaat uit het water te halen), oplossen opwerveling van slib in de Loosdrechtse Plassen en de Kievitsbuurten, het beheer en inrichting van oevers, petgaten enz. Het betreft de projecten 2.3 Waterkwaliteit, 1.7.1 Baggeren en 1.7.2 Luwtestructuren: • Waterkwaliteit – Binnen het programma worden maatregelen uitgevoerd die bijdragen aan het verbeteren van de waterkwaliteit en het herstellen van het ecosysteem van de plassen.

Deze maatregelen sluiten aan bij de Kaderrichtlijn Water (KRW). In totaal worden binnen het beheergebied van het waterschap circa 300 KRW-maatregelen uitgevoerd om de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. Op verschillende locaties in het Vechtplassengebied zijn defosfateringsinstallaties (DFI’s) gerealiseerd die fosfaat uit het water verwijderen. Voor de Loosdrechtse Plassen staat de realisatie van een DFI gepland rond 2027. • Baggeren Loosdrechtse Plassen – Het baggeren van de Loosdrechtse Plassen is afgerond. Door het verwijderen van slib wordt de interne belasting van nutriënten verminderd en verbetert de waterkwaliteit. Daarnaast zijn maatregelen uitgevoerd zoals het beschermen van rietoevers en het herstel van legakkers. Deze maatregelen dragen indirect bij aan verbetering van de ecologische kwaliteit van het watersysteem. • Luwtestructuren Loosdrechtse Plassen – Voor de Loosdrechtse Plassen wordt gewerkt aan de aanleg van luwtestructuren. Deze structuren zorgen voor beschutte zones waarin waterplanten zich beter kunnen ontwikkelen en waar slib minder snel wordt opgewerveld. In samenhang met deze maatregel wordt ook gewerkt aan het afvangen van circa 400.000 brasems om de visstand beter in

20

balans te brengen. Deze maatregelen dragen bij aan herstel van waterplanten en verbetering van de waterkwaliteit. Pijler 3: transformeren van de recreatiesector Anders dan bij de doelen van de voorgaande pijlers worden deze doelen niet afzonderlijk behandeld. De doelstellingen binnen pijler 3 zijn breed geformuleerd en hebben betrekking op een gewenste ontwikkeling van de recreatiesector als geheel. Omdat de projecten die binnen deze pijler waren voorzien grotendeels zijn beëindigd of niet verder zijn uitgewerkt, is ervoor gekozen om de doelen gezamenlijk te benoemen en vervolgens de bijbehorende projecten in samenhang te beschrijven. De doelen: a) uitblinkt in de beleving van natuur en cultuurlandschap; b) een onthaastingsgebied vormt voor waterrecreatie met iconische eilanden en zeilwedstrijdsport; c) een bestemming is voor (inter)nationaal kortverblijf en regionaal langverblijf en regionale dagrecreatie; d) hippe terrassen en strandgevoel herbergt; e) wonen en recreëren gedifferentieerd samen laat gaan; f) de nummer één positie in Nederland inneemt als instapgebied voor de waterrecreatie; g) duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. Het betreft de projecten 3.1 Projectleider transformatie, 3.2 Transitieteam recreatie en toerisme, 3.3 Integreren recreatie en natuur en 3.4 Verkenning investeringsfonds.

Binnen het programma zijn verschillende initiatieven gestart om de transformatie van de recreatiesector te stimuleren. Zo is een projectleider/gebiedsloods aangesteld en is een transitieteam recreatie en toerisme ingericht. In dat kader is onder andere het document “Toekomstbeeld recreatie en toerisme Loosdrechts Plassengebied 2030” opgesteld. Dit document beschrijft de gewenste ontwikkeling van het gebied richting een aantrekkelijk recreatie- en vakantiegebied met nadruk op natuurbeleving, waterrecreatie en kort verblijf. De meeste projecten binnen deze pijler zijn echter in de loop van het programma beëindigd of niet verder uitgewerkt. De transformatie van de recreatiesector is daarmee vooral bij een visie en enkele verkennende initiatieven gebleven. Concrete projecten binnen het uitvoeringsprogramma zijn beperkt gerealiseerd. De verdere ontwikkeling van de recreatiesector ligt daarmee in belangrijke mate bij ondernemers, gemeenten en andere gebiedspartners.

21

8. Na 2027 Een aantal belangrijke opgaven loopt door na de looptijd van het Gebiedsakkoord. Dit geldt onder andere voor de afronding van het Natuurnetwerk Nederland, de verbetering van de waterkwaliteit en het organiseren van structureel beheer en onderhoud van het gebied. Daarnaast wordt gewerkt aan een nieuwe vorm van samenwerking tussen de partners voor de periode na 2027.

22

9. Beantwoording van de centrale onderzoeksvraag De centrale onderzoeksvraag van dit onderzoek luidt. In hoeverre heeft de investering van de gemeente Wijdemeren in het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen bijgedragen aan het realiseren van de beoogde doelen en welke resultaten heeft dit voor de gemeente opgeleverd? De gemeente heeft € 2.832.718 bijgedragen aan het gebiedsakkoord. Via het programma zijn projecten uitgevoerd die hebben bijgedragen aan de bevaarbaarheid van de plassen, verbetering van de waterkwaliteit, versterking van natuurwaarden en ontwikkeling van recreatieve voorzieningen. Voor de investering die Wijdemeren heeft gedaan is dus veel meer verkregen dan de investering die Wijdemeren heeft gedaan. Daarnaast heeft de samenwerking binnen het gebiedsakkoord geleid tot gezamenlijke investeringen en een integrale aanpak van gebiedsontwikkeling. Hoewel niet alle projecten zijn gerealiseerd en sommige ambities zijn bijgesteld, kan worden vastgesteld dat deelname aan het gebiedsakkoord voor de gemeente Wijdemeren heeft geleid tot projecten en investeringen die zonder deze samenwerking moeilijker tot stand waren gekomen.

23

Bijlage 1 Ondertekenaars akkoord Provincie Noord-Holland, gevestigd te Haarlem, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. C. Loggen, hierna te noemen: “de Provincie Noord-Holland”, Provincie Utrecht, gevestigd te Utrecht, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door mw. M. Pennarts, hierna te noemen: “de Provincie Utrecht”, Gemeente Wijdemeren, gevestigd te Loosdrecht, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. J. J. de Kloet, hierna te noemen: “de gemeente Wijdemeren”,

Gemeente Stichtse Vecht, gevestigd te Maarssen, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. P. de Groene, hierna te noemen: “de gemeente Stichtse Vecht”, Gemeente Hilversum, gevestigd te Hilversum, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevr. J.N. van Vroonhoven-Kok, hierna te noemen: “de gemeente Hilversum”, Waternet, hierbij de gemeente Amsterdam vertegenwoordigend, gevestigd te Amsterdam, ten deze op grond van de geldende Ondermandaatregeling Waternet rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. E. Cousin, hoofd Bron- en natuurbeheer, sector Drinkwater, hierna te noemen: “Waternet”, het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, gevestigd te Amsterdam, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. P.N. Kruiswijk, hierna te noemen: “het waterschap”, Plassenschap Loosdrecht e.o., gevestigd te Utrecht, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. F. Ossel, hierna te noemen: “het Plassenschap”, Regio Gooi en Vechtstreek, gevestigd te Bussum, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. P. I. Broertjes, hierna te noemen: “Regio G&V”, Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland, gevestigd te ‘s-Graveland, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. W.J. Hellevoort , hierna te noemen: “Natuurmonumenten”, en Land-en Tuinbouw Organisatie Nederland, gevestigd te Zwolle, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. C.W.

Veldhuisen, hierna te noemen: “LTO”, Vereniging HISWA, gevestigd te Amsterdam, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordig door dhr. G. Dijks , hierna te noemen: “HISWA”, Vereniging van Recreatieondernemers Nederland, gevestigd te Driebergen-Rijsenburg, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door mw. M.M.E. Van der Sanden, hierna te noemen: “RECRON”, Koninklijk Nederlands Watersportverbond, gevestigd te Nieuwegein, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. M. Leeser, hierna te noemen: “KNWV”,

24

Vereniging Verenigde Bedrijven Boomhoek, gevestigd te Loosdrecht, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. R.E. van den Broeke, hierna te noemen: “Verenigde Bedrijven Boomhoek”, Vechtplassencommissie, gevestigd te Weesp, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door mw. M.C. Smit-van Donselaar, hierna te noemen: “Vechtplassencommissie”, Toeristische Kano Bond Nederland, gevestigd te Nieuwegein, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. M.A. de la Vieter, hierna te noemen: “TKBN”,

Belangenvereniging Eerste Loosdrechtse Plas, gevestigd te Loosdrecht, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. A. Dros, hierna te noemen: “BELP”, Vereniging Kievitsbuurten, gevestigd te Breukelen, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. G. de Korte, hierna te noemen: “Kievitsbuurten”, [NB: Platform Utrechtse Buitenplaatsen, gevestigd te Utrecht, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. K. Janssen, hierna te noemen: “PUB”, en Platform Recreatie en Toerisme Wijdemeren, gevestigd te Wijdemeren, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. P.J.A.M. Op de Beek, hierna te noemen: “Platform”, ondertekenen aparte steunbetuiging]

25

Bijlage 2 Afgeronde (deel)projecten uit het uitvoeringsprogramma De volgende informatie is overgenomen uit de voortgangsrapportages 2024.

Projecten

Opmerkingen

1.1

Wandelbrug ’s-Graveland

De wandelbrug is opgeleverd in 2019.

1.1

Deelproject Kano-overstapplaats Wijde BlikVuntus

Officiële décharge heeft in 2021 plaatsgevonden.

1.2

Waterrecreatie ’s-Graveland en Kortenhoef

Projecten 1.2 en 1.3 zijn officieel beëindigd in 2024. Middelen worden gealloceerd voor andere projecten.

1.3

Alternatieven waterrecreatie (voorheen vaarverbinding Loosdrechtse Plassen – Hilversums Kanaal

Projecten 1.2 en 1.3 zijn officieel beëindigd in 2024. Middelen worden gealloceerd voor andere projecten.

1.4

Onderzoek ontsluiting en toegankelijkheid

Het onderzoek is afgerond. De gemeente Wijdemeren neemt de aanbevelingen uit het rapport mee in haar plannen.

1.5b

Duurzame ontwikkeling Scheendijk (Stichtse Vecht)

De toekomstvisie Scheendijk is opgeleverd en vastgesteld.

1.6

Prijsvraag Icoon Oostelijke Vechtplassen

De prijsvraag is afgerond. In 2024 heeft de Stuurgroep OVP laten weten geen mogelijkheden te zien in realisatie van de Gouden Greep op eiland Weer.

2.5

Ganzenvraat en ganzenbeheer

De provincies zijn verantwoordelijkheid voor het ganzenbeleid.

3.3

Integreren recreatie en natuur: onderzoek samengaan natuur en waterrecreatie en onderzoek duurzaam varen

Beide onderzoeken zijn in 2020 afgerond. Er is geen financiering voor de follow-up van deze onderzoeken.

26

Gemeente Wijdemeren Postbus 190 1230 AD Loosdrecht

Rekenkamer

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Onderwerp

Bezoekadres Rading 1 1231 KB Loosdrecht T. 14 035 T. +31 35 65 59 595 E. info@wijdemeren.nl www.wijdemeren.nl

12 mei 2026

Z.92431/D.453852 Bestuurlijke reactie op rekenkamerbrief Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen

Geachte leden van de Rekenkamer, Wij hebben de rekenkamerbrief over het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen met belangstelling gelezen en waarderen de zorgvuldige wijze waarop het onderzoek is uitgevoerd. Meerwaarde deelname Wij herkennen ons in de hoofdlijn van de analyse en zien het rapport als een bevestiging van de meerwaarde van de deelname van de gemeente Wijdemeren aan het Gebiedsakkoord. De samenwerking binnen het programma heeft geleid tot een groot aantal projecten en initiatieven die bijdragen aan de ontwikkeling van het gebied. Openstaande opgaven en noodzaak tot vervolg Tegelijkertijd constateren wij, in lijn met de bevindingen van de Rekenkamer, dat een belangrijk deel van de opgaven nog niet is afgerond. Met name op het gebied van natuurontwikkeling, waterkwaliteit en duurzaam beheer liggen er nog substantiële uitdagingen. Daarnaast constateren wij dat de ontwikkeling van de recreatieve sector en de bijbehorende economische pijler achterblijft bij de oorspronkelijke ambities. Dit zien wij als een gemiste kans, juist omdat een goed functionerende recreatieve structuur essentieel is voor de leefbaarheid en het draagvlak in het gebied. In de praktijk zien wij dat de spanning tussen natuurherstel en recreatief gebruik groot is en door betrokken partijen vaak als tegengesteld wordt ervaren. Als overheid hebben wij ons te verhouden tot beide belangen.