Nota risicomanagement 2024 definitief

Nota Risicomanagement 2024

Inhoud Inleiding ............................................................................................................................. 3 Doel ................................................................................................................................... 3 Leeswijzer .......................................................................................................................... 3 1. Definities en begrippen ............................................................................................... 3 2. Beleid risicomanagement ............................................................................................ 6 3. Proces risicomanagement........................................................................................... 8 4. Weerstandsvermogen ................................................................................................11 Bijlage 1 Spelregels risicomanagement1

2

Inleiding Doel Voor u ligt de nota risicomanagement 2024 van de gemeente Wijdemeren. De implementatie van het in 2010 vastgestelde beleid heeft vanaf dat moment plaatsgevonden en wordt nu geactualiseerd. Risicomanagement is geen eenmalige activiteit maar een continu proces waarbij het met name gaat om het bewust omgaan met risico’s en het treffen van beheersmaatregelen om de kans van optreden of de gevolgen te beperken. Twee maal per jaar wordt het risicomanagement in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarrekening en de begroting toegelicht en geactualiseerd. De actualisatie geeft de raad de mogelijkheid het beleid rondom risicomanagement aan te scherpen. College en raad zijn gebaat bij de juiste informatie over de risico’s die het realiseren van de doelstellingen van de organisatie kunnen belemmeren. Door de risico’s vroegtijdig te onderkennen, kunnen adequate maatregelen worden genomen. Hierdoor worden de risico’s tot een minimum beperkt. Met deze herijkte nota risicomanagement stelt de raad kaders.

Leeswijzer In hoofdstuk 1 en 2 presenteren wij het huidige beleid, waaronder visie en doelstellingen, kaders, criteria en begrippen. In de hoofdstukken 3 en 4 wordt achtereenvolgens dieper in gegaan op risicomanagement, weerstandscapaciteit en de relatie tussen risicomanagement en weerstandsvermogen. In bijlage 1 wordt een samenvatting gegeven van de spelregels die in deze nota zijn opgenomen.

1.

Definities en begrippen

Het doel van risicomanagement is een beter inzicht te krijgen in de risico’s die de gemeente loopt, de daarmee samenhangende beheersmaatregelen en de financiële vertaling van de risico’s in relatie tot het vermogen. Hieronder volgen een aantal definities van de verschillende begrippen met betrekking tot risicomanagement. Dit om een eenduidig beeld en begrip te bewerkstelligen. a. Risicomanagement Risicomanagement is het op gestructureerde wijze identificeren, analyseren en managen van risico’s. Bij risicomanagement gaat het om: • Het kennen van de risico’s die de gemeente loopt; • Het maken van onderbouwde keuzes om de kans van optreden van het risico te verkleinen en de gevolgen van optreden van het risico te verminderen om zodoende de risico’s te beheersen; • Het nemen en naleven van maatregelen in de bedrijfsvoering om risico’s te minimaliseren, rekening houdend met de kosten daarvan. Risicomanagement wordt ingegeven door voorschriften uit het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en anderzijds door de roep om transparantie, verantwoording en bedrijfsmatig werken. b. Weerstandsvermogen Het BBV bevat voorschriften voor de inrichting van de begroting, het jaarverslag en de jaarrekening. Onder titel 2.3 van het BBV worden zeven paragrafen genoemd die een gemeente in ieder geval in haar begroting en jaarverslag dient op te nemen.

De paragraaf weerstandsvermogen en

3

risicobeheersing is een van deze zeven paragrafen. Volgens artikel 11 van het BBV bevat de paragraaf weerstandsvermogen ten minste: • een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • een inventarisatie van de risico’s; • het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen • de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; • alle risico’s, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiele betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. In de toelichting op artikel 11 staat dat er voor de relevantie van risico’s en wat tot de weerstandscapaciteit wordt gerekend geen algemeenheid kan worden aangegeven. Gemeenten dienen de capaciteit en de risico’s zelf te inventariseren. Doordat de risico’s die gemeenten lopen verschillen is het niet mogelijk een algemene norm te stellen voor de omvang van de weerstandscapaciteit van een gemeente. Het is aan de gemeenten zelf om een beleidslijn te formuleren over de in de organisatie noodzakelijke geachte weerstandscapaciteit in relatie tot de risico’s. In de “Financiële verordening 2024” zijn de uitgangspunten voor het financiële beleid vastgelegd. Aansluitend op het BBV schrijft deze verordening alleen de paragrafen voor bij de begroting en de jaarstukken.

Artikel 23 van de verordening beschrijft de inhoud van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing als volgt: • In de paragraaf weerstandsvermogen van de begroting en de jaarrekening neemt het college de verplichte onderdelen op grond van artikel 11 van het BBV op. • Voor het in beeld brengen van de weerstandscapaciteit van de gemeente wordt beoordeeld of de gemeente bij een risicoscenario de schuldverplichtingen in de toekomst kan blijven nakomen zonder dat de uitgaven aan en de investeringen in noodzakelijke publieke voorzieningen in de knel komen. c. Risico’s Een risico is een kans op het optreden van een gebeurtenis met een bepaald (negatief) gevolg. Het kan daarbij gaan om diverse typen risico’s: • Risico’s afkomstig buiten de eigen organisatie (exogeen) respectievelijk risico’s binnen de eigen organisatie (endogeen); • Niet beïnvloedbare respectievelijk te beïnvloeden risico’s; • Risico’s met een structureel respectievelijk incidenteel gevolg; • In geld te kwantificeren respectievelijk niet in geld te kwantificeren risico’s. Bij risico’s kan daarnaast een onderscheid worden gemaakt in reguliere risico’s en overige risico’s. Reguliere risico’s die zich regelmatig voordoen en die veelal vrij goed meetbaar zijn worden in de regel niet gefinancierd uit de weerstandscapaciteit.

Voor deze risico’s kan een voorziening worden gevormd of kan een verzekering worden afgesloten. Risico’s waarvoor de gemeente een verzekering heeft afgesloten en alleen een eigen risico draagt, zijn dan ook niet meegenomen in het benodigde weerstandsvermogen. De overige risico’s zijn de risico’s die niet op een andere manier zijn te ondervangen. Deze risico’s behoren tot het benodigde weerstandsvermogen die in de paragraaf weerstandsvermogen van de begroting en de jaarstukken worden meegenomen. In deze nota is er voor gekozen alleen risico’s met een financieel gevolg te inventariseren.

4

d. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit wordt gedefinieerd als het geheel aan beschikbare en vrij aanwendbare financiële middelen om mogelijke risico’s met financieel gevolg op te kunnen vangen. Er wordt daarbij het volgende onderscheid gemaakt: • Structurele weerstandscapaciteit: het vermogen om onverwachte structurele tegenvallers in de begroting op te vangen, zonder dat dit gevolgen heeft voor de voortzetting van gemeentelijke taken. De middelen die dat vermogen bepalen zijn: de onbenutte belastingcapaciteit en een raming voor structureel onvoorziene uitgaven. • Incidentele weerstandscapaciteit: de ruimte om onverwachte eenmalige tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van gemeentelijke taken. Hiertoe kunnen worden gerekend: de algemene reserve, de reserves waaraan de raad een bestemming heeft gegeven en de stille reserves.

5

2. Beleid risicomanagement De raad heeft de mogelijkheid om kaders en het beleid rondom risicomanagement te bepalen. De beleidsuitgangspunten komen tot uiting in de spelregels in deze nota. a. Voldoen aan wet en regelgeving De gemeente Wijdemeren heeft conform het BBV een paragraaf weerstandsvermogen opgenomen in de begroting en het jaarverslag. Spelregel 1: De gemeente voldoet aan wet en regelgeving. b. Inzicht krijgen in de risico’s Het is van belang om inzicht te verschaffen in de risico’s die de gemeentelijke organisatie loopt. Tweemaal per jaar worden gemeente breed alle risico’s geïnventariseerd. Ook risico’s op het gebied van milieu, duurzaamheid, letsel en veiligheid, IT-beveiliging en juridische zaken met een financieel gevolg worden meegenomen. De geïdentificeerde risico’s zijn in een risicotabel opgenomen om eenduidige vastlegging te borgen. Deze risicotabel wordt twee maal per jaar geactualiseerd en in de begroting en de jaarrekening verwerkt in de paragraaf weerstandsvermogen. Spelregel 2: Tweemaal per jaar risico’s inventariseren, die in een risicotabel worden opgenomen. Spelregel 3: Risicotabel wordt tweemaal per jaar geactualiseerd ten behoeve van de paragraaf weerstandsvermogen bij de begroting en de jaarrekening. e bestemmingsreserves tellen wij niet mee. c.

Beheersen van risico’s Na het inzicht van de risico’s, is het zaak om maatregelen te nemen om risico’s te voorkomen, te reduceren of te elimineren. Te denken valt aan o.a. het afsluiten van verzekeringen, financiële middelen (reserves, voorzieningen) te reserveren, het aanpassen van producten, processen of projecten of interne controle maatregelen nemen. In de risicotabel worden naast de risico’s ook de genomen beheersmaatregelen aangegeven. Spelregel 4: Nemen van maatregelen om risico’s te beheersen. d. Risicobewustzijn versterken De interpretatie van wat als risico dient te worden meegenomen verschilt per persoon. De bedoeling is dat er een gelijk beeld ontstaat van de belangrijkste risico’s. Een belangrijke stap hierin is de acceptatie en het inzicht dat risico’s een onderdeel zijn van elk project of proces. Inzicht in de risico’s begint bij het risicobewustzijn van de medewerkers. Als zij risicobewust zijn in hun dagelijkse werkzaamheden, zal het inzicht in de risico’s toenemen en kan proactief ingespeeld worden op de risico’s, zodat deze vroegtijdig beheersbaar gemaakt kunnen worden. Daartoe wordt periodiek de risicotabel geactualiseerd en besproken met betrokken medewerkers en in college- en raadsvoorstellen is aandacht voor risico’s middels het kopje “kanttekeningen/ Risico’s”.

Spelregel 5: Risicobewustzijn wordt versterkt door halfjaarlijkse actualisatie van de risicotabel en aandacht voor risico’s in college- en raadsvoorstellen. 6

e. Behouden van een gezonde financiële weerstandpositie Het aspect weerstandsvermogen is onderdeel van het risicomanagement. Het vormt als beheersmaatregel het sluitstuk van risicomanagement om de risicokosten op te vangen. Het geeft een indicatie van de financiële gezondheid van de organisatie in relatie tot de beheersing van risico’s. Door bewust te zijn van en inzicht te hebben in de risico’s, kunnen beleidsvoorstellen worden afgewogen zodat een gezonde financiële positie wordt behouden. Spelregel 6: Behouden van een gezonde financiële weerstandspositie door bewust te zijn van en inzicht in de risico’s.

7

3. Proces risicomanagement a. Identificatie Bij het proces omtrent risicomanagement gaat het om het inventariseren van de mogelijke risico’s die zich kunnen voordoen, het aanbrengen van een prioriteit in deze risico’s, gevolgd door de genomen en te nemen beheersmaatregelen en het meten van de effectiviteit daarvan. Waar mogelijk worden er financiële gevolgen aan de risico’s toegekend. Risico’s die door beheersmaatregelen zijn afgedekt en waarbij het netto risico tot een niet materieel bedrag is gereduceerd worden in de periodieke risicoanalyse buiten beschouwing gelaten, bijvoorbeeld risico’s die zijn verzekerd waarbij de schade volledig wordt vergoed. Resterende risico’s die kwantificeerbaar zijn en die een verplichtend karakter hebben zoals onderhoud aan wegen, riolering en gebouwen worden opgenomen in een voorziening en blijven hier buiten beschouwing. Schematisch ziet dat er als volgt uit:

Figuur 1: De verhouding tussen de organisatierisico’s en het weerstandsvermogen

Spelregel 7: Risico’s die door beheersmaatregelen zijn afgedekt en waarbij het netto risico tot een niet materieel bedrag is gereduceerd worden in de periodieke risicoanalyse buiten beschouwing gelaten. Spelregel 8: Risico’s die kwantificeerbaar zijn en die een verplichtend karakter hebben worden opgenomen in een voorziening en blijven buiten beschouwing. b. analyse en beoordeling Voor de analyse en beoordeling van de risico’s is er een indeling gemaakt op basis van kans klassen en financiële gevolgen. Kans klassen Frequentie dat risico zich Klasse voordoet 1 2 3 4 5

< of 1x per 10 jaar 1x per 5-10 jaar 1x per 2-5 jaar 1x per 1-2jaar 1x per jaar of >

Kans (waarschijnlijkheid) Zeer klein Klein Gemiddeld Groot Zeer groot

8

Te hanteren percentage in risicoprofiel 20% 30% 40% 50% 60%

Toelichting op de klassen van waarschijnlijkheid: • Zeer klein: hanteren voor de risico’s waarvan het onwaarschijnlijk is dat deze zich in de komende jaren voordoen; • Klein: hanteren voor risico’s waarvan het niet waarschijnlijk is dat ze zich in komende jaren voordoen; • Gemiddeld: hanteren voor risico’s die zich de komende jaren wel maar ook niet kunnen voordoen; • Groot: hanteren voor risico’s waarvan het waarschijnlijk is dat ze zich de komende jaren kunnen voordoen; • Zeer groot: hanteren voor risico’s waarvan het zeer waarschijnlijk is dat ze zich in komende jaren gaan voordoen. In deze nota is de kans van optreden van de diverse risico’s door vertaald naar percentages variërend tussen de 20% en 60% voor het bepalen van de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen. In de gevallen van risico’s waarbij de kans van optreden groter is dan 60% wordt uit voorzichtigheid de daarmee samenhangende kosten volledig voorzien. Bij de waardering van de grondexploitaties worden de risico’s waarbij de kans van optreden groter is dan 60% uit voorzichtigheid volledig meegenomen in de waardering van de grondexploitaties en in de risicoanalyse niet verder meegenomen.

Voor de berekening van de hoogte van het risicobedrag per geïnventariseerd risico wordt het percentage toegepast op het risicobedrag wat resteert na genomen beheersmaatregelen om de kans van optreden van het betreffende risico te mitigeren. Spelregel 9: De kans van optreden van de diverse risico’s zijn door vertaald naar percentages variërend tussen de 20% en 60% voor het bepalen van de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen. Spelregel 10: Risico’s waarbij de kans van optreden zeer groot is (> 60%) worden uit voorzichtigheid volledig voorzien en ingeval van een grondexploitatie volledig meegenomen in de waardering van de grondexploitatie. Spelregel 11: Voor de berekening van de hoogte van het risicobedrag per geïnventariseerd risico wordt het percentage toegepast op het risicobedrag wat resteert na genomen beheersmaatregelen om de kans van optreden van het betreffende risico te mitigeren.

Financiële gevolgen Voor de bepaling van de financiële gevolgen, als het risico zich voordoet, wordt een klassenindeling gehanteerd. Financiële gevolgen: klasse Financieel gevolg 1 2 3 4 5

< € 50.000 > € 50.000 en < € 100.000 > € 100.000 en < € 250.000 > € 250.000 en < € 500.000 > € 500.000

9

De risico’s, opgenomen in de risicoanalyse, zijn ingedeeld in klassen met de bijbehorende financiële gevolgen. Door de risicoklassen te vermenigvuldigen met de klassen van financiële gevolgen ontstaat een risico-score. De risico-scores van de risico’s worden op basis van de nieuwe financiële klassen in onderstaande matrix gezet.

>€ 500.000 >€ 250.000 en <€ 500.000 >€ 100.000 en <€ 250.000 >€ 50.000 en <€ 100.000 <€ 50.000 zeer klein

klein

gemidd groot zeer eld groot

Toelichting Risicokaart: De cijfers in de matrix geven de aantallen weer van dezelfde risicoscores. Alle scores in het rode gedeelte zijn de scores met de grootste risico’s. Voorbeeld: Het getal 2 in de risicokaart geeft 2 risico’s aan waarvan de kans klein is (niet waarschijnlijk in de komende jaren) dat het zich voordoet met een financieel gevolg van < € 50.000. c. beheersing risico’s/ monitoring Omdat de risico’s zijn geïnventariseerd is het mogelijk ze te monitoren en de genomen beheersmaatregelen te heroverwegen. Tweemaal per jaar wordt de risicoanalyse geactualiseerd. Om risico’s te kunnen beheersen onderscheiden we vier maatregelen en strategieën: • Voorkomen/ vermijden: één of beide van de factoren kans en gevolg wegnemen; • Verminderen: één of beide van de factoren kans en gevolg afzwakken; • Uitbesteden/ overdragen: risico’s onderbrengen bij verzekeraars of verleggen naar derden via bijvoorbeeld een contract; • Accepteren: alleen bij zeer kleine kans en/ of zeer kleine gevolgen of als nagenoeg geen invloed mogelijk is. Per risico zal worden afgewogen welke (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden genomen. Spelregel 12: Bij de halfjaarlijkse actualisatie wordt per risico afgewogen welke (aanvullende) beheersmaatregelen worden genomen.

10

4.

Weerstandsvermogen

Na analyse en beoordeling van de risico’s en genomen beheersmaatregelen, kan het weerstandsvermogen worden bepaald. Het weerstandsvermogen is de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico’s waarvoor geen maatregelen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn. De beschikbare weerstandscapaciteit (zowel incidenteel als structureel) bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten op te vangen. Het gaat om de volgende componenten: • Algemene reserve: Deze wordt meegenomen; • Bestemmingsreserves waarvan de bestemming kan worden gewijzigd: Omdat de raad heeft besloten tot het instellen van een bestemmingsreserve wordt dit als een vaststaand kader gezien en wordt deze ruimte niet mee genomen in de bepaling van de hoogte van de weerstandscapaciteit. Tevens is in de Nota reserves en voorzieningen 2017 door de raad vastgesteld dat voor de bepaling van de weerstandscapaciteit de bestemmingsreserves niet worden meegeteld, met uitzondering van de Stimuleringsreserve Ruimtelijke Ontwikkelingen; • Onvoorzien; de post onvoorzien is een budget dat dient als dekking van optredende risico’s en wordt om deze reden meegenomen.

In de meerjarenbegroting 2024 is hiervoor in de verschillende jaarschijven een budget van € 50.000 opgenomen; • Stille reserves; Stille reserves zijn meer waarden van activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd maar direct verkoopbaar zijn als dat gewenst is. Omdat er vooralsnog geen voornemens zijn om activa te verkopen, er geen (recente) taxatierapporten van de activa beschikbaar zijn en omdat de activa dienen ter uitvoering van de gemeentelijke taken worden stille reserves niet meegenomen in de bepaling van de hoogte van de weerstandscapaciteit. Indien te zijner tijd wel activa voor verkoop beschikbaar komen waarvoor een marktprijs bekend is, kunnen deze stille reserves wel worden meegenomen in de bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit; • Onbenutte belastingcapaciteit: De onbenutte belastingcapaciteit kan worden gedefinieerd als het bedrag dat nog aan extra inkomsten kan worden gegenereerd voor het geval zich tegenvallers voordoen. Daarbij wordt uitsluitend rekening gehouden met de onroerendezaakbelastingen, aangezien de meeste andere belastingen substantieel van geringe betekenis zijn. Voor de berekening van de omvang van de onbenutte belastingcapaciteit kan de ruimte in aanmerking genomen worden tussen de eigen tarieven volgens de begroting en het normtarief voor de zgn. artikel 12-gemeenten.

Vanuit het vastgestelde herstelplan, dat als kader heeft gediend voor de begroting 2024 en de meerjarenraming, is besloten om de onbenutte belastingcapaciteit gefaseerd in te zetten voor financieel herstel. Om die reden wordt de onbenutte belastingcapaciteit niet meegenomen in de bepaling van de hoogte van de weerstandscapaciteit. Spelregel 13: Voor de bepaling van de hoogte van de weerstandscapaciteit worden de algemene reserve, de Stimuleringsreserve Ruimtelijke Ontwikkelingen, de post onvoorzien en eventuele stille reserves uit voor verkoop beschikbaar zijnde activa meegenomen.

11

Berekening weerstandscapaciteit: De berekening van de weerstandscapaciteit is in onderstaande opstelling schematisch weergegeven: Totale geïdentificeerde risico’s €X Beheersmaatregelen in de vorm van voorzieningen -/€Y Gewenste weerstandscapaciteit € X-Y Benodigde weerstandscapaciteit op grond van kansen van individuele risico’s (variërend tussen 20% en 60%) € % van (X-Y) Beschikbare weerstandscapaciteit: algemene reserve + Stimuleringsreserve Ruimtelijke Ontwikkelingen + onvoorzien + stille reserves €Z Benodigde weerstandscapaciteit -/€ % van (X-Y) Vrij aanwendbaar deel van de algemene reserve € Z- (% van (X-Y)) Ratio weerstandsvermogen: Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in een verhoudingsgetal.

Ratio

=

Beschikbare weerstandscapaciteit ---------------------------------------------Benodigde weerstandscapaciteit

Het is van belang te weten of er sprake is van een toereikend weerstandsvermogen. Om het weerstandsvermogen te beoordelen wordt gebruik gemaakt van onderstaande normering van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR): Ratio weerstandsvermogen (x) Betekenis Ratio weerstandsvermogen > 2,0 1,4 < x < 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Er is geen norm bekend waaraan het weerstandsvermogen moet voldoen. Bij een ratio van 1,0 is de beschikbare weerstandscapaciteit gelijk aan de benodigde weerstandscapaciteit. In de nota reserves en voorzieningen 2024 is door de raad vastgesteld dat de hoogte van de algemene reserve minimaal de benodigde weerstandscapaciteit is. In aanvulling daarop wordt de ondergrens van de ratio weerstandsvermogen op 1,0 vastgesteld. Spelregel 14: De ratio weerstandsvermogen bedraagt minimaal 1,0. Geconcludeerd kan worden dat het weerstandsvermogen van Wijdemeren de afgelopen jaren in positieve zin is ontwikkeld van onvoldoende tot ruim voldoende, waarmee het toereikend is om de onderkende risico’s op te vangen. Twee maal per jaar, in de paragraaf weerstandsvermogen in de jaarrekening en in de begroting, zal het weerstandsvermogen getoetst worden om te zien of de gewenste ratio nog steeds wordt behaald.

12

Bijlage 1 Spelregels risicomanagement Spelregel 1: De gemeente voldoet aan wet en regelgeving. Spelregel 2: Tweemaal per jaar risico’s inventariseren, die in een risicotabel worden opgenomen. Spelregel 3: Risicotabel wordt tweemaal per jaar geactualiseerd ten behoeve van de paragraaf weerstandsvermogen bij de begroting en de jaarrekening. Spelregel 4: Nemen van maatregelen om risico’s te beheersen . Spelregel 5:

Spelregel 5: Risicobewustzijn wordt versterkt door halfjaarlijkse actualisatie van de risicotabel en aandacht voor risico’s in college- en raadsvoorstellen. Spelregel 6: Behouden van een gezonde financiële weerstandspositie door bewust te zijn van en inzicht in de risico’s. Spelregel 7: Risico’s die door beheersmaatregelen zijn afgedekt en waarbij het netto risico tot een niet materieel bedrag is gereduceerd worden in de periodieke risicoanalyse buiten beschouwing gelaten. Spelregel 8: Risico’s die kwantificeerbaar zijn en die een verplichtend karakter hebben worden opgenomen in een voorziening en blijven buiten beschouwing. Spelregel 9: De kans van optreden van de diverse risico’s zijn door vertaald naar percentages variërend tussen de 20% en 60% voor het bepalen van de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen. Spelregel 10: Risico’s waarbij de kans van optreden zeer groot is (> 60%) worden uit voorzichtigheid volledig voorzien en ingeval van een grondexploitatie volledig meegenomen in de waardering van de grondexploitatie. ouden van een gezonde financiële positie door bewust te zijn van en inzicht in de risico’s.

Spelregel 11: Voor de berekening van de hoogte van het risicobedrag per geïnventariseerd risico wordt het percentage toegepast op het risicobedrag wat resteert na genomen beheersmaatregelen om de kans van optreden van het betreffende risico te mitigeren. Spelregel 12: Bij de halfjaarlijkse actualisatie wordt per risico afgewogen welke (aanvullende) beheersmaatregelen worden genomen. Spelregel 13: Voor de bepaling van de hoogte van de weerstandscapaciteit worden de algemene reserve, de Stimuleringsreserve Ruimtelijke Ontwikkelingen, de post onvoorzien en eventuele stille reserves uit voor verkoop beschikbaar zijnde activa meegenomen. D

Spelregel 14: De ratio weerstandsvermogen bedraagt minimaal 1,0.