Bijlage Y RIB 12 Feitelijke informatie herindelingsvarianten Wijdemeren

Gemeente Wijdemeren Postbus 190 1230 AD Loosdrecht

Aan de leden van de gemeenteraad Door tussenkomst van de raadsgriffier Rading 1 1231 KB Loosdrecht

Datum: Uw kenmerk Ons kenmerk Onderwerp

Bezoekadres Rading 1 1231 KB Loosdrecht T. 14 035 T. +31 35 65 59 595 E. info@wijdemeren.nl www.wijdemeren.nl

14 mei 2024 Z.81260/D.419612 RIB 12 Feitelijke informatie herindelingsvarianten Wijdemeren

Geachte raadsleden, Met voorliggende raadsinformatiebrief bieden wij u, voorafgaand aan het raadsvoorstel over het principebesluit, enige technisch-inhoudelijke informatie aan met betrekking tot de op handen zijnde herindeling. Deze feitelijke informatie achten wij van belang om u als raadsleden zo goed mogelijk te informeren over alle (wettelijke) facetten, die u kunt betrekken in uw afweging richting het beoogde raadsbesluit op 10 juli aanstaande.

De wet onderscheidt drie herindelingsvarianten Deze raadsinformatiebrief neemt als vertrekpunt de denkbare herindelingsvarianten volgens de Wet algemene regels herindeling (arhi), de wet die herindelingen in ons land regelt. Deze wet onderscheidt drie varianten van herindeling: a. Reguliere samenvoeging: twee of meer bestaande gemeenten worden opgeheven, waarbij de gemeenten tegelijkertijd worden samengevoegd tot één nieuwe, grotere gemeente. b. Lichte samenvoeging: minstens één van de betrokken gemeenten blijft bestaan. De op te heffen gemeente wordt geïntegreerd in deze gemeente(n). c. Grenscorrectie: een wijziging van een gemeentegrens, waarbij het inwoneraantal van geen van de betrokken gemeenten met 10% of meer zal doen toe- of afnemen. De variant ‘lichte samenvoeging’ lijkt de enige relevante wettelijke variant voor de gemeente Wijdemeren, in het proces dat we momenteel met elkaar doorlopen. Dit gezien het feit dat beide gesprekspartners, Gooise Meren en Hilversum, deze variant als randvoorwaardelijk hebben betiteld in ieder proces om over herindeling met Wijdemeren nader in gesprek te gaan.

Lichte samenvoeging kan worden toegepast bij volledige en gesplitste herindeling Het is van belang te onderkennen dat de wettelijke variant van een lichte samenvoeging kan worden toegepast op alle drie de voorliggende herindelingsscenario’s van Wijdemeren: i. Volledige samenvoeging van de gemeenten Gooise Meren en Wijdemeren; ii. Volledige samenvoeging van de gemeenten Hilversum en Wijdemeren; 1

iii.

Samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Gooise Meren én samenvoeging van een deel van de gemeente Wijdemeren met de gemeente Hilversum, waarbij de volledige gemeente wordt gesplitst tussen beide gesprekspartners.

Lichte samenvoeging sluit één van de drie door de raad van Wijdemeren gedefinieerde scenario’s dus niet uit.

Vier toetsingscriteria bij reguliere samenvoeging Bij alle drie de mogelijke wettelijke herindelingsvarianten, dus ook bij een lichte samenvoeging al dan niet gecombineerd met een splitsing, wordt het wetsvoorstel (gebaseerd op het/ de in de gemeenteraden vastgestelde herindelingsadvies/ -adviezen) door zowel de Tweede als Eerste Kamer getoetst aan het beleidskader Herindeling. Dat beleidskader omvat de volgende toetsingscriteria voor gemeentelijke herindelingen: • Draagvlak: de mate waarin aandacht is besteed aan en geïnvesteerd is in lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal draagvlak • Bestuurskracht: de mate waarin de nieuwe gemeente in staat is om de maatschappelijke opgaven uit te voeren • Interne samenhang en nabijheid van bestuur: de interne samenhang van de nieuwe gemeente en de plek voor buurten, dorpen en/of kernen • Regionale samenhang: de positie van de nieuwe gemeente in de regio en de gevolgen voor omliggende gemeenten Er is wettelijk gezien geen ‘gewicht’ toegekend aan deze vier criteria. Ze zijn daarmee formeel alle vier even zeer van belang. Wel kan afhankelijk van de politieke kleuring van de Eerste en Tweede Kamer meer of minder gewicht worden toegekend aan de betreffende criteria. Ervaring leert daarbij dat met name de criteria ‘draagvlak’ en ‘interne samenhang’ van groot belang zijn, zeker in het geval van splitsing van de gemeente.

Gezien de beperkte omvang van de regio kan verwacht worden dat ook ‘regionale samenhang’ in het geval van Wijdemeren een belangrijk criterium is. In een herindelingsontwerp en -advies moet dan ook op al deze criteria expliciet worden ingegaan. Verwoord dient te worden op welke wijze het voorstel tot de vorming van de nieuwe gemeente(n) invulling geeft aan deze criteria. Deze motivatie dient ook te refereren aan de oriëntatie van inwoners en de nieuw gekozen bestuurlijke grenzen.

Twee aanvullende criteria bij lichte samenvoeging Naast bovengenoemde vier toetsingscriteria, gelden in het geval van een lichte samenvoeging twee aanvullende criteria: • Er dient overeenstemming te zijn tussen alle betrokken gemeenten in de herindeling over de toepassing van de variant van lichte herindeling (lees: er is sprake van een vastgesteld herindelingsadvies door de betrokken gemeenteraden). • Er dienen afspraken over de rechtspositie van het personeel gemaakt te zijn (lees: in het herindelingsontwerp/ -advies wordt expliciet ingegaan op de gevolgen voor het personeel, met name van de op te heffen gemeente Wijdemeren).

2

Verkiezingen Een herindeling gaat, in het geval het aantal inwoners van de (nieuw te vormen) gemeente met 10% of meer toeneemt, gepaard met herindelingsverkiezingen. Zowel in het geval van reguliere samenvoeging als in het geval van een lichte herindeling. En zowel bij een volledige samenvoeging met één gemeente, als in het geval van splitsing van Wijdemeren over meerdere gemeenten. Een herindeling heeft tevens impact op de reguliere cyclus van de gemeenteraadsverkiezingen. Uitgaande van een herindeling van 1 januari 2027, worden de reguliere verkiezingen van maart 2026 in alle betrokken gemeenten uitgesteld. En vinden herindelingsverkiezingen plaats in november 2026, waarbij de huidige raden tot 1 januari 2027 in functie blijven en de nieuwe gemeenteraad op 2 januari 2027 wordt geïnstalleerd. De volgende gemeenteraadsverkiezingen vinden dan plaats in maart 2030. De nieuwe raad heeft dus een iets kortere eerste raadstermijn. Mocht een herindeling per 1 januari 2027 onverhoopt niet haalbaar zijn en de herindeling pas in kan gaan op 1 januari 2028 zullen de reguliere gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 gewoon doorgang vinden in de betrokken gemeenten. Er vinden vervolgens herindelingsverkiezingen plaats in november 2027, waarbij de huidige raden tot 1 januari 2028 in functie blijven en de nieuwe gemeenteraad op 2 januari 2028 wordt geïnstalleerd.

De raad die gevormd wordt bij de verkiezingen van maart 2026 heeft daarmee een zeer korte zittingsduur, van 1 jaar 9 maanden. Omdat de verkiezingen van maart 2030 vervolgens worden uitgesteld en de raad dus van januari 2028 tot maart 2034 aanblijft, heeft de eerste raad voor de nieuwe gemeente een zeer lange zittingstermijn: 6 jaar en 3 maanden.

Consequenties voor functionarissen Bij een lichte samenvoeging worden de burgemeester, secretaris en griffier van de op te heffen gemeente eervol uit hun ambt ontslagen. De burgemeester, griffier en secretaris van de ontvangende gemeente blijven daarentegen in ambt na herindelingsdatum. De raadsleden en wethouders van de op te heffen gemeente treden af op herindelingsdatum. De nieuwe wethouders worden normaliter in de eerste raadsvergadering na herindelingsdatum benoemd, of zo spoedig mogelijk daarna op het moment dat een college (op basis van college- of raadsakkoord) is gevormd. Het ambtelijk apparaat van de ontvangende gemeente blijft in functie. De ambtenaren van de op te heffen gemeente(n) gaan over naar de nieuwe gemeente. Zoals eerder gesteld: tijdens de fase van het herindelingsontwerp moeten hierover in het geval van een lichte samenvoeging nadere afspraken tussen de fusiepartners over worden gemaakt.

Naamgeving De naam die uiteindelijk wordt vastgelegd in de herindelingswet, geldt vanaf de herindelingsdatum. Het uitgangspunt is dat er in het herindelingsadvies een voorkeur voor de naam wordt opgenomen. Wanneer het herindelingsadvies een definitieve naam voor de nieuwe gemeente bevat, waar alle betrokken gemeenteraden achter staan, zal de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dit voorstel overnemen in het wetsvoorstel. Als de betrokken gemeenteraden niet tot een gezamenlijke beslissing over de naam van de nieuwe gemeente kunnen komen, zal de Minister de naam van de grootste betrokken gemeente (wat betreft inwonertal) opnemen als naam van de nieuwe gemeente in het wetsvoorstel. 3

Voorgaande is van toepassing op reguliere samenvoegingen. In het geval van een lichte samenvoeging blijft de naam van de gemeente behouden die niet wordt opgeheven. De naam van de op te heffen gemeente komt te vervallen.

Preventief financieel toezicht Wanneer een besluit tot herindeling in de betrokken gemeenteraden - op basis van het herindelingsontwerp - is genomen, staat/ staan de op te heffen gemeente(n) op grond van artikel 21 van de Wet arhi vanaf dat moment onder preventief financieel toezicht bij de provincie. In het geval van een lichte samenvoeging is bepaald dat de ontvangende gemeente niet onder preventief financieel toezicht komt te staan.

Splitsing Splitsing van de dorpen Wijdemeren over Gooise Meren en Hilversum, vraagt formeel om twee herindelingsontwerpen: Wijdemeren – Gooise Meren en Wijdemeren – Hilversum. In die ontwerpen worden dan de nieuwe gemeentegrenzen ingetekend. Het proces hoeft technisch gezien niet langduriger te zijn dan een ongedeelde herindeling. De twee afzonderlijke processen richting besluitvorming over het herindelingsontwerp en -advies moeten wel een identiek tijdpad doorlopen. Dit om te voorkomen dat een ontwerp wordt goedgekeurd, terwijl een ander ontwerp nog niet is vastgesteld. Het daadwerkelijke fusieproces is complexer omdat de organisatie Wijdemeren over twee organisaties (Gooise Meren én Hilversum) moet worden verdeeld na lokale politiek-bestuurlijke besluitvorming en voor de herindelingsdatum (in een periode van een kleine 2 jaar). Bovendien is de periode tot herindeling complexer aangezien er in de herindelingsperiode ambtelijke, bestuurlijke en politieke gesprekken over bijvoorbeeld beleidsharmonisatie, financiën, bedrijfsvoering, huisvesting en personele integratie met twee gemeenten moeten plaatsvinden. De maatstaf herindeling is in 2014 verruimd voor een splitsingssituatie. Dit houdt in dat het vaste bedrag van de maatstaf met 10% is verhoogd per betrokken gemeente (inclusief Wijdemeren).

Beleidsharmonisatie De Wet arhi (art.44) stelt dat alle rechten en verplichtingen van de op te heffen gemeente op de herindelingsdatum naar de nieuwe gemeente overgaan. Binnen 2 jaar na de herindelingsdatum dienen de gemeentelijke voorschriften vastgesteld te worden. De oude voorschriften vervallen op dat moment voor het gehele gebied. Het is mogelijk om vóór de herindelingsdatum beleid en werkprocessen te harmoniseren en voorschriften vast te stellen. Het is daarnaast mogelijk om voor de herindelingsdatum al toe te werken naar een verdergaande ambtelijke samenvoeging. Er zijn enkele uitzonderingen op de beleidsharmonisatie. Dit geldt voor belastingen (onroerendezaakbelasting), ruimtelijke plannen (bestemmingsplannen) en gemeenschappelijke regelingen. • De huidige belastingen, heffingen en leges gelden totdat er een besluit is genomen door de nieuwe gemeente over de bepalingen. Het besluit over de nieuwe tarieven moet binnen 2 jaar na herindeling genomen worden. De OZB en de baatbelasting gelden 4

•

•

daarentegen vanaf de herindelingsdatum niet meer voor de op te heffen gemeente (art. 32 Wet arhi). Uiterlijk binnen drie maanden na de herindeling moet een nieuwe verordening worden vastgesteld. Deze kan wel met terugwerkende kracht van toepassing verklaard worden, vanaf de herindelingsdatum. De ruimtelijke plannen die door de op te heffen gemeente zijn vastgesteld voor de herindelingsdatum blijven gelden. Binnen 5 jaar na herindeling dient er één omgevingsvisie en -plan vastgesteld te worden (art. 34 Wet arhi). Na herindelingsdatum vervallen de gemeenschappelijke regelingen waar uitsluitend de op te heffen gemeente aan deelneemt (art. 41 Wet arhi). De overige gemeenschappelijke regelingen blijven ongewijzigd van kracht. De nieuwe gemeente treedt in de plaats van de op te heffen gemeente. Indien nodig dienen er binnen zes maanden na herindeling maatregelen getroffen te worden.

Aangrenzendheid Zoals bekend grenst de gemeente Wijdemeren fysiek niet aan de gemeente Gooise Meren. In de Wet arhi noch in enige andere wet is echter vastgelegd dat het grondgebied aangrenzend moet zijn. Wel gelden de toetsingscriteria uit het beleidskader herindeling, waarin bijvoorbeeld sprake is van ‘interne samenhang’. Voor zover ons bekend zijn er twee gemeenten in Nederland met een nietaaneengesloten grondgebied te weten Amsterdam en Baarle-Nassau.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Wijdemeren, de secretaris,

de burgemeester,

mr. E.T. Halman-van der Linden MBA

drs. M.L. Verheijen

5