Financiele analyse herstelplan Wijdemeren tbv raad06042023.definitief

Herstelplan financiën Financiële analyse 6 april 2023

Algemeen Wat kunt u verwachten? • Uitkomsten van analyses op financiën en ontwikkelingen op wet- en regelgeving • Wij hebben geen onderzoek gedaan naar de oorzaak • Wij hebben geen scenario’s uitgewerkt met oplossingsrichtingen

Wij nemen u mee door de financiële analyses en feitelijke constateringen ➢ Stel vanavond vooral verhelderende vragen ➢ Voor meer gedetailleerde en technische vragen kunnen we aparte sessie organiseren

Agenda Deel I: Financiële analyse 1) Wat hebben we gedaan? 2) Wat willen we bereiken?

3) Inzoomen op: A. Algemene uitkering B. Reserve mutaties C. Investeringen en kapitaallasten

D. Meerjarige verschillenanalyse en intergemeentelijke vergelijking E. Lokale heffingen

Agenda

Deel II: omgevingsanalyse en Wet- en Regelgeving 1) Omgevingsanalyse 2) Nieuwe wet- en regelgeving

Samenvatting en planning 1) Doorkijk naar 2035

2) Samenvatting 3) Vervolg

Deel 1: financiële analyse Wat hebben we gedaan? • Kloppen uitgangspunten van eerdere begrotingen? • Hebben we ons aan de regels gehouden? (van Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV) en financiële verordening) • Zijn de cijfers te herleiden? • Is vastgestelde begroting 2023 volledig en juist ingevoerd in administratie?

• Zijn we compleet? • Zijn budgetten realistisch geraamd, gebaseerd op resultaten uit het verleden? • Zijn reservemutaties goed verwerkt? • Zijn investeringen en kapitaallasten realistisch geraamd?

• Zijn uitgangspunten m.b.t. activeren van investeringen goed toegepast? • Zijn uitgangspunten voor riool-, en afvalstoffenheffing goed toegepast?

Deel 1: financiële analyse Wat willen we bereiken? We voeren een financiële analyse uit op begroting 2023 – 2026 om financiën op orde te krijgen * Disclaimer begroting • Het op orde hebben van de financiën van gemeente Wijdemeren betekent: Structureel en reële sluitende meerjarige begroting die juist en volledig is • De financiële analyse is onderdeel van het herstelplan Geeft richting aan mogelijke scenario’s om te komen tot reële en structureel sluitende begroting

A. Algemene uitkering (AU) Wat valt op?

1. Algemene uitkering is niet consequent doorgevoerd in systematiek van rest van de begroting 2. Hierdoor lopen lasten en baten uit de pas Als je dit corrigeert ziet het er als volgt uit:

A. Algemene uitkering (AU) Bedragen x € 1.000

Omschrijving Terugdraaien AU in lopende prijzen Algemene uitkering in constante prijzen Vervallen stelpost stijging salarissen Vervallen stelpost prijsstijgingen Vervallen stelpost prijsstijgingen SD Totaal potentieel

2023

2024

2025

2026

-33.506 34.014 -

-35.834 35.066 480 525 404

-38.200 36.146 810 990 762

-37.085 33.889 1.140 1.390 1.069

508

641

508

403

B) Reserve mutaties

Wat valt op? 1. Meerdere structurele onttrekkingen aan reserves waar dat niet is toegestaan 2. Reserve onderhoud gebouwen loopt in 2026 in de min. Niet toegestaan.

3. Wat hebben we gedaan? Structurele onttrekkingen waar nodig teruggedraaid Deel van onttrekking reserve onderhoud gebouwen teruggedraaid, zodat deze op nul eindigt

B) Reserve mutaties Wat betekent voorgaande financieel?

OMSCHRIJVING Res. Algemeen open bejaardenwerk Reserve revitalisering Meenthof Reserve rationeel wegbeheer Reserve recreatie en toerisme (pontje Nigtevecht) - onttrekking Reserve recreatie en toerisme (pontje Nigtevecht) Reserve onderhoud gebouwen

2023 -6 -5 -10 -43 43

Bedragen x € 1.000 2024 2025 2026 -6 -6 -6 -5 -5 -5 -10 -10 -10 -43 -43 -43 43 43 43 -109

Totaal potentieel

-21

-21

-21

-130

C) Investeringen en kapitaallasten Wat valt op? 1. Enorme investeringsopgave: Omschrijving Opgenomen investeringen

Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

17.576 17.993 10.545 14.040 1.883 1.883

63.920

2. Rekening houdend met restantkredieten uit 2022 (voorlopig): Omschrijving

2023

2024

2028

Totaal

Opgenomen investeringen

17.576 17.993 10.545 14.040 1.883 1.883

63.920

Restant kredieten 2022

4.413

17.650

Totaal investeringen

21.989 22.406 14.958 18.453 1.883 1.883

4.413

2025

4.413

2026

Bedragen x € 1.000

4.413

2027

-

-

81.570

C) Investeringen en kapitaallasten Wat valt op? 3. Waar Wijdemeren toe in staat is gebleken:

4. Plannings(on)realisme in eerdere begrotingen is gemiddeld €15 mln. (van gemiddeld 22 mln. per jaar.)

C) Investeringen en kapitaallasten

Wat valt op? 5. Gehanteerd rentepercentage 3% nog steeds reëel 6. Rentelasten zijn in begroting 2023 juist berekend en sluiten aan op investeringsplanning

7. Afschrijvingslasten zijn in begroting 2023 juist berekend en sluiten aan op investeringsplanning 8. Nota activeringsbeleid uit 2010: hierin opgenomen normen voor afschrijvingstermijnen worden niet gevolgd

C) Investeringen en kapitaallasten

Wat betekent voorgaande financieel? Als 50% van plannings(on)realisme plaatsvindt in rioolinvesteringen, dan is jaarlijkse belasting op begroting 275.000 euro* * (bij gemiddelde afschrijvingstermijn van 40 jaar en 3% rente)

C) Investeringen en kapitaallasten Wat betekent voorgaande financieel?

Bedragen x € 1.000

Omschrijving Planningsrealisme

2023

2024

275 Omschrijving

2025

275 2023

2026

275

2024

2025

275 2026

Netto schuldquote incl IP was:

91%

131%

134%

152%

Netto schuldquote incl. IP wordt na planningsrealisme

91%

114%

118%

136%

D) Meerjarige verschillenanalyse Wat valt op? 1. Wijdemeren heeft (op basis van begroting 2023) in totaal gemiddeld 13% lagere kosten per inwoner per taakveld (in vergelijking met gemiddelde van alle gemeenten van dezelfde grootte) Alleen op onderdelen Bestuur en Ondersteuning en Veiligheid zijn kosten per inwoner per taakveld hoger dan gemiddeld 2. Salarislasten college structureel € 100k te hoog geraamd 3. Aanleg en onderhoud openbare ruimte blijft fors achter op begroting (€ 200k) 4. Besteding budgetten op meerdere onderwerpen binnen sociaal domein blijft achter 5. Hoewel uitnutting van diverse budgetten al jaren achterblijft, worden budgetten (met name in sociaal domein) wel (fors) naar boven bijgesteld

D) Meerjarige verschillenanalyse Wat betekent voorgaande financieel? Disclaimer: betreft potentieel. Bedragen kunnen afwijken bij fase 3

OMSCHRIJVING Potentieel

2023 901

2024 1.162

Bedragen x € 1.000 2025 2026 1.168 1.180

E. Lokale heffingen Wat valt op? Riool Tarieven rioolheffing zijn niet kostendekkend: 1. Overhead wordt niet toegerekend zoals bepaald in de financiële verordening

2. Mogelijkheden tot toerekenen BTW worden niet volledig benut 3. Er bestaat door rioolfonds geen relatie met Gemeentelijk Rioolplan Rioolfonds wordt als sluitpost gebruikt. Niet toekomstbestendig en grote risico’s 4. Baten riool zijn geen afgeleide van lasten riool

5. Huidige berekening kostendekkendheid in begroting 2023 bevat onjuistheid van jaarlijks circa € 30k

E. Lokale heffingen Wat valt op? Riool

6. Wijdemeren realiseert haar financiële begroting al jaren substantieel niet Bedragen x € 1.000

Verschillenanalyse

2020

2021

2022

Achterblijven directe lasten Achterblijven verrekening met rioolfonds Overschrijding salarislasten Overschrijding subsidie Opbrengst riool

449 -239 -95 -29 -147

257 -343 16 -33 16

276 -561 -151 22 291

Totaal verschil

-61

-86

-123

E. Lokale heffingen Wat betekent voorgaande financieel: Riool 1. Dat er tussen de 200K en 300K aan BTW onterecht niet wordt doorgerekend in de riooltarieven; 2. Dat er in de begroting 2023 € 30K te veel is verwerkt in de lasten riool 3. Dat de werkelijke kostendekkendheid: Bedragen x € 1.000

Omschrijving Aansluiting met begroting 2023 Niet toerekenen BTW Bijdrage uit rioolfonds

2023 -30 250 934

2024 -30 250 618

2025 -30 250 712

2026 -30 250 630

Werkelijke kostendekkendheid

-72%

-80%

-80%

-83%

E. Lokale heffingen Wat valt op? Afval Tarieven afvalstoffenheffing zijn niet kostendekkend

1. Overhead wordt niet toegerekend zoals bepaald in de financiële verordening 2. Kostendekkendheid niet op 100%, maar 99,1% 3. In tegenstelling tot riool wordt straatreinigen niet doorbelast aan afvalstoffenheffing 4. Vastgestelde begroting 2023 sluit aan bij berekening afvalstoffenheffing regio

5. Historische realisatie van begroting afvalstoffenheffing sluit goed aan bij begroting

E. Lokale heffingen Wat betekent voorgaande financieel? Afval

1. Dat tussen de 50K en 100K aan straatreinigen onterecht niet wordt doorgerekend in tarieven van afvalstoffenheffing 2. Dat bij kostendekkendheid van 100% jaarlijks € 30K meer moet worden verwerkt in tarief afvalstoffenheffing

E. Lokale heffingen Samenvattend financieel:

Omschrijving

Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Rioolheffingen - Te veel toegerekende directe kosten - Niet toegerekende indirecte kosten (BTW)

-30 250

-30 250

-30 250

-30 250

Afvalstoffenheffing - Niet toegerekende directe kosten (straatreinigen) - Niet toegerekende indirecte kosten (overhead) - Kostendekkendheid van 99,1% naar 100%

100 pm 30

100 pm 30

100 pm 30

100 pm 30

Totaal potentie lokale heffingen

350

350

350

350

Samenvatting deel 1 • Lokale heffingen zijn niet kostendekkend, terwijl dit wel beleid is • Met name gebruik van Rioolfonds als sluitpost brengt grote risico’s met zich mee • We rekenden met constante en lopende prijzen • Hele begroting in constante prijzen berekenen, levert financieel potentieel op van 508.000 euro in 2023 • We vragen structureel meer investeringen aan dan we realiseren

• Plannings(on)realisme in voorgaande begrotingen van gemiddeld € 15 mln. (van gemiddeld 22 mln. per jaar) • Ondanks dat uitnutting van diverse budgetten al meerdere jaren achterblijft, worden budgetten, in een aantal gevallen, wel (fors) naar boven bijgesteld

Deel 2; omgevingsanalyse wet- en regelgeving

Vogelvlucht Omgevingsanalyse en Europese en landelijke wetgeving die impact hebben op decentrale overheid (niet limitatief)

Analyse algemeen Lokale overheden staan voor stevige maatschappelijke opgaven:

➢

Uitdagingen van vandaag; woningcrisis, stijgende energie- en grondstofprijzen, krapte op arbeidsmarkt, realiseren van klimaatdoelstellingen, opvang en huisvesting van vluchtelingen en de stijgende kosten in het sociale domein, zijn onderling verbonden, complex en vaak onvoorspelbaar.

➢

Economische ontwikkeling van regio blijft achter

➢

Inwoners vragen meer van (lokale) overheid, terwijl vertrouwen in overheid daalt

Analyse algemeen Lokale overheden staan voor stevige maatschappelijke opgaven:

➢

➢

Door bij decentrale overheden belegde maatschappelijke opgaven zijn ambities en taken steeds complexer en raken bovendien veel stakeholders in verschillende netwerken en ketens

Snel veranderende omgeving met veel nieuwe wet- en regelgeving en modernisering bestaande regelgeving

➢

Vergrijzing organisatie en krapte op arbeidsmarkt

➢

Toenemende noodzaak van digitalisering dienstverlening, hogere eisen aan privacy en beveiliging

Bedrijfsvoering Aan welke wet- en regelgeving denken we? ➢ ➢

➢

➢

➢

Wet Open Overheid (01-05-2022)

➢

Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (01-01-2022)

➢

Wet implementatie EU-richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden (01-08-2022)

➢

Wet gemeenschappelijke regelingen (01-072022)

➢

Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur (01-01-2023) en onderdeel geheimhouding (01-04-2023)

➢

Wet elektronische publicaties (laatste tranche 01-07-2023) Wet hergebruik van overheidsinformatie (0107-2023) Wet versterking decentrale rekenkamers (0101-2023)

Tussen nu en 2026 nog 13 nieuwe regelgevende initiatieven op het gebied van digitalisering Aanvullende wet- en regelgeving gericht op transparantie en verbeteren van dienstverlening

Inwoners Aan welke wet- en regelgeving denken we? ✤

Wet Breed Offensief (01-07-2023) – wijzigt o.a. Participatiewet

✤

Wet Handhaving sociale zekerheid (01-01-2025)

✤

Gemeentelijke taak asielopvang – spreidingswet (01-01-2024)

✤

Wet(svoorstel) Regie volkshuisvesting (nb)

✤

Wet Woonplaatsbeginsel beschermd wonen (0101-2024)

✤

Wet(svoorstel) aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (01-01-2024)

Akkoorden en agenda’s ✤

Gezond en Actief Leven Akkoord (Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (0101-2022)

✤

Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen

✤

Integraal Zorgakkoord (01-01-2023)

✤

Hervormingsagenda Jeugd (01-07-2022)

Omgeving Welke wet- en regelgeving? ❖

Omgevingswet (01-01-2024)

❖

Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (01-01-2024)

Akkoorden en agenda’s ❖

Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA)

❖

Energietransitie

❖

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT)

Analyse (financiële) gevolgen

➢

Financiële gevolgen nieuwe wet- en regelgeving vaak nog niet duidelijk

➢

Impact op organisatie en bestaande werkprocessen vaak nog niet duidelijk

➢

Onduidelijk of en, zo ja, hoeveel middelen er vanuit Rijk beschikbaar worden gesteld

➢

Financiële impact op begroting is daarom (grotendeels) nog niet in beeld

Samenvatting en doorkijk naar 2035

Wat is nog niet (volledig) meegenomen? 1. IHP onderwijsgebouwen (zorgplicht) 2. Meerjarenonderhoudsplan wegen

3. Meerjarenonderhoudsplan gebouwen 4. Gemeentelijke Rioleringsplan

5. Bouwleges 6. Plassenschap 7. Consequenties voor organisatie, als gevolg van uitvoering grote investeringsprojecten en veranderende wet- en regelgeving

Wat betekent dit? 1. Vooral kapitaalgoederen (wegen, gebouwen, onderwijs) zijn onzekere factor in begrotingssaldo 2. Kapitaalgoederen worden vertaald in meerjarige kosten van rente en afschrijvingen 3. Daarom is uitbreiding van planningshorizon naar 2035 noodzakelijk

Doorkijk naar 2035

1. Berekening Integraal Huisvestingsplan: indicatie is investeringsniveau van circa € 34 mln.

2. Indicatie voor investering in wegen en riool is circa € 250 mln. in periode na 2026 3. Investeringsniveau wegen is na 2027 circa € 85 mln. (uitgaande van 50% verdeling riool en wegen)

NB: Voor realisatie grote projecten en veranderende wet- en regelgeving, is passende organisatie noodzakelijk. Financiële consequenties zijn nog niet meegenomen in berekeningen. Schatting is 15 tot 20 fte.

Doorkijk naar 2035 OMSCHRIJVING Saldo Begroting 2023 Financiele anaylse: Algemene uitkering Reserve mutaties Investeringen en kapitaallasten Verschillenanalyse Lokale heffingen Concept IHP onderwijsgebouwen Grove indicatie Meerjarenonderhoudsplan wegen Gemeentelijk rioleringsplan

Totaal potentieel financiele anaylse Nog niet opgenomen Meerjarenonderhoudsplan gebouwen Bouwleges Plassenschap (oevers) Kosten personeel om (deel) projecten uit te voeren (aanname 20fte) Financiële impact nieuwe wet- en regelgeving

2023 -1.985

2024 -279

2025 -181

2026 -2.172

2027 -2.172

2028 -2.172

2029 -2.172

2030 -2.172

2031 -2.172

2032 -2.172

2033 -2.172

Bedragen x € 1.000 2034 2035 -2.172 -2.172

508 -21 275 901 350

641 -21 275 1.162 350 -160 0 0

508 -21 275 1.168 350 -712 0 0

403 -130 275 1.180 350 -835 0 0

403 -21 275 1.180 350 -722 0 0

403 -21 275 1.180 350 -711 -550 0

403 -21 275 1.180 350 -699 -1.100 0

403 -21 275 1.180 350 -968 -1.650 0

403 -21 275 1.180 350 -1.074 -2.200 0

403 -21 275 1.180 350 -1.510 -2.750 0

403 -21 275 1.180 350 -1.787 -3.300 0

403 -21 275 1.180 350 -1.760 -3.850 0

28

1.968

1.387

-929

-707 -1.246 -1.784 -2.603 -3.259 -4.245 -5.072 -5.595 -6.118

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm pm pm pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

pm

403 -21 275 1.180 350 -1.733 -4.400 0

Samenvatting doorkijk • Nader onderzoek om omvang van (vervangings)investeringen beter te duiden, zoals huisvesting scholen en meerjarenonderhoudsplan wegen • Vanaf 2026, rekening houdend met potentieel uit financiële analyse, wordt oplopend structureel tekort verwacht • Verwacht tekort loopt op van minimaal € 929.000 in 2026 naar € 6.118.000 in 2035 • Om grote projecten te kunnen realiseren en in te kunnen spelen op veranderende wet- en regelgeving, is passende organisatie noodzakelijk

Planning Januari

Februari

Maart

April

Mei

juni

Juli

Augustus

September

Oktober

November

1 Analyse financiën 2 Analyse wet- en regelgeving 3 Oplossingsrichtingen 4 Toekomstperspectief Financieel herstelplan

vaststellen

Jaarrekening 2022

vaststellen

Kadernota 2024

vaststellen

Begroting 2024

vaststellen

Vervolg, voorstel ➢ 6 april: informeren commissie over financiële analyse (deel 1) en analyse consequenties wet- en regelgeving (deel 2). ➢ April: ambtelijk voorbereiden scenario’s oplossingsrichtingen (deel 3) ➢ 20 april: bespreken opbrengsten 2e ronde door KokxDeVoogd aan de raad ➢ Mei: bespreken scenario's met klankbordgroep van de raad. (deel 3) ➢ Mei: bespreken scenario’s in commissie (deel 3) ➢ Juni: vaststellen financieel herstelplan in de gemeenteraad