Raadsvoorstel IBK Sociaal Domein

RAADSVOORSTEL

Par.afd.hfd.

Zaaknummer Raadsvergadering Commissie(s)

Gewijzigd voorstel Portefeuillehouder Domein Team Bijlagen

Datum Onderwerp

Z.82168/D.418949 04 juni 2024 Maatschappelijke Zaken Datum: 30 mei 2024 nee Wethouder R. de Haan Inwoners Sociaal Domein Beleid 1. Concept Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2. Advies Adviesraad Sociaal Domein 3. Reactie college op advies Adviesraad Sociaal Domein 7 mei 2024 Integraal Beleidskader Sociaal Domein

Voorgesteld wordt: 1. Het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Wijdemeren 2024-2027 “Hart voor elkaar” vast te stellen en daarmee de volgende missie als centraal uitgangspunt mee te geven voor de verdere uitwerkingen: Wijdemeren is een betrouwbare, betrokken en professionele gemeente, waar we transparant samenwerken aan een leefbare samenleving waarin inwoners naar vermogen mee kunnen doen. 2. Vanuit de missie de volgende doelen centraal te stellen: • Kinderen krijgen gelijke kansen om volwaardig mee te doen in de samenleving; • Jeugdigen ontwikkelen zich gezond en veilig tot unieke volwassenen; • (Volwassen) inwoners weten zelf hun weg te vinden en kunnen naar vermogen meedoen in een inclusieve samenleving; • (Oudere) inwoners kunnen (vol)waardig mee blijven doen in de samenleving. 3. De volgende centrale uitgangspunten voor het uit te voeren beleid vast te stellen: • Positieve gezondheid; • Ruimte voor ontmoeting en ontwikkeling; • Doorontwikkeling van het Dorpenbeleid naar gebiedsregie. 4.

Om het sociaal domein toekomstbestendig te maken krijgt het college de volgende richtinggevende opdracht mee: • Versterk de sociale basis met vrij toegankelijke algemene (welzijns-)voorzieningen; • Zet in op vroegsignalering en lichte begeleiding om individuele gespecialiseerde maatwerkvoorzieningen te voorkomen; • Stuur op basis van beschikbare data op de omvang en duur van trajecten; • Neem de regierol om samenwerking in het sociaal domein te versterken en aanbod op elkaar af te stemmen. 5. Het college de opdracht te geven om in samenspraak met een klankbordgroep uit de raad mogelijke beheersmaatregelen nader uit te werken die moeten leiden tot een besluit over de ombuiging van € 500.000 euro in het sociaal domein; 6. De financiële consequenties van het beleidskader te laten verwerken in de Kadernota 2025 en de Programmabegroting 2025-2028.

1. Inleiding Op 29 september 2022 heeft het college in haar brief aan uw raad (kenmerk Z.74500) aangegeven toe te willen werken naar een integraal beleidskader voor het sociaal domein. Met de vaststelling van de Programmabegroting 2024 in november 2023 heeft de gemeenteraad aan het college de bestuursopdracht gegeven om tot een Integraal Beleidskader Sociaal Domein (verder IBK) te komen. Door minder in afgebakende onderwerpen rond wetten te werken en meer samen over de verschillende leefgebieden heen, worden voordelen behaald: - Het werk wordt overzichtelijker, transparanter en efficiënter; - Het bevordert het integraal denken waardoor zorgvragen op verschillende terreinen makkelijk kunnen worden afgehandeld; - Integrale vragen uit de regio kunnen getoetst worden aan lokaal beleid; - Er kan adequaat op de actualiteit ingespeeld worden. Met het vooruitzicht van een gemeentelijke bestuurlijke fusie is het belangrijk dat het sociaal domein in de gemeente Wijdemeren een solide basis kent en optimaal functioneert. Hiermee komt de gemeente Wijdemeren op een niveau dat van vergelijkbare aard is als van ons omringende gemeenten. In het IBK en de uitvoeringsagenda, de Maatschappelijke Agenda 2024-2027 (MAG), die daar integraal onderdeel van uitmaakt, richten we ons op het verder verstevigen van de sociale basis en het borgen van passende kwalitatief hoogwaardige ondersteuning.

Daarbij bouwen we voort op de vorige Maatschappelijke Agenda, die een looptijd had van 2018 tot en met 2021. De beleidsnota voor armoede en schuldhulpverlening had een looptijd van 2019 tot en met 2022. Gemeenten zijn wettelijk verplicht iedere vier jaar beleid vast te stellen op de beleidsterreinen Maatschappelijke ondersteuning, Jeugd, Participatie, Schuldhulpverlening, Inburgering en Gezondheid. Daarom is het noodzakelijk om nieuw beleid vast te stellen. Daarnaast vinden we het vooral van belang om van betekenis te zijn voor onze inwoners. De afgelopen jaren is de vraag naar hulp en ondersteuning in het sociaal domein steeds groter en ingewikkelder geworden. Het bieden van die hulp en ondersteuning kosten geld. Het aandeel ouderen in de samenleving neemt de komende jaren fors toe. Deze en andere sociaal maatschappelijke ontwikkelingen in een wereld die complexer wordt en die veel van mensen vraagt, maakt dat we de vinger aan de pols moeten houden om alle hulp die gevraagd wordt hoogwaardig en betaalbaar te houden. In de vorige beleidsnota lag de focus op de transitie: de ‘zachte landing’ van de taken die in 2015 door gemeenten zijn overgenomen van het Rijk. Het voorliggende beleid geeft richting aan een noodzakelijk transformatieproces dat nu moet volgen om de kwaliteit en betaalbaarheid van hulp en ondersteuning in Wijdemeren verder te verbeteren.

Hierbij staat het belang van de juiste hulp en passende ondersteuning voor inwoners voorop. Het transformatieproces vraagt om een andere manier van werken, sturen en besturen. Meer samenwerking is daarbij van belang. Het IBK ondersteunt deze transformatie en beschrijft de inhoudelijke invulling van de verantwoordelijkheden van de gemeente Wijdemeren voor haar inwoners. Met de vaststelling ligt er een richtinggevend kader om de komende jaren sterker te sturen op de beoogde maatschappelijke effecten. Daarbij legt het de verbinding met aanpalende beleidsterreinen zoals dorpenbeleid, onderwijs, sport, cultuur, leefbaarheid en veiligheid. Over en weer zijn er in verschillende documenten zoals de Evaluatie Dorpenbeleid en het Integraal HuisvestingsPlan onderwijs reeds verbindingen gelegd met het IBK. Op 7 maart en 16 november 2023 zijn er twee bijeenkomsten geweest waarin maatschappelijke partners, de Adviesraad Sociaal Domein en uw raad input hebben geleverd op conceptstukken. Daarnaast heeft de Adviesraad Sociaal Domein het college voorzien van een schriftelijk advies (zie bijlage). De maatschappelijke partners binnen het sociaal domein geven aan dat een kader op hoofdlijnen van dit abstractieniveau past bij de snel wisselende maatschappelijk opgave waar we met elkaar voor staan.

Ze zijn tevens enthousiast over het proces en de opzet van de concrete doelen en geplande inspanningen. Met voorliggend IBK denken zij te kunnen inspelen op de actualiteit en de (lokale) opgave passend bij de bestuurlijke prioriteiten.

2. Argumenten Beslispunt 1: Het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Wijdemeren “Hart voor elkaar” vast te stellen en de volgende missie als centraal uitgangspunt voor de verdere uitwerkingen mee te geven: Wijdemeren is een betrouwbare, betrokken en professionele gemeente, waar we transparant samenwerken aan een leefbare samenleving waarin inwoners naar vermogen mee kunnen doen. De missie geeft aan wat voor organisatie wij willen zijn. We zijn bereikbaar, benaderbaar en laagdrempelig toegankelijk. We weten wat er speelt onder inwoners en in de samenleving. We bieden passende en kwalitatieve ondersteuning aan inwoners die dat nodig hebben. We zijn duidelijk over wat we wel en niet doen en wat inwoners en maatschappelijke organisaties van ons kunnen verwachten. Beslispunt 2: Vanuit de missie de volgende doelen centraal te stellen: •

Kinderen krijgen gelijke kansen om volwaardig mee te doen in de samenleving;

•

Kinderen en jongeren ontwikkelen zich gezond en veilig tot unieke volwassenen;

•

(Volwassen) inwoners weten zelf hun weg te vinden en kunnen naar vermogen meedoen in een inclusieve samenleving;

•

(Oudere) inwoners kunnen (vol)waardig mee blijven doen in de samenleving.

Vanuit de maatwerkgedachte bieden wij ondersteuning aan inwoners passend bij elke levensfase. Daarbij onderscheiden we de levensfasen -9 maanden tot 4 jaar, 4 tot 18 jaar, 16 tot 67 jaar en 65 jaar en ouder. De doelen zijn hierop afgestemd. In navolging van het advies van de Adviesraad Sociaal Domein lichten we de leeftijdsgroep 18-24 uit. Zij zijn nog niet volledig uitontwikkeld. Dit vraagt soms om specifieke voorzieningen, zoals de verlengde jeugdzorg, maar ook een specifieke benadering door wijkteammedewerkers, consulenten werk en inkomen en onze maatschappelijke partners. Beslispunt 3: De volgende centrale uitgangspunten voor het uit te voeren beleid vast te stellen:

•

Positieve gezondheid;

•

Ruimte voor ontmoeting en ontwikkeling;

•

Doorontwikkeling van het Dorpenbeleid naar gebiedsregie.

Positieve gezondheid We gaan uit van het begrip positieve gezondheid, die kansen en mogelijkheden benadrukt van mensen, ook met ziekte en/of beperking. Ruimte voor ontmoeting en ontwikkeling Inwoners hebben behoefte aan ruimte om samen te komen, te leren, te delen en te ontwikkelen. Daarin willen we als gemeente faciliteren. Doorontwikkeling van het Dorpenbeleid naar gebiedsregie September 2023 is de evaluatie van het Dorpenbeleid opgeleverd en opgestuurd naar uw raad. Een van de aanbevelingen betreft de doorontwikkeling van het Dorpenbeleid naar een gebiedsgerichte werkwijze met een focus voor de individuele dorpskernen. Dit past ook bij het fusieproces dat de gemeenteraad op 5 oktober 2023 is begonnen, waarbij behoud van het unieke karakter van de dorpen en het plassengebied belangrijke uitgangspunten zijn. De dorpscoördinatoren worden gebiedsregisseurs, die de oren en ogen in de samenleving zijn. Zij vertalen vragen vanuit de samenleving richting de gemeente, meer vanuit een regierol. Vanuit de verschillende dorpen wordt meer gestuurd op het realiseren van de doelen van het integraal beleidskader sociaal domein. Hiervoor faciliteren gebiedsregisseurs het opstellen van een dorpsagenda waar wensen en initiatieven van inwoners en beleidsdoelen samenkomen.

Zoals in het advies door de Adviesraad Sociaal Domein onderstreept, vergroot dit het draagvlak en de effectiviteit van beleid. Door

te investeren in de dorpen is de gemeente zichtbaar en benaderbaar voor inwoners en versterken we daarnaast de positie van de dorpen. Beslispunt 4: om het sociaal domein toekomstbestendig te maken krijgt het college de volgende richtinggevende opdracht mee

•

Versterk de sociale basis met vrij toegankelijke algemene (welzijns-)voorzieningen;

•

Zet in op vroegsignalering en lichte begeleiding om individuele gespecialiseerde maatwerkvoorzieningen te voorkomen;

•

Stuur op basis van beschikbare data op de omvang en duur van trajecten;

•

Neem de regierol om samenwerking in het sociaal domein te versterken en aanbod op elkaar af te stemmen.

Vrij toegankelijke algemene (welzijns-)voorzieningen Goede algemene voorzieningen zijn voorzieningen die laagdrempelig en zonder beschikking toegankelijk zijn voor alle inwoners. Denk aan:

•

Plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten;

•

Ondersteuning van vrijwilligers en verenigingen;

•

Ondersteuning van mantelzorgers;

•

Jeugd- en jongerenwerk;

•

Maatschappelijk werk;

•

Cliëntondersteuning;

•

Ondersteuning van inwonersinitiatieven.

Op lokaal niveau investeren we in een stevige sociale basis. De aanname is dat een stevige sociale basis op het gebied van o.a. wonen, leefomgeving, bestaanszekerheid en veerkrachtige sociale netwerken (het sociaal fundament) leiden tot minder behoefte aan ondersteuning van de gemeente. Hierdoor ontstaat ruimte in de algemene voorzieningen voor diegenen die de ondersteuning daadwerkelijk nodig hebben. Versterking van de algemene voorzieningen verlicht de druk op de individuele en maatwerkvoorzieningen. Vroegsignalering en lichte begeleiding De goede samenwerking met de huisartsen die we in Wijdemeren hebben is landelijk gezien uniek te noemen. Door versterking van de eerste lijn en de samenwerking tussen algemene voorzieningen, wijkteam en eerste lijn kunnen we inwoners passender, sneller en preventief ondersteunen. Informatiegestuurd werken Om goed te kunnen blijven sturen, ontwikkelen we ons in 2024 verder op het gebied van informatiegestuurd werken. Met één van onze huidige ICT-leveranciers zetten we een Dashboard Sociaal Domein op. Het gebruik van data draagt bij aan kostenbesparing. Regierol De lokale overheid is niet langer een overheid die alles zelf organiseert. Samenwerking met formele en informele partners wordt steeds belangrijker om complexe maatschappelijke opgaven het hoofd te bieden. Daarin hebben we als gemeente een belangrijke regierol.

Beslispunt 5: Het college de opdracht te geven om in samenspraak met een klankbordgroep vanuit de raad in een beperkt aantal sessies mogelijke scenario’s uit te werken voor beheersmaatregelen die moeten leiden tot een besluit over de ombuiging van 500.000 euro; Er is op basis van landelijk onderzoek en vanuit beleid en uitvoering onderzocht welke scenario’s van beheersmaatregelen denkbaar zijn. Het doel van het investeren en herverdelen van de middelen binnen het sociaal domein is de versterking van dat de vrij toegankelijke (welzijns-)voorzieningen en een structurele ombuiging van € 500.000 in de komende jaren. Voorbeelden van uitwerkingsrichtingen zijn: 1. Ombuiging zwaardere naar lichte ambulante begeleiding Een deel van de ambulante begeleiding wordt tijdig vanuit het lokale wijkteam uitgevoerd in plaats van door een gespecialiseerde aanbieder. Verwachting is dat hierdoor minder (zware) doorverwijzingen nodig zijn. Tevens wordt er geïnvesteerd in scholing en het inzetten van innovatie methodieken. 2. Ombuiging JGGZ door inzet POH huisartsen Investering in extra urenuitbreiding van de POH GGZ-jeugd bij twee huisartsen. Dit is een praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk met specifieke kennis op gebied van de geestelijke gezondheidszorg voor jeugd en jongeren.

Hiermee kan ondersteuning van jeugd en jongeren afgevangen worden in de eerste lijn, waardoor minder (zware) doorverwijzingen nodig zijn. Evaluaties tonen aan dat de inzet van een POH GGZ Jeugd meerwaarde heeft. Ook de Adviesraad Sociaal Domein ziet de inzet van POH's als een positieve ontwikkeling. Zowel voor de jeugdige, de huisarts als de gemeente (in de rol van financier van jeugdzorg). Met Zilveren Kruis zijn op regionaal niveau afspraken gemaakt over de cofinanciering van POH GGZ jeugd. 3. Ombuiging Wmo dagbesteding in vrij toegankelijke “ontmoetgroepen” Er komen extra ontmoetgroepen als vorm van dagbesteding zonder indicatie. 4. Sturing op bereik, duur en kosten maatwerkvoorzieningen De verordeningen Jeugd, Wmo en Participatie worden aangescherpt op basis van de laatste jurisprudentie, waardoor betere sturing mogelijk wordt op bereik, duur en kosten van ondersteuning. Er wordt extra geïnvesteerd in het effectiever activeren van mensen uit de uitkering in re-integratietrajecten, met kortere uitkeringsduur, minder beroep op armoederegelingen en verbeterde gezondheid en welzijn als gevolg. We investeren in een sterke sociale infrastructuur van vrij toegankelijke (welzijns-)voorzieningen en de kracht van de dorpen door het opzetten van een goede sociale kaart en multifunctioneel gebruik van bestaand maatschappelijk vastgoed.

Naast bovengenoemde maatregelen zijn er nog diverse andere denkbaar om de kosten in het sociaal domein te beheersen. In een beperkt aantal sessies worden scenario’s voor beheersmaatregelen nader uitgewerkt die moeten leiden tot een besluit over de ombuiging van 500.000 euro; De zoektocht naar manieren om het sociaal domein toekomstbestendig te maken is er een die de meeste gemeenten in Nederland uitvoeren. Belangrijk onderdeel van het onderzoek is het doorrekenen van de verschillende scenario’s en het inschatten van de financiële hardheid van de maatregelen. Beslispunt 6: De financiële consequenties van het beleidskader te laten verwerken in de Kadernota 2025 en de Programmabegroting 2025-2028. In het najaar van 2024 krijgt uw raad een voorstel voorgelegd met een nadere uitwerking van de beheersmaatregelen die leiden tot het realiseren van de taakstelling van € 500.000 euro.

* De getallen in bovenstaand schema zijn x 1.000

3. Kanttekeningen/Risico’s Het gebruik van datagestuurd werken helpt ons beter te sturen en draagt bij aan kostenbeheersing. Wel blijft er binnen gemeenten discussie over hoe het sociaal domein het best gemonitord kan worden. Het gaat meestal om ingewikkelde vraagstukken en om menselijk gedrag. Vaak zijn verschillende zaken van invloed bij het behalen van een bepaald doel. Soms zaken waar wij als gemeente geen invloed op hebben. Ook kan het lang duren voordat (wijziging van) beleid zijn vruchten afwerpt. Zeker als het gaat om gedragsverandering bij mensen. Denk bijvoorbeeld aan stoppen met roken of onze kijk op bepaald gedrag aan te passen. Dit maakt het bij verschillende onderwerpen lastig om (over vier jaar) te beoordelen tot op welke hoogte onderdelen van het beleid geslaagd zijn en in hoeverre de gemeentelijke rol bepalend is geweest bij het bereiken van een doel. Daarnaast is er sprake van personeelstekorten bij zowel de gemeente zelf als bij onze (zorg)partners. Enerzijds legt dit druk op het realiseren van te behalen doelstellingen. Anderzijds kan dit een prijsopdrijvend effect hebben. We zullen de gemeenteraad informeren zodra capaciteitsgebrek (intern en extern) de te behalen doelstellingen zowel qua gesteld beleid als qua financiële dekking onrealistisch wordt. 4.

Financiële consequenties Binnenkort is onze eigen Jaarrekening 2023 beschikbaar, waarin een tekort op het sociaal domein wordt voorzien. Op het moment dat de consequenties hiervan duidelijk zijn worden deze meegenomen. Met het verwachte tekort en de autonome groei van hulp- en zorgvragen binnen het sociaal domein blijft de ombuiging van € 500.000 euro nodig om het sociaal domein Wijdemeren financieel houdbaar te maken. De verwachting is dat de eenmalige investering van € 250.000 euro in 2024, gecombineerd met een wijziging van de inzet van huidige middelen, zal leiden tot een jaarlijkse ombuiging van € 500.000 euro vanaf 2025. Dit wordt als apart besluit aan uw raad voorgelegd. Om goed te kunnen blijven sturen, zullen we ons in 2024 verder ontwikkelen op het gebied van datagestuurd werken.

5. Aanpak (planning/uitvoering/communicatie) Uitvoering geven aan het integraal beleidskader en de uitvoeringsagenda. De raad minimaal 2x per jaar informeren over de ontwikkelingen. 6. Duurzaamheidsaspecten Niet van toepassing 7. Voorgaande besluitvorming Niet van toepassing 8. Standpunt commissies (en derden)

Burgemeester en wethouders van Wijdemeren, de secretaris, de burgemeester,

mr. E.T. Halman-van der Linden MBA

drs. M.L. Verheijen

RAADSBESLUIT

De raad der gemeente Wijdemeren; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 7 mei 2024; BESLUIT 1. Het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Wijdemeren 2024-2027 “Hart voor elkaar” vast te stellen en daarmee de volgende missie als centraal uitgangspunt mee te geven voor de verdere uitwerkingen: Wijdemeren is een betrouwbare, betrokken en professionele gemeente, waar we transparant samenwerken aan een leefbare samenleving waarin inwoners naar vermogen mee kunnen doen. 2. Vanuit de missie de volgende doelen centraal te stellen: • Kinderen krijgen gelijke kansen om volwaardig mee te doen in de samenleving; • Jeugdigen ontwikkelen zich gezond en veilig tot unieke volwassenen; • (Volwassen) inwoners weten zelf hun weg te vinden en kunnen naar vermogen meedoen in een inclusieve samenleving; • (Oudere) inwoners kunnen (vol)waardig mee blijven doen in de samenleving. 3. De volgende centrale uitgangspunten voor het uit te voeren beleid vast te stellen: • Positieve gezondheid; • Ruimte voor ontmoeting en ontwikkeling; • Doorontwikkeling van het Dorpenbeleid naar gebiedsregie. 4.

Om het sociaal domein toekomstbestendig te maken krijgt het college de volgende richtinggevende opdracht mee: • Versterk de sociale basis met vrij toegankelijke algemene (welzijns-)voorzieningen; • Zet in op vroegsignalering en lichte begeleiding om individuele gespecialiseerde maatwerkvoorzieningen te voorkomen; • Stuur op basis van beschikbare data op de omvang en duur van trajecten; • Neem de regierol om samenwerking in het sociaal domein te versterken en aanbod op elkaar af te stemmen. 5. Het college de opdracht te geven om in samenspraak met een klankbordgroep uit de raad mogelijke beheersmaatregelen nader uit te werken die moeten leiden tot een besluit over de ombuiging van € 500.000 euro in het sociaal domein; 6. De financiële consequenties van het beleidskader te laten verwerken in de Kadernota 2025 en de Programmabegroting 2025-2028. Aldus besloten in de openbare vergadering van 4 juni 2024 De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

drs. E.B. Hörchner

drs. M.L. Verheijen