Praktijkvoorbeelden ondernemersfondsen

Ambtelijke oplegger – 26-11-2025 Praktijkvoorbeelden ondernemersfondsen door adviesbureau Blaauwberg Adviesbureau Blaauwberg is zeer ingevoerd in de praktijk van Ondernemersfondsen. Zij zijn betrokken geweest bij de oprichting van ruim 2/3 van de bestaande fondsen in het land. En ze staan meerdere fondsen en gemeenten bij in een vraag om evaluatie en/of doorontwikkeling. Dientengevolge zijn ze ook goed bekend met de jurisprudentie rondom ondernemersfondsen. Blaauwberg is vanuit die hoedanigheid gevraagd een juridisch advies uit te brengen rondom de koppeling van het Stadsfonds aan de OZB-niet woningen en het uitwerken van eventuele alternatieven. Blaauwberg is ook gevraagd voor de BVS avond over het Stadsfonds eventueel vergelijkbare voorbeelden uit het land in beeld te brengen, voor wat extra context tijdens het gesprek. Daaruit is bijgaande notitie Praktijkvoorbeelden uit voortgekomen. Deze notitie wordt ambtelijk aangeleverd als ondersteunende achtergrondinformatie tijdens de BVS.

1

ADVIESBUREAU BLAAUWBERG – 25-11-2025 PRAKTIJKVOORBEELDEN VOOR WIJDEMEREN

Hilversum beschikt sinds 2015 over een Stadsfonds. Het Stadsfonds is geënt op de landelijke praktijk van Ondernemersfondsen. In het land zijn ruim vijftig gemeentebrede fondsen actief. Al die fondsen zijn mogelijk gemaakt door een kleine verhoging van de ozb voor niet-woningen. De meeropbrengst van die verhoging wordt één op één overgedragen aan een fonds waarover de ondernemers zelf de regie voeren. De gemeenten Hilversum en Wijdemeren gaan per 1 januari 2027 fuseren. Daarmee komt het instrument ‘ondernemersfonds’ ook aan de orde in Wijdemeren. In deze compacte hand-out schetsen we een aantal praktijkvoorbeelden uit het land waar het fonds succesvol werkt. We zoomen specifiek in op gebieden die enigszins lijken op Wijdemeren: verspreide bebouwing, groot buitengebied, veel recreatie, lintdorpen.

Ondernemersfondsen: een uitdijende familie…

Eerst een kort intro over de verspreiding en diversiteit van fondsen. Het concept ondernemersfonds is in 2005 gestart in Leiden op initiatief van het georganiseerde bedrijfsleven aldaar. Het fonds bleek een zeer effectief middel om private investeringen in de lokale economie los te krijgen. Het maakte bovendien een einde aan de vrijblijvendheid in de samenwerking en gaf een grote impuls aan het organiserend vermogen van ondernemers ter plekke. Het ‘Leidse model’ heeft navolging gekregen in een hele serie van gemeenten.

Kaartbeeld uit 2024 met thans bekende fondsen. Niet op de kaart: Amstelveen, Best, Gorinchem, Landgraaf, Twenterand, Medemblik, Het Hoge Land, Beverwijk.

Hieronder een overzicht van alle bij ons bekende ondernemersfondsen in het land. De lijst wordt ieder jaar een stukje langer. In tenminste 17 gemeenten wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een fonds.

Huidige fondsen Leiden Utrecht

Wijk bij Duurstede Culemborg

Laarbeek Deurne

Leeuwarden Groningen Dordrecht Hilversum Helmond Alkmaar Delft Meppel Súdwest-Fryslân Heerde Westerveld Het Hogeland Beverwijk Schiermonnikoog

Houten Montfoort Den Helder Schagen Enkhuizen Medemblik Assen Uithoorn Nieuwkoop Lisse Katwijk Bodegraven-Reeuwijk Pijnacker-Nootdorp Twenterand

Harlingen Vlaardingen Waddinxveen Gouda Zwijndrecht Hendrik-Ido-Ambacht Alblasserdam Heerenveen Sliedrecht Hardinxveld-Giessendam Amstelveen Gorinchem Terschelling Heerlen Landgraaf

Bergen op Zoom Ridderkerk De Ronde Venen Voorne aan Zee Smallingerland Land van Cuijk

Lansingerland Hoeksche Waard Molenlanden Olst-Wijhe Dijk en Waard Haarlemmermeer

Fondsen in overweging Den Bosch Meierijstad Apeldoorn Oegstgeest Loon op Zand Geldrop-Mierlo

De lijst maakt duidelijk dat het fonds actief is in zeer verschillende vestigingsmilieus. Daaronder een groeiende groep van meerkernige gemeenten. We geven hieronder een kleine selectie van fondsen met wijze van organisatie en type bestedingen.

Praktijkvoorbeelden

Fonds

Súdwest-Fryslân

Kenmerken gemeente

Grootse gemeente in landoppverlakte, ruim vijf keer zo groot als de nieuwe gemeente Hilversum-Wijdemeren. 89 kernen waaronder 6 van de elf Friese steden. Sneek veruit de grootste plaats. Grote recreatiesector.

Website

www.ondernemersfondsswf.nl

Fonds actief sinds

2015

Organisatie

Dekkend systeem van 89 trekkingsrechten, iedere kern een eigen budget. In iedere kern is een collectief actief dat aanspraak maakt op het budget. Vrijvallende gelden (rente, ongebruikt door trekkingsrechten, bijdragen vanuit bovenlokaal vastgoed als windmolens) worden aangewend voor gemeentebreed.

Type bestedingen

• • • • • • • •

Aankleding dorpscentra (verlichting, hanging baskets) Evenementen (kerst, nieuwjaarsbrunch, pasen, sinterklaas, bevrijdingsdag, etc.) Promotie (dorpsapp, magazines, verhalenboeken, digitale platforms) Cadeaubonnen / gezamenlijke kortingsacties AED plaatsen in buitenruimtes (met cursus) Kennisbijeenkomsten over AI, cybersecurity e.d. Business meetings met gastsprekers Maatschappelijke projecten (bijdrage aan sport, cultuur e.d.)

Fonds

Westerveld (Drenthe)

Kenmerken gemeente

Grote dunbevolkte Drentse gemeente met sterk toeristisch profiel. Vier ‘grotere’ kernen (Dwingeloo, Diever, Havelte, Vledder) en vele kleinere kernen / gehuchten. Groot buitengebied met veel landbouw.

Website

www.ondernemendwesterveld.nl

Fonds actief sinds

2017

Organisatie

Grote mate van samenhang. Keuze om circa 80% van de opbrengsten via ‘gemeentebrede’ Koepel te laten lopen, waar de zes actieve verenigingen in zitten. Daarnaast dorpsbudgetten naar eigen inzicht te besteden door verenigingen. Grote mate van flexibiliteit, wanneer wenselijk wordt de verhouding 80/20 tijdelijk aangepast. Gunfactor, niet alles op een goudschaaltje willen wegen. Leidt uiteindelijk tot groter resultaat dan iedere vereniging voor zichzelf zou kunnen realiseren.

Type bestedingen

Het fonds wordt in Westerveld niet zomaar gezien als een handig potje voor gemeenschappelijke voorzieningen. Het fonds is een instrument om bredere opgaven mee te adresseren. De projecten dragen bij aan de leefbaarheid van de kernen, de zichtbaarheid van de historie, verspreiding van kennis, het behoud van jong talent, de toeristische aantrekkelijkheid van de regio, vergroten van het onderlinge contact tussen ondernemers en bewoners. De uitwerking is vaak lekker praktisch en herkenbaar. Zomaar een greep uit de projectenlijst van het afgelopen jaar: • • • • • •

Project “Identiteit Ondernemerschap en Samenwerking” voor alle ondernemers Appeltaartconcerten in de verzorgingshuizen, Trajectum – Boschoord en diverse kerken voor mensen die voor korte of langere tijd niet zelf naar concerten kunnen gaan Vincent van Gogh project in dorpshuizen Westerveld Uitwerking dorpsthema Diever: 'Kleurrijk brinkdorp vol verhalen’ Uitwerking dorpsthema Dwingeloo: ‘Beleef de Ruimte' Uitwerking dorpsthema Havelte: 'Land van IJs & Oorlog'

• • • • • •

100jarig jubileum Dorpsbrand Dwingeloo Project ondersteuning jonge ondernemers DWWZ Realisatie publieksboek over het Holtingerveld met verhalen die zichtbaar zijn door middel van een ‘Leesteken’ in het landschap. Dorpsfeest Uffelte Uitbreiding Hertenkamp in Vledder Buitenexpositie Historisch Centrum Zorgvlied

Fonds

Nieuwkoop

Kenmerken gemeente

Groene Hart gemeente met verspreide kernen, verspreide bedrijventerreinen, grote recreatiesector en de nodige glastuinbouw.

Website

www.ondernemersfondsnieuwkoop.nl

Fonds actief sinds

2020

Organisatie

Systeem van 11 trekkingsrechten, en een gemeentebreed budget van 15%. De 11 trekkingsrechten worden weer geclusterd binnen een groep, die ieder gebruik kunnen maken van professionele capaciteit. Groepen: industrie, detailhandel, horeca/toerisme/recreatie, agrarisch en maatschappelijk + overige bedrijvigheid.

Type bestedingen

• • • •

Onderwijs-arbeidsmarktprojecten (techniekdriedaagse, open bedrijvendagen) Landbouw: partnerbijdrage aan Greenport Aalsmeer, kom in de kas Kennisbijeenkomsten: ‘innovatief Nieuwkoop’, cybercrime Energieplan, opzetten businesscase voor energyhub

Fonds

Deurne

Kenmerken gemeente

Brabantse plattelandsgemeente met één grote kern (Deurne) en vier kleinere kernen, en een groot buitengebied met veel landbouw en diverse bedrijvigheid.

Website

Www.buitengebieddeurne.nl (trekkingsrecht buitengebied)

Fonds actief sinds

2024

Organisatie

Drie grote trekkingsrechten: centrummanagement (alle kernen), parkmanagement (alle terreinen) en buitengebied (gehele buitengebied). Daarnaast 15% gemeentebreed.

Type bestedingen (buitengebied)

• • • •

‘Buitengebied in beeld’, periodiek artikel in lokale weekblad over bijzonder bedrijf in buitengebied om veelkleurigheid van bedrijvigheid te laten zien Evenementen: boerderijdagen, netwerkbijeenkomsten tussen natuur en landbouw AED kasten ophangen Project Groen Gas, hergebruik mest naar groene stroom

Fonds

Bodegraven-Reeuwijk

Kenmerken gemeente

Veelkernige gemeente met groot recreatiegebied, de Reeuwijkse Plassen. Veel lokale maakindustrie ook op de diverse (kleine en middelgrote) terreinen.

Website

www.ons-fonds.nl OPBR - OPBR verheldert en verenigt (gezamenlijk platform) Vereniging De Reeuwijkse Plassen (1 van de 14 trekkingsrechten)

Fonds actief sinds

2014

Organisatie

14 trekkingsrechten waarvan 12 gebieden en 2 sectoren (agrarisch en sport/cultuur). Daarnaast 15% gemeentebreed, aangestuurd door platform met participatie van de 14 trekkingsrechten.

Type bestedingen

Belangrijke investering in Reeuwijkse Plassengebied is de gebiedsvisie waar samen met gemeente, waterschap en natuurbeheerders wordt gekeken hoe collectief kan worden toegewerkt naar landschapsbehoud en natuurherstel. De cofinancierende partij vanuit het fonds zijn de eigenaren van eilandjes en water in het gebied waarover ook ozb wordt geheven. Bij doorgaande huidige ontwikkeling gaat de kwaliteit van water en natuur de komende jaren steeds verder achteruit tot het gebied ook voor toeristische doeleinden nauwelijks meer interessant is. De gemeente en waterschappen cofinancieren voor een belangrijk deel, de investering vanuit het fonds werkt als ‘vliegwiel’ om discussie over noodzakelijke investeringen op gang te krijgen. Naast basisactiviteiten (evenementen, aankleding dorpen) gaat het onder andere ook over belangenbehartiging voor verkeer en mobiliteitsissues. Zo speelde in Reeuwijk, Tempel en buitengebied de casus ‘Brugweg’. Door de sterke organisatiegraad via het fonds konden ondernemers een onwenselijke infrastructuuroplossing voorkomen en gemeente/provincie wijzen op alternatieven.