Raadsvoorstel Beheer openbare ruimte

RAADSVOORSTEL

Par.afd.hfd

Kenmerk Raadsvergadering Commissie(s) Gewijzigd voorstel Bijlagen

Portefeuillehouder Afdeling Team Datum Onderwerp

RV/ 2 november 2023 Openbare ruimte & Vastgoed Datum: 18 oktober 2023 Nee 1. Financiën 2. Samenvatting beheerplannen 3. Beleidsplan Integraal beheer openbare ruimte 4. Beheerplan Wegen 5. Beheerplan Openbaar Groen 6. Beheerplan Bomen 7. Beheerplan Civiele kunstwerken 8. Beheerplan Openbare verlichting 9. Beheerplan Speel- en beweegvoorzieningen 10. Beheerplan Straatmeubilair Wethouder Els Kruijt Omgeving Projecten 26 september 2023 Beheer openbare ruimte CONCEPT-BESLUIT Voorgesteld wordt: 1. In te stemmen met beheerscenario 2 als uitgangspunt voor het beheer van de openbare ruimte. 2. Het Beleidsplan Integraal beheer, dat is gebaseerd op beheerscenario 2, vast te stellen. 3. Kennis te nemen van de domein specifieke beheerplannen, als nadere uitwerking van het Beleidsplan Integraal beheer. 4 Dagelijks onderhoud: In te stemmen om in de begroting 2024 voor de jaren 2024 t/m 2027 voor het klein onderhoud de volgende budgetten op te nemen voor - 4a: openbaar groen € 685.000 voor 2024 en € 618.000 voor de jaren 2025, 2026 en 2027 - 4b: wegen € 138.000 - 4c: civiele kunstwerken € 172.000 - 4d: openbare verlichting € 105.000 - 4e: speel- en beweegvoorzieningen € 35.700 - 4f: straatmeubilair € 20.000 en dekking hiervoor te vinden in het exploitatiebudget.

5 Groot onderhoud In te stemmen om in de begroting 2024 voor de jaren 2024 t/m 2027 de volgende bedragen voor groot onderhoud op te nemen voor - 5a: openbaar groen € 208.000 voor 2024 en €

.

Raadsvoorstel Onderwerp : Beheer openbare ruimte Datum : 26 september 2023

180.000 voor de jaren 2025, 2026 en 2027 - 5b: wegen € 1.290.000 voor 2024 en 2025, en € 1.027.000 voor 2026 en 2027 - 5c: civiele kunstwerken € 276.000 - 5d: straatmeubilair € 33.000 En deze bedragen via een dotatie aan de voorziening groot onderhoud toe te voegen. 6 Vervangingsonderhoud In te stemmen om in de begroting 2024 voor de jaren 2024 t/m 2027 een jaarlijks investeringskrediet op te nemen voor - 6a: openbaar groen van € 302.000 - 6b: wegen van € 5.000.000 - 6c: civiele kunstwerken van € 1.094.000 - 6d: openbare verlichting van € 355.000 - 6e: speel- en beweegvoorzieningen van € 55.000 voor de jaren 2025, 2026 en 2027 - 6f: straatmeubilair van € 136.000

1. Inleiding De gemeente is, vanuit haar wettelijke zorgplicht, verantwoordelijk voor het beheer de openbare ruimte. Het vormt daarmee één van de gemeentelijke kerntaken. In 2021 is, in opdracht van de gemeenteraad, het rapport ‘Beheer en onderhoud kapitaalgoederen ‘’in control’’ – Doelmatigheidsonderzoek kapitaalgoederen’ opgesteld. De accountant had daarvoor al een aantal keren gewezen op de verantwoordelijkheid tot het actualiseren van de plannen. Ook provincie Noord-Holland heeft in haar toezichtsbrieven hieraan gerefereerd. Het rapport bevat een aantal aanbevelingen op onder meer bestuurlijk, organisatorisch, financieel en technisch-inhoudelijk vlak om in control te komen en te blijven op het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen. In het afgelopen jaar zijn deze aanbevelingen uitgewerkt in concrete acties. Belangrijk uitgangspunt daarbij was dat de systematiek en wijze van beheer zowel op strategisch als op tactisch en operationeel niveau goed is beschreven en verankerd in een planmatig kader. Dit kader bestaat uit een beleidsplan integraal beheer met onderliggende sectorale beheerplannen. Voorafgaand aan het opstellen van deze plannen is een aantal mogelijke beheerscenario’s uitgewerkt. Elk scenario bestaat uit een bepaalde (combinatie van) beeldkwaliteiten. Hierbij worden o.m. de benodigde middelen (arbeidsbehoefte en geld) berekend.

Op basis van de arealen en de kwaliteitseisen is met behulp van landelijke normen een berekening gemaakt voor het beheer en onderhoud en de werkzaamheden in de Openbare Ruimte. Deze zijn op maat gemaakt voor de omstandigheden in Wijdemeren zoals grondslag en eisen aan dienstverlening en gespiegeld aan de budgetten en arbeidsinzet. Er zijn uiteindelijk drie scenario’s beschouwd: - Scenario 1, ’Huidige ambitie’ waarbij als uitgangspunt geldt dat de gehele gemeente op beeldkwaliteitsniveau C wordt beheerd en onderhouden; dit is het kwaliteitsniveau zoals dit eerder door de raad is vastgesteld. - Scenario 2, ‘Huidige ambitie + hogere ambitie aantal functionele gebieden’ waarbij als uitgangspunt geldt dat de gehele gemeente op beeldkwaliteitsniveau C wordt beheerd en onderhouden, met uitzondering van een aantal zogeheten ‘functionele gebieden’ die op niveau B worden onderhouden. Deze functionele gebieden zijn: winkelgebieden, begraafplaatsen, monumentale bruggen en de doorgaande asfaltwegen (lintwegen).

2

Raadsvoorstel Onderwerp : Beheer openbare ruimte Datum : 26 september 2023

Scenario 3, ‘Hoger ambitieniveau + hogere ambitie aantal functionele gebieden’ waarbij als uitgangspunt geldt dat de gehele gemeente op beeldkwaliteitsniveau B wordt beheerd en onderhouden, met uitzondering van een aantal zogeheten ‘functionele gebieden’ die op niveau A worden onderhouden. Deze functionele gebieden zijn: winkelgebieden, begraafplaatsen, monumentale bruggen en de doorgaande asfaltwegen (lintwegen). Voor het beheerdomein Riolering en water wordt niet beheerd op basis van beeldkwaliteitsniveaus. Beheer vindt hier plaats op basis van landelijk vastgestelde (functionele en technische) normen in combinatie met een risicobeoordeling. Uit een afweging van de drie scenario’s is scenario 2 als voorkeurscenario naar voren gekomen. Dit scenario is inmiddels verwerkt in bijgevoegd beleidsplan integraal beheer en de sectorale beheerplannen. -

De basis voor het beleidsplan Integraal beheer wordt gevormd door de in scenario 2 bepaalde beeldkwaliteitsniveaus, die in beginsel voor alle beheerdomeinen gelden. Daarnaast bestaat het kader nog uit een groot aantal andere uitgangspunten. Deze zijn in het beleidsplan Integraal beheer per beheerdomein nader bepaald. Het beleidsplan is als bijlage 1 aan dit voorstel toegevoegd. In bijlage 2 zijn de belangrijkste resultaten uit de sectorale beheerplannen samengevat. In bijlagen 3 tot en met 10 zijn de complete integrale en sectorale beheerplannen opgenomen. 2. Argumenten 1.1 Scenario 2 biedt een evenwichtige verdeling tussen kosten en risico’s Scenario 2 is slechts beperkt duurder dan scenario 1, waarbij, in tegenstelling tot scenario 1, kapitaalvernietiging wordt voorkomen en de veiligheids- en bereikbaarheidsrisico’s acceptabel klein blijven. 1.2 In praktijk onderhouden we een groot deel van de parels al volgens scenario 2 De centra, begraafplaats en lintwegen worden momenteel al op niveau B onderhouden. Keuze voor een soberder scenario 1 impliceert derhalve een teruggang in kwaliteitsniveau van deze gebieden, hetgeen waarschijnlijk tot negatieve reacties vanuit de samenleving leidt.

1.3 Scenario 2 is reeds als uitgangspunt gehanteerd in het herstelplan Het voorkeurscenario is als uitgangspunt gebruikt bij het opstellen van het ‘’Financieel herstelplan tevens Kadernota 2024-2027’’ van juni 2023, dat op 13 juli 2023 door de raad is vastgesteld. 2.1 Het beleidsplan Integraal beheer bevat de strategische kaders voor het integraal beheer van de openbare ruimte Effectief beheer van de openbare ruimte vereist een duidelijk strategisch kader. Het beleidsplan Integraal beheer bevat dit kader. Vanwege het strategische karakter ervan is vaststelling door de raad noodzakelijk. 3.1 De beheerplannen vormen de sectorale uitwerking van het beleidsplan Integraal beheer op tactisch/operationeel niveau De beheerplannen vormen een belangrijke basis voor de voorbereiding en uitvoering van de onderhoudswerken en zijn in feite een nadere concretisering van het Beleidsplan Integraal beheer voor de periode 2024 - 2027. Vaststelling van deze plannen gebeurt derhalve door het college. 4.1 Achterstalligheden in het groot en vervangingsonderhoud bij wegen, civiele kunstwerken en openbare verlichting zorgen ervoor dat er voor deze domeinen meer ad hoc onderhoud nodig is.

3

Raadsvoorstel Onderwerp : Beheer openbare ruimte Datum : 26 september 2023

Door achterstallig onderhoud is er met name bij de wegen en civiele kunstwerken omvangrijk klein, niet planbaar, onderhoud nodig. Dit betreft vooral werkzaamheden als gevolg van plotselinge schades en werkzaamheden ten gevolge van meldingen door bewoners. Zo was het budget voor klein onderhoud voor wegen voor 2023 al halverwege 2023 uitgeput. Bij de openbare verlichting heeft de budgetverhoging ook direct te maken met de hoge ouderdom van een deel van het areaal, waardoor storingen en schades relatief vaak voorkomen. 4.2 Het budget voor klein onderhoud openbaar groen kan omlaag Een deel van het openbaar groen areaal onderhouden we op een te hoog kwaliteitsniveau. Het gekozen scenario houdt in dat we dit deel van het areaal minder intensief gaan onderhouden waardoor het budget voor klein onderhoud omlaag kan. 4.3 Het budget voor klein onderhoud straatmeubilair kan omlaag De relatief slechte kwaliteit van het areaal aan straatmeubilair maakt dat de nadruk in de planperiode ligt op vervanging van verouderd en verwijdering van overbodig straatmeubilair. Dit impliceert een toename van de investeringen voor dit beheerdomein en een verlaging van het budget voor klein onderhoud. 5.1 Grote achterstalligheden in het groot en vervangingsonderhoud bij wegen zorgen ervoor dat er voor dit beheerdomein een zeer grote inhaalslag nodig is op het gebied van het planbare groot onderhoud.

Door niet uitgevoerd onderhoud is er een grote achterstalligheid ontstaan. Om de veiligheid en bereikbaarheid te kunnen blijven garanderen is een aanzienlijke inhaalslag op het gebeid van groot onderhoud nodig. Het gaat daarbij vooral over planbare grotere onderhoudsmaatregelen waarmee je voorkomt dat dure vervangingsmaatregelen op de korte tot middellange termijn nodig worden. 5.2 Achterstalligheden in het groot en vervangingsonderhoud bij openbaar groen en civiele kunstwerken zorgen ervoor dat er voor deze domeinen een inhaalslag nodig is op het gebied van het planbare groot onderhoud. Door achterstallig onderhoud is er bij het openbaar groen en de civiele kunstwerken omvangrijk groot onderhoud nodig. Voor het openbaar groen betreft dit de herstructurering/omvorming van plantvakken waar al vele jaren heel weinig aan is gedaan. Voor de civiele kunstwerken gaat het vooral over het conserveren van bruggen en beschoeiingen, ook met als doel vervangingsonderhoud op de korte tot middellange termijn voorkomen. 6.1 Een groot aantal wegen en rioleringen is dringend aan vervanging toe Een aantal wegen is dringend aan vervanging toe. (Groot) onderhoud is hier geen optie meer. Dit betreft onder meer de Prinsessenbuurt, de Middenweg, de Ooievaartsbuurt en de Leeuwenlaan. Deze projecten worden zo veel mogelijk integraal (bijvoorbeeld samen met de riolering) aangepakt.

6.2 De staat van de beschoeiingen maakt op korte termijn grootschalige vervanging noodzakelijk. De technische conditie van een aanzienlijk deel van de beschoeiingen is zeer slecht. Wanneer we niets doen dreigen veiligheid en bereikbaarheid in het geding te komen. Er is daarom voor de komende jaren een uitgebreid vervangingsplan opgesteld waarbij de vervanging op diverse locaties ook wordt aangegrepen om de beschoeiingen te versterken. Dit geldt in het bijzonder voor de beschoeiingen langs doorgaande wegen. 6.3 Veel plantsoenen zijn sterk verouderd en dienen geherstructureerd/omgevormd te worden.

4

Raadsvoorstel Onderwerp : Beheer openbare ruimte Datum : 26 september 2023

Voor het openbaar groen betreft dit de herstructurering/omvorming van plantsoenen waar al vele jaren heel weinig aan is gedaan. Hiervoor is jaarlijks een investeringsbedrag opgenomen. 6.4 Om aan de doelstellingen uit het Energieakkoord te voldoen dient het gehele openbare verlichtingsareaal uiterlijk in 2030 van led-verlichting te zijn voorzien. Gemeente Wijdemeren heeft zich geconformeerd aan de doelstellingen uit het Energieakkoord. Dit betekent dat in 2030 het gehele openbare verlichtingsareaal uit energiezuinige led-verlichting moet bestaan. Dit impliceert dat in de komende zeven jaar ongeveer de helft van de armaturen moet worden vervangen. 6.5 Om de reguliere vervanging van speel- en beweegvoorzieningen vanaf 2025 te kunnen uitvoeren is tot op heden nog geen vervangingsbudget begroot. Vanaf 2025, wanneer het Uitvoeringsplan spelen afloopt, is er geen budget begroot voor de reguliere vervanging van speel- en beweegvoorzieningen. Om hieraan tegemoet te komen is in het beleidsplan integraal beheer vanaf 2025 vervangingsbudget begroot. 6.6 Voor de reguliere vervanging van straatmeubilair en voor het verwijderen van overbodig straatmeubilair is tot op heden nog geen budget begroot. Er is tot op heden geen specifiek vervangingsbudget voor straatmeubilair begroot.

En voor de sanering/verwijdering van overbodig straatmeubilair ligt weliswaar een uitgewerkt plan maar hieraan is geen budget gekoppeld. Om het straatmeubilair in goed staat te kunnen houden is in bijgevoegde plannen daarom vanaf 2024 budget hiervoor opgenomen. 3. Kanttekeningen/Risico’s Scenario 1 is weliswaar financieel gezien aantrekkelijker dan scenario 2, maar dit geldt voornamelijk voor de korte termijn. Op de langere termijn is er bij dit scenario sprake van kapitaalvernietiging en ontoelaatbare risico’s ten aanzien van veiligheid en bereikbaarheid. Daarbij geldt bovendien dat de centra, begraafplaats en lintwegen momenteel al op niveau B worden onderhouden. Keuze voor scenario 1 impliceert derhalve een teruggang in kwaliteitsniveau van deze gebieden, hetgeen waarschijnlijk tot negatieve reacties vanuit de samenleving leidt. Scenario 3, dat aanzienlijk duurder is, wordt in de huidige situatie niet reëel c.q. haalbaar geacht. Het beheerdomein Water en riolering valt buiten het kader van dit collegevoorstel. Vanwege het specifieke karakter van dit beheerdomein en vanwege de bijzondere kostendekkingsmethodiek wordt dit beheerdomein in een afzonderlijk collegevoorstel met bijbehorend raadsvoorstel behandeld. Bij de integrale afstemming en afweging van de onderhouds- en vervangingsmaatregelen is dit beheerdomein nadrukkelijk wel meegenomen. 4.

Financiële consequenties Bijlage 1 bevat de financiële paragraaf behorend bij dit raadsvoorstel. Daarnaast worden de financiële consequenties van scenario 2 ten aanzien van de exploitatiekosten en vervangingsinvesteringen uitvoerig toegelicht in het bijgevoegde beleidsplan Integraal beheer met bijbehorende sectorale beheerplannen. 5. Aanpak (planning/uitvoering/communicatie) De voorbereiding en uitvoering van de in de beheerplannen opgenomen maatregelen zijn deels gestart. Voor een aantal maatregelen geldt dat deze starten zodra gemeenteraad (het beleidsplan) en college (beheerplannen) de plannen hebben vastgesteld. We realiseren ons dat er in de komende jaren een aanzienlijke onderhouds- en vervangingsopgave ligt. Om deze opgave effectief te kunnen voorbereiden en uitvoeren wordt er inmiddels gewerkt aan het opstellen van een integrale planning, waarin zowel de

5

Raadsvoorstel Onderwerp : Beheer openbare ruimte Datum : 26 september 2023

personele/organisatorische als de logistieke aspecten maar ook specifieke marktomstandigheden worden betrokken. Communicatie met de omgeving (bewoners en andere gebruikers van de openbare ruimte) vindt vooral plaats op projectniveau, dat wil zeggen in de voorbereiding van met name integrale onderhoudsprojecten. 6. Duurzaamheidsapecten De inrichting en (door-)ontwikkeling van het integraal beheer van de openbare ruimte zal, daar waar mogelijk en haalbaar, plaatsvinden binnen de kaders van het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. Zo geldt als belangrijk uitgangspunt bij het beheer het levenscyclus denken, een principe afkomstig uit het asset management, waarbij bij de bepaling van onderhoudsmaatregelen de gehele levenscyclus van het object wordt beschouwd. Ook wordt er in het beleidsplan met onderliggende beheerplannen uitgebreid stil gestaan bij het zo klimaat adaptief mogelijk beheren van de openbare ruimte. In het bijzonder komt dit onderwerp bij het groenbeheerplan, het beheerplan wegen en het gemeentelijk water- en rioleringsplan aan bod. Tenslotte speelt ook duurzaam inkopen als belangrijk duurzaamheidsuitgangspunt een rol in het traject. 7. Voorafgaande besluitvorming N.v.t. 6. Standpunt commissies (en derden) De commissie RE d.d. van 18 juni 2023 adviseert dit voorstel te behandelen als Bespreekstuk in de raad van 2 november 2023.

Wijdemeren, 26 september 2023 Burgemeester en wethouders van Wijdemeren, de secretaris, de burgemeester,

mr. E.T. Halman-van der Linden MBA

drs. C.R. Larson

6

RAADSBESLUIT

De raad der gemeente Wijdemeren; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 26 september 2023 BESLUIT 1. In te stemmen met beheerscenario 2 als uitgangspunt voor het beheer van de openbare ruimte. 2. Het Beleidsplan Integraal beheer, dat is gebaseerd op beheerscenario 2, vast te stellen. 3. Kennis te nemen van de domein specifieke beheerplannen, als nadere uitwerking van het Beleidsplan Integraal beheer. 4 Dagelijks onderhoud: In te stemmen om in de begroting 2024 voor de jaren 2024 t/m 2027 voor het klein onderhoud de volgende budgetten op te nemen voor -

4a: openbaar groen € 685.000 voor 2024 en € 618.000 voor de jaren 2025, 2026 en 2027 4b: wegen € 138.000 4c: civiele kunstwerken € 172.000 4d: openbare verlichting € 105.000 4e: speel- en beweegvoorzieningen € 35.700 4f: straatmeubilair € 20.000

en dekking hiervoor te vinden in het exploitatiebudget. 5 Groot onderhoud In te stemmen om in de begroting 2024 voor de jaren 2024 t/m 2027 de volgende bedragen voor groot onderhoud op te nemen voor -

5a: openbaar groen € 208.000 voor 2024 en € 180.000 voor de jaren 2025, 2026 en 2027 5b: wegen € 1.290.000 voor 2024 en 2025, en € 1.027.000 voor 2026 en 2027 5c: civiele kunstwerken € 276.000 5d: straatmeubilair € 33.000

En deze bedragen via een dotatie aan de voorziening groot onderhoud toe te voegen. 6 Vervangingsonderhoud In te stemmen om in de begroting 2024 voor de jaren 2024 t/m 2027 een jaarlijks investeringskrediet op te nemen voor -

6a: openbaar groen van € 302.000 6b: wegen van € 5.000.000 6c: civiele kunstwerken van € 1.094.000 6d: openbare verlichting van € 355.000 6e: speel- en beweegvoorzieningen van € 55.000 voor de jaren 2025, 2026 en 2027 6f: straatmeubilair van € 136.000

Aldus besloten in de openbare vergadering van …. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

drs. E.B. Hörchner

Ch.B. Aptroot