Raadsvoorstel Initiatiefvoorstel referendumverordening gemeente Wijdemeren 2023

Initiatiefvoorstel Groep Goetheer RAADSVOORSTEL

Raadsvergadering Commissie(s) Bijlagen Indiener Afdeling Datum Onderwerp

Par.afd.hfd . 15 februari 2024 Bestuur en Middelen Datum: 8 februari 2024 Referendumverordening gemeente Wijdemeren 2023 Olivier Goetheer, fractievoorzitter Groep Goetheer Griffie 10 november 2023 Initiatiefvoorstel van fractie Groep Goetheer: Invoering referendumverordening 2023

CONCEPT-BESLUIT Voorgesteld wordt: 1. De Referendumverordening Wijdemeren 2023 vast te stellen. 2. Het college opdracht te geven om -een half jaar nadat er een referendum in Wijdemeren heeft plaatsgevonden- een evaluatie notitie aan de gemeenteraad aan te bieden. 3. Een post ‘referendum’ in de begroting op te nemen en hiervoor € 40.000,- vrij te maken. Dit te dekken uit de post “inhuurbudget”.

1. Inleiding Gemeenten hebben de autonome bevoegdheid om een referendumverordening vast te stellen. De fractie van Groep Goetheer is van mening dat de inwoners de mogelijkheid moeten hebben om een voorgenomen besluit van de raad te kunnen corrigeren. Op deze manier hoopt Groep Goetheer de dienstbaarheid van de gemeente en de gemeenteraad richting de inwoners en de betrokkenheid van de inwoners bij de gemeenteraad te vergroten. In 2017 is, door D66, het initiatief genomen om te komen tot het invoeren van een referendumverordening. Dit is toen niet gelukt. In 2018 is opnieuw een initiatiefvoorstel ingediend, ditmaal door De Lokale Partij. Behandeling hiervan heeft plaatsgevonden in de raad van 19 juli 2018. De raad heeft dit initiatiefvoorstel niet aangenomen. Gezien het nieuwe bestuursakkoord lijkt het wenselijk en passend om het instrument van een referendumverordening beschikbaar te hebben binnen onze gemeente. Daarom wil Groep Goetheer de raad deze referendumverordening ter behandeling aanbieden om tot spoedige invoering van een referendumverordening te kunnen komen. Ieder initiatiefvoorstel moet door het college van een oordeel voorzien worden. Dit is de reden dat Groep Goetheer dit voorstel op 28 september 2023 aanbiedt aan het college om daarna, zo snel als mogelijk is, te kunnen behandelen in de commissie en raad. 2.

Argumenten 2.1 Zonder Referendumverordening is een referendum niet mogelijk De gemeente Wijdemeren heeft op dit moment geen referendumverordening. De raad kan daardoor niet besluiten tot het houden van een referendum. 2.2 Versterken van de lokale democratie Door het vaststellen van de referendumverordening heeft de raad een extra instrument waarmee de participatie en de betrokkenheid van de burger bij de lokale politiek wordt vergroot. Burgers krijgen op deze wijze meer invloed.

Raadsvoorstel Onderwerp : Initiatiefvoorstel referendumverordening gemeente Wijdemeren

2.3 De referendumverordening regelt de procedure voor een referendum Het is noodzakelijk om het houden van een referendum aan regels te binden. Het betreft onder andere het initiatief voor een referendum (inleidend en definitief verzoek), de uitgezonderde onderwerpen, de besluitvorming tot het houden van een referendum, de organisatie ervan, de taken van de onafhankelijke referendumcommissie en de begeleidingscommissie, alsmede de bepaling van een geldige uitslag. De verordening bevat daarom de regels waar een referendum aan moet voldoen. Een referendumuitslag is in Nederland juridisch niet bindend. 2.3.1 Raadplegend of raadgevend referendum Soms heeft de gemeente de behoefte om de mening van de inwoners te vragen over een specifiek onderwerp of over een project. Ook kan het zijn dat inwoners hun mening willen geven over een bepaald onderwerp waarover de gemeenteraad een besluit gaat nemen. Dan kan de gemeenteraad besluiten een referendum te houden. Een referendum is een formele stemming onder de inwoners over een (te nemen) besluit van de gemeenteraad. Er zijn verschillende soorten referenda. In de voorliggende referendum- verordening worden twee varianten mogelijk gemaakt en uitgewerkt: het raadplegend en het raadgevend referendum. Het belangrijkste verschil is dat het raadgevend referendum wordt gehouden op initiatief van de inwoners.

Bij het raadgevend referendum hebben inwoners de mogelijkheid om een referendum te organiseren over een voornemen van de gemeente. Een raadplegend referendum wordt gehouden op initiatief van de gemeenteraad zelf. Voor wat de systematiek rond het houden van een referendum betreft bestaat er weinig verschil tussen een raadgevend en een raadplegend referendum. 2.3.2 Geen corrigerend referendum Bij een corrigerend referendum wordt een reeds genomen besluit teruggedraaid. Er is in deze verordening geen sprake van een corrigerend referendum. Over definitief genomen besluiten kan volgens deze verordening geen referendum gehouden worden. 2.3.3 Referendum over ‘voorgenomen’ en ‘genomen besluiten’ en uitzonderingen Een referendum kan volgens deze verordening worden gehouden over voorgenomen besluiten en over genomen besluiten, indien voor de besluitvorming een initiatief tot referendum is kenbaar gemaakt en het onderwerp zich daartoe leent. Wanneer een referendum wordt gehouden voordat de raad een definitief besluit neemt is er sprake van een “voorgenomen besluit”; wanneer na een definitief besluit een referendum wordt gehouden is er sprake van een “genomen besluit”. Het verschil in benadering zit met name in het bezigen van de begrippen voorgenomen en genomen. Een genomen besluit is een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht en in beginsel als zodanig vatbaar voor bezwaar.

Een voorgenomen besluit is dat niet. Wanneer een door de raad genomen besluit onderwerp wordt van een referendum, dient de inwerkingtreding van dat besluit te worden opgeschort. Bij een voorgenomen besluit is dat niet het noodzakelijk, het heeft nog geen rechtskracht. Burgers kunnen een raadgevend referendum over een voorgenomen besluit entameren, naar aanleiding van een concept-raadsbesluit, zoals dat bij een raadsvoorstel is gevoegd en dat ter besluitvorming op de conceptagenda is geplaatst voor de raadsvergadering. Bij raadplegende referenda stelt de raad eerst een startdocument vast, waarin de probleemstelling en een beeld van de beoogde oplossingsrichtingen staan beschreven. 2.4 Hoe kan een inwoner een referendum organiseren? De gemeenteraad kan zelf besluiten om over een voorgenomen besluit een referendum te organiseren (raadplegend). Maar inwoners van de gemeente kunnen ook een referendum organiseren (raadgevend). Onderstaande stappen dienen in beide gevallen genomen te worden. • Een eerste verzoek dient uiterlijk 48 uur voor de behandeling van het concept- raadsbesluit bij de raad te worden ingediend. Het (eerste) verzoek moet zijn voorzien van 75 handtekeningen van kiesgerechtigden uit Wijdemeren.

2

Raadsvoorstel Onderwerp : Initiatiefvoorstel referendumverordening gemeente Wijdemeren

•

•

•

Als de raad heeft besloten de kiesgerechtigden in de gelegenheid te stellen een definitief verzoek in te dienen, wordt het desbetreffende raadsvoorstel op de gangbare wijze behandeld, met dien verstande dat het conceptbesluit, zoals dat luidt na verwerking van de door de raad aanvaarde amendementen, niet in stemming wordt gebracht maar wordt aangehouden. Een definitief verzoek tot het houden van een referendum dient door ten minste 1800 kiesgerechtigden ondersteund te worden. Deze handtekeningen dienen uiterlijk 6 weken, na het toestaan van het definitieve verzoek, overhandigd te worden. Als het definitieve verzoek voldoende wordt ondersteund, neemt de gemeenteraad zo spoedig mogelijk een beslissing op het verzoek tot het houden van een referendum.

2.5 Uitslag geldig bij opkomstpercentage van 30% of meer In de voorliggende verordening is bepaald dat het referendum als geldig wordt beschouwd als 30% of meer van de kiesgerechtigden een stem heeft uitgebracht. Redelijkerwijs mag verondersteld worden dat een voorgenomen besluit waarover een referendum wordt gehouden, breed leeft onder de burgers. In relatie hiermee in het alleszins redelijk uit te gaan van het opkomstpercentage van 30% of meer. Indien er een lagere opkomst is, is de uitslag volgens de verordening niet geldig. 2.6 De uitslag is een advies aan de gemeenteraad en juridisch niet bindend De uitkomst van het referendum is een advies aan de gemeenteraad, die kort nadat het referendum is gehouden een definitief besluit dient te nemen. Het advies kan in de praktijk wel politiek bindend zijn. Voorwaarde voor het houden van een referendum is uiteraard dat aan de randvoorwaarden die de Grondwet en de Gemeentewet stellen wordt voldaan. In de voorliggende verordening is bepaald over welke onderwerpen wel en geen referendum gehouden kan worden. Zo kunnen besluiten inzake individuele kwesties, zoals benoemingen, ontslag, of bijv. de hoogte van de ozb geen onderwerp van een referendum zijn. In artikel 3 staan de onderwerpen waarover geen referendum mogelijk is. 2.7 Evaluatie Het is vooraf niet te bepalen wanneer er een referendum wordt gehouden.

Voor het evalueren van deze verordening is dat wel een voorwaarde. Voorgesteld wordt daarom om het college de opdracht te geven om een half jaar nadat er een referendum is gehouden een evaluatie notitie aan de gemeenteraad aan te bieden. 2.8 Een referendumkamer oordeelt en houdt toezicht Een aparte referendumkamer zal de raad adviseren over de toelaatbaarheid van een onderwerp en zal de raad een voorstel doen voor de vraagstelling. De taken en wijze van benoemen staan in paragraaf 2 omschreven. 2.9 VNG Model-verordening. De voorliggende verordening is gebaseerd op de VNG-modelverordening. De volgende punten zijn aangepast: • In de VNG-verordening is geen rekening gehouden met de mogelijkheid van een digitale handtekening plaatsen via DigiD. Gemeenten die na 2010 een referendumverordening invoeren of aanpassen voegen deze passage op VNG advies toe. De VNG heeft haar verordening zelf niet aangepast sinds 2019. • In deze verordening is het zetten van handtekeningen nader bepaald door de toevoeging ‘spreiding over de kernen’. Verder is deze passage conform VNG model verordening. • De VNG-verordening legt de uitvoering van een referendum geheel in handen van de griffie. In deze verordening kan de griffie ervoor kiezen om het college/de ambtelijke organisatie hierbij te betrekken indien de griffie dat wenst. (Dit op verzoek van de griffie). 3.

Kanttekeningen/Risico’s 3.1 Uitkomst referendum De uitkomst van het referendum is een advies aan de gemeenteraad en niet bindend. 3.2 Toetsing Het initiatiefvoorstel alsmede de referendumverordening zijn door de ambtelijke organisatie getoetst op o.a. uitvoerbaarheid, financiën, juistheid en op juridische degelijkheid. De organisatie ziet geen inhoudelijke bezwaren t.o.v. dit raadsvoorstel.

3

Raadsvoorstel Onderwerp : Initiatiefvoorstel referendumverordening gemeente Wijdemeren

4. Financiële consequenties Aan het uitwerken en definitieve vaststellen van de referendumverordening zijn geen kosten verbonden. Voor de uitvoering van een referendum is €40.000,- voorzien. Voorgesteld wordt om in de begroting €40.000,- op te nemen voor een nieuwe post ‘referendum’. Dit kan gedekt worden uit de post “inhuurbudget”. 5. Aanpak (planning/uitvoering/communicatie) • Op o.a. de gemeentepagina zal dit initiatiefvoorstel kenbaar gemaakt worden via de gebruikelijke weg. • Het initiatiefvoorstel wordt geagendeerd voor de gemeenteraadsvergadering van 7 december 2023. Hierna heeft het college vier weken de tijd om een schriftelijke reactie aan de raad te sturen. • Na deze schriftelijke reactie wordt het initiatiefvoorstel via de agendacommissie op de eerstvolgende commissieagenda geplaatst. • De commissie zal de raad adviseren over de behandeling van het voorstel in de raadsvergadering. 6. Standpunt commissies (en derden) De gecombineerde commissie BM/MSZ d.d. van 8 februari 2024 adviseert dit voorstel te behandelen als Bespreekstuk in de raad van 15 februari 2024. Wijdemeren, 10 november 2023 Burgemeester en griffier van Wijdemeren, de griffier,

de burgemeester,

drs. E.B. Hörchner

Ch.B.Aptroot

4

RAADSBESLUIT

De raad der gemeente Wijdemeren; Gelezen het initiatiefvoorstel van d.d. 28 september 2023 van de fractie Groep Goetheer over het instellen van een referendumverordening; Gelet op artikel 147 eerste lid en artikel 149 van de Gemeentewet en op de Algemene wet bestuursrecht’ BESLUIT 1. De Referendumverordening Wijdemeren 2023 vast te stellen. 2. Het college opdracht te geven om -een half jaar nadat er een referendum in Wijdemeren heeft plaatsgevonden- een evaluatie notitie aan de gemeenteraad aan te bieden. 3. Een post ‘referendum’ in de begroting op te nemen en hiervoor € 40.000,- vrij te maken. Dit te dekken uit de post “inhuurbudget”. Aldus besloten in de openbare vergadering van 15 februari 2024 De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

drs. E.B. Hörchner

Ch.B. Aptroot