MRA Verstedelijkingsconcept versie 210512
Tekst van het document
bedrijven werkzaam in de energietransitie die ook in
Opgaven
Handelingsperspectief Oostflank, het integrale
Almere gevestigd zijn, lijkt een economisch profiel op
programma RRAAM (Rijk-regioprogramma Amsterdam-
Het economische profiel van Almere is volop in
het snijvlak van hoogwaardige technologie en transitie
Almere-Markermeer), het programma Lelystad Next
ontwikkeling. Als jongste stad in de regio beschikt
(energie en circulair) hier heel passend.
Level, het TBES (Toekomstbestendig Ecologisch
Almere over veel mogelijkheden voor woningbouw
Systeem), het MIRT-onderzoek voor Amsterdam
en ruimtelijk-economische ontwikkeling, maar de
66
Doorgroei naar complete steden betekent verder een
effecten (waaronder de werkgelegenheid). Op grond
via het IJmeer, naar Waterland – deel van de Stelling
wenselijke groei in de voorzieningen voor cultuur,
van dit onderzoek en de marktsituatie beslissen de
van Amsterdam. Naar het westen gaat de zuidoever
gezondheidszorg en sociale infrastructuur. De ligging in
colleges van Almere en Zeewolde vervolgens of zij een
over in de Diemerscheg, een van de groene scheggen
de natuurrijke omgeving van Nationaal Park Nieuw Land
locatie in het zoekgebied willen toewijzen. De definitieve
rond Amsterdam. Een aantal grote infrastructuurlijnen
en het groene karakter van het stedelijke gebied geven
locatiekeuze vindt vervolgens plaats in het kader van
doorkruist deze zone. Dat leidt tot een opgave van
aanleiding om ook de vrijetijdseconomie van Lelystad en
de Verstedelijkingsstrategie. Als de colleges negatief
landschappelijke versterking. Die opgave kan aan
Almere verder te ontwikkelen.
beslissen, dan komt de vraag naar de mogelijkheid en
urgentie winnen als nieuwe infrastructuur zich aandient,
wenselijkheid van een vierde hyperconnectiviteitshub
bijvoorbeeld wanneer de IJmeerlijn in de oostkant
terug bij de MRA.
van Amsterdam aan land komt. Ook is er een kans
Integraal inpassingsonderzoek hyperconnectiviteitshub Zeewolde-Almere
dat de energie-infrastructuur verzwaard zal worden,
De MRA heeft besloten om ruimte te bieden aan een
Samenhang in en om het open water
bijvoorbeeld met een 380 kV-hoogspanningsleiding,
vierde hyperconnectiviteitshub in de regio; een cluster van
Het Markermeer en IJmeer behoren in veel opzichten
mede vanwege de aanwezigheid van de Diemercentrale.
datacenters dat gebruik wil maken van de extra snelheid
tot de grote ruimtelijke kwaliteiten van de MRA.
Daar zijn inpassingsvragen en/of compensatievragen aan
die hyperconnectiviteit biedt. Er is locatieonderzoek
Niet voor niets kiezen Almere en Lelystad in hun
verbonden.
gedaan dat zich toespitste op ruimtelijke mogelijkheden,
stedenbouwkundige programma’s nadrukkelijk voor
de aansluiting op het stroomnet en de kansen van
samenhang met het open water. Markermeer en IJmeer
Aanpassingen in het watersysteem in de MRA
restwarmte. Daaruit kwam een zoekgebied naar
zijn, samen met hun oevers, deel van veel lopende
kunnen hun weerslag hebben op de waterkwaliteit of
voren in Oosterwold, nabij Almere op grondgebied
rijks-regionale programma’s. Die gaan onder meer over
waterhoeveelheid in het Markermeer en IJmeer. Of dat
van de gemeente Zeewolde. Datacenters zijn
verbetering van het ecologische systeem, de betekenis
aan de orde is en zo ja, hoe substantieel die effecten zijn, is
grootverbruikers van energie, en in dit gebied kan voor
voor het regionale watersysteem en de samenhang
nog niet duidelijk. Het kan gaan om het verder versterken
de stroomvoorziening worden aangesloten op een nieuw
met de stedelijke ontwikkeling in de Oostflank. Op het
van de nu al belangrijke functie van het Markermeer en
onderstation dat ook gebruikt zal worden om de groei van
raakvlak met de stedelijke ontwikkeling kan de inpassing
IJmeer als ‘regenton’: buffer voor waterbeschikbaarheid
Almere te faciliteren en de windenergie uit de omgeving
van een eventuele IJmeerlijn zich tot een opgave
en voor de piekwaterberging. Als gekozen wordt
naar het net te brengen.
ontwikkelen, nu gebleken is dat deze in de vorm van een
voor de haven van Lelystad als uitwijkmogelijkheid
lightrailverbinding een kansrijke oplossing vormt bij de
voor circulaire en watergebonden bedrijven uit het
De eerste stap die genomen moet worden is
in Amsterdam Bay Area onderzochte programma’s voor
Noordzeekanaalgebied, zijn meer schutbewegingen
locatieonderzoek naar de inpassingsmogelijkheden.
wonen en werken. Als nut en noodzaak vaststaan kunnen
in de Oranjesluizen nodig en kan meer brak water het
Hierbij moeten ook andere zaken aan de orde komen
tracévarianten worden uitgewerkt, al dan niet deels
IJmeer-Markermeer binnendringen. De consequenties
dan de beschikbare ruimte en de energievoorziening;
ondergronds.
van een nog sterkere regentonfunctie, bijvoorbeeld voor
het gaat bijvoorbeeld ook om de mogelijkheden van een
de fluctuatie van het waterpeil en de belasting van de
klimaatadaptieve ontwikkeling (ten eerste risicobeperking
Ontwikkelingen en opgaven elders in de MRA kunnen
keringen, is deel van onderzoek dat geagendeerd wordt
bij overstromingen of wateroverlast en ten tweede de
op een aantal manieren invloed hebben op het IJmeer-
in de Verstedelijkingsstrategie. Het effect van verzilting
wijze van koeling en lozen – als voor de koeling een
Markermeer en zijn oevers. Die liggen voor een belangrijk
via de Oranjesluizen moet worden onderzocht zodra een
beroep op drink- of oppervlaktewater moet worden
deel aan de zuidoever van het IJmeer. Dit gebied is
dergelijke ontwikkeling concreet in beeld komt.
gedaan, is ook de beschikbaarheid daarvan een criterium,
een schakel in de open landschappelijke structuur
vooral in periodes van droogte), en om de economische
met waterrijke natuur die loopt tussen de Vechtstreek,
67
Afspraken
•
Als vervolgacties m.b.t. het watersysteem er
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
aanleiding toe geven: onderzoek naar invloed
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
van ingrepen elders op het waterbeheer van
tussen rijk en regio te komen
het Markermeer en IJmeer (dat kan gaan om onderzoek naar een grotere bufferingscapaciteit
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
en/of voorraadfunctie, of om een risico op
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
verzilting bij meer scheepvaartbewegingen door de
•
Natuur- en landschapsontwikkeling verbonden aan het totstandbrengen van een Toekomstbestendig
Oranjesluizen) •
In het kader van Handelingsperspectief afspraken
Ecologisch Systeem Markermeer-IJmeer en het
tussen Almere en BZK waar het gaat om nieuwe
Handelingsperspectief Oostflank, op basis van de
vormen van wijkgerichte aanpak voor de bestaande
ontwikkelprincipes van Panorama Markermeer-
stad
IJmeer en in de context van Amsterdam Bay Area,
•
Nationaal Park Nieuw Land en de Kustzone van
Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken:
Lelystad
•
Het programma Lelystad Next Level
Versterken economisch profiel Almere door
•
Stedelijke vernieuwingsopgave in Lelystad-Oost
o.a. uitbreiding van het onderwijsaanbod
(onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
en voorzieningen (verbonden aan het Handelingsperspectief Oostflank) •
•
Veiligheid) •
Integrale ontwikkeling stadsharten Almere (verbonden aan het ontwikkelen van het economisch
Om regionale inzet vragen:
profiel) en Lelystad als onderdeel van Bereikbare
•
•
• •
Corridorontwikkeling Amsterdam-Almere-
Steden
Lelystad (economisch profiel, kennisprofiel,
Versnelling woningbouw in Almere Pampus mede in
woon- en werkmilieus) in combinatie met
relatie tot de IJmeerverbinding; •
Programmatische Aanpak Grote Wateren
Versnelling woningbouw Lelystad Zuid/Warande
bereikbaarheidsinvesteringen; •
Ontwikkelen van Lelystad als multimodaal bereikbare
(inzet rijksgronden, oplossen stikstofrestricties,
hub en regionale multimodale energiehub, door
verbonden aan Lelystad Next Level)
het benutten van de ligging aan energienetwerken,
Multimodale bereikbaarheid, waaronder de
windparken, Maximacentrale, Flevokust Haven,
uitwerking van de conclusies uit het MIRT-onderzoek
luchthaven en agrifood
Amsterdam Bay Area
•
Ontwikkelen van oevers Gooimeer
Economische ontwikkelingen in relatie tot Lelystad
•
Verdere ontwikkeling van de vrijetijdseconomie
Airport
•
Ontwikkeling van een proeftuin voor
Mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub in Zeewolde
kringlooplandbouw •
Transitie in gebieden met sterke bodemdaling
68
4.4
Gooi en Vechtstreek, Diemerscheg
Wonen, werken en recreëren in een landschap met grandeur
Gebiedskarakteristiek
Gooi en Vechtstreek verbindt de metropool Amsterdam
Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van
met de regio Utrecht. Via treinverbindingen en via
de dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere,
de wegen als A1 en A27, in het landschap, maar ook in
Amersfoort en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen
economische relaties.
is Gooi en Vechtstreek een prettige plek om te wonen, werken en recreëren.
Dit gebied draagt op verschillende manieren bij aan de verstedelijking en groei van de MRA. Ten eerste via
De woonomgeving is organisch gegroeid. Dit heeft geleid
woningbouwontwikkeling die met name plaatsvindt
tot een grote variatie in woonmilieus. Er zijn verschillende
rondom de OV-knooppunten in dit gebied. Daarnaast via
typen kernen met ieder een eigen identiteit. Het hart van
het toevoegen van arbeidsplaatsen, veelal passend bij het
de mediavalley ligt in Gooi en Vechtstreek. Sectoren zoals
economisch profiel van de regio. In eerste plaats is dat de
ICT, artificial intelligence, zorg en recreatie vormen ook
media (in brede zin) en aanvullend sectoren zoals ICT, AI,
een belangrijk onderdeel van de economie.
zorg en recreatie. Dit draagt mede bij aan de versterking van de economie voor de gehele MRA in deze sectoren.
Het landschap van Gooi en Vechtstreek en de
Daarnaast recreëren inwoners uit de hele metropoolregio
Diemerscheg is speciaal en heel divers. Er is bos, heide en
in de veelzijdige landschappen en recreatiegebieden
open weiland. Er liggen historische buitenplaatsen en er is
die dit deelgebied rijk is. Opgaven in dit gebied zijn
veel water, zoals het Naardermeer, het plassengebied, het
te clusteren rond een klimaatrobuuste inrichting
IJmeer en het Gooimeer. Verschillende gebieden hebben
van de Heuvelrug en het Vechtplassengebied, en de
een nationale of zelfs internationale beschermde status.
economische profilering in relatie tot de woonwerkbalans.
De verscheidenheid aan landschapstypen en de kwaliteit daarvan, in een relatief klein gebied in de verstedelijkte Randstad, maken Gooi en Vechtstreek uniek.
69
Opgaven
gericht moeten zijn op een klimaat- en waterrobuuste
en voor een robuust en veerkrachtig ecologisch systeem.
Klimaatrobuuste inrichting Heuvelrug en
inrichting van landelijk en stedelijk gebied, met een
Er is sprake van twee grote structuren: de ‘natte natuur’
Vechtplassengebied
tijdpad op weg daarnaartoe. Rijk en regio gaan binnen
in de Vechtstreek en de ‘droge natuur’ van de Heuvelrug.
Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote
de Verstedelijkingsstrategie een integrale aanpak
Deze structuren moeten worden verbonden met de natte
cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het
uitwerken van het watersysteem in relatie tot functies en
natuur van Waterland en de bosgebieden van Flevoland.
landschap en de natuur. Dit is een voorwaarde voor
inrichting in de Gooi en Vechtstreek, met aandacht voor
Met name de verbindingen tussen het Naardermeer
de bijzondere woon-, werk- en recreatieomgeving. De
de Natura 2000-gebieden, de landbouw, de inrichting
en omgeving aan de ene kant, en het noordwesten van
natuur en het landschap in zowel het hoge als het lage
van natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,
het Gooi aan de andere kant zijn erg kwetsbaar. De
gedeelte van de Gooi en Vechtstreek staan onder druk
waterwinning ten behoeve van drinkwater, het peilbeheer
monding van het IJ is ook een grote barrière. Aan de oever
door verdroging in de Heuvelrug. Grondwater stroomt
van de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van
van het IJmeer en in de Diemerscheg ligt een opgave
van de hogere zandgronden van het Gooi naar het westen
kwelwater, mogelijke piekwaterbergingslocaties en extra
voor landschappelijke versterking (opgenomen bij het
en het oosten. De natuurwaarden van de Vechtplassen
gemaalcapaciteit bij Muiden. Een voorbeeld van een
deelgebied Oostflank).
en het Naardermeer, Natura 2000-gebieden, zijn
nu al toegepaste maatregel is het oppompen van brak
afhankelijk van deze kwel. Waterwinning ten behoeve
grondwater uit de Horstermeerpolder, voordat het als brak
Economische profilering en woonwerkbalans
van drinkwaterproductie, verminderde infiltratie in de
kwelwater aan de oppervlakte komt. Het opgepompte
De media vormen in dit deelgebied een herkenbaar
stuwwal en bemaling van de polder zetten dit systeem
water wordt vervolgens gezuiverd en gebruikt voor de
cluster binnen het economische profiel. Dat profiel wordt
onder druk. In de Vechtstreek moet gebiedsvreemd water
drinkwatervoorziening.
versterkt via onder meer de programmalijn Bereikbare Steden, waarin de stadshartontwikkeling van Hilversum
uit het Markermeer worden ingelaten om brak (kwel)water uit polders af te voeren en het water van Naardermeer en
De uitwerking vindt plaats in de context van de
is opgenomen. In Hilversum liggen kansen voor een
Vechtplassen aan te vullen.
waardevolle cultuurlandschappen in dit deelgebied:
gefaseerde doorgroei tot Artificial Intelligence (AI)-
de Stelling van Amsterdam en Nieuwe Hollandse
Campus. Zo’n ontwikkeling kan worden gestimuleerd
Het is daardoor lastig om de natuur- en
Waterlinie, de Heuvelrug en het Groene Hart met daarin
via een verdicht programma, een gemengd milieu en zo
waterkwaliteitsdoelen te halen. Voor het ecologische
Natura 2000-gebieden zoals het Naardermeer en de
mogelijk een hogere frequentie van openbaar vervoer.
systeem is dat geen duurzaam houdbare situatie, maar
Vechtplassen. Het Groene Hart heeft in de Nationale
Ook versterking van andere openbaarvervoerlocaties
voor het watersysteem evenmin. Ook de bebouwde
Omgevingsvisie de status gekregen van NOVI-gebied.
aan de Gooicorridor, onder andere met
omgeving heeft er last van, want bij extreme buien kan het
De opgave is in dit NOVI-gebied als geheel is gericht
onderwijsvoorzieningen, helpt om het economisch profiel
water niet wegstromen. Dit leidt tot overlast en schade. De
op het beperken van bodemdaling, van CO2-uitstoot
verder uit te bouwen.
klimaatverandering (met name de toenemende droogte)
en het aanpassen van de waterhuishouding, ruimte
en de groeiende vraag naar drinkwater zullen dit systeem
voor landbouw, het verbeteren van de relatie stad-
Gevolg van de ligging tussen Amsterdam, Almere,
steeds verder onder druk zetten. De zandgronden moeten
land, omgaan met nieuwe bebouwing, erfgoed en
Amersfoort en Utrecht is dat veel pendelstromen het
het water zo lang mogelijk vasthouden en het kwelwater
bereikbaarheid.
gebied doorkruisen. De woonwerkbalans is scheef: deze helt over naar uitgaande pendel, maar er is ook een
kan beter benut worden. In Gooi en Vechtstreek gaat de aandacht sterk uit naar
pendelstroom naar het gebied toe. Woonwerkrelaties
De vraag is wanneer het punt wordt bereikt dat principieel
een aantal landschappelijke verbindingen, belangrijk om
tussen Gooi en Vechtstreek en Flevoland groeien
moet worden gekozen voor een andere oplossing dan
het karakter van de MRA in stand te houden als netwerk
langzaam. Een betere spreiding in het pendelpatroon
grote (technische) investeringen. Zo’n oplossing zou
van steden en dorpen in een aaneengesloten landschap,
ontstaat door het economische profiel in beide gebieden
70
onderscheidend te ontwikkelen en versterken, zonder
Afspraken
elkaar te beconcurreren, en door te investeren in de
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
onderlinge bereikbaarheid.
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
•
Aandacht voor het functioneren van de A1 en A27, als onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040
•
De integrale ontwikkeling van stadshart Hilversum (onderdeel van Bereikbare Steden)
tussen rijk en regio te komen In het Multimodaal Toekomstbeeld 2040 (SBaB) wordt onderzocht of de corridors naar de ring van
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio
Amsterdam aangepast moeten worden om optimaal te
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
samen aan:
functioneren. Onder die corridors vallen onder meer de
•
•
Uitwerking van een integrale aanpak van het
Een toekomstbestendig en ecologisch veerkrachtig
A1 en A27, die een rol kunnen hebben in het tot stand
watersysteem in relatie tot functies en inrichting in de
Groene Hart waar het prettig wonen, werken
brengen van een meer evenwichtige woonwerkbalans.
Gooi en Vechtstreek met aandacht voor de Natura
en recreëren is, relevant voor het behoud en de
Frequentieverhoging op het spoor (de Gooilijn) is
2000-gebieden, de landbouw, de inrichting van
ontwikkeling van de oude cultuurlandschappen in dit
afhankelijk van de toekomst van het goederenvervoer dat
natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,
deelgebied (waarvan een deel ‘nationale importantie’
nu op die lijn zit. Dat valt buiten het bestek van SBaB, maar
drinkwaterwinning in het gebied, het peilbeheer van
heeft als onderdeel van het werelderfgoed Stelling
is onderdeel van het nationale Toekomstbeeld OV 2040.
de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van
van Amsterdam en het beoogde werelderfgoed
kwelwater, mogelijke tijdelijke waterbuffers en extra
Nieuwe Hollandse Waterlinie)
gemaalcapaciteit bij Muiden Om regionale inzet vragen: •
Versterken economisch profiel Gooi en Vechtstreek op media (Mediapark) met het perspectief van een AI-campus, gezondheid (in Arenapark en elders in het deelgebied) en vrijetijdseconomie
•
Voldoende aandacht voor behoud van praktijkgeschoolde werkgelegenheid in Gooi Vechtstreek, als voorwaarde voor leefbaarheid en inclusiviteit
•
De woonwerkrelatie met Utrecht, Amersfoort, Amsterdam en Flevoland, met aanvullend aandacht voor HOV- en fietsverbindingen richting de werkplekken in deze gebieden
•
Behoud en verdere groen-recreatieve ontwikkeling van de Diemerscheg en onderzoek naar mogelijkheden om landschappelijk goed ingepaste bijdragen te leveren aan klimaatadaptatie en energietransitie (waarbij op dit laatste punt rijksbetrokkenheid aan de orde kan zijn).
71
4.5
Zuidflank MRA
Leefbare internationale entree van Nederland Gebiedskarakteristiek
verstedelijking, met name langs de A4-A10-A2, zorgt voor
De Zuidflank neemt een stevige economische
een toenemende druk op deze landschappen en op de
positie in binnen de MRA. De mainports Schiphol en
infrastructuur.
Greenport Aalsmeer zijn belangrijke motoren van onze nationale economie; bronnen van werkgelegenheid en
Locaties voor woonwerkmilieus en woningbouw worden
brandpunten van internationaal transport. Vervoer en
conform bestaande afspraken uitgewerkt, met de grootste
opslag, groothandel, detailhandel en overige zakelijke
aantallen in het stadshart van Hoofddorp en de westflank
diensten zijn de grootste economische sectoren.
van Haarlemmermeer en daarnaast ontwikkelingen in
Vanwege deze sterke concentratie van (internationale)
Amstelveen, Ouder-Amstel en Diemen. De bestaande
economische activiteit heeft het deelgebied een grote
plancapaciteit voor bedrijventerreinen, verspreid over het
aantrekkingskracht op arbeid vanuit heel Nederland.
gebied, zal in zijn geheel nodig zijn om de economische
Het aantal arbeidsplaatsen is er groter dan de
groei te faciliteren en de overloop te accommoderen van
beroepsbevolking. Deze aantrekkende werking heeft zijn
bedrijven op te transformeren terreinen in de regio. Een
weerslag op de woningbehoefte. De plancapaciteit voor
op te lossen knelpunt voor 2030 is de energievoorziening
woningen in de Zuidflank is groot, maar de aanwezigheid
voor deze bedrijventerreinen en nieuw te bouwen
van Schiphol vormt een extra uitdaging voor het bouwen
woningen. Daarnaast valt het niet uit te sluiten dat meer
van de wenselijke nieuwe woningen.
ruimte voor de werkfunctie nodig is vanwege de behoefte aan lokale bedrijvigheid in de nabijheid van de extra
Ruimtelijk biedt de Zuidflank diverse hooggewaardeerde
woningen die gerealiseerd worden.
woonmilieus. Van stedelijke appartementen tot historische kernen en dorpse en landelijke woonmilieus, aangevuld
In dit gebied is één keuzesituatie aan de orde: bepalen
met hoogwaardige culturele voorzieningen en liggend
van de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,
in een rijk geschakeerd landschap. Van buitenplaatsen
leefomgevingskwaliteit inclusief verrommelde
langs de Amstel, recreatie bij de Westeinderplassen,
glastuinbouwgebieden, gezondheid en de ruimte voor
Ouderkerkerplas, Diemerscheg en in het Amsterdamse
luchtvaart. Daarnaast spelen opgaven rond het landschap
Bos, natuurschoon in de Amstelscheg met de Ronde
in balans met verstedelijking, en rond de samenhang
Hoep, de weidsheid van de Bovenkerkerpolder tot nieuwe
tussen mobiliteit en verstedelijking.
landschappen als PARK21. De sterke toename van de
72
Schets van de keuzesituatie
Over het langdurig open houden van planologische reserveringen, zoals die voor
De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel gevallen te maken met
de parallelle Kaagbaan, heeft de BRS al een standpunt ingenomen1 . Over het
de aanwezigheid van Schiphol, een economische motor voor Nederland en de
continueren van de reservering voor een parallelle Kaagbaan wordt in 2021/2022 van
regio in het bijzonder. De vraag is daarbij hoe Schiphol een robuuste ontwikkeling
Rijkswege een besluit genomen.
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
naar de toekomst kan doormaken? Tegelijkertijd legt de luchthaven ook een grote claim op de ruimte in de omgeving, door beperkingen die gelden voor
Ook luchtkwaliteit is een belangrijk aandachtspunt. Dit jaar komen
de ontwikkelingsmogelijkheden van andere functies vanwege de geluid- en
onderzoeksresultaten van het RIVM gereed over de gezondheidseffecten van
risicobelasting door de luchtvaart. Daarnaast beïnvloedt de aanwezigheid
ultrafijn stof in deze regio, en zal de Gezondheidsraad een advies uitbrengen
van Schiphol ook de mogelijkheden om het areaal verrommeld glas (zo’n 800
hierover. Vervolgens kan besloten worden over de beleidsvertaling van de
hectare) te transformeren. Vanwege de beperkingen voor woningbouw en andere
onderzoeksresultaten.
geluidgevoelige en kwetsbare functies is het moeilijk om hiervoor een sluitende businesscase te formuleren. Een knelpunt dat zich voortsleept, waardoor de
Oplossingsrichtingen
gebieden verder verpauperen, met negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit
Verkend wordt of met maatwerk en een zorgvuldige belangenafweging meer
en leefkwaliteit.
ontwikkelingsruimte mogelijk kan worden gemaakt dan op dit moment, binnen de randvoorwaarden van veiligheid en gezondheid.
Het kabinet heeft zijn koers voor de ontwikkeling van de luchtvaart uiteengezet in
•
Onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden van geluidsadaptief bouwen
de Luchtvaartnota 2020-2050 ‘Verantwoord vliegen naar 2050’. Hierin is onder
past hierbinnen. Daarbij wordt gestreefd naar meer flexibiliteit in de regelgeving
meer opgenomen dat er ruimte voor groei van de luchtvaart kan ontstaan, als door
om kleinschalig woningbouw toe te staan om lokaal de leefbaarheid op peil te
innovatie en vlootvernieuwing de negatieve effecten van de luchtvaart op het klimaat
houden en verloedering, bijvoorbeeld door verouderde en vervallen kassen
en de leefomgeving aantoonbaar zijn verminderd. ‘Van ongeclausuleerde groei
tegen te gaan. De mogelijkheden voor geluidsadaptief bouwen kunnen ook
kan niet langer sprake zijn’. Een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving door het
toegepast worden op de gebieden waar al gebouwd mag worden maar waar
verminderen van de negatieve effecten van de luchtvaart op mens en natuur is een
ook geluidsbelasting is. De resultaten van de testlocatie die met medewerking
belangrijk doel in de Luchtvaartnota.
van het Rijk in de gemeente Haarlemmermeer wordt gerealiseerd (field lab geluidsadaptief bouwen) zullen hiervoor worden ingezet. Rijk en regionale
De regio heeft te maken met grote opgaven op het gebied van woningbouw,
overheden verkennen samen de mogelijkheden voor meer ruimtelijke
economie, mobiliteit, klimaat, energietransitie en groen. Dat vraagt op de eerste plaats
ontwikkelingen rond burgerluchthavens om de leefbaarheid op peil te houden.
om een brede belangenafweging en een zorgvuldige toedeling van functies aan de
Dit gebeurt binnen de randvoorwaarden voor veiligheid en gezondheid en
schaarse ruimte. De luchthaven is van waarde voor Nederland en voor de regio, net
in lijn met de Omgevingswet. In de uitvoeringsagenda bij de Luchtvaartnota
zoals woningbouw van waarde is voor het versterken van het vestigingsklimaat en als
is een verkenning opgenomen naar de verruiming van mogelijkheden voor
bijdrage aan de bouwopgave. De luchtvaart is in beweging, net zoals ontwikkelingen
ruimtelijke ontwikkelingen en proefprojecten rond Schiphol. De Verklaring van
op de grond. Uitgangspunt is het principe van wederkerigheid tussen ‘de lucht’ en
geen bezwaar ex artikel 8.9 Wet luchtvaart biedt op dit moment ruimte om in
‘de grond’: de luchtvaart houdt rekening met het ruimtegebruik op de grond en vice
specifieke situaties maatwerk te kunnen bieden. Of en hoe deze procedure voor
versa.
toekomstig beleid verbeterd kan worden, zal worden verkend in het traject van de vernieuwing van het Luchthavenindelingbesluit (LIB) en in overleg met alle betrokken partijen. 1 In reactie op de ontwerp Luchtvaartnota hebben de leden van de BRS (Bestuurlijke Regie Schiphol) als volgt gereageerd op de voorgestelde verlenging van de reservering voor de parallelle Kaagbaan: “Er ligt al jaren een planologische reservering voor de Tweede Kaagbaan. Ook nu schuift de besluitvorming hierover weer door. Deze ruimtelijke reservering gaat ten koste van ontwikkelingen op de grond, zoals het verzorgen van een robuust energiesysteem waar in de Schipholregio veel urgentie voor is. Het nodeloos overeind houden van een ruimtelijke reservering is ruimtelijk suboptimaal.”
73
•
Om zones waar niet gebouwd kan worden te laten bijdragen aan de
De volgende maatwerkoplossingen zullen in relatie worden gebracht met de verdere
leefkwaliteit van de regio, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan investeren
integrale gebiedsuitwerking:
in landschappelijke ontwikkelingen met functies die zich verhouden tot de
•
voortvloeiend uit de uitvoeringsagenda Luchtvaartnota,
nabijheid van Schiphol. Deze kunnen worden omschreven als attractieve en vitale landschappen, die bijdragen aan de gezondheid en de klimaatadaptiviteit
•
vliegoperatie en veiligheid),
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
Koppelingen zijn denkbaar met bijvoorbeeld de wateropgave en het recreatieve •
in ontwikkelingen opvolging te geven aan het inzicht dat de fysieke omgeving invloed heeft op de daadwerkelijke geluidsbelasting en ruimte bieden voor
Aanpak keuzevraagstuk
innovaties op het gebied van soundscape en geluidsadaptief bouwen, gericht op het
Rijk en regio moeten keuzes maken over de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie
beperken en voorkomen van geluidsbelasting en hinder van het vliegverkeer voor
tot de verstedelijking en de toekomst van de luchthaven. Dit vraagt om een integrale gebiedsaanpak (samenwerking Luchtvaartnota en VS MRA) waarbij de centrale vraag
optimalisatie van vliegroutes en waar mogelijk ook onderzoeken of bijvoorbeeld aanpassing /amoveren van radarsystemen een optie is (met inachtneming van de
van de omgeving en die een cultuurhistorische waarde vertegenwoordigen. netwerk.
toepassing van de uitkomsten van de gezamenlijke verkenning Rijk-regio
bewoners (onderdeel van de hierboven genoemde verkenning), •
Inzet op landschappelijke en recreatieve ontwikkelingen en verbindingen.
is: Wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw, leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor luchtvaart en welke keuzes zijn daarvoor nodig? En zijn we bereid compenserende investeringen te doen in het gebied onder de invloed van Schiphol? Voor de korte termijn (tot 2030) is uit te werken of en zo ja hoe stedelijke ontwikkelingen in een brede belangenafweging vorm kunnen krijgen in balans met de luchtvaartontwikkeling. Dit vraagt een wederkerigheid in de systematiek en heldere normen ten aanzien van de maximale belasting op de gevel van een woning, hoe de luchtvaart door hinderbeperkende maatregelen en innovaties meer ruimte kan geven aan de leefkwaliteit en tegelijkertijd daarmee ruimte voor de groei van luchtvaart. In gebieden waar geen woningen gebouwd kunnen worden, zijn kansen voor versterking van groen, recreatie, waterbuffering, energietransitie en natuur.
74
Andere opgaven in de Zuidflank
Landschap, groen/blauw en recreatie in balans met
de inrichting van dit gebied speelt ook het verbeteren van
verbinding die daar grotendeels mee overlapt: vanaf de
verstedelijking
de recreatieve bereikbaarheid een belangrijke rol. Voor
Amsterdamse waterleidingduinen via PARK21, over de
In de Zuidflank is het (bestuurlijk vastgestelde)
de Westeinderscheg is recent een gebiedsproces gestart,
Ringvaart naar de Westeinderscheg, Amsterdamse Bos en
ontwikkelingsprincipe dat stad en landschap in
waarin onderzocht wordt om het gebied te definiëren als
Amstelscheg. Daarnaast is behoefte aan een recreatieve
samenhang worden ontwikkeld, nadrukkelijk aan de orde.
een aaneengesloten landschappelijke structuur tussen
verbinding ‘Amsterdamse waterleidingduinen-
De Zuidflank raakt een aantal landschappen met een
het IJ en het Groene Hart ver voorbij Aalsmeer. Het
Heemstede-Westflank-Haarlemmermeer/Liniepad (ten
bijzondere beleidsstatus: het Groene Hart, de duinen
project geeft vorm aan de Westeinderscheg, zet het op
noorden van Hoofddorp)’ en een recreatieve corridor
met de binnenduinrand en de Stelling van Amsterdam.
de kaart en zal het bestuurlijk verankeren. In de Zuidflank
door de Westeinderscheg.
Samen met de groene scheggen in de omgeving van
gaat het vooral om het gedeelte ten zuiden van het
Amsterdam zoals de Amstelscheg, de Westeinderscheg
Amsterdamse Bos (Bovenlanden en Westeinderplassen),
Tot slot komt uit het watersysteem de behoefte voort
en de Diemerscheg, zorgen deze landschapsstructuren
dat is vorm te geven als volwaardige groenblauwe scheg,
om het doorspoelen van het verziltende grondwater
ervoor dat een uitgestrekt uitloopgebied voor niemand in
in aansluiting op de Amsterdamse Bos-visie die recent is
met zoetwater te begrenzen. Dat zou van agrariërs
de MRA ver weg is.
uitgekomen.
vragen om na te denken over andere teelten en kan
Willen deze groenstructuren ook functioneren als
In algemene zin speelt de behoefte om de verschillende
lange termijn kan een klimaatadaptieve ontwikkeling
volwaardige uitloopgebieden, zeker gelet op de
landschappen in de Zuidflank te verbinden, en bestaande
vragen om ruimtelijke ingrepen aan bestaande dijken
verdergaande verstedelijking, dan vraagt dat om een
verbindingen te verbeteren dan wel te behouden. Uit
of om nieuwe compartimenteringsdijken, als de
duurzame inrichting. Voor gebieden als De Ronde
analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving
verdere ontwikkeling in Haarlemmermeer (die tot
Hoep en de Bovenkerkerpolder, en in het kader van
voor de MRA blijkt dat de aanwezigheid van groen en
een hogere economische waarde leidt) om een hoger
het Ontwikkelperspectief Amstelscheg, werken
landschap in deze deelregio tekort schiet (met name in
beschermingsniveau vraagt. Door de bouwprogramma’s
gebiedspartners en gezamenlijke overheden daar samen
het gebied tussen Hoofddorp/Nieuw-Vennep enerzijds
en de ligging spelen klimaatadaptiviteit en zeker ook
aan in gebiedsprocessen.
en Aalsmeer/Uithoorn anderzijds). Vanwege vele
inzetten op gevolgbeperking een belangrijke rol bij
barrières (weginfrastructuur, Ringvaart Haarlemmermeer)
gebiedsontwikkelingen in Haarlemmermeer. Bij de
Vooral in de Westeinderscheg, waar in de Bovenlanden
zijn de recreatieve bereikbaarheid en de ecologische
Westeinderscheg en de Amstelscheg moet balans worden
sprake is van verouderde of in onbruik geraakte
verbindingen zeer beperkt. Er is in het bijzonder behoefte
gevonden tussen stedelijke druk en landschap, tussen
tuinbouwkassen en -gronden, vraagt dit om een
aan een ecologische verbinding tussen de duinen en
klimaatadaptatie, energie, bodemdaling, veranderingen in
gezamenlijke inspanning van partijen om te komen tot
het Groene Hart (via PARK21 in Haarlemmermeer en de
de landbouw, natuurontwikkeling en recreatie.
een toekomstbestendig groen-recreatief landschap. Bij
Westeinderplassen en Amstelscheg) en een recreatieve
nieuwe kansen voor natuur en recreatie opleveren. Op
75
De landschappelijke ontwikkelingsbehoeften zetten we
mogelijkheden om aan te sluiten bij de nationale
Schiphol-Hoofddorp) heeft daarom prioriteit binnen
in om de groenblauwe structuur op regionaal niveau te
Bossenstrategie waarin het Rijk en de twaalf
het Rijks-regionale SBaB-programma. Daarin zit onder
versterken: een doorgaand groenblauw netwerk dat de
provincies zich hebben voorgenomen om 37.000
meer de ontwikkeling van een woonwerkmilieu in het
hectare nieuw bos aan te planten;
stadshart van Hoofddorp, gerelateerd aan het eventueel
de transformatieopgave van verouderde
doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en
(glas)tuinbouw naar natuur en recreatie in de
Hoofddorp. Ook elders in het deelgebied spelen nog
Westeinderscheg;
omvangrijke gebiedsontwikkelingen, voor wonen, werken
de wisselwerking met het agrarisch grondgebruik en
of gemengde woonwerkmilieus. Met name de groei van
de wateropgaven in Haarlemmermeer;
de bedrijvigheid in Haarlemmermeer leidt tot een acute
de vormgeving van de zone waar de ecologische en
behoefte om de capaciteit van het energienetwerk te
recreatieve verbinding grote infrastructuur kruist (het
vergroten.
groene gebieden onderling verbindt en een bijdrage levert aan andere opgaven (water, klimaat, erfgoed). Dit
•
betekent concreet: •
inzet op de verdere ontwikkeling van PARK21 en in het bijzonder de verbindingen met het omliggende
•
landschap, waarbij vooral de kruisingen met de A4 en de spoorlijn aandacht vragen. Hier speelt zowel
•
de barrièrewerking van de infrastructuur als de
spoor en de A4);
afstemming met de economische ontwikkeling langs
de kruising met de Ringdijk, waar een ecologische
In deze context speelt een aantal specifieke
ecologische structuur die verbindingen legt tussen
en recreatieve ontwikkeling kan samengaan met
mobiliteitsvraagstukken, die geadresseerd zijn in SBaB.
het duinlandschap, PARK21, Westeinderscheg,
verbetering van de waterveiligheid op lange termijn in
Voor het wegverkeer gaat dat vooral om het onderzoek
Amstelscheg en Groene Hart.
Haarlemmermeer;
dat voortkomt uit de Multimodale Netwerkstrategie naar
het inpassen van economische functies binnen de
het verleggen van de ring rond Amsterdam naar de A9,
hierboven genoemde randvoorwaarden.
A5 en A10-Noord. De effecten op de verkeersintensiteit,
de A4. Dit is een vitale schakel in een recreatieve en
•
Inzet op de verdere recreatieve en natuurontwikkeling van de Westeinderscheg,
•
•
met de Bovenlanden en Westeinderplassen, als
onder meer op de A9 en de N201, zijn onderwerp van
volwaardige groenblauwe scheg, in aansluiting op
Tot slot is het van belang om de aansluiting tussen alle
onderzoek naar het redesign van het hoofdwegennet
het Amsterdamse Bos, PARK21 en het Groene Hart,
gebieden in beeld te houden. De Westeinderscheg en de
in het Multimodale Toekomstbeeld 2040. In het
met daarin functies die zich tot de ontwikkeling van
verbinding met PARK21 raken elkaar ter hoogte van de
openbaar vervoer is het behoud en het versterken
de scheg verhouden. De recreatieve bereikbaarheid
Westeinderplassen en Rijsenhout. Sanering van oud glas
van de bereikbaarheid rond gebiedsontwikkelingen
van de Westeinderscheg en de verbindingen met
in deze omgeving biedt kansen op nieuwe groenblauwe
bij knooppunten van belang (zoals Duivendrecht en
aangrenzende landschappen zijn belangrijke
verbindingen, die tegelijk een impuls bieden aan de
Diemen-Zuid), op alle schaalniveaus: nationaal, regionaal
aandachtspunten.
leefkwaliteit in Rijsenhout. Het is de bedoeling dat ze
en fijnmazig. En mede in combinatie met het openbaar
uiteindelijk als één aaneengesloten landschappelijke
vervoer is een steeds belangrijker rol weggelegd voor
structuur gaan functioneren.
de (al dan niet elektrische) fiets. Dit speelt zeker in de
De groene aaneenrijging van het Groene Hart,
Zuidflank waar wonen en werken voor MRA-begrippen
Westeinderscheg en PARK21 (en verder naar de duinen) vraagt om uitwerking op verschillende punten:
Verstedelijking en mobiliteit in samenhang
dichtbij elkaar zijn gesitueerd. Ook die elementen
•
de programmatische uitwerking: wat is er nodig
De Zuidflank is een magneet voor economische groei, met
krijgen een plek in de programmalijn ‘Multimodaal
voor een doeltreffende ecologische en recreatieve
name in de stedelijke band tussen Hoofddorp, Schiphol,
Toekomstbeeld 2040’ van SBaB.
verbinding;
de Zuidas, Zuidoost/Duivendrecht en Diemen. Die
(daaraan verbonden) het ambitieniveau: inzet
groei weerspiegelt zich in de druk op de infrastructuur.
op een groenstructuur en onderzoeken van de
De corridor ZWASH (Zuidwestkant Amsterdam-
•
76
Afspraken
•
Redesign van het wegennet (met aandacht voor het
•
Greenport Aalsmeer, herclustering en oplossen
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek
functioneren van de A9 en de N201 in de context van
probleem verouderd glas door andere functies:
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken
de optie om de ring rond Amsterdam te verleggen)
woningbouw, landschapsontwikkeling/recreatie,
tussen rijk en regio te komen
en versterking van het fietsnetwerk (beide onderdeel
voedsel (keten verkorten), opwek zonne-energie,
van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040, SBaB)
bosbouw, innovatie glastuinbouw, in relatie tot
Transformatie van de Amstelscheg vanwege
rijks-regionale afspraken rond de keuzesituatie
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
•
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen
onder meer bodemdaling, ander type landbouw,
•
Het uitwerken van het keuzevraagstuk rond Schiphol
natuurontwikkeling en recreatie, in de context van
in een integrale aanpak van de leefkwaliteit en
het interbestuurlijke programma Veenweide
Leefkwaliteit Schiphol •
in Amstelveen, Ouder-Amstel, Aalsmeer,
wat die nodig heeft in het gebied dat onder de
•
•
Substantiële woningbouwprogramma’s Haarlemmermeer, in relatie tot rijks-regionale
invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk economische
In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio
ontwikkelingen rond Schiphol en de ontwikkeling van
samen aan:
Schiphol zelf (in samenhang met de Luchtvaartnota)
•
Een toekomstbestendig en ecologisch veerkrachtig
Transformeren van het verrommelde glas mede
Groene Hart waar het prettig wonen, werken
ten behoeve van verbetering van de leefkwaliteit
en recreëren is, relevant voor het behoud en de
en een landschappelijke verbinding tussen de
ontwikkeling van de oude cultuurlandschappen in dit
Westeinderscheg, de Amstelscheg en het Groene
deelgebied (waarvan een deel ‘nationale importantie’
Hart
heeft als onderdeel van het werelderfgoed Stelling
Integrale ontwikkeling van het stadshart Hoofddorp
van Amsterdam)
afspraken rond de keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol •
Integrale ontwikkeling van het regionale centrum Stadshart Amstelveen
•
Aanleg bedrijventerreinen in Haarlemmermeer met een oplossing voor het knelpunt van de energievoorziening
•
Aanpak verouderde monofunctionele kantoorgebieden
(onderdeel van Bereikbare Steden) •
•
•
Behoud en versterken OV-bereikbaarheid
Om regionale inzet vragen:
(nationaal, regionaal en fijnmazig) ten behoeve van
•
gebiedsontwikkelingen bij OV-knooppunten (zoals
Westeinderscheg als zoekgebied voor ecologische en
Duivendrecht en Diemen-Zuid), onderdeel van SBaB
recreatieve verbindingen en functies in combinatie
Procesmatig voortgang Groeifondsvoorstel rondom
met economische ontwikkelingen (waarbij mogelijke
Noord/Zuidlijn, inclusief financiering vanuit Rijk en
inbreng wordt bekeken vanuit de nationale
regio
Bossenstrategie en synergie wordt gezocht met een
Acties en afspraken verbonden aan het programma
klimaatadaptieve inrichting en opruimen verouderd
ZWASH, onder meer t.a.v. het doortrekken van de Noord/Zuidlijn van Amsterdam-Zuid naar Hoofddorp •
Uitwerken van het gebied PARK21/A4/
glas) •
Uitwerken van de Westeinderscheg als
Versnelling woningbouw Haarlemmermeer Westkant
volwaardig te ontwikkelen groenblauwe scheg
en Hoofddorp in samenhang met de noodzakelijke
met natuurontwikkeling, recreatieve functies en
randvoorwaarden
verbindingen
77
4.6
Amsterdam
Groene wereldstad, creatieve handelsstad en cultureel hart van Nederland
Gebiedskarakteristiek
De bevolking is divers, met inmiddels zo’n 180
Amsterdam vormt de kernstad van de metropoolregio.
nationaliteiten. De aantrekkingskracht van Amsterdam
Met name het Amsterdam binnen en nabij de ring/
is nog immer groot, niet in de laatste plaats door de
A10 heeft alle kenmerken van een hoogstedelijk
cultuurhistorische rijkdom van de binnenstad met zijn
woonwerkmilieu, met een hoge bebouwings- en
grachtengordel en de internationale, vrijzinnige ambiance.
bevolkingsdichtheid en een veelheid en veelzijdigheid
Amsterdam trekt hierdoor niet alleen drommen
aan functies. Er is een hoge concentratie aan banen in
toeristen, maar het heeft de handelsstad ook tot een
onder meer de zakelijke en financiële dienstverlening en
centrum van kennis, onderzoek en innovatie gemaakt.
in de creatieve en kennissectoren. Voorts zijn er tal van
De universiteiten, scholen en kennisintensieve bedrijven
internationaal vermaarde culturele instellingen gevestigd
trekken het talent aan dat het menselijke kapitaal vormt
zoals het Concertgebouw, het Van Gogh- en het
voor de groeiende kenniseconomie. Het omringende
Rijksmuseum. Buiten de ring liggen in alle windrichtingen
landschap dringt, via groene scheggen tot diep in
uitgestrekte, modernistische tuinsteden waar met name
het stadslichaam door, waardoor voor iedere inwoner
wordt gewoond, maar waar ook steeds meer werkfuncties
substantieel groen op fietsafstand ligt.
en voorzieningen neerstrijken.
Opgaven
Amsterdam groeide in de zeventiende eeuw uit tot
Amsterdam ziet zich in metropoolverband voor de
centrum van internationale handel, waar tot op de dag
complexe taak gesteld om de demografische en
van vandaag grote stromen mensen, goederen, informatie
economische groei op een zorgvuldige en evenwichtige
en geld samenkomen. De zeehaven en de luchthaven
wijze te faciliteren, waarbij de leefkwaliteit in de stad
Schiphol spelen hierbij een vooraanstaande en onmisbare
verder wordt vergroot, de negatieve impact op het
rol, maar hebben ook een negatieve impact op het
milieu niet verder toeneemt en de sociaal-ruimtelijke
klimaat en de leefkwaliteit in de stad en de rest van de
ongelijkheid wordt teruggedrongen. De stad neemt
regio. Zakendistrict Zuidas en de geavanceerde digitale
hiervoor nadrukkelijk haar verantwoordelijkheid, onder
infrastructuur dragen in toenemende mate bij aan het
meer door ongeveer de helft van de woningbouwopgave
fundament van de economie.
van de MRA op Amsterdams grondgebied te laten landen.
78
Afspraken
De stad koerst op minimaal 150.000 woningen erbij, voor
in groene routes en ecologische verbindingen.
250.000 inwoners, in 2050 – en op 200.000 nieuwe
Verkeerswegen, zoals Gooiseweg en Lelylaan, worden
arbeidsplaatsen.
groene stadslanen begeleid door bebouwing. Maar er
Over de volgende ambities, plannen en projecten zijn
wordt ook geïnvesteerd in het landschap en de groene
binnen afzienbare tijd (nadere) afspraken noodzakelijk
Deze opgave krijgt met name gestalte via omvangrijke
scheggen, via natuurontwikkeling, het bevorderen van
met Rijk en/of regio:
verdichtings- en transformatieprojecten zoals Haven-Stad
kringlooplandbouw en het creëren van meer ruimte voor
en Amstelstad (Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht). Om
recreatie, sporten en bewegen.
1. De bouw van 150.000 woningen met bijbehorende voorzieningen en werkruimtes binnen de bestaande
deze te kunnen realiseren, moeten de randvoorwaarden op orde zijn. Knelpunten in het energiesysteem en de
Voorts wordt de infrastructuur voor voetganger, fiets
stad tot 2050, via verdichting en transformatie
verkeersinfrastructuur moeten worden weggenomen
en openbaar vervoer uitgebreid. Er wordt gestreefd
Rijk-regio:
en er is ruimte nodig voor bedrijven op deze locaties
naar een aantal vaste IJ-oeververbindingen erbij en
•
die zich niet laten mengen met woningbouw. Naast
uitbreiding van het HOV en het metronet. Ook worden
Woondeal, onder meer om de bouw van sociale
de huidige focus op de ringzone en de IJ-oevers,
de stationsomgevingen verder ontwikkeld. De stad wordt
en middeldure huurwoningen te bevorderen; met
richt Amsterdam zich steeds meer op de flanken van
meer en meer autoluw gemaakt.
nadere afspraken over het optimaliseren van de
het uitvoeren van de gemaakte afspraken in de
inzet van bouwimpulsgelden ten behoeve van
de stad. In de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord ontstaan eigenstandige kernen met gemengde,
Amsterdam wil een inclusieve stad zijn en blijven.
de benodigde infrastructuur, de betaalbaarheid
stedelijke woonwerkmilieus, in een duurzame en groene
Het vervullen van deze wens is allesbehalve
van woningen en de - complexe en kostbare -
leefomgeving. Amsterdam wordt zo een meerkernige
vanzelfsprekend. In de steeds duurder wordende stad
transformatie van gebieden (bijvoorbeeld voor het
stad binnen de meerkernige metropool. De nieuwe
vergt het voortdurende en vergaande interventies op de
uitkopen van bedrijven);
woonwerkgebieden liggen dichter bij de regio en sluiten
woningmarkt om ook lage en middeninkomens blijvend
vaak aan op ontwikkelingen bij buurgemeenten. Dit vraagt
aan de stad te binden. Om sociaal-ruimtelijke segregatie
om een uitgelezen samenhang met de opgaven op MRA-
tegen te gaan streeft Amsterdam naar een evenwichtiger
Regio:
niveau in de omliggende vijf deelgebieden.
verdeling van arbeidspotentieel, werk, onderwijs en
•
•
versnelling van de bouwproductie tot 2030 in HavenStad en Amsterdam Zuidoost het versterken van de samenhang tussen de
voorzieningen over de stad en de metropool. Hiertoe
verdichtings- en transformatieprojecten in de
Daarbij wordt Amsterdam steeds duurzamer en
dient de vervoersarmoede in delen van stad en regio te
flanken van de stad en naburige ontwikkelingen in
klimaatbestendiger gemaakt, zowel de buurten en de
worden teruggedrongen en moet worden ingezet op het
omliggende deelregio’s.
wijken als de bedrijventerreinen en de haven. De overstap
behoud voor de stad van praktische werkgelegenheid en
wordt gemaakt naar een duurzame energievoorziening en
praktisch en middelbaar opgeleide arbeidskrachten.
2. Het verminderen van de sociaal-ruimtelijke ongelijkheid in stad en regio
een circulaire ontwikkeling. Amsterdam wil de burger een grotere rol laten spelen bij
Rijk-regio:
In de verdichtende stad wordt de schaarse openbare
de ontwikkeling van de stad, en meer ruimte bieden aan
•
ruimte steeds belangrijker. Deze moet van hoge
initiatieven uit de samenleving. Een en ander kan gestalte
kwaliteit zijn en uitnodigen tot ontmoeten en bewegen.
krijgen via onder meer buurtbatenovereenkomsten en
Het publieke domein wordt rigoureus vergroend. Er
buurtomgevingsvisies. Zogeheten ‘vrije ruimte’ wordt een
wordt geïnvesteerd in parkontwikkeling (onder meer
vast onderdeel van de planvorming.
Oeverlanden, Gaasperdakpark en Zuidasdokpark),
Inzet van Rijksregelgeving die excessen op de Amsterdamse woningmarkt helpt tegengaan;
•
Het helpen verminderen van de stedelijke en regionale vervoersarmoede;
•
Het terugdringen van milieugezondheidsrisico’s in specifieke delen van stad en metropool;
79
Regio:
4. Toekomstbestendig integreren van de luchtvaart/
6. Het realiseren van een robuust, veerkrachtig en
•
Een evenwichtiger verdeling van arbeidspotentieel,
Schiphol in de groeiende en intensiverende stad en
klimaatbestendig watersysteem in stad en regio
werk, onderwijs en voorzieningen over de stad en de
metropool
Rijk-regio
metropool.
Rijk-regio
•
groeiende aantal knelpunten in het stedelijke en
Programma Leefbaarheid en Veiligheid in de stadsdelen
keuzesituatie zoeken naar een integrale aanpak van
regionale watersysteem op te lossen en de stad en
Nieuw West en Zuidoost.
de leefkwaliteit en wat die nodig heeft in het gebied
regio waterrobuust en klimaatadaptief in te richten,
dat onder de invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk
volgens de in de paragraaf 3.1 (watersysteem)
3. Optimaliseren en toekomstbestendig maken van
economische ontwikkelingen rond Schiphol en de
omschreven prioriteiten
het nationaal, regionaal en stedelijk verkeers- en
ontwikkeling van Schiphol zelf (in samenhang met de
vervoerssysteem
Luchtvaartnota)
7. Openhouden en versterken van de groene scheggen
Acties en afspraken verbonden aan het programma
en de metropolitane landschappen, mede in het licht
ZWASH (zie paragraaf 4.5 Zuidflank)
van de toenemende recreatieve druk
Rijk-regio •
•
Het versterken van de samenwerking om het
Conform de in paragraaf 4.5 (Zuidflank) opgenomen
Met het Rijk zijn afspraken gemaakt over de inzet van het
•
Verdere uitwerking Groeifondsvoorstel rondom Noord/Zuidlijn (SBaB), inclusief financiering vanuit
• •
•
Rijk-regio
Rijk en regio.
5. Verwezenlijken van de metropolitane
Afspraken over onderzoeken sluiten van de
energietransitie met het Noordzeekanaalgebied als spil
in veenweidegebieden zoals omschreven in
metroringlijn (SBaB)
Rijk-regio
paragraaf 4.2 (Zaanstreek-Waterland) als ‘Integrale
De aanleg van een aantal nieuwe vaste
•
Afspraken en afwegingen voortkomend uit de in
gebiedsuitwerking over de toekomst van de
oeververbindingen over het IJ conform advies
paragraaf 4.1 opgenomen integrale keuzesituatie
veenweidegebieden’
d’Hooghe en reeds gemaakte afspraken tussen Rijk
Noordzeekanaalgebied, uit te werken in het
en regio
NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied, op
Amstelscheg, de Diemerscheg en Waterland zoals
Het bevorderen van autoluwe stad via bijvoorbeeld
basis van de afspraken uit onder meer de Visie
omschreven in de paragrafen Zuidflank, Oostflank,
innovatieve infrastructuur zoals hubs (personen,
Noordzeekanaalgebied 2040
•
•
Een gebiedsgerichte aanpak van de bodemdaling
Het doorontwikkelen van de Westeinderscheg, de
Gooi en Vechtstreek en Zaanstreek-Waterland
goederen), overslagpunten voor goederenvervoer,
Regio
distributie over water (in samenwerking met SBaB)
•
Versterking van de recreatieve structuur door een kwaliteitsslag in de bestaande recreatiegebieden, met onder meer de aanpak van het achterstallig onderhoud in de gebieden van Staatbosbeheer (afspraken zijn in voorbereiding met recreatieschappen en Staatsbosbeheer)
80
5. Fasering op hoofdlijnen 81
5.1
Fasering op hoofdlijnen De Verstedelijkingsstrategie voor de Metropoolregio
bereikbaar te houden en na 2030 door te kunnen blijven
Amsterdam geeft de koers aan voor de ontwikkeling van
groeien, moet de komende jaren flink geïnvesteerd
de regio tot 2050. In deze periode bieden we ruimte
te worden in o.a. het stedelijke mobiliteitssysteem
voor de bouw van 325.000 woningen en zo’n 270.000
en de start van de schaalsprong van het regionale
extra banen, inclusief bijbehorende voorzieningen
mobiliteitssysteem. Hierover zal de komende jaren
en infrastructuur voor de grote transities. We zorgen
besloten moeten worden. De energietransitie maakt dat
voor natuur- en landschapsontwikkeling en voor
we moeten overstappen naar een ander – geïntegreerd
een leefomgeving die bestand is tegen de effecten
en hybride – energiesysteem. En klimaatrobuust zijn stelt
van klimaatverandering. Met deze ontwikkelingen
grote eisen aan de ruimtelijke inrichting zodat er geen
levert de regio een zeer belangrijke bijdrage aan de
wateroverlast, tekort aan zoetwater of hittestress ontstaat.
woningbouwopgave en de duurzame en economische
Deze systeemsprongen moeten komend decennium
ontwikkeling van ons land.
voorbereid en opgestart worden. Ze zijn in belangrijke
Gewenste ontwikkeling in de tijd
mate bepalend voor de fasering van de ontwikkeling van de Metropoolregio na 2030. Tot 2030 zal zicht op
Dit faseringsbeeld schetst op hoofdlijnen de gewenste
realisatie van de systeemsprongen in belangrijke mate
ontwikkeling in de tijd. De fasering concretiseert
bepalend zijn voor het ontwikkeltempo in de komende
de gemaakte keuzes en legt de basis voor hoe Rijk
jaren.
en regio samenwerken aan de ontwikkeling van de afhankelijk van veel factoren. Niet alles kan tegelijk. De
Monitoring op ontwikkeling en investeringen
investeringsmogelijkheden zijn niet onbeperkt en er zijn
De benodigde investeringen voor het komende
grenzen aan wat de markt aankan. Ook is maatschappelijk
decennium en de langere termijn zijn niet allemaal
draagvlak een belangrijke factor.
tegelijkertijd te organiseren. Soms is nog niet duidelijk
Metropoolregio. De daadwerkelijke realisatie ervan is
Fasering afhankelijk van grote investeringen in de randvoorwaardelijke systemen
welke investeringen in de randvoorwaarden voor ontwikkeling waar, wanneer nodig zijn. En het moment dat randvoorwaarden voor ontwikkeling gerealiseerd moeten zijn, is afhankelijk van het ontwikkeltempo. Zodoende is
Voor een duurzame meerkernige metropoolregio die
het belangrijk dat de ontwikkeling van de regio jaarlijks
sociaal en economisch sterk is, zijn grote investeringen
wordt gemonitord en dat daarbij de koppeling wordt
en meerdere systeemsprongen nodig, die van invloed
gelegd met investeringen.
zijn op de fasering. Om de regio met de voorziene groei
82
5.2
Faseringsbeeld
Hieronder volgt een faseringsbeeld op hoofdlijnen. Het
in de MRA: Haven-Stad, Amsterdam Zuidoost,
schetst de gewenste fasering. Omdat het een beeld op
Almere Pampus, Achtersluispolder en Hoofddorp &
hoofdlijnen is, bevat het niet alle maatregelen die in de
Haarlemmermeer West. Versnelling van de stadsharten
voorgaande teksten zijn genoemd. Wel benoemt het de
(ca. 53.000 woningen) en de grote ontwikkellocaties is
grootste ingrepen en worden op verschillende plekken
echter gebonden aan randvoorwaarden. Hiertoe worden
enkele concrete voorbeelden genoemd.
integrale gebiedsplannen uitgewerkt, waarvan de rijks-
2021-2030: Verlagen druk op de woningmarkt in combinatie met verhogen van de leefkwaliteit, versterken stedelijke mobiliteitssysteem en het voorbereiden van systeemveranderingen mobiliteit, energie en water
regio-inzet wordt vastgesteld in BO MIRT november 2021. Voor de reguliere woningbouw (ca. 122.000 woningen) wordt deze periode bestaand instrumentarium ingezet ten behoeve van de productievoortgang. Bij gebiedsontwikkeling worden duurzaamheidsopgaven als energietransitie, klimaatadaptatie en versterken van biodiversiteit integraal meegenomen. In deze periode ligt de prioriteit bij het in samenhang met bereikbaarheid
Versnellen woningbouw in samenhang met
ontwikkelen van de internationale corridor Zuidwestkant
noodzakelijke randvoorwaarden
Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp, inclusief Amsterdam
In deze periode wordt ingezet op de bouw van 175.000
Zuidoost, het verder het ontwikkelen van de Westkant
woningen. Aangezien de behoefteraming voor deze
Amsterdam en bij centrumontwikkeling Almere aan de
periode recent is bijgesteld tot 220.000, wordt de
oostkant en het waar mogelijk additionele stappen zetten
woningbouwproductie waar mogelijk nog verder
ten aanzien van Amsterdam Bay Area.
versneld. Hiertoe wordt – in aanvulling op de geplande woningbouwproductie in de hele regio, waaronder
Economie: versterken meerkernige metropool
70.000 woningen in Amsterdam – ingezet op versnelde
In deze periode zal het grootste deel van de banengroei
woningbouw in de stadsharten (in Almere, Haarlem,
net als in het verleden landen in Amsterdam. Tegelijkertijd
Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en
is dit het decennium waarin de dynamiek op gang
Zaanstad). Iets wat ook bijdraagt aan het versterken van
gebracht moet worden van sterkere groei van de
de meerkernige metropool. Daarnaast wordt ingezet
werkgelegenheid in de gebieden buiten Amsterdam. Dit
op versnelde productie in vijf grote ontwikkellocaties
ten behoeve van een betere woonwerkbalans in de regio.
83
De versnelde inzet op woningbouw in de stadsharten
zoals momenteel wordt uitgewerkt in Bereikbare
bepalend voor of en waar een extra 380 kV-tracé door
draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat, net
Steden (SBaB). In Amsterdam worden stedelijke
de regio noodzakelijk is. Een belangrijke opgave is
als het versterken van het economisch profiel van de
bereikbaarheidsmaatregelen getroffen die momenteel
verder het opbouwen van een governance-structuur
afzonderlijke kernen rond Amsterdam. Voor Almere
worden uitgewerkt in verschillende mobiliteitsplannen.
voor de energietransitie in afstemming met ruimtelijk-
zal bijzondere aandacht nodig zijn voor het scherper
Ook worden het stedelijke en metropolitane fietsnetwerk
economische ontwikkelingen in de regio.
krijgen van het economisch profiel. Voor Zaanstad zal de
en het lokale OV verder versterkt en werken we aan de
dynamiek van transformatie van industriegebieden naar
verdere versterking van het functioneren van regionale
Groenblauwe raamwerk
productieve woonwerkgebieden in dit decennium op
hubs en OV-knopen. Daarnaast staat dit decennium
De ontwikkelingen op het gebied van landschap,
stoom moeten komen om een aantrekkelijk alternatief
in het teken van het voorbereiden (en waar mogelijk
ecologie en het watersysteem zijn nauw verweven. Bij
te zijn voor de overloop vanuit Amsterdam. In relatie
starten van de realisatie) van de schaalsprong van
het prioriteren van landschapsopgaven kunnen drie
hiermee en ter voorbereiding op de periode na 2030
het mobiliteitsnetwerk: uitwerkingen gericht op de
denklijnen worden gehanteerd: waar nu al sprake is
waar de energietransitie en circulaire economie meer
uitbreiding van het metronet en het versterken van
van hoge recreatiedruk en waar leefkwaliteit onder
ruimte zullen vragen, zal aandacht moeten zijn voor
het hoofdwegennet van/naar en rond Amsterdam.
druk staat, waar de recreatiedruk komende jaren door
vervangende/aanvullende ruimte voor industriebedrijven.
Waarbij uitbreiding van het metronet niet alleen zorgt
woningbouwontwikkeling toeneemt en waar koppelingen
Dit vraagt op korte termijn (voor 2023) een uitgekiende
voor regionale bereikbaarheid in brede zin, maar ook
te maken zijn met andere opgaven/ingrepen, zoals op het
bedrijventerreinenstrategie voor de MRA met
voorwaardelijk is voor de verdere doorgroei van grote
vlak van ecologie, klimaatadaptatie en water. In de periode
bijbehorende bestuurlijke afspraken. Belangrijke
ontwikkellocaties Haven-Stad, Almere Pampus en
tot 2027 wordt het Natuurnetwerk Nederland afgerond.
gebieden in dit verband zijn: Wijkermeerpolder,
Hoofddorp.
De integrale aanpak van de veenweidegebieden en van het watersysteem in Gooi en Vechtstreek krijgen
Houtrakpolder in het Noordzeekanaalgebied; Baanstee in Purmerend; Boekelermeerpolder ten noorden van de
Energie: korte termijn knelpunten oplossen
in de beginjaren vorm. Daarnaast wordt gewerkt
MRA; en Flevokust Haven en De Vaart in de Oostflank.
De periode 2020-2030 staat in het teken van oplossen
aan de integrale systeemvisie ten behoeve van een
Deze strategie is ook van belang voor de ontwikkeling
van knelpunten in het huidige energienetwerk en het
klimaatrobuuste regio. Diverse maatregelen uit deze
van de grote transformatielocaties Haven-Stad en
voorbereidingen treffen voor de stap naar een hybride
aanpakken en visies kunnen deze periode uitvoering
Achtersluispolder.
energienetwerk. In het Noord-Hollandse deel van
krijgen. In deze periode ligt de urgentie bij: Diemerscheg,
het energienet van de MRA is sprake van meerdere
Amstelscheg, Westeinderscheg (in relatie tot de hoge
Mobiliteit
knelpunten. Waar deze de ontwikkellocaties raken,
verstedelijkingsdruk tot 2030) en de verbindingen tussen
Dit decennium zetten we vooral in op het uitvoeren
worden deze met prioriteit aangepakt. Bij Almere/
Nationaal Park Zuid-Kennemerland en Spaarnwoude
bestaande afspraken. Dan gaat het onder andere
Zeewolde wordt een nieuw onderstation gerealiseerd dat
en PARK21 (in relatie tot snelle verstedelijking in directe
om de A9 bij Amstelveen, de Duinpolderweg, start
verdere groei van de stad en toename opwek duurzame
nabijheid en overlast Schiphol); een deel van de opgaven
realisatie Zuidasdok, deelprojecten van het Programma
energie in de omgeving faciliteert, net als de realisatie van
in het veengebied en watersysteem Gooi en Vechtstreek;
Hoogfrequent Spoorvervoer, de vernieuwing van
de vierde hyperconnectiviteitshub als hiertoe besloten
en een deel van de opgaven in/aan het Markermeer-
Amsterdam Lelylaan en van de Multimodale Knoop
wordt. Het decennium staat verder in het teken van het
IJmeer (voorinvesteren in relatie tot IJmeerverbinding en
Schiphol en OV Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad.
uitwerken van het geïntegreerde hybride energiesysteem
Pampus, MIRT-project Oostvaardersoevers, uitbreiding
Daarnaast worden voor het versnellen van